#نکته
تفاوتِ -اند (فعل ربطی) و -َند (شناسه)
۱) آن‌ها برگشتند. (فعل پیش‌وندی)
۲) آن‌ها درحالِ برگشت‌اند. (مسند + فعل ربطی)

#نکته
درحال (قید): فوراً، بی‌درنگ: سگ درّنده چون دندان کند تیز/ تو درحال استخوانی پیش او ریز (سعدی)
درحالِ (حرف اضافۀ صفت‌ساز): در حالتِ/ وضعیتِ: سیمین درحالِ فیلم دیدن بود./ پروژۀ درحالِ اجرا.
@Matnook_com

نقلِ‌قول

به نقلِ سخنی از دیگران، به‌صورتِ گفتار یا نوشتار، «نقلِ‌قول» می‌گویند.

یادآوری: «نقلِ‌قول» را به دو دلیلِ زیر نزدیک می‌نویسیم.
۱) تکیۀ اصلیِ آن برروی «قول» است و بنابراین کسره‌اش خفیف است و یک واژۀ مرکب است.
۲) نشانۀ جمعِ «-ها» و نشانۀ نکرۀ «-ی» را به پایانِ آن می‌افزاییم: نقلِ‌قول‌ها، نقل‌ِ‌قولی.

نقلِ‌قول دو نوع است:
۱) نقل‌قولِ مستقیم: نقلِ گفته یا نوشتۀ دیگری به‌ عینِ‌ عبارتِ آن و با استناد به وی و معمولاً با سلب مسئولیت از خود؛
۲) نقل‌قولِ غیرمستقیم: نقلِ گفته یا نوشتۀ دیگری به مضمون و نه به عینِ عبارتِ آن، بدون استناد به وی.

نکتۀ ۱: نقلِ‌قولِ مستقیم دو نوع دارد: شامل و مندرَج.
۱) نقلِ‌قولِ شامل: نقلِ‌قولی است که دست‌کم یک نقلِ‌قولِ مستقیمِ دیگر در آن بیاید.
۲) نقلِ‌قولِ مندرج: نقلِ‌قولی است که در میانِ نقلِ‌قولی آمده باشد (= نقل در نقل).

نکتۀ ۲: نشانۀ نقلِ‌قولِ شامل گیومۀ فرانسوی (« ») است و نشانۀ نقلِ‌قولِ مندرج معمولاً گیومۀ زوجِ انگلیسی (” “)/ (" "). مثال:
شيخِ ما گفت: «پراكندگىِ دل از دوستىِ دنيا بوَد و تا دوستىِ دنيا همره بوَد هرگز دل جمع نگردد، كه رسول گفت صلعم: "حُبُّ الدنيا رأسُ كُلِّ خَطيئةٍ؛ دوستىِ دنيا سرِ همۀ خطاهاست."» (محمدبن منور، اسرارالتوحید)

سید محمد بصام
@Matnook_com

اینستاگرام، تلگرام، واتساپ

۱) «اینستاگرام» آمیزه‌ای است از:
instant camera + telegram
و مانند «تلگرام»، در فارسی، به همین صورت نوشته و تلفظ می‌شود، نه *اینستاگرم.

۲) «تلگرام» واژۀ جدیدی نیست و حدود ۱۵۰ سال است که در فارسی به‌کار می‌رود. بنابراین نباید آن را با پیام‌رسان جدید و معروف «تلگرام» اشتباه گرفت. تلگرام دراصل پیامی بوده که با تلگراف مخابره (= ارسال و دریافت) می‌شده‌است. پس تلگرام و تلگراف مانند پیام و پیام‌رسان‌اند.

۳) در فارسی، «واتساپ» بیشتر به همین صورت نوشته و تلفظ می‌شود، نه به‌صورت *واتس‌اَپ. تلفظ WhatsApp به جملۀ ?What's up (= «چه خبر؟») نزدیک است و در نام‌گذاریِ این برنامه نیز بر همین نزدیکی و معنا نظر داشته‌اند، با این تفاوت که «اَپ» (App) کوتاه‌شدۀ «اپلیکیشن» است.

سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

یک نکته‌ات بگویم!

«نجاتِ آخرت بر دو شرط بسته‌اند، طلبِ عُلُو ناکردن و از فساد دور بودن. هرکه در طلبِ ولایت و فرمان دادن است طلبِ علوِّ وی معلوم است و هرکه به لهو و نشاطِ جوانان و بی‌خردان مشغول است به فساد موسوم است. و بی شرطِ نجات، امیدِ نجات داشتن عینِ غرور* است.» (مکاتیب فارسی غزّالی، تصحیح عباس اقبال، چاپ دوم: تهران، امیرکبیر، ۱۳۶۲، ص ۵۳)

«بی-» (در «بی‌خردان») پیشوندِ اشتقاقیِ صفت‌ساز است و بنابراین نیم‌فاصله می‌شود و «بی» (در «بی شرطِ ...») حرف اضافه است و بنابراین بافاصله نوشته می‌شود.

دو مثال دیگر:
۱) بی‌کس‌وکار، بی‌بروبرگرد، بی‌شیله‌پیله، بی‌همه‌کس، بی‌عرضگی، بی‌کلاس، ... .
۲) بی همگان به‌سر شود بی‌ تو به‌سر نمی‌شود/ ... (مولوی)

* «غرور» در اینجا و در اصل به‌ معنای «فریفتن» و «فریب‌ خوردن» است،‌ نه «تکبر» و «خودبینی».

سید محمد بصام
@Matnook_com

یک نکته‌ات بگویم!

ساختِ «واژه + نشانۀ اضافه + همان واژه + ضمیر (واژه‌بست) -ِش» کاملاً بافاصله نوشته‌ می‌شود و به‌عنوان قید به‌کار می‌رود: تهِ تهش، فوقِ فوقش، کمِ کمش.

سید محمد بصام
@Matnook_com

شکسته‌نویسیِ «هم»

«هم»، به‌ معنای «نیز»، به‌صورت /am-/ تلفظ می‌شود و رسم‌الخطِ آن به شرح زیر است:

۱) در پیوند با واژه‌های مختوم به صامت، مانند «ش»، «ز»، و ...، به‌صورت «-َم/ ـَم» و پیوسته یا بی‌فاصله نوشته می‌شود. مثال:

- «پس‌فردا همه‌چی رو به نام خودش می‌کنه ... من و "باباشم" دیگه نیستیم که کمکش کنیم.» (ماندانا معینی، آن تابستان، ص ۱۳۰)
- «نگهبان گفت: اگر "بازم" بیخودی اومده باشی، وای به حالت!» (احمد محمود، مدار صفردرجه، ص ۲۲)

یادآوری:
۱) در صورتِ پیوسته، بافت از ابهام یا کژتابی جلوگیری می‌کند. مثال:

- کیه کیه در می‌زنه؟ "منم منم" مادرتون، غذا اُوُرده‌م براتون. («منم» = «من هستم»)
- «می‌خوان نمازشونو به کمرشون بزنن. "منم" مجبورم ... .» (صادق چوبک، چراغ آخر، ص ۶۲)

۲) گاهی نیز ممکن است موجب کژتابی شود. مثال:

- ‏زنگ زدم شرکت، به رئیسم گفتم: امروز هوا آلوده است، مدارس و "دانشگاهم" تعطیله. می‌شه منم نیام؟ (از اینترنت)

توضیح: «دانشگاهم»، در مثال بالا، هم به معنای «دانشگاه من» است و هم به معنای «دانشگاه هم». بنابراین بهتر است که «هم» به همین صورت نوشته شود.

۲) در پیوند با واژه‌های مختوم به مصوّت، بهتر است بافاصله و کامل نوشته‌ شود (شواهد از اینترنت است):

- مصوّت /â/:
وقتی "خدا هم" می‌گه مهاجرت کن.
- مصوّت /o/:
خانوادۀ زن‌داداشم حتی سیسمونی هم ندادن، "کادو هم" که بماند.
- مصوّت /u/:
به جرم طلبگی، "چاقو هم" که بخوری، حتی شهید حسابت نمی‌کنن.
- مصوّت /i/:
‏یه "رفیقی هم" دارم که طبیبه.
- مصوّت /e/ (های بیان حرکت):
هروقت ماشین ارزون شد، "خونه هم" ارزون می‌شه.

یادآوری:
در پیوند با واژه‌های مختوم به مصوّت، صورت‌های «ئم» و «یم» و «اَم» و «-َم»، به‌عنوان صورتِ شکستۀ «هم»، پیشنهاد نمی‌شود:
*رفیقی‌یم، *صندلی‌ئم،‌ *کتابی‌ام، *خونه‌م، *چاقوئم،‌ *چاقوم، *کادوئم، *کادوام، *کادوم، *خدائم، *خدام، ... .

سید محمد بصام
@Matnook_com

(1)
🔺 کارگاه آنلاین «متنوک» چه‌‌گونه است؟
🔘 ویرایش و درست‌نویسی را «از هر کجای دنیا که هستید» بیاموزید!

🔹 نظر سایر شرکت‌کنندگان 👇
@Matnook_01
@Matnook_com

بخشی از «کارگاه آنلاین ویرایش و درست‌نویسی متنوک»
در این ویدیو، که بریده‌ای از کارگاه تمرین بهار ۱۳۹۸ است، ۵ نکتۀ ویرایشی می‌آموزید.
مدرس: سید محمد بصام (بنیان‌گذار آموزش آنلاین ویرایش در ایران و مدیر گروه آموزشی متنوک)

یادآوری:
تا امروز، محتوای «دورۀ جامع ویرایش» را بیش از ۵۰٪ به‌روزرسانی کرده‌ایم و آن را یکجا همراه با جزوه ارائه می‌دهیم. «دورۀ جامع» را همیشه به‌روزرسانی می‌کنیم و تمام به‌روزرسانی‌ها و مطالب جدید را رایگان در اختیار ویرایش‌آموزان قرار می‌دهیم.
#ویرایش_زبانی
سید محمد بصام
@Matnook_com

آشنایی و روش کار با برنامۀ «ویراستیار»
برای ویرایش خودکار متن و اصلاح ایرادهای صوری
بخشی از «کارگاه آنلاین ویرایش و درست‌نویسی متنوک»، بهار ۱۳۹۸
#املا_رسم‌الخط #فاصله‌گذاری #نشانه‌گذاری
سید محمد بصام
@Matnook_com
www.matnook.com

(4)
🔺 بخشی از کارگاه تمرین آنلاین «متنوک»
🔹 در این ویدئو، ۳ نکتۀ ویرایش زبانی می‌آموزید.

🔘 ویرایش و درست‌نویسی را «از هر کجای دنیا که هستید» بیاموزید!

🔹 نظر سایر شرکت‌کنندگان 👇
@Matnook_01
@Matnook_com

(1)
🔺 نظرات ویرایش‌آموزان متنوک و شرکت‌کنندگانی که موفق به همکاری شدند.

@Matnook_01
@Matnook_com

(2)
🔺 نظرات ویرایش‌آموزان متنوک و شرکت‌کنندگانی که موفق به همکاری شدند.

@Matnook_01
@Matnook_com

(5)
🔺 بخشی از کارگاه تمرین آنلاین «متنوک»
🔹 در این ویدئو، یاد می‌گیریم، بی‌آن‌که گزینۀ Track Change در وُرد را فعال کنیم و به دردسر بیفتیم، دو فایلِ ویراسته و ناویراسته را مقایسه کنیم و تغییرات ویراستار یا مؤلف را ببینیم و ثبت کنیم.

🔘 ویرایش و درست‌نویسی را «از هر کجای دنیا که هستید» بیاموزید!

🔹 نظر سایر شرکت‌کنندگان 👇
@Matnook_01
@Matnook_com

دیکشنریِ آنلاین و چهارزبانۀ
«بیاموز»
dic.b-amooz.com
آلمانی به فارسی
انگلیسی و فرانسوی به فارسی
ترکی استانبولی به فارسی

همراه با هویت دستوری و تلفظ واژه‌ها
و مثال‌ها و کاربردها و معانی‌ گوناگون
@Matnook_com

سهلِ ممتنع

تعریف:
«سهلِ ممتنع» از اصطلاحاتِ دانشِ بدیع است و به سخنی گفته می‌شود که ظاهراً آسان نماید، اما گفتن یا نوشتنِ مانندِ آن دشوار یا محال باشد. به بیان دیگر، «سهلِ ممتنع» ویژگیِ سخنی است که، با پرهیز از پیچیدگی و در عین سادگی، اعتدال را در بهره‌مندی از صناعاتِ ادبی رعایت کند، مانند آثار سعدی.

شیوۀ نگارش:
این اصطلاح یک گروهِ صفتی (از نوع صفت + صفت) است و بنابراین گاهی با واوِ عطف نیز (= به‌صورت «سهل و ممتنع») نوشته می‌شود (قابل‌مقایسه است با لباسِ "آبیِ روشن" و لباسِ "آبی و روشن"). پس "سخنِ سهلِ ممتنع" یعنی «سخنِ به‌ظاهر سهلی که گفتنِ نظیرِ آن ممتنع است» و "سخنِ سهل و ممتنع" یعنی «سخنی که هم سهل است و هم گفتنِ مانندِ آن ممتنع».

شواهد:
۱) سهلِ ممتنع
- قرن ۵: «و اگر شاعر باشی، جَهد کن تا سخنِ تو سهلِ ممتنع باشد.» (قابوس‌نامه، چاپ غلامحسین یوسفی، ص ۱۸۹)
- قرن ۶: سخنِ عذب و سهلِ ممتنعت/ بر همه شهر خواندن آسان کرد (دیوان سنایی، چاپ مدرّس رضوی، ص ۱۰۶۱)
- قرن ۶: «سهلِ ممتنع که شنیده‌یی، صفت دوستان اوست.» (نامه‌های عین‌القضاة همدانی، چاپ علینقی وزیری و عفیف عسیران، ج ۱، ص ۴۱۳)
- قرن ۷: «حکیم فرخی ... در اولِ حال، در صنعت سخن و تدقیق معانی می‌کوشید ... و به آخر، سخنِ سهلِ ممتنع ایراد می‌کرد.» (جوامع‌الحکایات، جزءِ ۲، ص ۳۲۶)
- معاصر: «این است آنچه سهلِ ممتنع نام دارد.» (عبدالحسین زرین‌کوب، با کاروان حله، ص ۵۴)

۲) سهل و ممتنع
- قرن ۷: «سهل و ممتنع شعری کِی [= که] آسان می‌نماید، اما مِثل آن دشوار توان گفت.» (حدائق‌السحر، چاپ عباس اقبال، ص ۸۷)
- قرن ۸: گر تو بر سهل و ممتنع خواهی/ خویشتن را که مطّلع یابی// شعر ابن‌یمین به‌دست آور/ کآن‌همه سهل و ممتنع یابی (دیوان اشعار ابن‌یمین فریومدی، چاپ باستانی راد، ص ۵۴۱)
- معاصر: «او در این راه یک شیوۀ خاصی داشت، یک شیوۀ سهل و ممتنع.» (پرویز ناتل خانلری، هفتاد سخن، ج ۳، ص ۳۷۹)

نتیجه‌:
آنچه در غلط ننویسیم آمده که «غالباً آن را با «واو عطف» و به صورت سهل و ممتنع به‌کار می‌برند و غلط است» (ذیل مدخل) و آنچه در فرهنگ درست‌نویسی سخن آمده که «در متون قدیمی آن را بدون حرف عطف به کار برده‌اند» (ذیل مدخل) هیچ‌یک بر اساسی نیست و بنابراین هر دو ترکیب را می‌توان با ارزش یکسان به‌کار برد، هرچند بهتر است در مقام اصطلاح ادبی، «سهلِ ممتنع» نوشت.

یادآوری:
۱) در دانشنامۀ زبان و ادب فارسی، به‌ سرپرستی اسماعیل سعادت، ج ۴، ذیل مدخل «سَهْلِ مُمْتَنِع»، به‌اشتباه، دو شاهد مذکور از قرن ششم (= سنایی و عین‌القضاة) با واو نقل شده‌است که در اصلِ منابع بدون واو است و باید در ویراست‌های بعدیِ این دانشنامه اصلاح شود.
۲) در فرهنگ بزرگ سخن و نیز فرهنگ روز سخن، کسرۀ «سهلِ ممتنع» خفیف تلقی شده و نیم‌فاصله نوشته شده‌است. حال‌‌آنکه کسره‌‌اش خفیف نیست و در هر دو صورت (چه با «و» و چه بدون «و») بافاصله نوشته می‌‌شود.

سید محمد بصام
@Matnook_com

(6)
🔺 کارگاه آنلاین «متنوک» چه‌‌گونه است؟
🔘 ویرایش و درست‌نویسی را «از هر کجای دنیا که هستید» بیاموزید!

🔹 نظر سایر شرکت‌کنندگان 👇
@Matnook_01
@Matnook_com

(7)
🔺 بخشی از کارگاه آنلاین ویرایش «متنوک»
🔹 اعداد ترتیبی را رقمی بنویسیم یا حروفی؟ هشتادوسومین جلسه یا هشتاد و سومین جلسه یا ۸۳مین جلسه؟ سی‌اُمین یا سی‌مین یا ۳۰مین؟

🔘 ویرایش و درست‌نویسی را «از هر کجای دنیا که هستید» بیاموزید!

🔹 نظر سایر شرکت‌کنندگان 👇
@Matnook_01
@Matnook_com

🔍 کجا تشدید بگذاریم؟

✍️ تشدید از نشانه‌های ثانویِ خطِّ فارسی است. این نشانه در اصل برای کلماتِ عربی است که در برخی از کلماتِ فارسی هم به‌کار می‌رود: بچّه، درّه، لپّه، پلّه، دوّم، سوّم، غُرّان، بُرّان. بنابراین صرفاً برای رفعِ ابهام یا درست (= تشدیددار) خوانده شدنِ واژه‌ها تشدید می‌گذاریم.

الف. جاهایی که تشدید می‌گذاریم
۱) برای تمایزِ واژه‌های هم‌نگاشت: مادِه، مادّه؛ مُعین، مُعیَّن؛ سَر، سِرّ؛ اِتباع، اِتّباع؛ مَبلَغ، مُبَلّغ؛ بَنا، بنّا؛ گِله، گَلّه؛ مَرکَب، مُرَکّب؛ کُره، کُرّه.
۲) در حالت اضافه: جدِّ پدری، حدِّ ترخُّص، خطِّ فارسی، ردِّپا، حقِّ مطلب، سِرِّ نِی، اهمِّ موارد.
۳) در شعر و به‌ضرورتِ وزن: جهانا، همانا "فسوسیّ" و بازی/ که بر کس "نپاییّ" و با کس نسازی (مُصعَبی) بر درگهش ز نادره بحرِ عروض/ "یکّی" امینِ دانا دربان کنم (ناصرخسرو)

ب. جاهایی که تشدید نمی‌گذاریم
۱) در حالتی که واژۀ تشدیددار اضافه نشود: دستِ رد، حُسنِ‌ظن، تا این حد، اَباً عن جد (جَد در جَد)، احقاقِ حق.
۲) در کلماتی که طبیعتاً با تشدید تلفظ می‌شود: مثلث، مربع، حساس، قصاب، تلفظ، تشکر، نجار، بقال، تُجار، زُوار، سلول، اما، حتیٰ، دوم، سوم، بچه، پله، لپه.
۳) در کلماتی که اصلاً تشدید ندارد: قُضات، رُوات، محتویات، مقتضیات، تسلیت، عادی، مُفاد، عِمامه.
@Matnook_com

(8)
🔺تنظیم و تعریف نیم‌فاصلۀ استاندارد در واژه‌پرداز وُرد
👨🏻‍💻سید محمد بصام (مدرس ویرایش و مدیر گروه متنوک)

🗝۱۰۰ها نکتۀ جدید و رایگان ویرایش:👇
@Matnook_com