MSF | خرده ریزه های آب آورده

36 views05:43

تفاوت قیمت مرغ کامل و مرغ قطعه‌بندی‌شده این روزها به اندازه‌ای هست که خرید مرغ قطعه‌بندی دیگر چندان توجیه اقتصادی ندارد. به عنوان پسر یک مرغ‌فروش، باید اعتراف کنم ضعیف‌ترین عضو ذکور خانواده در قطعه‌بندی مرغ بوده‌ام؛ مهارتی که پدر و برادرم با چند حرکت ساده انجام می‌داد و من هنوز هم بعد از چند سال تمرین، با احتیاط و تردید سراغش می‌روم.

فقط یک بخش هست که هر بار داستان خودش را دارد؛ همان قسمت انتهایی مرغ. بخشی که من با دقت جدا می‌کند وهمسرم بی‌هیچ تردیدی راهی سطل زباله اش می کند. من اما هر بار، بی‌دلیل، احساس عذاب وجدان می‌کنم؛ انگار چیزی را دور می‌اندازم که هنوز داستانش را نشنیده‌ام.

این بار تصمیم گرفتم داستانش را پیدا کنم.

تصور می‌کردم با عضوی کم‌اهمیت روبه‌رو هستم؛ چیزی شبیه باقی‌مانده‌ای که هیچ‌کس برایش اسمی ندارد. اما هرچه بیشتر جست‌وجو کردم، بیشتر فهمیدم که این تکه کوچک، زندگی فرهنگی عجیبی دارد؛ گویی هر ملت، پیش از آنکه آن را بخورد، برایش روایتی ساخته است.

انگلیسی‌ها آن را دماغ کشیش و گاهی دماغ پاپ نامیده‌اند. (ماحصل دوران ضد کاتولیکی پادشاهان انگلستان) حتی افسانه‌ای دارند که نجاری، برای انتقام از کشیشی که از او دلخور بوده، این بخش از یک پرنده را شبیه بینی او تراشیده و نامش همان مانده است. شاید افسانه باشد، اما افسانه‌ها معمولاً چیزی درباره تخیل یک ملت می‌گویند، نه الزاماً درباره تاریخ.

فرانسوی‌ها نگاه دیگری دارند. آن‌ها می‌گویند: «فقط احمق این قسمت را جا می‌گذارد.» جمله‌ای که بیش از آنکه درباره مرغ باشد، درباره قضاوت انسان است؛ اینکه ارزش بعضی چیزها درست در همان جایی پنهان شده که اغلب ما بی‌تفاوت از کنارش می‌گذریم.

ژاپنی‌ها حتی یک قدم جلوتر رفته‌اند. برای این بخش نام مستقلی ساخته‌اند؛ بونجیری. در رستوران‌های یاکیتوری، نه تنها آن را دور نمی‌اندازند، بلکه بسیاری فقط برای خوردن همین یک سیخ به رستوران می‌روند.

و بعد به ایران رسیدم.

در فارسی، دست‌کم در بخشی از ایران، نامش شاه‌پسند است.

چه نام عجیبی.

نه دماغ پاپ است، نه دماغ کشیش، نه باسن مرغ و نه دم کوچک. انگار کسی، سال‌ها پیش، هنگام نام‌گذاری آن، به جای آنکه به شکلش نگاه کند، به ارزشش نگاه کرده است. گویی گفته باشد این لقمه، اگر قرار باشد به سفره‌ای ویژه برسد، سهم شاه است.

هرچه بیشتر به این نام‌ها فکر کردم، کمتر احساس کردم درباره مرغ حرف می‌زنند.

انگار هر فرهنگ، جهان‌بینی خودش را روی همین تکه کوچک تصویر کرده است. یک فرهنگ، آن را دستمایه طنز با روحانیان می‌کند. فرهنگی دیگر، آن را نشانه مهارت آشپز می‌داند. یکی برایش نام علمی می‌گذارد و دیگری آن را به غذایی محبوب تبدیل می‌کند. و ما، بی‌آنکه بدانیم چرا، به آن می‌گوییم شاه‌پسند.

این اولین بار نبود که فهمیدم انسان‌ها پیش از آنکه غذا بخورند، آن را معنا می‌کنند.

اصلاً شاید آشپزی، بیش از آنکه هنر پختن باشد، هنر معنا دادن است. گوجه‌فرنگی فقط گوجه‌فرنگی نیست، نان فقط نان نیست و حتی کوچک‌ترین بخش یک مرغ هم صرفاً توده‌ای از گوشت و چربی نیست؛ هر کدام حامل داستانی هستند که نسل‌ها روی آن نشسته‌اند.

جالب اینجاست که همین قسمت، امروز در آشپزخانه ما مستقیم راهی سطل زباله می‌شود؛ بی‌آنکه بدانیم روزگاری در جایی، شاه آن را می‌پسندیده، در جایی دیگر احمق‌ها از کنارش می‌گذشته‌اند و در کشوری دیگر مردم برای خوردنش صف می‌کشند.

شاید ارزش اشیا، کمتر از آنکه در خودشان باشد، در روایتی است که درباره‌شان ساخته‌ایم.

از آن روز به بعد، هر بار که مرغی را قطعه‌بندی می‌کنم، هنوز هم آن قسمت معمولاً سرنوشت قبلی‌اش را پیدا می‌کند و همسرم با همان قاطعیت همیشگی آن را کنار می‌گذارد. اما برای من، دیگر فقط یک تکه گوشت نیست.

تکه‌ای است که به من یادآوری می‌کند تمدن، همیشه در کتاب‌های قطور تاریخ پنهان نشده است. گاهی می‌توان آن را در نامی که مردم برای کوچک‌ترین بخش یک مرغ انتخاب کرده‌اند پیدا کرد.

و شاید به همین دلیل است که هر بار به «شاه‌پسند» نگاه می‌کنم، بیش از آنکه به مرغ فکر کنم، به انسان فکر می‌کنم؛ موجودی که حتی برای دورریختنی‌ترین چیزهای زندگی‌اش نیز افسانه می‌سازد، نام انتخاب می‌کند و در نهایت، بی‌آنکه خودش بداند، بخشی از فرهنگش را در همان نام‌ها به یادگار می‌گذارد.

MSF | خرده ریزه های آب آورده