#نکته: «بنابه» و «بنابر» حرف اضافۀ مرکب است و به همین دلیل بی‌فاصله نوشته می‌شود. مثال: بنابر گزارش‌های سازمان، بنابه مستندات پرونده، ... . «بنابراین» نیز، به‌معنای «پس»، حرف ربط مرکب و قاموسی است. به همین دلیل همۀ اجزایش نزدیک نوشته می‌شود.
@Matnook_com

«خوش‌بخت» یا «خوش‌وقت»؟

ما از آشنایی یا ملاقات با دیگران خوش‌وقت می‌شویم، نه خوش‌بخت. وقتِ کسی خوش شدن یعنی حالِ خوشی به وی دست دادن. هنگامی‌ که می‌گوییم «از آشنایی با شما خوش‌وقت شدم»، یعنی حسِ خوبی پیدا کردم و خوش‌حال شدم.

گر دیگران به وصل تو خوش‌وقت می‌شوند/ صائب دلش خوش است به فکر و خیال تو

بنابراین نباید واژۀ «خوش‌وقت» را با «خوش‌بخت»، به‌معنای «سعادت‌مند»، اشتباه بگیریم.

- گارسون! ایشان آقای رئیس هستند.
- خوش‌وقتم، قربان!

سید محمد بصام
@Matnook_com

دو وبگاه برای تلفظ واژه‌های خارجی

تلفظ اصلی نام کسان و جای‌ها و اسامی خاص خارجی را می‌توانید به زبان‌های گوناگون در این دو وبگاه‌ بشنوید.

1) forvo.com
2) howtopronounce.com

یادآوری: وبگاه دوم با فیلترشکن باز می‌شود.

@Matnook_com

🔺 تجزیه و ترکیب (ویراست جدید)
براساس کتاب الهدایة في النحو

ناشر: جامعة‌المصطفی
ویراستار: سید محمد بصام

ویرایشِ کتابتان را به ما بسپارید!
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

🔺 دفترچۀ نیم‌سوختۀ یک تکفیری

ناشر: نشر معارف
دبیر مجموعه: سید محمد بصام

ویرایشِ کتابتان را به ما بسپارید!
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

ویرایش: تصحیح و تنظیم متن از لحاظ صوری (رسم‌الخط، فاصله‌گذاری، نشانه‌گذاری) و از لحاظ زبانی، به‌منظور آماده‌سازی آن برای چاپ و نشر.
ویراستار: آن‌که ویرایش می‌کند: هنگامه ویراستار است.
ویراستاری: کار و شغل ویراستار: ویراستاری حرفۀ دشواری است.
ویراست: آنچه ویرایش شده‌است (حاصل کار ویرایش): فرهنگ فارسی، ویراست دوم.
ویراسته: ویرایش‌شده: متن ویراسته.

سید محمد بصام
@Matnook_com

#نکته
«سوءِ» جزءِ پیشینِ برخی از کلماتِ مرکّب است و همواره بی‌فاصله نوشته می‌شود: سوءاثر، سوءادب، سوءاستفاده، سوءبرداشت، سوءپیشینه، سوءتعبیر، سوءتغذیه، سوءتفاهم، سوءخُلق، سوءسابقه، سوءرفتار، سوءظن، سوءقصد، سوءنیّت، سوءهاضمه.
@Matnook_com

وب

واژۀ web، در انگلیسی، به‌ معنای «تار/ تار عنکبوت» است. برای همین، «وب‌سایت» web site را «تارنما» ترجمه کرده‌اند. «تارنما»، هرچند کمابیش به‌کار می‌رود، معادل دقیق و رسایی نیست (تقریباً بی‌معنی است)، چون به‌اصطلاح ازجمله واژه‌های پیچیدۀ تیره است (یعنی نمی‌توان از معنای تکواژهای سازندهٔ آن به معنایش پی بُرد). بنابراین پیشنهاد می‌شود به‌جای «سایت»، «وب‌سایت» و به‌ویژه «تارنما» از «وبگاه»، که مصوّب فرهنگستان و واژه‌ای شفاف است، استفاده کنیم.

برخی از مصوّبات فرهنگستان در زمینۀ وب:

- جهان‏‌وب: world wide web, www
- صفحۀ وب: web page
- میزبانیِ وب: web hosting
- وب‏‌افزار: webware
- وب‌‌بارگی: web addiction
- وب‏‌باز: webber
- وب‏‌بازی: webbing
- وب‏‌بنیاد: web-based
- وب‏‌بین: web cam
- وب‏‌پخش: webcasting
- وب‏‌پخشگر: webcaster
- وب‏‌خلافکار: black webber
- وب‏‌دار: web master
- وب‏‌داری: web mastering
- وب‌‌سنجی: webometrics
- وب‏‌شناس: webologist
- وب‏‌شناسی: webology
- وبگاه: web site, site
- وب‏‌گَرد: surfer
- وب‏‌گَردی: surfing, websurfing
- وب‏‌نگار: webliographer
- وب‏‌نگاری: webliography
- وب‏‌نگاشت: webliography
- وب‏‌نوشت: weblog
- وب‏‌نویس: weblogger
- وب‏‌نویسی: weblogging
- وبیزیون: web TV

سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

نکته‌ای دستوری ــ تاریخی دربارۀ «همه»
از مقدمۀ دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی بر تذکرة‌الأولیاء
@Matnook_com

فرج‌الله خداپرستی، فرهنگ جامع واژگان مترادف و متضاد زبان فارسی، نسخهٔ اکسل
@Matnook_com

فرج‌الله خداپرستی، فرهنگ جامع واژگان مترادف و متضاد زبان فارسی، نسخهٔ وُرد
@Matnook_com

#نکته
تفاوتِ -اند (فعل ربطی) و -َند (شناسه)
۱) آن‌ها برگشتند. (فعل پیش‌وندی)
۲) آن‌ها درحالِ برگشت‌اند. (مسند + فعل ربطی)

#نکته
درحال (قید): فوراً، بی‌درنگ: سگ درّنده چون دندان کند تیز/ تو درحال استخوانی پیش او ریز (سعدی)
درحالِ (حرف اضافۀ صفت‌ساز): در حالتِ/ وضعیتِ: سیمین درحالِ فیلم دیدن بود./ پروژۀ درحالِ اجرا.
@Matnook_com

نقلِ‌قول

به نقلِ سخنی از دیگران، به‌صورتِ گفتار یا نوشتار، «نقلِ‌قول» می‌گویند.

یادآوری: «نقلِ‌قول» را به دو دلیلِ زیر نزدیک می‌نویسیم.
۱) تکیۀ اصلیِ آن برروی «قول» است و بنابراین کسره‌اش خفیف است و یک واژۀ مرکب است.
۲) نشانۀ جمعِ «-ها» و نشانۀ نکرۀ «-ی» را به پایانِ آن می‌افزاییم: نقلِ‌قول‌ها، نقل‌ِ‌قولی.

نقلِ‌قول دو نوع است:
۱) نقل‌قولِ مستقیم: نقلِ گفته یا نوشتۀ دیگری به‌ عینِ‌ عبارتِ آن و با استناد به وی و معمولاً با سلب مسئولیت از خود؛
۲) نقل‌قولِ غیرمستقیم: نقلِ گفته یا نوشتۀ دیگری به مضمون و نه به عینِ عبارتِ آن، بدون استناد به وی.

نکتۀ ۱: نقلِ‌قولِ مستقیم دو نوع دارد: شامل و مندرَج.
۱) نقلِ‌قولِ شامل: نقلِ‌قولی است که دست‌کم یک نقلِ‌قولِ مستقیمِ دیگر در آن بیاید.
۲) نقلِ‌قولِ مندرج: نقلِ‌قولی است که در میانِ نقلِ‌قولی آمده باشد (= نقل در نقل).

نکتۀ ۲: نشانۀ نقلِ‌قولِ شامل گیومۀ فرانسوی (« ») است و نشانۀ نقلِ‌قولِ مندرج معمولاً گیومۀ زوجِ انگلیسی (” “)/ (" "). مثال:
شيخِ ما گفت: «پراكندگىِ دل از دوستىِ دنيا بوَد و تا دوستىِ دنيا همره بوَد هرگز دل جمع نگردد، كه رسول گفت صلعم: "حُبُّ الدنيا رأسُ كُلِّ خَطيئةٍ؛ دوستىِ دنيا سرِ همۀ خطاهاست."» (محمدبن منور، اسرارالتوحید)

سید محمد بصام
@Matnook_com

اینستاگرام، تلگرام، واتساپ

۱) «اینستاگرام» آمیزه‌ای است از:
instant camera + telegram
و مانند «تلگرام»، در فارسی، به همین صورت نوشته و تلفظ می‌شود، نه *اینستاگرم.

۲) «تلگرام» واژۀ جدیدی نیست و حدود ۱۵۰ سال است که در فارسی به‌کار می‌رود. بنابراین نباید آن را با پیام‌رسان جدید و معروف «تلگرام» اشتباه گرفت. تلگرام دراصل پیامی بوده که با تلگراف مخابره (= ارسال و دریافت) می‌شده‌است. پس تلگرام و تلگراف مانند پیام و پیام‌رسان‌اند.

۳) در فارسی، «واتساپ» بیشتر به همین صورت نوشته و تلفظ می‌شود، نه به‌صورت *واتس‌اَپ. تلفظ WhatsApp به جملۀ ?What's up (= «چه خبر؟») نزدیک است و در نام‌گذاریِ این برنامه نیز بر همین نزدیکی و معنا نظر داشته‌اند، با این تفاوت که «اَپ» (App) کوتاه‌شدۀ «اپلیکیشن» است.

سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

یک نکته‌ات بگویم!

«نجاتِ آخرت بر دو شرط بسته‌اند، طلبِ عُلُو ناکردن و از فساد دور بودن. هرکه در طلبِ ولایت و فرمان دادن است طلبِ علوِّ وی معلوم است و هرکه به لهو و نشاطِ جوانان و بی‌خردان مشغول است به فساد موسوم است. و بی شرطِ نجات، امیدِ نجات داشتن عینِ غرور* است.» (مکاتیب فارسی غزّالی، تصحیح عباس اقبال، چاپ دوم: تهران، امیرکبیر، ۱۳۶۲، ص ۵۳)

«بی-» (در «بی‌خردان») پیشوندِ اشتقاقیِ صفت‌ساز است و بنابراین نیم‌فاصله می‌شود و «بی» (در «بی شرطِ ...») حرف اضافه است و بنابراین بافاصله نوشته می‌شود.

دو مثال دیگر:
۱) بی‌کس‌وکار، بی‌بروبرگرد، بی‌شیله‌پیله، بی‌همه‌کس، بی‌عرضگی، بی‌کلاس، ... .
۲) بی همگان به‌سر شود بی‌ تو به‌سر نمی‌شود/ ... (مولوی)

* «غرور» در اینجا و در اصل به‌ معنای «فریفتن» و «فریب‌ خوردن» است،‌ نه «تکبر» و «خودبینی».

سید محمد بصام
@Matnook_com

یک نکته‌ات بگویم!

ساختِ «واژه + نشانۀ اضافه + همان واژه + ضمیر (واژه‌بست) -ِش» کاملاً بافاصله نوشته‌ می‌شود و به‌عنوان قید به‌کار می‌رود: تهِ تهش، فوقِ فوقش، کمِ کمش.

سید محمد بصام
@Matnook_com

شکسته‌نویسیِ «هم»

«هم»، به‌ معنای «نیز»، به‌صورت /am-/ تلفظ می‌شود و رسم‌الخطِ آن به شرح زیر است:

۱) در پیوند با واژه‌های مختوم به صامت، مانند «ش»، «ز»، و ...، به‌صورت «-َم/ ـَم» و پیوسته یا بی‌فاصله نوشته می‌شود. مثال:

- «پس‌فردا همه‌چی رو به نام خودش می‌کنه ... من و "باباشم" دیگه نیستیم که کمکش کنیم.» (ماندانا معینی، آن تابستان، ص ۱۳۰)
- «نگهبان گفت: اگر "بازم" بیخودی اومده باشی، وای به حالت!» (احمد محمود، مدار صفردرجه، ص ۲۲)

یادآوری:
۱) در صورتِ پیوسته، بافت از ابهام یا کژتابی جلوگیری می‌کند. مثال:

- کیه کیه در می‌زنه؟ "منم منم" مادرتون، غذا اُوُرده‌م براتون. («منم» = «من هستم»)
- «می‌خوان نمازشونو به کمرشون بزنن. "منم" مجبورم ... .» (صادق چوبک، چراغ آخر، ص ۶۲)

۲) گاهی نیز ممکن است موجب کژتابی شود. مثال:

- ‏زنگ زدم شرکت، به رئیسم گفتم: امروز هوا آلوده است، مدارس و "دانشگاهم" تعطیله. می‌شه منم نیام؟ (از اینترنت)

توضیح: «دانشگاهم»، در مثال بالا، هم به معنای «دانشگاه من» است و هم به معنای «دانشگاه هم». بنابراین بهتر است که «هم» به همین صورت نوشته شود.

۲) در پیوند با واژه‌های مختوم به مصوّت، بهتر است بافاصله و کامل نوشته‌ شود (شواهد از اینترنت است):

- مصوّت /â/:
وقتی "خدا هم" می‌گه مهاجرت کن.
- مصوّت /o/:
خانوادۀ زن‌داداشم حتی سیسمونی هم ندادن، "کادو هم" که بماند.
- مصوّت /u/:
به جرم طلبگی، "چاقو هم" که بخوری، حتی شهید حسابت نمی‌کنن.
- مصوّت /i/:
‏یه "رفیقی هم" دارم که طبیبه.
- مصوّت /e/ (های بیان حرکت):
هروقت ماشین ارزون شد، "خونه هم" ارزون می‌شه.

یادآوری:
در پیوند با واژه‌های مختوم به مصوّت، صورت‌های «ئم» و «یم» و «اَم» و «-َم»، به‌عنوان صورتِ شکستۀ «هم»، پیشنهاد نمی‌شود:
*رفیقی‌یم، *صندلی‌ئم،‌ *کتابی‌ام، *خونه‌م، *چاقوئم،‌ *چاقوم، *کادوئم، *کادوام، *کادوم، *خدائم، *خدام، ... .

سید محمد بصام
@Matnook_com

(1)
🔺 کارگاه آنلاین «متنوک» چه‌‌گونه است؟
🔘 ویرایش و درست‌نویسی را «از هر کجای دنیا که هستید» بیاموزید!

🔹 نظر سایر شرکت‌کنندگان 👇
@Matnook_01
@Matnook_com

بخشی از «کارگاه آنلاین ویرایش و درست‌نویسی متنوک»
در این ویدیو، که بریده‌ای از کارگاه تمرین بهار ۱۳۹۸ است، ۵ نکتۀ ویرایشی می‌آموزید.
مدرس: سید محمد بصام (بنیان‌گذار آموزش آنلاین ویرایش در ایران و مدیر گروه آموزشی متنوک)

یادآوری:
تا امروز، محتوای «دورۀ جامع ویرایش» را بیش از ۵۰٪ به‌روزرسانی کرده‌ایم و آن را یکجا همراه با جزوه ارائه می‌دهیم. «دورۀ جامع» را همیشه به‌روزرسانی می‌کنیم و تمام به‌روزرسانی‌ها و مطالب جدید را رایگان در اختیار ویرایش‌آموزان قرار می‌دهیم.
#ویرایش_زبانی
سید محمد بصام
@Matnook_com

آشنایی و روش کار با برنامۀ «ویراستیار»
برای ویرایش خودکار متن و اصلاح ایرادهای صوری
بخشی از «کارگاه آنلاین ویرایش و درست‌نویسی متنوک»، بهار ۱۳۹۸
#املا_رسم‌الخط #فاصله‌گذاری #نشانه‌گذاری
سید محمد بصام
@Matnook_com
www.matnook.com