پاسخ #تمرین_ویرایش:
بیت اول:
تو کافردل نمی‌بندی نقابِ زلف و می‌ترسم
که محرابم بگرداند خم آن دلستان ابرو

نکات:
۱) «کافر دل» دو واژه و بافاصله نیست، یک واژه و بی‌فاصله است: «کافردل».
۲) «دلستان ابرو» بافاصله است، زیرا «دلستان» صفت «ابرو» است. «دلستان ابرو» یعنی «ابروی دلستان[نده]». بنابراین ترکیب وصفیِ مقلوبِ غیرواژگانی است. این‌ها همیشه بافاصله نوشته می‌شوند.

بیت دوم:
صبا! خاک وجود ما بدان عالی جناب انداز
بوَد کان شاه خوبان را نظر بر منظر اندازیم

نکات:
۱) بعد از منادایی که حرف ندا نداشته باشد (اینجا «صبا») نشانۀ تعجب گذاشته می‌شود.
۲) «عالی جناب» نیز ترکیب وصفیِ مقلوبِ غیرواژگانی است. «جناب» در عربی به معنای «درگاه و آستان» است و «عالی» نیز به معنای «والا و بلندپایه». بنابراین معنای «عالی جناب» می‌شود «آستانِ والا/ درگاهِ بلندمرتبه» و بافاصله نوشته می‌شود. اما «عالی‌جناب/ عالیجناب»، لقب احترام‌آمیز در خطاب به اشخاص بلندپایه، یک واژه است و نیم‌فاصله یا سرهم نوشته می‌شود‌. این واژه ربطی به آن ترکیبی که حافظ به‌کار برده‌است ندارد.
۳) در مصرع دوم، «شاه» درست است، نه «ماه». در شعر، همواره و تا جای ممکن، باید به معتبرترین نسخه‌ها مراجعه کنیم. بنابراین گزینۀ «پنج اشکال» درست بود. (یادآوری: «کان» را نیز می‌توان «کآن» نوشت.)
۱۳‌۹‌۹‌/‌۱۲‌/‌۰‌۹‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

بی‌نظیرترین!

«بی‌نظیر» یعنی «آنچه نظیر ندارد و یگانه است». بنابراین مِثل و مانندی ندارد که بتوان آن را با چیزی سنجید و گفت این از آن‌یکی برتر است یا برترینِ آن‌هاست. درنتیجه منطقی نیست که بگوییم «بی‌نظیرتر» یا «بی‌نظیرترین». ولی می‌بینیم که اهل زبان می‌گویند «بی‌نظیرترین» و مثلاً فروغ فرخزاد می‌گوید: «ای یار، ای یگانه‌ترین یار، چه ابرهای سیاهی در انتظار روز میهمانی خورشیدند.» چرا؟

زیرا لسان بشر طابِق‌ُالنَّعل‌ِبالنَّعل منطبق بر منطق نمی‌باشد و هنگامی که می‌خواهیم بر ویژگی کسی یا صفت چیزی تأکید کنیم، صرفاً برای مبالغۀ بیشتر، می‌گوییم «بی‌نظیرترین»، «یگانه‌ترین»، و ... . همین. پس، از این لحاظ، درست و منطقی است.

اکنون به این جمله، که متداول، خوش‌خوان، روان، و زودیاب است،‌ بنگرید:
- به بی‌نظیرترین بنای تاریخی جهان خوش آمدید! (سردر مسجد جامع یزد)

و سپس به این دو جمله، که پیشنهاد یک ویراستار است:
- به بنای بی‌نظیر تاریخی جهان خوش آمدید!
- به بنای تاریخی بی‌نظیر جهان خوش آمدید!

چرا جمله‌های پیشنهادیِ او بدخوان، پیچیده، و دیریاب است؟ زیرا دو جملۀ ویراسته اولاً تتابع اضافات دارند (چهار واژه به هم اضافه شده‌اند) و ثانیاً الگوی «اسم + صفت + صفت + اسم»، در هر دو جمله، از الگوهای دیریاب و گاه کژتاب‌ است.
با زبان، مکانیکی رفتار نکنیم. 😊
۱‌۳‌۹‌۹‌/‌۱‌۲‌/۱۰‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

شکسته‌نویسی فعل‌های فارسی (۱)

آمدن/ اومدن
- اومدم، اومدی، اومد، اومدیم، اومدین، اومدن.
- نیومدم، نیومدی، نیومد، نیومدیم، نیومدین، نیومدن.
- اومده‌م، اومدی، اومده، اومدیم، اومدین، اومده‌ن.
- می‌آم، می‌آی، می‌آد، می‌آیْم، می‌آیْن، می‌آن.
- می‌اومدم، می‌اومدی، می‌اومد، می‌اومدیم، می‌اومدین، می‌اومدن.
- بیام، بیای، بیاد، بیایْم، بیایْن، بیان.

آوردن/ اُوُردن
- اُوُردم، اُوُردی، اُوُرد، اُوُردیم، اُوُردین، اُوُردن.
- نَیوردم، نَیوردی، نَیورد، نَیوردیم، نَیوردین، نَیوردن.
- اُوُرده‌م، اُوُردی، اُوُرده، اُوُردیم، اُوُردین، اُوُرده‌ن.
- می‌‌آرم، می‌‌آری، می‌‌آره، می‌‌آریم، می‌‌آرین، می‌‌آرن.
- می‌اُوُردم، می‌اُوُردی، می‌اُوُرد، می‌اُوُردیم، می‌اُوُردین، می‌اُوُردن.
- بیارم، بیاری، بیاره، بیاریم، بیارین، بیارن.

سید محمد بصام
@Matnook_com

#زنگ_املا
۱‌۳‌۹‌۹‌/‌۱‌۲‌/۱۲‌‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

🔺بخشی از کارگاه متنوک

مریم بختیاری از سمنان:
"فکرش را هم نمی‌کردم این‌قدر راحت بتوانم آنلاین و وارد کارگاه شوم!"

ویدئو سایر شرکت‌کنندگان:
@Matnook_01
ثبت‌نام سریع و آسان:
@MatnookAdmin3
@Matnook_com

#زنگ_املا
۷۲ واژۀ «آب»دار که نیم‌فاصله نوشته می‌شوند (واژه‌هایی مانند «آبرنگ»، «آبرُفت»، «آبدار» و ...، که همواره سرهم نوشته می‌شوند، در این فهرست نیامده‌اند):
آب‌اسید
آب‌افتاده
آب‌اُکسيژنه
آب‌انار
آب‌انبار
آب‌انجیر
آب‌انگور
آب‌آلو
آب‌آورده
آب‌آهک
آب‌باتری‌/ آب‌باطری
آب‌باریکه
آب‌بازی
آب‌بندی
آب‌بها
آب‌پخش‌کن
آب‌تنی
آب‌جارو
آب‌جوش
آب‌جوش‌نبات
آب‌چکان/ آب‌چکون
آب‌حوض‌کش
آب‌حوضی
آب‌خشک‌کن
آب‌خنک
آب‌درمانی
آب‌دوغ
آب‌دوغ‌خیار
آب‌دهان/ آب‌دهن
آب‌رفته
آب‌روغن
آب‌زدایی
آب‌زده
آب‌زرشک
آب‌زیپو
آب‌زیرکاه
آب‌سرد
آب‌سردکن
آب‌سیاه
آب‌سیب
آب‌شنگولی
آب‌شویه
آب‌شیرین‌کن
آب‌صابون
آب‌صاف‌کن
آب‌طالبی
آب‌طلا/ آب‌طلاکاری
آب‌فلز/ آب‌فلزکاری
آب‌قند
آب‌کُرُوم
آب‌کشیده
آب‌گرفتگی
آب‌گرم
آب‌گرمکن
آب‌لمبو
آب‌مروارید
آب‌معدنی
آب‌مقطر
آ‌ب‌نارنج
آ‌ب‌ندیده
آب‌نقره
آب‌نکشیده
آب‌نمک
آب‌هندوانه
آب‌هویج
دست‌آب
دست‌به‌آب
۱‌۳‌۹‌۹‌/‌۱‌۲‌/۱‌۳
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

🔺بخشی از کارگاه‌ متنوک

مریم سلیمی از تهران:
"۱۸ سال است که در نشر فعالیت دارم و در ۲ کارگاه هم قبلاً شرکت کرده‌ام، اما باز هم در کارگاه متنوک ثبت‌نام کردم، چون ... ."

ویدئو سایر شرکت‌کنندگان:
@Matnook_01
ثبت‌نام سریع و آسان:
@MatnookAdmin3
@Matnook_com

«فناوری»

۱) «فناوری» برابرنهادِ مصوّبِ فرهنگستان برای واژۀ فرانسویِ technologie و واژۀ انگلیسیِ technology است که گویا اولین بار به قلم استاد احمد آرام به‌جای «تکنولوژی» به‌کار رفته‌است.

۲) «فناوری» مرکب است از «فن» (technic) + پسوند «-اور» (گونۀ دیگر «-ور») + پسوندِ اسم‌سازِ «-ی». بنابراین *فن‌آوری نادرست است، زیرا «آور» بنِ مضارعِ فعلِ «آوردن» است و منظور از «فناوری» فقط «تکنولوژی» است، نه آوردنِ فن. درنتیجه املای درستِ «فناوری» به همین صورت است و «فن‌آوری»، اگر هم کاربرد یا معنایی داشته باشد، معادل «تکنولوژی» نیست.

یادآوری:
دو واژۀ «فناور» (= «کارشناس فناوری») و «فناورانه»، به‌ترتیب، برابرنهادِ مصوّبِ فرهنگستان برای technologist و technologic است.
۱۳‌۹‌۹/‌۱۲‌/۱‌۴‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

#زنگ_املا
۵۲ واژۀ «آتش»دار که نیم‌فاصله نوشته می‌شوند (واژه‌هایی که صورتِ پیوستۀ آن‌ها رایج‌ترند بر صورتِ نیم‌فاصله‌شان مقدّم شده‌اند، مانند «آتشکده/ آتش‌کده»):
آتش‌‌افروز
آتش‌افکن
آتش‌انداز
آتشبار/ آتش‌بار
آتش‌باران
آتش‌بازی
آتشبان/ آتش‌بان
آتش‌بس
آتش‌بند
آتش‌به‌اختیار
آتش‌به‌جان
آتش‌به‌جان‌گرفته
آتش‌به‌گور
آتش‌به‌گورگرفته
آتش‌بیار
آتش‌پاره/ آتیش‌پاره
آتش‌پرست
آتش‌ترسی
آتش‌چرخان
آتش‌خاموش‌کن
آتشخانه/ آتش‌خانه
آتشخوار/ آتش‌خوار
آتشدان/ آتش‌دان
آتش‌دیده
آتش‌رنگ
آتش‌زا
آتش‌زده
آتش‌زن
آتش‌زنه
آتش‌ساز
آتش‌سرخ‌کن
آتش‌سوخته
آتش‌سوزی
آتش‌فشان
آتش‌فشان‌شناسی
آتش‌فشانی
آتشکار/ آتش‌کار
آتشکاری/ آتش‌کاری
آتشکده/ آتش‌کده
آتشگاه/ آتش‌گاه
آتش‌گرفتگی
آتش‌گرفته
آتشگون/ آتش‌گون
آتش‌گیر
آتش‌گیره
آتش‌مزاج/ آتشی‌مزاج
آتش‌نادیده
آتش‌ندیده
آتش‌نشان
آتش‌نشانی
آتش‌وار
آتش‌هراسی
۱‌۳‌۹‌۹‌/‌۱‌۲‌/۱‌۴‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

چالش ویرایش داریم: 👇😊
t.me/Matnook_com/2615
۱‌۳‌۹۹‌/‌‌۱‌۲/‌‌۱۵‌
سید محمد بصام
#تمرین_ویرایش
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

«عصب‌کِشی» یا «عصب‌کُشی»؟
به‌مناسبت ۶ مارس، روز دندان‌پزشک

دو اصطلاح در دندان‌پزشکی داریم:
root canal therapy,
pulp canal therapy.

فرهنگستان «ریشه‌درمانی» را با این تعریف برای آن‌ها تصویب کرده‌است: «یکی از روش‌های درمانی در ریشه‌دندان‌پزشکی که در آن مغزۀ دندان را از مجرا بیرون می‌آورند و پس از آماده‌سازیِ مکانیکی و شیمیاییِ مجراها، آن‌ها را با مواد مخصوص پُر می‌کنند.»

در تداول، به فرایند بیرون کشیدنِ مغزۀ دندان «عصب‌کِشی» می‌گویند. بنابراین تعبیر اخیر (به کسر کاف) دقیق‌تر است.
۱‌۳‌۹۹‌/‌۱۲/۱‌۶
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

ناویراسته:
بر اساس گزارش‌های واصله و رصد اطلاعاتی انجام شده توسط سربازان گمنام سه نفر از پرسنل شهرداری آبسرد به جهت تخلفات مالی و ساختمانی بازداشت شدند.

ویراسته:
برپایۀ گزارش‌های دریافتی و رصد اطلاعاتیِ سربازانِ گمنام، سه نفر از کارکنانِ شهرداریِ آبسرد به‌دلیل تخلفات مالی و ساختمانی بازداشت شدند.

نکات:
۱) اگر دو یا چند واژه و تعبیر، از نظر معنا و کاربرد، یکسان باشند، واژه یا تعبیرِ فارسی بر عربی ترجیح دارد. بنابراین «برپایۀ» بر «براساسِ» ترجیح دارد.
۲) «واصله» واژه‌ای عربی‌مآبانه، ناپسند و منسوخ است. به‌جای آن می‌توان از «دریافتی» یا «رسیده» استفاده کرد. پس «گزارش‌های دریافتی» بسیار پسندیده‌تر است.
۳) از آنجا که رصد اطلاعاتی "به‌وسیلۀ" سربازانِ گمنام "انجام شده‌است"، نیازی به «انجام‌شده» و «توسط» نیست و این دو، در این بافت، حشو و زائدند.
۴) «پرسنل» واژه‌ای فرانسوی است و بهتر است به‌جای آن، «کارکنان» بنویسیم.
۵) در این خبر، حرف اضافۀ «به‌دلیلِ» مناسب‌تر از «به‌جهتِ» است، زیرا در مقامِ بیانِ دلیل بازداشت است.

یادآوری:
حروف اضافۀ مرکب همیشه بی‌فاصله یا نیم‌فاصله نوشته می‌شوند، مانند آنچه در نکتۀ اول و پنجم آمده‌است.
۱‌۳‌‌۹‌‌۹‌/۱‌۲‌/‌‌۱‌۷‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

عقل زن بیشتر است یا مرد؟
به‌مناسبت ۸ مارس، روز جهانی زنان

این روز را به بانوان ایران تبریک می‌گویم و برای ایشان آرزوی تندرستی، شادکامی، آزادی، و برابری دارم. 🌹
#منهای_ویرایش
۱‌۳‌‌۹‌۹‌/‌۱‌‌۲‌/۱‌‌۸‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

#زنگ_املا
۴۸ واژۀ «آزاد»دار که بی‌فاصله یا نیم‌فاصله نوشته می‌شوند:
آزاداندیش
آزاداندیشانه
آزاداندیشی
آزادباش
آزادپَز (نانوایی)
آزادپیما
آزادراه
آزادرأی
آزادزاده
آزادزیستی
آزادسازی
آزادسَرو
آزادشدگان
آزادشده
آزادشهر
آزادفکر
آزادفکری
آزادکار
آزادکردگان
آزادکرده
آزادکننده
آزادکوه
آزادگذاری
آزادگردانی
آزادگیر
آزادماهی
آزادمرد
آزادمنش
آزادمنشانه
آزادمنشی
آزادنویس
آزادوار
آزاده‌رأی
آزاده‌مرد
آزاده‌منش‎
آزاده‌وار
آزادی‌بخش
آزادی‌خواه
آزادی‌خواهانه
آزادی‌خواهی
آزادی‌طلب
آزادی‌طلبانه
آزادی‌طلبی
آزادی‌گرا
پاشنه‌آزاد (اسکی)
تن‌آزاد
مستمع‌آزاد
منطقه‌آزاد/ منطقۀ آزاد
۱‌۳‌۹‌۹‌/‌۱‌۲‌/۱‌۸‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

به‌مناسبت ۱۸ اسفند
سالروز درگذشت استاد ایرج افشار

«از وفور ویرگول بیزارم»
(پریسا کرم‌رضایی، گزارش میراث، س ۵، ش ۴۴، ۱۳۹۰، ص ۱۴۲-۱۴۴)

سید محمد بصام
@Matnook_com

#زنگ_املا
۱‌‌۳‌۹‌‌۹‌/‌۱‌‌‌۲‌/‌۱‌۹‌‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com