به‌مناسبتِ ۱۸ شهریور
سالروز درگذشت جلال آل‌احمد

«جلال همیشه می‌گفت شمس سنجاق‌قفلی مادره، ولی خودش نورچشم پدر بود. پدرم از وقتی یادم است، تا هشت سال پیش که فوت شد، همیشه وقتی می‌خواست مادر را صدا کند، فریاد می‌کشید: جلااال! جلال بیست‌ودوساله بود که از خانهٔ پدری رفت. وقتی پدرم سفر بود، بعدازظهرِ یک روزِ تابستان، گاری آورد و به‌ کمک من کتاب‌هایش را در یک جعبهٔ چوبی جمع کردیم و مرا همراه گاری به منزل اجاره‌ایِ خود روانه کرد، اولِ محلهٔ عرب‌ها؛ بر عقاید پدر شوریده بود و پدر از این شورش چنان ضربه‌ای دید که تا مدت‌ها از عتبات بازنگشت. من خیال می‌کردم پس از آن، پدرم دیگر هیچ‌گاه اسم او را هم نخواهد آورد، اما همواره و تا آخر عمرش صدا زد جلال‌. جلال نورچشم پدر بود. پدر عصبیت و تندخوییِ خودش را بیشتر از تمامِ بچه‌ها در جلال می‌دید و جلال صراحت و صداقتش را از او به ارث برده بود.» (شمس آل‌احمد، گاهواره، ص ۸۹ و ۹۰)
۱‌۴‌‌‌۰۰‌‌/‌۰‌‌‌۶‌/۱۸‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

گزارشی کوتاه و خواندنی از درگذشت صمد بهرنگی، به قلم شیوا و ویژهٔ جلال آل‌احمد و خاطره‌ای از حضور او و بهرنگی و غلامحسین ساعدی در مراسم تشییع پیکر تختی («صمد و افسانهٔ عوام»، مجلهٔ آرش، آذر ۱۳‌۴۷)
۱‌۴۰۰‌‌/‌۰۶‌/۱۸‌
سید محمد بصام
@Matnook_com

از نامه‌های سیمین دانشور و جلال آل‌احمد
گردآوردۀ مسعود جعفری

جلال عزیزم،
دیشب کاغذت رسید، که روغنِ چراغدانِ زندگیِ من است. کاغذی بود که به‌علت نداشتن سیگار، در یک قسمتش آن‌قدر عجله و اُشتُلُم* کرده بودی که درست نفهمیدم. سرم هم داد زده بودی. نوشته بودی مگر من بچه هستم که اُرد* می‌دهی پالتو و لباس بخر؟! خوب [خب] ما غلط کردیم!
عزیز دلم،
کاغذ به انتها رسید و عرضی ندارم. عصر دانشکده دارم و این کاغذ را از پست دانشگاه پست می‌کنم. بعد می‌روم عقب داریوش و شمس و اسلام و می‌آورمشان بالا.
قربانت
شیرازی سیاه‌سوخته‌ات

* اُشتُلُم: تندی، دادوفریاد، هیاهو؛ اُرد (فرانسوی: ordre): دستور، فرمان.
۱‌۴‌‌‌۰۰‌‌/‌۰‌‌‌۶‌/۱۸‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

جشن ازدواج سیمین دانشور و جلال آل‌احمد
اواخر دهۀ ۳۰
۱‌۴‌‌‌۰۰‌‌/‌۰‌‌‌۶‌/۱۸‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

جلال آل‌احمد (با کت سفید) در کنار پدر (سید احمد حسینی طالقانی)
از چپ، نفر دوم: شیخ آقابزرگ تهرانی (نویسندۀ کتاب معروف الذریعة الی تصانیف الشیعة و پدر احمد منزوی و علی‌نقی منزوی، دو کتاب‌شناس و فهرست‌نویسِ معروفِ ایرانی)
۱‌۴‌‌‌۰۰‌‌/‌۰‌‌‌۶‌/۱۸‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

از راست:
جلال آل‌احمد، غلامحسین ساعدی، یدالله مفتون‌ امینی
دانشگاه تبریز، اردیبهشت ۱۳۴۶
۱‌۴‌‌‌۰۰‌‌/‌۰‌‌‌۶‌/۱۸‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

از راست:
عبدالعلی دستغیب (نویسنده، مترجم، و منتقد ادبی)، سیمین دانشور، جلال آل‌احمد
شیراز، ۱۳۴۶
۱‌۴‌‌‌۰۰‌‌/‌۰‌‌‌۶‌/۱۸‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

به‌مناسبتِ ۱۹ شهریور
سالروز درگذشت حسن عمید (زادهٔ ۱۲۸‌۹ در مشهد – درگذشتهٔ ۱۹ شهریور ۱۳۵‌۸) فرهنگ‌نویس و روزنامه‌نگار ایرانی‌ و نویسندهٔ فرهنگ پرآوازهٔ عمید

حسن عمید، در جوانی و در خراسان، عضو انجمن ادبی شد و کار روزنامه‌نگاری، نویسندگی و فرهنگ‌نویسی را از همان دوران آغاز کرد. وی چندین دهه از عمرش را صرف پژوهش دربارهٔ فرهنگ واژگان و فرهنگ‌نویسی کرد.
مهم‌ترین آثار او در زمینهٔ فرهنگ‌نویسی:
- غلط‌های فاحش فرهنگ‌های فارسی؛
- فرهنگ برگزیدهٔ عمید؛
- فرهنگ تاریخ و جغرافیای عمید؛
- فرهنگ دبیرستانی عمید؛
- فرهنگ فارسی عمید؛
- فرهنگ کوچک عمید؛
- فرهنگ مفصل عمید؛
- فرهنگ نو.
۱‌۴‌‌‌۰۰‌‌/‌۰‌‌‌۶‌/۱‌۹‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

فرهنگ فارسی عمید
با بیش از ۴۳٫۰۰۰ واژه (مدخل)
نویسنده: حسن عمید
سرپرست تألیف و ویرایش: فرهاد قربان‌زاده
ناشر: اشجع

بهترین چاپ فرهنگ فارسی عمید همین ویراست است. پس از فرهنگ روز سخن، این چاپِ فرهنگ عمید را به اهل قلم پیشنهاد می‌کنم. نسخهٔ الکترونیکی آن نیز در وبگاه واژه‌یاب در دسترس است.
۱‌۴‌‌‌۰۰‌‌/‌۰‌‌‌۶‌/۱‌۹
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

«انیشتین» یا «آینشتاین»؟

املای نام‌های فرنگی معمولاً مطابق با تلفظشان در زبان اصلی و براساس ملیت شخص نوشته می‌شوند. چند نمونه:
- چارلز دیکنز (نویسندۀ انگلیسی): Charles Dickens
- کورمک مکارتی (نویسندۀ آمریکایی): Cormac McCarthy
- فیودور داستایِفسکی (نویسندۀ روسی): Фёдор Достоевский
- کارل مارکس (فیلسوف آلمانی): Karl Marx‎
- ژان-پل سارتْر (نویسندۀ فرانسوی): Jean-Paul Sartre
- خورخه لوئیس بورخِس (نویسندۀ آرژانتینی): Jorge Luis Borges

نامِ فیزیکدانِ معروفِ آلمانی نیز، مطابق با تلفظ آلمانی‌اش، /آلبرت آینشتاین/ است (Albert Einstein). با این حال، گاهی برخی از نام‌ها، معمولاً به‌دلیل دشواری تلفظشان و تفاوتِ نظامِ آواییِ زبان‌ها با یکدیگر، به شیوۀ دیگری تلفظ می‌شوند و رواج می‌یابند. در این صورت، تلفظِ رایجشان معیار است و بهتر است که با همان املا نیز نوشته شوند.

براساس «پیکرۀ فارسی امروز» (۱۳۵۱ - ۱۴۰۰)، گردآوردۀ حمید حسنی، املای «انیشتین» پربسامدترین است. توضیح آن‌که از میان بیش از ده‌ تلفظ و املای گوناگونِ این نام، «انیشتین» تقریباً نیمی از آمار را به خود اختصاص داده‌است. بنابراین املای «انیشتین» بر دیگر املاها، حتی «آینشتاین» (تلفظ اصلی‌اش)، ترجیح دارد.
۱‌۴‌‌‌۰۰‌‌/‌۰‌‌‌۶‌/‌۲۰‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

یک نکته در نامه‌نگاری (۲)

در نامه‌های اداری و متن‌های دیوانی، گاهی نویسندگان،‌ به نشانۀ فروتنی یا برای رسمیت بیشتر، فعل جمله‌شان را به‌ صیغۀ سوم‌شخصِ مفرد می‌آورند. مثال:
خواهشمند است (به‌جای «خواهشمندم») دستور فرمایید با پرداخت حقوق کارمندان موافقت کنند.

این شیوه از قدیم نیز در فارسی مرسوم بوده‌است. بنگرید:
«چون سخن در مشورت افکنده آمد، "بنده" آنچه "داند بگوید".» (تاریخ بیهقی، چاپ فیاض، ص ۳۷۵)
اینجا به‌‌شیوۀ معمول باید می‌نوشت «آنچه دانم بگویم»، اما فعل را برای «بنده»، به نشانۀ فروتنی و احترام، به‌صورت سوم‌شخص آورده‌است.

یادآوری:
می‌دانیم که در زبانِ علم معمولاً ساختِ مجهول به‌کار می‌رود، زیرا فعل مجهول از صراحت سخن و قاطعیتِ نظرِ گوینده یا پژوهشگر می‌کاهد و به‌نوعی نشانۀ فروتنی است. برای همین،‌ در کتاب‌ها و مقاله‌های علمی ــ پژوهشی،‌ به‌جای فعل معلوم، از فعل مجهول استفاده می‌کنند. مثال:
این پژوهش با هدف اثبات این مسئله انجام گرفته و برای دانشجویان مقطع ... نگاشته شده‌‌است (نه «آن را با هدف ... انجام داده‌ام/ داده‌ایم و برای ... نگاشته‌ام/ نگاشته‌ایم»).
اینجا را هم بخوانید.
۱‌۴‌‌‌۰۰‌‌/‌۰‌‌‌۶‌/‌۲‌۱‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

دیدار با دکتر جلال خالقی مطلق (مصحح شاهنامه) در هامبورگ آلمان (سال ۲۰۲۱) به‌مناسبت ۲۰ شهریورماه زادروز ایشان به کوشش زهرا مجیدی‌نژاد از سوی «بنیاد فردوسی شاخۀ توس» (bonyadferdowsitous.ir)
#ادبیات
سید محمد بصام
@Matnook_com
www.matnook.com

🔺فرصتی برای گریستن نیست

ناشر: گوتنبرگ
ویراستار: وجیهه نجاری (از شرکت‌کنندگان در کارگاه‌های آنلاین ویرایش متنوک و از ویراستارانِ مؤسسه)
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

هَت‌تریک

واژۀ انگلیسیِ hat trick مرکب است از hat (= «کلاه») و trick (= «فوت‌وفن»، «شگرد»). این اصطلاح (= «هت‌تریک»، نه *هتریک) ابتدا در ورزش کریکت (نوعی بازیِ گروهی با چوب و توپ در زمین چمن) به‌کار رفت و حالتی بود که توپ‌زن می‌توانست سه توپ را به‌طور پیاپی دور کند. در این حالت، به‌خاطر دستیابی به چنین موفقیتی، یک کلاه به بازیکن هدیه می‌دادند. ازاین‌رو به این حالت «هت‌تریک» گفتند و سپس این اصطلاح برای بازیکنانی به‌کار رفت که می‌توانستند در یک بازی (چه کریکت و چه سایر ورزش‌ها، به‌ویژه فوتبال) سه گُلِ پیاپی بزنند یا سه امتیاز یا موفقیتِ معمولاً پیاپی کسب کنند.

فرهنگستان زبان و ادب فارسی واژۀ «سه‌گُله» را ــ که بیشتر در فوتبال به‌کار می‌رود ــ برای آن تصویب و پیشنهاد کرده‌است: «در فوتبال، به‌ثمر رسیدنِ سه گل یا بیشتر، از یک بازیکن، در یک بازی.»

شاید بتوان، بسته‌به بافت، از واژه‌هایی مانند «سه‌امتیازه»، «سه‌امتیازی»، «سه‌باره»، «سه‌بُرده‌»، و جز این‌ها نیز به‌مناسبت استفاده کرد.
۱۴‌۰۰‌/۰‌۶‌/‌‌۲‌۳‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

یک دقیقه با زرین‌کوب!

به‌مناسبت ۲۴ شهریور
سالروز درگذشت دکتر عبدالحسین زرین‌کوب
ادیب، تاریخ‌نگار، منتقد ادبی، و استاد دانشگاه

زرین‌کوب، در این ویدیو کوتاه، از ضرورت توجه به فرهنگ ایرانی ــ اسلامی می‌گوید.
‌۱۴‌۰۰‌/۰‌۶‌/‌‌۲‌‌۴‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

«محتوا» درست است یا «محتوی»؟
آیا «محتویات» تشدید دارد؟
‌۱۴‌۰۰‌/۰‌۶‌/‌‌۲‌‌۵
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

به‌مناسبتِ ۲۶ شهریور
سالروز تشکیل نخستین جلسهٔ شورای
فرهنگستان زبان و ادب فارسی

آیا می‌دانستید واژه‌گزینی تنها یکی از فعالیت‌های علمی فرهنگستان است؟

فرهنگستان، علاوه‌بر واژه‌گزینی، ۱۳ گروه تخصصی دیگر نیز دارد، ازجمله گروه ادبیات تطبیقی، ادبیات معاصر، برون‌مرزی، تصحیح متون، دستور زبان فارسی و رسم‌الخط، دانشنامهٔ تحقیقات ادبی، زبان‌ها و گویش‌های ایرانی، فرهنگ‌نویسی، و ... .

برای آشنایی با این گروه‌های پژوهشی و آگاه‍ی از واژه‌های مصوب فرهنگستان و دانلود رایگان همهٔ کتاب‌ها و مجلات (نامهٔ فرهنگستان و نُه عنوان مجلهٔ علمی ـ پژوهشی دیگر)، به وبگاه فرهنگستان، به نشانی زیر مراجعه کنید.
https://apll.ir
۱۴‌۰۰‌/۰‌۶‌/۲۶‌‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

«ئی» یا «یی»؟ مسئله این است!

۱) در فارسی،‌ واژه‌های پایان‌یافته به â و o و u، در پیوند با i-، همراه با صامت میانجیِ y می‌آیند. این «ی»، در رسم‌الخط امروزی، به‌صورت «یـ» نوشته می‌شود، نه «ئـ»:
- زیبا + «-ی»: زیبایی (نه زیبائی)
- خرما + «-ی»: خرمایی (نه خرمائی)
- مانتو + «-ی»: مانتویی (نه مانتوئی)
- رادیو + «-ی»: رادیویی (نه رادیوئی)
- دارو + «-ی»: دارویی (نه داروئی)

۲) واژه‌های عربیِ پایان‌یافته به «اء/ ـاء» نیز، در پیوند با i-، با دو «ی» و به‌صورت «یی» نوشته می‌شوند، نه «ئی»:
- ابتدا + «-ی»: ابتدایی (نه ابتدائی)
- استثنا + «-ی»: استثنایی (نه استثنائی)

می‌دانیم که «ابتدائی» و «استثنائی» نادرست نیستند،‌ ولی در رسم‌الخطِ امروزی پیشنهاد نمی‌شوند و بسامدی نیز ندارند. توضیح‌ آن‌که، با استناد به پیکره‌های زبانی، بسامد واژه‌ای مانند «ابتدایی» دست‌کم دوبرابر «ابتدائی» و بسامد «استثنایی» سه‌برابر «استثنائی» است.

یادآوری:
اگر پس از این واژه‌ها «ی» نکره بیاید، به این صورت نوشته می‌شوند: زیبایی‌ای، استثنایی‌ای.
#املا_رسم‌الخط
‌۱۴‌۰۰‌/۰‌۶‌/‌‌۲‌۸‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

💥ثبت‌نام آغاز شد!💥
کارگاه آنلاین ترفندهای مخفی وُرد!
۱ روز آموزش حرفه‌ای در مؤسسۀ متنوک
⚠️توجه:
این کارگاه فقط سالی یک بار برگزار می‌شود!

🔰در این کارگاهِ یک‌روزه به شما آموزش می‌دهیم تا بتوانید به‌سرعت فایلتان را در وُرد ویرایش کنید و تا ۸۰ درصد در وقتتان صرفه‌جویی شود!

❌ثبت‌نام زودهنگام با ۱۵۰٫۰۰۰ تومان تخفیفِ ویژه فقط تا پنج‌شنبه ۱ مهرماه (ظرفیت بسیار محدود)❌

📜شرایط ثبت‌نام،‌ شروع کلاس، تخفیف، هدایا و مزایای این کارگاه را اینجا ببینید.

👩🏻ثبت‌نام سریع و آسان:👇
@MatnookAdmin3
@Matnook_com