🔺 تجزیه و ترکیب (ویراست جدید)
براساس کتاب الهدایة في النحو

ناشر: جامعة‌المصطفی
ویراستار: سید محمد بصام

ویرایشِ کتابتان را به ما بسپارید!
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

🔺 دفترچۀ نیم‌سوختۀ یک تکفیری

ناشر: نشر معارف
دبیر مجموعه: سید محمد بصام

ویرایشِ کتابتان را به ما بسپارید!
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

ویرایش: تصحیح و تنظیم متن از لحاظ صوری (رسم‌الخط، فاصله‌گذاری، نشانه‌گذاری) و از لحاظ زبانی، به‌منظور آماده‌سازی آن برای چاپ و نشر.
ویراستار: آن‌که ویرایش می‌کند: هنگامه ویراستار است.
ویراستاری: کار و شغل ویراستار: ویراستاری حرفۀ دشواری است.
ویراست: آنچه ویرایش شده‌است (حاصل کار ویرایش): فرهنگ فارسی، ویراست دوم.
ویراسته: ویرایش‌شده: متن ویراسته.

سید محمد بصام
@Matnook_com

#نکته
«سوءِ» جزءِ پیشینِ برخی از کلماتِ مرکّب است و همواره بی‌فاصله نوشته می‌شود: سوءاثر، سوءادب، سوءاستفاده، سوءبرداشت، سوءپیشینه، سوءتعبیر، سوءتغذیه، سوءتفاهم، سوءخُلق، سوءسابقه، سوءرفتار، سوءظن، سوءقصد، سوءنیّت، سوءهاضمه.
@Matnook_com

وب

واژۀ web، در انگلیسی، به‌ معنای «تار/ تار عنکبوت» است. برای همین، «وب‌سایت» web site را «تارنما» ترجمه کرده‌اند. «تارنما»، هرچند کمابیش به‌کار می‌رود، معادل دقیق و رسایی نیست (تقریباً بی‌معنی است)، چون به‌اصطلاح ازجمله واژه‌های پیچیدۀ تیره است (یعنی نمی‌توان از معنای تکواژهای سازندهٔ آن به معنایش پی بُرد). بنابراین پیشنهاد می‌شود به‌جای «سایت»، «وب‌سایت» و به‌ویژه «تارنما» از «وبگاه»، که مصوّب فرهنگستان و واژه‌ای شفاف است، استفاده کنیم.

برخی از مصوّبات فرهنگستان در زمینۀ وب:

- جهان‏‌وب: world wide web, www
- صفحۀ وب: web page
- میزبانیِ وب: web hosting
- وب‏‌افزار: webware
- وب‌‌بارگی: web addiction
- وب‏‌باز: webber
- وب‏‌بازی: webbing
- وب‏‌بنیاد: web-based
- وب‏‌بین: web cam
- وب‏‌پخش: webcasting
- وب‏‌پخشگر: webcaster
- وب‏‌خلافکار: black webber
- وب‏‌دار: web master
- وب‏‌داری: web mastering
- وب‌‌سنجی: webometrics
- وب‏‌شناس: webologist
- وب‏‌شناسی: webology
- وبگاه: web site, site
- وب‏‌گَرد: surfer
- وب‏‌گَردی: surfing, websurfing
- وب‏‌نگار: webliographer
- وب‏‌نگاری: webliography
- وب‏‌نگاشت: webliography
- وب‏‌نوشت: weblog
- وب‏‌نویس: weblogger
- وب‏‌نویسی: weblogging
- وبیزیون: web TV

سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

نکته‌ای دستوری ــ تاریخی دربارۀ «همه»
از مقدمۀ دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی بر تذکرة‌الأولیاء
@Matnook_com

فرج‌الله خداپرستی، فرهنگ جامع واژگان مترادف و متضاد زبان فارسی، نسخهٔ اکسل
@Matnook_com

فرج‌الله خداپرستی، فرهنگ جامع واژگان مترادف و متضاد زبان فارسی، نسخهٔ وُرد
@Matnook_com

#نکته
تفاوتِ -اند (فعل ربطی) و -َند (شناسه)
۱) آن‌ها برگشتند. (فعل پیش‌وندی)
۲) آن‌ها درحالِ برگشت‌اند. (مسند + فعل ربطی)

#نکته
درحال (قید): فوراً، بی‌درنگ: سگ درّنده چون دندان کند تیز/ تو درحال استخوانی پیش او ریز (سعدی)
درحالِ (حرف اضافۀ صفت‌ساز): در حالتِ/ وضعیتِ: سیمین درحالِ فیلم دیدن بود./ پروژۀ درحالِ اجرا.
@Matnook_com

نقلِ‌قول

به نقلِ سخنی از دیگران، به‌صورتِ گفتار یا نوشتار، «نقلِ‌قول» می‌گویند.

یادآوری: «نقلِ‌قول» را به دو دلیلِ زیر نزدیک می‌نویسیم.
۱) تکیۀ اصلیِ آن برروی «قول» است و بنابراین کسره‌اش خفیف است و یک واژۀ مرکب است.
۲) نشانۀ جمعِ «-ها» و نشانۀ نکرۀ «-ی» را به پایانِ آن می‌افزاییم: نقلِ‌قول‌ها، نقل‌ِ‌قولی.

نقلِ‌قول دو نوع است:
۱) نقل‌قولِ مستقیم: نقلِ گفته یا نوشتۀ دیگری به‌ عینِ‌ عبارتِ آن و با استناد به وی و معمولاً با سلب مسئولیت از خود؛
۲) نقل‌قولِ غیرمستقیم: نقلِ گفته یا نوشتۀ دیگری به مضمون و نه به عینِ عبارتِ آن، بدون استناد به وی.

نکتۀ ۱: نقلِ‌قولِ مستقیم دو نوع دارد: شامل و مندرَج.
۱) نقلِ‌قولِ شامل: نقلِ‌قولی است که دست‌کم یک نقلِ‌قولِ مستقیمِ دیگر در آن بیاید.
۲) نقلِ‌قولِ مندرج: نقلِ‌قولی است که در میانِ نقلِ‌قولی آمده باشد (= نقل در نقل).

نکتۀ ۲: نشانۀ نقلِ‌قولِ شامل گیومۀ فرانسوی (« ») است و نشانۀ نقلِ‌قولِ مندرج معمولاً گیومۀ زوجِ انگلیسی (” “)/ (" "). مثال:
شيخِ ما گفت: «پراكندگىِ دل از دوستىِ دنيا بوَد و تا دوستىِ دنيا همره بوَد هرگز دل جمع نگردد، كه رسول گفت صلعم: "حُبُّ الدنيا رأسُ كُلِّ خَطيئةٍ؛ دوستىِ دنيا سرِ همۀ خطاهاست."» (محمدبن منور، اسرارالتوحید)

سید محمد بصام
@Matnook_com

اینستاگرام، تلگرام، واتساپ

۱) «اینستاگرام» آمیزه‌ای است از:
instant camera + telegram
و مانند «تلگرام»، در فارسی، به همین صورت نوشته و تلفظ می‌شود، نه *اینستاگرم.

۲) «تلگرام» واژۀ جدیدی نیست و حدود ۱۵۰ سال است که در فارسی به‌کار می‌رود. بنابراین نباید آن را با پیام‌رسان جدید و معروف «تلگرام» اشتباه گرفت. تلگرام دراصل پیامی بوده که با تلگراف مخابره (= ارسال و دریافت) می‌شده‌است. پس تلگرام و تلگراف مانند پیام و پیام‌رسان‌اند.

۳) در فارسی، «واتساپ» بیشتر به همین صورت نوشته و تلفظ می‌شود، نه به‌صورت *واتس‌اَپ. تلفظ WhatsApp به جملۀ ?What's up (= «چه خبر؟») نزدیک است و در نام‌گذاریِ این برنامه نیز بر همین نزدیکی و معنا نظر داشته‌اند، با این تفاوت که «اَپ» (App) کوتاه‌شدۀ «اپلیکیشن» است.

سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

یک نکته‌ات بگویم!

«نجاتِ آخرت بر دو شرط بسته‌اند، طلبِ عُلُو ناکردن و از فساد دور بودن. هرکه در طلبِ ولایت و فرمان دادن است طلبِ علوِّ وی معلوم است و هرکه به لهو و نشاطِ جوانان و بی‌خردان مشغول است به فساد موسوم است. و بی شرطِ نجات، امیدِ نجات داشتن عینِ غرور* است.» (مکاتیب فارسی غزّالی، تصحیح عباس اقبال، چاپ دوم: تهران، امیرکبیر، ۱۳۶۲، ص ۵۳)

«بی-» (در «بی‌خردان») پیشوندِ اشتقاقیِ صفت‌ساز است و بنابراین نیم‌فاصله می‌شود و «بی» (در «بی شرطِ ...») حرف اضافه است و بنابراین بافاصله نوشته می‌شود.

دو مثال دیگر:
۱) بی‌کس‌وکار، بی‌بروبرگرد، بی‌شیله‌پیله، بی‌همه‌کس، بی‌عرضگی، بی‌کلاس، ... .
۲) بی همگان به‌سر شود بی‌ تو به‌سر نمی‌شود/ ... (مولوی)

* «غرور» در اینجا و در اصل به‌ معنای «فریفتن» و «فریب‌ خوردن» است،‌ نه «تکبر» و «خودبینی».

سید محمد بصام
@Matnook_com

یک نکته‌ات بگویم!

ساختِ «واژه + نشانۀ اضافه + همان واژه + ضمیر (واژه‌بست) -ِش» کاملاً بافاصله نوشته‌ می‌شود و به‌عنوان قید به‌کار می‌رود: تهِ تهش، فوقِ فوقش، کمِ کمش.

سید محمد بصام
@Matnook_com

شکسته‌نویسیِ «هم»

«هم»، به‌ معنای «نیز»، به‌صورت /am-/ تلفظ می‌شود و رسم‌الخطِ آن به شرح زیر است:

۱) در پیوند با واژه‌های مختوم به صامت، مانند «ش»، «ز»، و ...، به‌صورت «-َم/ ـَم» و پیوسته یا بی‌فاصله نوشته می‌شود. مثال:

- «پس‌فردا همه‌چی رو به نام خودش می‌کنه ... من و "باباشم" دیگه نیستیم که کمکش کنیم.» (ماندانا معینی، آن تابستان، ص ۱۳۰)
- «نگهبان گفت: اگر "بازم" بیخودی اومده باشی، وای به حالت!» (احمد محمود، مدار صفردرجه، ص ۲۲)

یادآوری:
۱) در صورتِ پیوسته، بافت از ابهام یا کژتابی جلوگیری می‌کند. مثال:

- کیه کیه در می‌زنه؟ "منم منم" مادرتون، غذا اُوُرده‌م براتون. («منم» = «من هستم»)
- «می‌خوان نمازشونو به کمرشون بزنن. "منم" مجبورم ... .» (صادق چوبک، چراغ آخر، ص ۶۲)

۲) گاهی نیز ممکن است موجب کژتابی شود. مثال:

- ‏زنگ زدم شرکت، به رئیسم گفتم: امروز هوا آلوده است، مدارس و "دانشگاهم" تعطیله. می‌شه منم نیام؟ (از اینترنت)

توضیح: «دانشگاهم»، در مثال بالا، هم به معنای «دانشگاه من» است و هم به معنای «دانشگاه هم». بنابراین بهتر است که «هم» به همین صورت نوشته شود.

۲) در پیوند با واژه‌های مختوم به مصوّت، بهتر است بافاصله و کامل نوشته‌ شود (شواهد از اینترنت است):

- مصوّت /â/:
وقتی "خدا هم" می‌گه مهاجرت کن.
- مصوّت /o/:
خانوادۀ زن‌داداشم حتی سیسمونی هم ندادن، "کادو هم" که بماند.
- مصوّت /u/:
به جرم طلبگی، "چاقو هم" که بخوری، حتی شهید حسابت نمی‌کنن.
- مصوّت /i/:
‏یه "رفیقی هم" دارم که طبیبه.
- مصوّت /e/ (های بیان حرکت):
هروقت ماشین ارزون شد، "خونه هم" ارزون می‌شه.

یادآوری:
در پیوند با واژه‌های مختوم به مصوّت، صورت‌های «ئم» و «یم» و «اَم» و «-َم»، به‌عنوان صورتِ شکستۀ «هم»، پیشنهاد نمی‌شود:
*رفیقی‌یم، *صندلی‌ئم،‌ *کتابی‌ام، *خونه‌م، *چاقوئم،‌ *چاقوم، *کادوئم، *کادوام، *کادوم، *خدائم، *خدام، ... .

سید محمد بصام
@Matnook_com

(1)
🔺 کارگاه آنلاین «متنوک» چه‌‌گونه است؟
🔘 ویرایش و درست‌نویسی را «از هر کجای دنیا که هستید» بیاموزید!

🔹 نظر سایر شرکت‌کنندگان 👇
@Matnook_01
@Matnook_com

بخشی از «کارگاه آنلاین ویرایش و درست‌نویسی متنوک»
در این ویدیو، که بریده‌ای از کارگاه تمرین بهار ۱۳۹۸ است، ۵ نکتۀ ویرایشی می‌آموزید.
مدرس: سید محمد بصام (بنیان‌گذار آموزش آنلاین ویرایش در ایران و مدیر گروه آموزشی متنوک)

یادآوری:
تا امروز، محتوای «دورۀ جامع ویرایش» را بیش از ۵۰٪ به‌روزرسانی کرده‌ایم و آن را یکجا همراه با جزوه ارائه می‌دهیم. «دورۀ جامع» را همیشه به‌روزرسانی می‌کنیم و تمام به‌روزرسانی‌ها و مطالب جدید را رایگان در اختیار ویرایش‌آموزان قرار می‌دهیم.
#ویرایش_زبانی
سید محمد بصام
@Matnook_com

آشنایی و روش کار با برنامۀ «ویراستیار»
برای ویرایش خودکار متن و اصلاح ایرادهای صوری
بخشی از «کارگاه آنلاین ویرایش و درست‌نویسی متنوک»، بهار ۱۳۹۸
#املا_رسم‌الخط #فاصله‌گذاری #نشانه‌گذاری
سید محمد بصام
@Matnook_com
www.matnook.com

(4)
🔺 بخشی از کارگاه تمرین آنلاین «متنوک»
🔹 در این ویدئو، ۳ نکتۀ ویرایش زبانی می‌آموزید.

🔘 ویرایش و درست‌نویسی را «از هر کجای دنیا که هستید» بیاموزید!

🔹 نظر سایر شرکت‌کنندگان 👇
@Matnook_01
@Matnook_com

(1)
🔺 نظرات ویرایش‌آموزان متنوک و شرکت‌کنندگانی که موفق به همکاری شدند.

@Matnook_01
@Matnook_com

(2)
🔺 نظرات ویرایش‌آموزان متنوک و شرکت‌کنندگانی که موفق به همکاری شدند.

@Matnook_01
@Matnook_com