پاسخ (ویراسته):
عطرها بی‌رحم‌ترین عناصر زمین هستند (/ زمین‌اند)؛ بی‌آنکه بخواهی، تو را می‌برند تا قعر خاطراتی که برای فراموشی‌شان، تا پای غرور جنگیده‌ای.

نکات:
۱) دو مصدرِ «استن» و «هستن» به‌عنوان فعل ربطی نیز به‌کار می‌روند، با این تفاوت که گاهی «هستن» مؤکدتر است یا رسمی‌تر تلقی می‌شود. بنابراین، هم می‌توان نوشت «زمین‌اند» و هم «زمین هستند».
۲) پس از «هستند»، سه‌نقطه نابجاست و باید نقطه‌ویرگول گذاشت، زیرا «عطرها» به قرینۀ لفظی حذف شده و در ادامه نیامده‌است. درواقع جمله این‌گونه بوده: «...؛ عطرها بی‌آنکه بخواهی، ...».
۳) بعد از «بی‌آنکه بخواهی» و «برای فراموشی‌شان»، چون نقشِ قیدی دارند، ویرگول می‌آید.
۴) «جنگیده‌ای» درست است، نه *جنگیدی، زیرا ماضی نقلی است، نه ماضی ساده. و مهم‌ترین اشکالِ متن نیز همین بود.
۱‌۳‌۹‌۹‌/۱‌۱‌/۲‌‌۵‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

فوروارد (Forward) نکنید،
بازفرست کنید!

«فوروارد کردن» به معنای فرستادن پیام‌ یا فرسته‌ای است که در شبکه‌های اجتماعی هم‌رسانی می‌شود. به‌جای «فوروارد» می‌توان گفت و نوشت «بازفرست» و به‌جای «فوروارد کردن»، «بازفرست کردن».
شما هم این فرسته را برای دوستانتان بازفرست کنید تا در هم‌رسانی و ترویجِ این واژهٔ زیبای فارسی سهیم باشید.
‌۱۳‌۹‌‌۹‌/۱‌‌۱/‌‌۲‌‌۷‌‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

یک نکته در نامه‌نگاری (۱)

در ویرایش یا نگارشِ نامه‌های اداری، بهتر است همواره از واژه‌های فارسی و رسمی استفاده کنیم. ولی واژه‌های فارسی در صورتی مناسب‌اند که از نظر سبکی و معنایی و کاربردی، هم با واژه‌های غیرفارسی برابری کنند و هم گوش‌آشنا باشند. بنابراین نه سَره‌نویسیِ مطلق پسندیده است و نه زیاده‌روی در کاربرد واژه‌های متکلفانه و بیگانه. همچنین شایسته است که کوتاه و گویا بنویسیم. ولی نه آن‌قدر کوتاه که فهمِ پیام دشوار شود (ایجاز مُخِل) و نه آن‌قدر دراز که دیریاب و رنج‌آور گردد (اِطناب مُمِل). دو نمونه:

ناویراسته (۱):
با سلام، احتراما باستحضار میرساند در راستای همدلی و همکاریهای سازنده با شما ناشرین محترم و برای مرتفع کردن مشکلات نشر بویژه مدیریت هزینه‌ها و حمایت از انجمن ناشران کمک آموزشی، لیتوگرافی و چاپ [...] در خصوص ارائه خدمات طراحی، لیتوگرافی، چاپ و صحافی در خدمت شما عزیزان فرهیخته و فرهنگی میباشد و افتخار داریم که سالیان سال در کنار شما بوده و خواهیم بود و با در کنار هم بودن خواهیم توانست از این بحرانها عبور نماییم و معروض میداریم که بخشی از سود حاصله از خدمات این مجموعه برای حمایت از انجمن هزینه خواهد شد.
با احترامات عالیه
مدیر لیتوگرافی و چاپ [...] (۱۰۳ واژه)

ویراسته (۱):
با سلام و احترام
به آگاهی می‌رساند لیتوگرافی و چاپِ [...]، به‌منظور مدیریتِ بهینهٔ هزینه‌ها و نیز حمایت از انجمن ناشرانِ کمک‌آموزشی، آمادگی و افتخار دارد در زمینهٔ طراحی، لیتوگرافی، چاپ و صحافی، با ناشران و دست‌اندرکارانِ کتاب همکاری کند. گفتنی است بخشی از سودِ خدماتِ این مجموعه صَرف حمایت از انجمن خواهد شد.
با سپاس
مدیر لیتوگرافی و چاپِ [...] (۵۹ واژه)

ناویراسته (۲):
مستدعی است نسبت‌به پرداخت حق‌الزحمه‌هایی که مورد تصویب قرار گرفته‌است دستور مقتضی را صادر فرمایید. (۱۵ واژه)

ویراسته (۲):
خواهشمند است دستور فرمایید دستمزدهای تصویب‌شده پرداخت گردند. (۸ واژه)
‌۱‌۳‌‌۹۹‌/۱‌۱/‌۲‌‌۸‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

🔺بخشی از کارگاه آنلاین ویرایش متنوک

مریم بختیاری از سمنان:
"فکرش را هم نمی‌کردم این‌قدر راحت بتوانم آنلاین شوم و وارد کارگاه شوم!"

👩🏻‍💻ثبت‌نام سریع و آسان:👇
@MatnookAdmin3
🎞ویدئو سایر شرکت‌کنندگان:👇
@Matnook_01

«برآیند» و «فرایند»

۱) «برآیند»، به معنای «نتیجه و حاصل»، متشکل است از بر- + آی (از «آمدن») + ـَ‌ند، که بیشتر با «آ» نوشته می‌شود. این واژه را می‌توان با «برآورد» مقایسه کرد.

۲) «فرایند»، به معنای «مجموعه‌ای از عملکردهای گوناگون برای رسیدن به نتیجه‌ای مشخص» (process)، متشکل است از فرا- + آی (از «آمدن») + ـَ‌ند، که درواقع کوتاه‌شدۀ «فراآیند» است. این واژه را می‌توان با «فراورده» مقایسه کرد که کوتاه‌شدۀ «فراآورده» است.

سید محمد بصام
@Matnook_com

🔺ناگفته‌های زندگی کامالا هریس و جو بایدن

ناشر: کتابستان
ویراستار: t.me/Matnook_01/840

@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

چالش ویرایش داریم: 👇😊
t.me/Matnook_com/2539
۱‌۳‌۹۹‌/‌‌۱‌۲/‌‌۰۱‌
سید محمد بصام
#تمرین_ویرایش
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

🔺بخشی از کارگاه‌های آنلاین ویرایش متنوک

مریم سلیمی از تهران:
"۱۸ سال است که در نشر فعالیت دارم و در ۲ کارگاه هم قبلاً شرکت کرده‌ام، اما باز هم در کارگاه متنوک ثبت‌نام کردم، چون ... ."

ویدئو سایر شرکت‌کنندگان:
@Matnook_01
ثبت‌نام سریع و آسان:
@MatnookAdmin3
کانال مؤسسۀ متنوک:
@Matnook_com

پاسخ پرسش پریسا:
اولی بافاصله: کشورهای "درحالِ توسعه"
دومی نیم‌فاصله: کشورهای "توسعه‌یافته"

نکات:
۱) «درحالِ» حرف اضافۀ مرکب و به معنای «در حالتِ یا وضعیتِ» است و با واژۀ پس از خود، درمجموع، یک گروه حرف‌اضافه‌ای می‌سازد، مانند همین «درحالِ توسعه». این گروه‌های حرف‌اضافه‌ای در نقشِ صفت نیز به‌کار می‌روند و بنابراین بافاصله نوشته می‌شوند، چون سازه‌های گروه‌های نحوی نیم‌فاصله نمی‌شوند. دو مثال دیگر: سیمین "درحالِ فیلم دیدن" بود؛ پروژۀ "درحالِ اجرا".

۲) «توسعه‌یافته» صفت مفعولی مرکب است و این‌گونه صفت‌ها همیشه نیم‌فاصله نوشته می‌شوند، مانند «آموزش‌دیده»، «تثبیت‌شده»، «جان‌باخته»، «دل‌‌سوخته»، «زبان‌بسته»، و ... .
۱‌۳‌‌۹‌‌۹‌/۱‌۲‌/‌۰‌‌‌۲‌‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

زبان، گویش، لهجه
به‌مناسبت سوم اسفند (۲۱ فوریه)
روز جهانی زبان مادری

در سال ۱۹۵۲، دانشجویان دانشگاه‌های داکا، پایتخت امروزی بنگلادش (که کشوری مستقل نبود)، برای ملی کردنِ زبانِ بنگالی تظاهرات کردند. پلیس به تظاهرات‌کنندگان شلیک کرد و شماری از آنان را کشت. بنگلادش در سال ۱۹۷۱ از پاکستان جدا شد و اعلام استقلال کرد. سپس به درخواست این کشور در سال ۱۹۹۹ یونسکو ۲۱ فوریه را «روز جهانی زبان مادری» نامید و از سال ۲۰۰۰ بیشترِ کشورهای جهان این روز را گرامی می‌دارند.

زبان (language):
اصطلاحی کلی برای اطلاق به دو گونۀ* زبانی است که سخن‌گویانِ آن‌ها فهم متقابلی از هم ندارند، مانند ترکی و کردی و گیلکی.
★ «گونه» (variety) اصطلاحی خنثاست که برای اطلاق کلی در تعریف زبان و گویش و لهجه به‌کار می‌رود. در جامعه‌شناسی زبان، هر نظام زبانی، که مؤلفه‌های جغرافیایی و اجتماعی زبان را منعکس می‌کند، «گونه» نامیده می‌شود.

گویش (dialect):
اصطلاحی کلی برای اطلاق به دو گونۀ زبانی است که سخن‌گویانِ آن‌ها فهم متقابلی از هم دارند، ولی بین آن‌ها تفاوت‌های آوایی و واجی و صرفی و نحوی وجود دارد، مانند شیرازی و یزدی و اصفهانی.

لهجه (accent):
اصطلاحی کلی برای اطلاق به دو گونۀ زبانی است که سخن‌گویانِ آ‌ن‌ها فهم متقابلی از هم دارند، ولی بین آن دو گونه فقط تفاوت‌های آوایی و واجی وجود دارد، مانند انگلیسی آمریکایی و انگلیسی بریتانیایی.
#زبان‌شناسی
۱۳‌۹‌۹/‌۱‌۲/‌۰‌۳‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

محمد دبیرمقدم، «زبان، گونه، گویش و لهجه: کاربردهای بومی و جهانی»، دوفصلنامهٔ ادب‌پژوهی، شمارهٔ ۵ (تابستان و پاییز ۱۳۸۷)، ص ۹۱-۱۲۸
#زبان‌شناسی
۱۳‌۹‌۹/‌۱‌۲/‌۰‌۳‌
سید محمد بصام
@Matnook_com

۲ نکتۀ املایی و فاصله‌گذاری

ترکیب‌های عطفی، بافاصله یا نیم‌فاصله؟
«باطری» یا «باتری»؟ «قاطی» یا «قاتی»؟

بخشی از کارگاه آنلاین ویرایش متنوک
مدرس: سید محمد بصام

ویدئو شرکت‌کنندگان قبلی:👇
https://t.me/Matnook_01
کانال مؤسسهٔ متنوک:👇
@Matnook_com

یک نکته‌ات بگویم!

واژه‌بستِ «-ها»، که در گفتار برای تأکید، تحذیر و مواردی از این دست به‌کار می‌رود، با واژهٔ پیش از خود نیم‌فاصله نوشته می‌شود (املای گفتاری و شکستهٔ آن به‌صورت «-ا/ -ـا» است). مثال:
- می‌زنمش‌ها!/ می‌زنمشا!
- آمدی نسازی‌ها!/ اومدی نسازیا!
- می‌بخشیدها!/ می‌بخشیدا!
- بازم دیرت می‌شه‌ها!

یادآوری:
نوشتنِ آن به‌صورت «آ» و بافاصله نادرست است: اومدی نسازی آ.
۱۳‌۹‌۹/‌۱‌۲/۰‌۵‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

۱ دقیقه با دهخدا
به‌مناسبت ۷ اسفند
سالروز درگذشت علی‌اکبر دهخدا

این را هم ببینید: نقد لغتنامهٔ دهخدا
#زبان‌شناسی #ادبیات
۱‌۳‌۹‌۹/‌۱‌۲/‌۰۷‌‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

پاسخ #تمرین_ویرایش:
بیت اول:
تو کافردل نمی‌بندی نقابِ زلف و می‌ترسم
که محرابم بگرداند خم آن دلستان ابرو

نکات:
۱) «کافر دل» دو واژه و بافاصله نیست، یک واژه و بی‌فاصله است: «کافردل».
۲) «دلستان ابرو» بافاصله است، زیرا «دلستان» صفت «ابرو» است. «دلستان ابرو» یعنی «ابروی دلستان[نده]». بنابراین ترکیب وصفیِ مقلوبِ غیرواژگانی است. این‌ها همیشه بافاصله نوشته می‌شوند.

بیت دوم:
صبا! خاک وجود ما بدان عالی جناب انداز
بوَد کان شاه خوبان را نظر بر منظر اندازیم

نکات:
۱) بعد از منادایی که حرف ندا نداشته باشد (اینجا «صبا») نشانۀ تعجب گذاشته می‌شود.
۲) «عالی جناب» نیز ترکیب وصفیِ مقلوبِ غیرواژگانی است. «جناب» در عربی به معنای «درگاه و آستان» است و «عالی» نیز به معنای «والا و بلندپایه». بنابراین معنای «عالی جناب» می‌شود «آستانِ والا/ درگاهِ بلندمرتبه» و بافاصله نوشته می‌شود. اما «عالی‌جناب/ عالیجناب»، لقب احترام‌آمیز در خطاب به اشخاص بلندپایه، یک واژه است و نیم‌فاصله یا سرهم نوشته می‌شود‌. این واژه ربطی به آن ترکیبی که حافظ به‌کار برده‌است ندارد.
۳) در مصرع دوم، «شاه» درست است، نه «ماه». در شعر، همواره و تا جای ممکن، باید به معتبرترین نسخه‌ها مراجعه کنیم. بنابراین گزینۀ «پنج اشکال» درست بود. (یادآوری: «کان» را نیز می‌توان «کآن» نوشت.)
۱۳‌۹‌۹‌/‌۱۲‌/‌۰‌۹‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

بی‌نظیرترین!

«بی‌نظیر» یعنی «آنچه نظیر ندارد و یگانه است». بنابراین مِثل و مانندی ندارد که بتوان آن را با چیزی سنجید و گفت این از آن‌یکی برتر است یا برترینِ آن‌هاست. درنتیجه منطقی نیست که بگوییم «بی‌نظیرتر» یا «بی‌نظیرترین». ولی می‌بینیم که اهل زبان می‌گویند «بی‌نظیرترین» و مثلاً فروغ فرخزاد می‌گوید: «ای یار، ای یگانه‌ترین یار، چه ابرهای سیاهی در انتظار روز میهمانی خورشیدند.» چرا؟

زیرا لسان بشر طابِق‌ُالنَّعل‌ِبالنَّعل منطبق بر منطق نمی‌باشد و هنگامی که می‌خواهیم بر ویژگی کسی یا صفت چیزی تأکید کنیم، صرفاً برای مبالغۀ بیشتر، می‌گوییم «بی‌نظیرترین»، «یگانه‌ترین»، و ... . همین. پس، از این لحاظ، درست و منطقی است.

اکنون به این جمله، که متداول، خوش‌خوان، روان، و زودیاب است،‌ بنگرید:
- به بی‌نظیرترین بنای تاریخی جهان خوش آمدید! (سردر مسجد جامع یزد)

و سپس به این دو جمله، که پیشنهاد یک ویراستار است:
- به بنای بی‌نظیر تاریخی جهان خوش آمدید!
- به بنای تاریخی بی‌نظیر جهان خوش آمدید!

چرا جمله‌های پیشنهادیِ او بدخوان، پیچیده، و دیریاب است؟ زیرا دو جملۀ ویراسته اولاً تتابع اضافات دارند (چهار واژه به هم اضافه شده‌اند) و ثانیاً الگوی «اسم + صفت + صفت + اسم»، در هر دو جمله، از الگوهای دیریاب و گاه کژتاب‌ است.
با زبان، مکانیکی رفتار نکنیم. 😊
۱‌۳‌۹‌۹‌/‌۱‌۲‌/۱۰‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

شکسته‌نویسی فعل‌های فارسی (۱)

آمدن/ اومدن
- اومدم، اومدی، اومد، اومدیم، اومدین، اومدن.
- نیومدم، نیومدی، نیومد، نیومدیم، نیومدین، نیومدن.
- اومده‌م، اومدی، اومده، اومدیم، اومدین، اومده‌ن.
- می‌آم، می‌آی، می‌آد، می‌آیْم، می‌آیْن، می‌آن.
- می‌اومدم، می‌اومدی، می‌اومد، می‌اومدیم، می‌اومدین، می‌اومدن.
- بیام، بیای، بیاد، بیایْم، بیایْن، بیان.

آوردن/ اُوُردن
- اُوُردم، اُوُردی، اُوُرد، اُوُردیم، اُوُردین، اُوُردن.
- نَیوردم، نَیوردی، نَیورد، نَیوردیم، نَیوردین، نَیوردن.
- اُوُرده‌م، اُوُردی، اُوُرده، اُوُردیم، اُوُردین، اُوُرده‌ن.
- می‌‌آرم، می‌‌آری، می‌‌آره، می‌‌آریم، می‌‌آرین، می‌‌آرن.
- می‌اُوُردم، می‌اُوُردی، می‌اُوُرد، می‌اُوُردیم، می‌اُوُردین، می‌اُوُردن.
- بیارم، بیاری، بیاره، بیاریم، بیارین، بیارن.

سید محمد بصام
@Matnook_com