آن‌باکس نکن!

در انگلیسی، یکی از معنی‌های واژۀ box «چیزی را در جعبه یا کارتن گذاشتن» است. واژۀ unbox نیز به معنای «چیزی را از جعبه یا بسته بیرون آوردن» است. این واژه به‌تازگی‌ وارد زبان فارسی شده و برخی، به‌ویژه در فضای مجازی، آن را زیاد به‌کار می‌برند. فرهنگستان زبان و ادب فارسی در برابر واژۀ unboxing معادل «جعبه‌گشایی» را تصویب کرده‌است.

اینک، به‌مناسبت، به دوازده واژۀ «جعبه»دار نیز اشاره می‌کنیم که نیم‌فاصله نوشته می‌شوند:
جعبه‌‌ابزار/ جعبۀ ابزار
جعبه‌آچار/ جعبۀ ‌آچار
جعبه‌بندی
جعبه‌‌تقسیم/ جعبۀ تقسیم
جعبه‌خازن
جعبه‌داشبورد
جعبه‌دنده
جعبه‌رنگ
جعبه‎‌سازی
جعبه‌فرمان/ جعبه‌فرمون
جعبه‌فیوز
جعبه‌گشایی

یادآوری:
واژۀ unbox در بیشترِ فرهنگ‌های کاغذیِ انگلیسی نیامده‌است. یکی از معدود فرهنگ‌هایی که این واژه در آن مدخل شده فرهنگ زیر است:
The Oxford English Dictionary, Second Edition, 20 Volume, 1989
که unbox را چنین تعریف کرده:
unbox: to take out of a box.
با استناد به فرهنگ یادشده، این واژه از حدود سال ۱۶۱۱ در انگلیسی به‌کار رفته‌است.
۱۴‌۰۰‌‌/‌‌۰‌‌۳‌/‌۰‌‌۶‌
سید محمد بصام/ فرهاد قربان‌زاده
@azvirayesh
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

دو نکتۀ گفتاری‌نویسی

۱) اگر واژه‌مان مختوم به های بیان حرکت بود (= «ه/ ـه»)، شش ضمیرِ شخصی همیشه نیم‌فاصله نوشته می‌شوند:
رشته‌م، رشته‌ت، رشته‌ش، رشته‌مون، رشته‌تون، رشته‌شون.

۲) اگر واژه‌مان مختوم به صامت بود (= حروف پیوسته، مانند «ن» و ...)، شش ضمیرِ شخصی سرهم نوشته می‌شوند:
بدنم، بدنت، بدنش، بدنمون، بدنتون، بدنشون.

یادآوری:
های ملفوظ نیز صامت و در حکم حروف پیوسته است:
توجهم، توجهت، توجهش، توجهمون، توجهتون، توجهشون.

همه‌چیز دربارۀ رسم‌الخط ضمیرها: 👇
t.me/Matnook_com/1451
۱۴‌۰۰‌‌/‌‌۰‌‌۳‌/‌‌۰‌۸‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

۱) «اصلح» صفت برتر (تفضیلی) است، نه عالی (برترین)!
۲) ساخت و معنای این صفت‌ها برای فارسی‌زبانان تیره است و بنابراین آن‌ها را صفت بیانی می‌گیرند و علی‌القاعده به آن «-تر» می‌افزایند تا صفت برتر بسازند و معنای مدنظرشان را به‌وضوح برسانند. حافظ نیز می‌گوید:
ایام شباب است شراب اولی‌تر
با سبزخطان بادهٔ ناب اولی‌تر
و «اولی‌تر» را به معنای «سزاوارتر» به‌کار می‌برد، درحالی‌که «اولیٰ» خود به معنای «سزاوارتر» است.
شمس قیس رازی هم در المعجم (قرن ۷) می‌گوید: «"اولی‌تر" گفتن در فارسی جایز است، اگر نَسَقِ کلام تازی نباشد. و آن مبالغتی باشد بر مبالغت، چنان‌که در "بِهْ" و "بهتر".»
بنابراین کاربرد و ساختِ «اصلح‌تر» و واژه‌های مشابه در زبان درست و طبیعی است، هرچند بهتر است از واژه‌های فارسی استفاده کنیم.
‌۱۴‌۰۰‌/۰‌۳/‌۰۹‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

یک نکته‌ات بگویم!

«قابل-» به‌اصطلاح پیشوندواره است (پیشوندواره تکواژی است که هم در ساختِ واژه‌های مشتق به‌کار می‌رود و هم به‌عنوان واژه‌ای مستقل کاربرد دارد). پیشوندوارهٔ «قابل-»، همراه با یک کسره، به واژهٔ پس از خود (= واژهٔ پایه) می‌پیوندد و یک واژهٔ مشتق از نوع صفت می‌سازد، مانند «قابلِ‌قبول». کسره‌ای که پس از این پیشوندواره می‌آید به‌اصطلاح خفیف است و بنابراین تکیهٔ اصلیِ واژه‌های «قابل»دار برروی هجای آخرِ آن‌هاست. درنتیجه، اگر تکواژی نیز به آن‌ها افزوده شود، در پایانِ آن‌ها می‌آید. برای مثال، اگر به «قابل‌قبول» تکواژ نکره‌سازِ «-ی» بیفزاییم، می‌شود «قابل‌قبولی». بنابراین این واژه‌ها و واژه‌هایی که کسرهٔ خفیف دارند همواره نیم‌فاصله نوشته می‌شوند.

یادآوری:
اگر پس از این پیشوندواره دو واژهٔ متعلق به آن بیاید، کاملاً بافاصله نوشته می‌شوند. مثال: سخن او «قابل توجه و تأمل» است.
۱‌۴۰‌۰‌/۰‌۳/۱‌۰‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

#زنگ_املا
۲۴ واژۀ «تازه»دار که نیم‌فاصله نوشته می‌شوند:
تازه‌احداث
تازه‎بالغ
تازه‌به‌تازه
تازه‌به‌دوران‌رسیده
تازه‌پا
تازه‌تازه
تازه‌داماد
تازه‌درآمد
تازه‌دَم
تازه‌دَم‌کرده
تازه‌رس
تازه‌رسیده
تازه‌زا
تازه‌ساخت
تازه‌ساز
تازه‌سال
تازه‌سخن
تازه‌عروس
تازه‌عهد
تازه‌کار
تازه‌کهنه‌
تازه‌مسلمان
تازه‌نفَس
تازه‌وارد
‌۱۴‌۰۰‌‌/‌‌۰‌‌۳‌‌/‌‌۱‌۱‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

۲ نکتۀ دستوری و نشانه‌گذاری

بخشی از کارگاه آنلاین ویرایش متنوک
مدرس: سید محمد بصام

ویدئو شرکت‌کنندگان قبلی:👇
https://t.me/Matnook_01
کانال مؤسسهٔ متنوک:👇
@Matnook_com

یک نکته‌ات بگویم!

به‌جای عبارت فرنگی «نامبر وان» می‌توان نوشت «درجه‌یک» یا «درجهٔ یک».
این واژه‌ها نیز نیم‌فاصله نوشته می‌شوند: درجه‌اول، درجه‌دو، درجه‌دوم، درجه‌سه، درجه‌سوم، درجه‌یک.

و اما نکته:
هنگامی که بخواهیم از میان دو واژه یا تعبیرِ فارسی و غیرفارسی (به‌ویژه عربی یا فرنگی) یکی را برگزینیم، اگر از لحاظ سبک و معنا یکسان بودند، همیشه واژه یا عبارتِ فارسی بر غیرفارسی ترجیح دارد. برای مثال، «نشانی» و «شیوه‌نامۀ» فارسی بر «آدرس» و «پروتکلِ» فرنگی ترجیح دارند،‌ زیرا از لحاظ معنا و سبکِ نوشته تفاوتی ندارند و می‌توان آن‌ها را در هر نوشته‌ای با ارزشِ یکسان به‌کار برد.

یک مثال دیگر:
به‌جای «احتراماً به استحضار می‌رساند حق‌الزحمۀ پرسنل اداری ازطرف مقامات عالیۀ سازمان» می‌توان نوشت «با احترام، به آگاهی می‌رساند دستمزد/ حقوق کارکنان اداری ازسوی مقام‌های/ مسئولان/ دست‌اندرکارانِ بلندپایۀ سازمان». در این مثال، واژه‌های فارسی بر غیرفارسی ترجیح دارند، زیرا دست‌کم هیچ تفاوتی از لحاظ معنایی ندارند و از نظر سبکی نیز بی‌نشان و فارسی‌ترند.
‌‌۱۴‌۰۰‌‌/‌‌۰‌‌۳‌/‌‌۱‌۲‌‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

۱) «چرا» شبه‌جمله است و در پاسخ به پرسشِ منفی به‌کار می‌رود و پس از آن، ویرگول گذاشته می‌شود.

۲) صورتِ شکستۀ «نرفته‌ای» (ماضی نقلی) «نرفتی» (به‌صورت ماضی ساده) است، نه *نرفته‌ی.
- رسمی: نرفته‌ام، نرفته‌ای، نرفته‌است، نرفته‌ایم، نرفته‌اید، نرفته‌اند
- شکسته: نرفته‌م، نرفتی، نرفته، نرفتیم، نرفتید، نرفته‌ن
۱۴‌۰۰‌‌/‌‌۰‌‌۳‌/‌‌۱‌‌۳‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

#زنگ_املا
۱۴‌۰۰‌‌/‌۰‌‌۳‌/‌۱‌۳‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

🔺این‌یکی را خودتان بشنوید! 😊

نکته‌های رایگان ویرایش:
@Matnook_com
نظر سایر شرکت‌کنندگان:
@Matnook_01

صفت مفعولی

تعریف:‌ واژه‌ای که دلالت کند بر کسی یا چیزی که فعلی بر آن واقع شده‌است.

ساخت رایج: بن ماضی + «-ه»: (زیتون) پرورده، (لباس) چروکیده، (نان) سوخته، (خودرو) فرسوده، (متن) ویراسته، ... .

دو نکتۀ فاصله‌گذاری:
۱)‌ برخی واژه‌ها + صفت‌ مفعولی یک صفت مرکب می‌سازند و نیم‌فاصله می‌شوند:
آموزش‌دیده، تثبیت‌شده، جان‌باخته، دل‌‌سوخته، زبان‌بسته، قوام‌یافته، منتشرشده، ... .

۲) برخی از صفت‌های مفعولی نیز با «شده» می‌آیند و نیم‌فاصله می‌شوند:
دیده‌شده، ربوده‌شده، شسته‌شده، شنیده‌شده، گفته‌شده، نوشته‌شده، ... .

یک نکتۀ زبانی:
گاهی تحت تأثیر عربی برای برخی از واژه‌های فارسی نیز صفت‌های به‌ظاهر مؤنث به‌کار می‌برند که معنای مفعولی دارند:
درآمد حاصله (= «به‌دست‌آمده»)، کاغذ باطله (= «باطل‌شده»)، نامۀ وارده (= «واردشده»)، ... .
این صفت‌ها درست‌اند و ممکن است به‌مناسبت در متن‌های گوناگون به‌کار روند. برخی مانند «کاغذ باطله» همچنان به حیات خود ادامه می‌دهند و برخی نیز مانند «درآمد حاصله» و «نامۀ وارده» درحال فراموشی‌اند. بی‌شک بهتر است که مثلاً به‌جای «نامۀ وارده» بنویسیم «نامۀ دریافتی یا رسیده».

سید محمد بصام
@Matnook_com

یک نکتۀ نشانه‌گذاری و رسم‌الخطی

۱) در تصویر، جملهٔ «آنچه جرأت می‌خواهد» نهاد است و پس از آن، نیازی به ویرگول نیست، مگر این‌که پس از آن، قید یا جملهٔ معترضه بیاید. مثال:
- با قید:
آنچه جرأت می‌خواهد، برای مردم این کشور، دوام آوردن است.
- با جملهٔ معترضه:
آنچه جرأت می‌خواهد، که هم‌اکنون ممکن نیست، دوام آوردن است.

۲) «جرأت» و «جرئت» هردو درست‌اند، ولی در فارسی بهتر است به‌صورت «جرئت» نوشته شود. «نشئت» و «مسئله» نیز همچنین.
۱۴‌۰۰‌‌/‌‌۰‌‌۳‌/‌‌۱‌‌‌۵‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

بخش آغازین جلسات زبان‌شناسیِ
کارگاه آنلاین ویرایش متنوک

در کارگاه، هریک از این سطوح چهارگانه را، تا آنجا که به ویرایش مربوط می‌شوند، به‌تفصیل می‌گویم و آن‌ها را برپایۀ دستورزبانِ زبان‌شناختی توضیح می‌دهم تا ویرایش‌آموزان بتوانند درست از نادرست و ملاک‌های آن را خودشان تشخیص دهند.

سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

🔺رؤیا غفاری از تهران

"فیلم‌نامه‌نویس و دانش‌آموختۀ تئاتر دانشگاه تهرانم. به نظر من، به‌نسبت هزینه‌ای (شهریه‌ای) که پرداخت می‌کنید (در کارگاه متنوک) چند ده برابر خدمات آموزشی دریافت می‌کنید و من این نسبت را جای دیگری ندیده‌ام. همچنین ... ."

نکته‌های رایگان ویرایش:
@Matnook_com
نظر سایر شرکت‌کنندگان:
@Matnook_01

بخشی از کارگاه آنلاین ویرایش متنوک

تفاوت املا با رسم‌الخط چیست؟

سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com