یک نکته‌ات بگویم!

به‌جای عبارت فرنگی «نامبر وان» می‌توان نوشت «درجه‌یک» یا «درجهٔ یک».
این واژه‌ها نیز نیم‌فاصله نوشته می‌شوند: درجه‌اول، درجه‌دو، درجه‌دوم، درجه‌سه، درجه‌سوم، درجه‌یک.

و اما نکته:
هنگامی که بخواهیم از میان دو واژه یا تعبیرِ فارسی و غیرفارسی (به‌ویژه عربی یا فرنگی) یکی را برگزینیم، اگر از لحاظ سبک و معنا یکسان بودند، همیشه واژه یا عبارتِ فارسی بر غیرفارسی ترجیح دارد. برای مثال، «نشانی» و «شیوه‌نامۀ» فارسی بر «آدرس» و «پروتکلِ» فرنگی ترجیح دارند،‌ زیرا از لحاظ معنا و سبکِ نوشته تفاوتی ندارند و می‌توان آن‌ها را در هر نوشته‌ای با ارزشِ یکسان به‌کار برد.

یک مثال دیگر:
به‌جای «احتراماً به استحضار می‌رساند حق‌الزحمۀ پرسنل اداری ازطرف مقامات عالیۀ سازمان» می‌توان نوشت «با احترام، به آگاهی می‌رساند دستمزد/ حقوق کارکنان اداری ازسوی مقام‌های/ مسئولان/ دست‌اندرکارانِ بلندپایۀ سازمان». در این مثال، واژه‌های فارسی بر غیرفارسی ترجیح دارند، زیرا دست‌کم هیچ تفاوتی از لحاظ معنایی ندارند و از نظر سبکی نیز بی‌نشان و فارسی‌ترند.
‌‌۱۴‌۰۰‌‌/‌‌۰‌‌۳‌/‌‌۱‌۲‌‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

۱) «چرا» شبه‌جمله است و در پاسخ به پرسشِ منفی به‌کار می‌رود و پس از آن، ویرگول گذاشته می‌شود.

۲) صورتِ شکستۀ «نرفته‌ای» (ماضی نقلی) «نرفتی» (به‌صورت ماضی ساده) است، نه *نرفته‌ی.
- رسمی: نرفته‌ام، نرفته‌ای، نرفته‌است، نرفته‌ایم، نرفته‌اید، نرفته‌اند
- شکسته: نرفته‌م، نرفتی، نرفته، نرفتیم، نرفتید، نرفته‌ن
۱۴‌۰۰‌‌/‌‌۰‌‌۳‌/‌‌۱‌‌۳‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

#زنگ_املا
۱۴‌۰۰‌‌/‌۰‌‌۳‌/‌۱‌۳‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

🔺این‌یکی را خودتان بشنوید! 😊

نکته‌های رایگان ویرایش:
@Matnook_com
نظر سایر شرکت‌کنندگان:
@Matnook_01

صفت مفعولی

تعریف:‌ واژه‌ای که دلالت کند بر کسی یا چیزی که فعلی بر آن واقع شده‌است.

ساخت رایج: بن ماضی + «-ه»: (زیتون) پرورده، (لباس) چروکیده، (نان) سوخته، (خودرو) فرسوده، (متن) ویراسته، ... .

دو نکتۀ فاصله‌گذاری:
۱)‌ برخی واژه‌ها + صفت‌ مفعولی یک صفت مرکب می‌سازند و نیم‌فاصله می‌شوند:
آموزش‌دیده، تثبیت‌شده، جان‌باخته، دل‌‌سوخته، زبان‌بسته، قوام‌یافته، منتشرشده، ... .

۲) برخی از صفت‌های مفعولی نیز با «شده» می‌آیند و نیم‌فاصله می‌شوند:
دیده‌شده، ربوده‌شده، شسته‌شده، شنیده‌شده، گفته‌شده، نوشته‌شده، ... .

یک نکتۀ زبانی:
گاهی تحت تأثیر عربی برای برخی از واژه‌های فارسی نیز صفت‌های به‌ظاهر مؤنث به‌کار می‌برند که معنای مفعولی دارند:
درآمد حاصله (= «به‌دست‌آمده»)، کاغذ باطله (= «باطل‌شده»)، نامۀ وارده (= «واردشده»)، ... .
این صفت‌ها درست‌اند و ممکن است به‌مناسبت در متن‌های گوناگون به‌کار روند. برخی مانند «کاغذ باطله» همچنان به حیات خود ادامه می‌دهند و برخی نیز مانند «درآمد حاصله» و «نامۀ وارده» درحال فراموشی‌اند. بی‌شک بهتر است که مثلاً به‌جای «نامۀ وارده» بنویسیم «نامۀ دریافتی یا رسیده».

سید محمد بصام
@Matnook_com

یک نکتۀ نشانه‌گذاری و رسم‌الخطی

۱) در تصویر، جملهٔ «آنچه جرأت می‌خواهد» نهاد است و پس از آن، نیازی به ویرگول نیست، مگر این‌که پس از آن، قید یا جملهٔ معترضه بیاید. مثال:
- با قید:
آنچه جرأت می‌خواهد، برای مردم این کشور، دوام آوردن است.
- با جملهٔ معترضه:
آنچه جرأت می‌خواهد، که هم‌اکنون ممکن نیست، دوام آوردن است.

۲) «جرأت» و «جرئت» هردو درست‌اند، ولی در فارسی بهتر است به‌صورت «جرئت» نوشته شود. «نشئت» و «مسئله» نیز همچنین.
۱۴‌۰۰‌‌/‌‌۰‌‌۳‌/‌‌۱‌‌‌۵‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

بخش آغازین جلسات زبان‌شناسیِ
کارگاه آنلاین ویرایش متنوک

در کارگاه، هریک از این سطوح چهارگانه را، تا آنجا که به ویرایش مربوط می‌شوند، به‌تفصیل می‌گویم و آن‌ها را برپایۀ دستورزبانِ زبان‌شناختی توضیح می‌دهم تا ویرایش‌آموزان بتوانند درست از نادرست و ملاک‌های آن را خودشان تشخیص دهند.

سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

🔺رؤیا غفاری از تهران

"فیلم‌نامه‌نویس و دانش‌آموختۀ تئاتر دانشگاه تهرانم. به نظر من، به‌نسبت هزینه‌ای (شهریه‌ای) که پرداخت می‌کنید (در کارگاه متنوک) چند ده برابر خدمات آموزشی دریافت می‌کنید و من این نسبت را جای دیگری ندیده‌ام. همچنین ... ."

نکته‌های رایگان ویرایش:
@Matnook_com
نظر سایر شرکت‌کنندگان:
@Matnook_01

بخشی از کارگاه آنلاین ویرایش متنوک

تفاوت املا با رسم‌الخط چیست؟

سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

#زنگ_املا
۲۴ واژۀ «تخم»دار که نیم‌فاصله نوشته می‌شوند:
تخم‌افشانی
تخمِ‌جن
تخمِ‌حرام
تخمِ‌خر
تخم‌ریزی
تخم‌زا
تخم‌سگ
تخم‌گذاری
تخمِ‌لق
تخم‌مرغ
تخم‌مرغ‌بازی
تخم‌مرغ‌پز
تخم‌مرغ‌خوری
تخم‌مرغ‌زن
تخم‌مرغ‌‌شانسی
تخم‌مرغ‌هم‌زن
تخم‌و‌ترکه
تخمه‌آجیلی
تخمه‌ژاپنی
تخمه‌فروش
تخمه‌کدو
تخمی‌تخمی
چهارتخم
چهارتخمه
‌۱۴‌۰۰‌‌/‌‌۰‌‌‌۳‌‌‌/‌‌‌۱‌‌‌۸‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

نکته‌ای دربارهٔ «گرفتن» و «آمدن»

۱) «گرفتن» پرمعناترین فعل در فارسی است با بیش از ۸۰ معنی. یکی از معنی‌های گفتاریِ «گرفتن» تأکید بر کاری و نمایش قصد است. مثال:
- تأکید: بگیر بشین!
- نمایش قصد: خسته‌م، می‌خوام بگیرم بخوابم.

۲) فعلِ «آمدن» بیش از ۳۰ معنی در فارسی دارد که یکی از آن‌ها «خواهش و درخواست» است. این معنی،‌ از قدیم تا امروز، در گونۀ ادبی و گفتاری به‌کار می‌رود و همیشه به‌صورت فعل امر می‌آید. مثال:
- بیا و بی‌خیال ما شو!
- بیایید محض رضای خدا ازش بگذرید.
- بیا تا برآریم دستی ز دل/ که نتْوان برآورد فردا ز گِل (سعدی)
- بیا تا گل برافشانیم و مِی در ساغر اندازیم/ … (حافظ)
‌۱۴‌۰۰‌‌/‌‌۰۳/۱‌۹
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

صفحه‌کلید جی‌بورد
برای اندرویدی‌ها:👇
goo.gl/Dgty3a

- کادر قرمز: درج زیروزِبَر، تنوین، تشدید، و ...؛
- کادر آبی: درج نیم‌فاصله؛
- کادر مشکی: اعداد فارسی و سایر نشانه‌ها.
@Matnook_com

صفحه‌کلید فارس‌تپ
برای آیفونی‌ها:👇
goo.gl/ebieug

- کادر زرد: درج نیم‌فاصله؛
- کادر سبز: اعداد فارسی، درج زیروزِبَر، تنوین، تشدید، و سایر نشانه‌ها.
@Matnook_com

#زنگ_املا
۹۲ واژۀ «تک»دار که نیم‌فاصله نوشته می‌شوند:
تک‌آهنگ
تک‌باف
تک‌برگ
تک‌بلور
تک‌بند
تک‌به‌تک
تک‎‌بیت
تک‌بیتی
تک‌پایه
تک‌پَر
تک‌پرچم
تک‌پرده
تک‌پرور
تک‌پَرون
تک‌پسر
تک‌پوش
تک‌پیشه
تک‌تار
تک‌تاز
تک‌تک
تک‌تیر
تک‌تیرانداز
تک‌جداره
تک‌جنس
تک‌چاپ
تک‌چرخ
تک‌چشمی
تک‌چهره
تک‌حزبی
تک‌حلقه‌ای
تک‌خال
تک‌خطی
تک‌خواب
تک‌خوان
تک‌خور
تک‌دانه
تک‌دختر
تک‌درخت
تک‌درس
تک‌دوز
تک‌رنگ
تک‌رُو
تک‌رَوی
تک‌ریشه
تک‌ریل
تک‌زا
تک‌زبانه
تک‌زده
تک‌زنگ
تک‌سایز
تک‌ستون
تک‌سرفه
تک‌سرنشین
تک‌سلولی
تک‌سنگ
تک‌سوار
تک‌شاخ
تک‌شکل
تک‌شماره
تک‌صندلی
تک‌ضرب
تک‌ظرفیتی
تک‌فرزند
تک‌فروش
تک‌قطبی
تک‌گُل
تک‌گونه
تک‌گویی
تک‌گیر
تک‌لا
تک‌لپه
تک‌مادّه
تک‌محصول
تک‌موج
تک‌نرخی
تک‌نسخه
تک‌نفره
تک‌نفری
تک‌نگاری
تک‌نگاشت
تک‌نواز
تک‌واحدی
تک‌وتا
تک‌وتاز
تک‌وتازه
تک‌وتقلا کردن
تک‌وتنها
تک‌وتو
تک‌وتوک
تک‌وخیز
تک‌ودو
تک‌همسری
‌۱۴‌۰۰‌‌/‌‌۰۳‌/‌۲‌۳
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

#تمرین_ویرایش
بهتر بود جملۀ دوم را این‌گونه می‌نوشت:
«... بهتر که به ذوق خویش دیوانه باشیم تا به سلیقۀ دیگران عاقل.»
یعنی به‌جای این‌که اولین فعل را به قرینه حذف کند،‌ دومی را حذف می‌کرد.

یک راه دیگر این بود که، در این جمله، هر دو فعل را می‌آورد:
«... بهتر که به ذوق خویش دیوانه باشیم تا به سلیقۀ دیگران عاقل باشیم.»

یادآوری:
تکرارِ فعل همیشه ناپسند نیست، بلکه گاهی، برای تأکید و انسجام سخن، پسندیده هم هست.
‌۱۴‌۰۰‌‌/‌‌۰۳‌/‌۲‌۳
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com