🚆𝗠𝗣𝗦𝗖 𝗘𝘅𝗽𝗿𝗲𝘀𝘀🚆©

पोर्तुगीज,फिरंगी आणि हापूस
#dheerajchavan
#history
यूरोपातील लोकांपैकी सगळ्यात पहिले भारतात आले ते पोर्तुगीज.
पोर्तुगीज भाषेत 'फिडलगी' Fidalgo (Portuguese:
[fiˈðaɫɣu] शब्दाचा अर्थ म्हणजे ‘सभ्य गृहस्थ.’
आपल्या लोकांनी ह्या 'फिडलगी' शब्दाचा अपभ्रंश 'फिरंगी' असा केला. आता आपले लोक पोर्तुगीजांना ‘फिरंगी' असे म्हणू लागले.
पोर्तुगीजांपैकी प्रथम भारतात आला तो ‘वास्को दि गामा.' तो आला इसवीसन १४९८ मध्ये. म्हणजे आजपासून बरोबर ५१९ वर्षांपूर्वी. भारताच्या पश्चिम किनाऱ्यावरील कालिकत बंदरात तो पहिल्यांदा आला.
इ.स.१५०३ मध्ये कोचीन बंदर घेऊन पोर्तुगीजांनी तेथे वखार घातली. आणि किल्ला बांधला.
इ.स.१५०४ मध्ये आफ्रिकेच्या पूर्व किनाऱ्यावरील झांजीबार बंदरावर पोर्तुगीजांनी ताबा मिळविला. (ह्या झंजीबारवर नंतर ओमानच्या सुलतानाने राज्य केले.)
इ.स.१५०६-०७ मध्ये त्यांनी अरबस्तानातील मस्कत घेतले.
इ.स.१५१० मध्ये पोर्तुगीजांनी गोवे घेतले व तेथून पुढे जाऊन इ.स. १५११ मध्ये मलाक्का व इ.स.१५१८ त श्रीलंकेतील कोलंबो बंदर काबीज केले.
इ.स.१५१० मध्ये गोव्यात पाय रोवल्यावर इ.स. १५३४ मध्ये मुंबई व वसई व त्या भोवतालचा वांद्रे, ठाणे इत्यादी प्रदेश गुजराथचा सुभेदार बहादुरशहा यापासून मिळविला.
इ.स. १५३५ मध्ये दीव बेट घेऊन इ.स. १५५९ मध्ये त्यांनी दमनही हस्तगत केले. अश्या रीतीने केवळ अर्ध्या शतकातच पोर्तुगीजांनी आफ्रिका व आशिया या दोन खंडांत आपले हात पाय पसरले. व्यापाराच्या नावाखाली येऊन आता त्यांनी आपली राजसत्ता स्थापन केली.
हद्द तर पुढे झाली. इ.स. १५१७ त चीन देशात जाऊन त्या देशाशीही पोर्तुगीज व्यापार करू लागले. अश्या रीतीने समुद्रतीरावरील बहुतेक आशियाखंड त्यांनी व्यापला.
ह्या पोर्तुगीजांत एक फार महत्वाचा अधिकारी होता त्याच नाव अल्फान्सो अल्बुकर्क (alfonso albuquerque). याच अल्फान्सो अल्बुकर्कच्या नावावरून आपल्या हापूस आंब्याला भारताबाहेर ‘अल्फान्सो मँगो' असे म्हणतात.
ह्या ‘अल्फान्सो अल्बुकर्कने' इसवीसन १५१० मध्ये गोवा घेतले व सत्ता स्थापना केली. त्यापूर्वी गोवा हे विजापूरच्या आदिलशहाच्या अमलाखाली यायचे. इसवीसन १५६९ मध्ये पोर्तुगीजांनी १३० लढाऊ जहाजे आणि ३ हजार शिपाई यांसह ‘होनावर' शहरावर हल्ला करून ते काबीज केले. गोव्याभोवतालचा अधिक प्रदेश जिंकून घेऊन त्यांनी साष्टी आणि बार्देश हे प्रांत आपल्या राज्यास जोडले. उत्तर कोकणातील चौल बंदर त्यांनी इसवीसन १५०८ मध्येच घेतले होते.

2.44K views04:09

🚆𝗠𝗣𝗦𝗖 𝗘𝘅𝗽𝗿𝗲𝘀𝘀🚆©

शिवाजी महाराजांचे लष्कर कसे होते?
(शिवाजी महाराजांच्या लष्करा विषयी अत्यंत महत्वाचे आणि कधीही न वाचलेलं असे लिहीत आहे. सर्वानी वाचा. )
अर्वाचीन भारतीय युद्धकलेच्या पहिल्या भागात आपण आर्यकालीन, महाभारत, नंद आणि चंद्रगुप्तापर्यंतची युद्धकला पाहीली.
शिवाजी महाराजांच्या लष्करा आगोदर आपण थोडक्यात काही महत्वाची जुनी युद्धपद्धती पाहू.
आता आपण 'हर्षकालीन' युद्धपद्धती बघू.
ह्या हर्षाला 'हर्षवर्धन' असेही नाव होते. हा कन्नोजचा राजा होता. ह्याने इसवीसन ५९० ते ६४७ असे राज्य केले. संपूर्ण उत्तर भारतावर ह्याचे राज्य होते.
ह्याच्या सैन्याचे तीन भाग होते. पायदळ, घोडदळ आणि हत्ती. हत्तींचे पथक सैन्यात विशेष महत्वाचे होते कारण हत्तींस परकीय शत्रू खूप घाबरत. हत्तींना पकडून त्यांना युद्धाचे शिक्षण देण्यात येत असे. हत्तीवरील योद्धा धनुष्यबाणाचा वापर करीत असे. ह्या हत्तींच्या पथकाचे पोषण करण्यास खूप खर्च येत असे. हर्षचरिताच्या ६ व्या अध्यायात ह्या हर्षाच्या गजशाळेचे जे वर्णन आहे त्यावरुन असे दिसते कि त्या काळी हत्तींची खूप बडदास्त ठेवीत असत.
हत्तींच्या खालोखाल घोडेस्वारांना महत्व असे. वनायुज, आरट्टज, कंबोज, भारद्वाराज, सिंधुदेश, आणि पारसिक असे सहा देशांतील घोडे हर्षाच्या अश्वशाळेत होते. हत्तींप्रमाणेच घोडयांनाही शिक्षण देण्यात येत असे.
पायदळाची त्याकाळी फारशी किंमत नसे. शिपायाजवळ ढाल आणि तलवार असे. हर्षाच्या सैन्यात भाडोत्री सैनिक नसत. राजाचे आप्त, मांडलिक, प्रजेपैकी कनिष्ठ दर्जाचे लोक यांचेच बहुदा सैन्य असे.
आता आपण पाहू मोगलकालीन युद्धपद्धती.
राजपुतांना युक्तीने किंवा कपटाने युद्ध करायला आवडत नसे. युद्धात मागे न फिरता जीव द्यायला त्यांना आवडत असे. 'संरक्षणात्मक' आणि 'अभिघातात्मक' या दोन युद्धाच्या अंगांपैकी फक्त पहिल्या अंगाचाच राजपूत आश्रय करीत.
पण मुसलमानांचे तसे नव्हते. ते आपला देश सोडून हिंदुस्तानात राज्यस्थापनेस येत आणि यदाकदाचित पराभव जर झाला तर आपल्या देशी निघून जात.
मराठ्यांचा गनिमीकावा राजपूत वापरत नसत. वेळप्रसंगी मराठे युद्धातून माघार घेत असत आणि ह्यात त्यांना कसलाही कमीपणा वाटत नसे. मराठे परत परत संधी साधून शत्रूवर हल्ला करून त्याचा अंत करत असत. पण हि युद्धनीती राजपुतांनी वापरली नाही. त्यामुळे ह्यात राजपुतांचे खूप नुकसान
झाले.
मोगल राज्यव्यवस्थेचे मुळच मुळी लष्करी होते. अकबराची लष्कर व्यवस्था चांगली होती. त्याच्या वेळी राजपुतांस लष्करात मोठं मोठ्या जागा देण्यात आल्या. ५ हजारांवर फौज असणाऱ्यास 'आमिर' म्हणत आणि त्याहून कमी फौज असणाऱ्यास 'मनसबदार' असे म्हणत.
'अहदी' नावाचे एकएकटेच चाकरीस राहणारे लोकही अकबराच्या सैन्यात पुष्कळ होते. मनसबदारांचा पगार हा १५० रुपयांपासून ७०० रुपयांपर्यंत असे. हिंदुस्तानातील मुसलमानांस वरिष्ठ प्रतीच्या जागा फारश्या मिळत नसत. त्यांची लायकी कमी समजत. अंमलदारांस जहागिरी देण्यापेक्षा अकबर रोख रक्कम देत असे.
अस्सल मोगलांस वरिष्ठ जागा मिळत. मोगल लोक वर्णाने 'गोरे' असून परदेशांतुन आलेले असत. गोऱ्या रंगाशिवाय त्यांच्याकडे विशेष अक्कल नसे. त्यामुळे 'गोरा' तो मोगल समजून इराणी, तुर्क, अरब वगैरे कोणीही अकबराच्या लष्करात वरिष्ठ जागा मिळवत असत. राजपुतांस नोकरीबद्दल वंशपरंपरेने जहागिरी नेमून दिलेल्या असत.
फौज युद्धास जाताना वाटेत झालेले शेतकऱ्यांचे नुकसान भरून देण्याची अकबराची लष्करास ताकीद असे. पुढे ह्या फौजेच्या व्यवस्थेत औरंगजेबाने फारसे बदल केलेले दिसत नाहीत.
१२ हजार स्वारांची नेमणूक असलेले पंचवीस-तीस आमिर बादशाजवळ होते असे बर्नियर म्हणतो. ( फ्रांस्वा बर्नियर हा फ्रांस देशातील इतिहासकार होता. हा १२ वर्ष भारतात राहिला होता. मोगल दरबाराशी ह्याचे जवळचे संबंध होते. )
प्रत्येक घोडेस्वाराचा पगार २५ रुपये होता. बर्नियरच्या मते घोडेस्वारांची संख्या २ लाख होती.
पायदळाला फारसा मान नसे. त्यांतील लोकांस बंदूक वापरण्याची भीती वाटत असे. ते खाली लाकडी घोडा ठेऊन त्यावर बंदूक धरीत आणि मग बार करीत.
तोफखान्यावरील अधिकाऱ्याला 'मीरअतीश' म्हणत. त्या वेळेस तुर्कांचा तोफखाना हा जास्त प्रगत असल्याने मोगल बादशहा मोगली तोफखान्यावर अधिकारी म्हणून तुर्क लोकांना ठेवण्याचा खटाटोप करत. धाडसी असल्याने बंदुका चालविण्यात हिंदू जातीचे लोक भरत असत.
आता आपण पाहू शिवाजी महाराजांचे लष्कर.
शिवाजी महाराजांच्या पायदळात दोन प्रकारचे लोक असत. एक घाटमाथ्यावरचे मावळे आणि दुसरे घाटाखालील कोकणांतील हेटकरी.
ह्या प्रत्येकाजवळ ढाल तलवार आणि भाला असे. ढाल तलवार आणि भाला स्वतःचा ठेवावा लागत असे. त्यामुळे युद्धात सैनिक तलवार जपून वापरत. तलवारीची दुरुस्ती सरकारातून होत असे.
अटी तटीच्या लढाईत सैनिक आपल्या स्वतःच्या मालकीचा घोडा शत्रूच्या अंगावर घालण्यास घाबरत. ह्यात घोडा जखमी होण्याची किंवा मारला जाण्याची भीती असे. त्यामुळे स्वतःचा घोडा वापरायची परवानगी नसे. घोडा सरकारांतून

2.13K views04:25

🚆𝗠𝗣𝗦𝗖 𝗘𝘅𝗽𝗿𝗲𝘀𝘀🚆©

मिळे. दारुगोळा हि सरकारांतून मिळे.
पायदळात दहा माणसांचा एक दाहीजा, पैकी नऊ पाईक व एक नाईक असे. पाच दाहीज्यांवर किंवा नाईकांवर एक हवालदार असे.
दोन हवालदारांवर एक जुमलेदार असे.
दहा जुमलेदारांवर एक हजारी अशी व्यवस्था असे.
हजारी व पंच हजारी सरदारांवर एक सरनोबत नेमलेला असे.
शिपायांस व नायकांस दरमहा एका होनापासून तीन होनापर्यंत पगार मिळत असे. जुमलेदारास वर्षास १०० होन आणि हजारी सरदारांस ५०० होन मिळत असत.
घोडदळात बारगीर व शिलेदार असे दोन प्रकार असत. पाहिल्यास पागा असे म्हणत. त्याची व्यवस्था सरकारकडून होई. शिलेदाराने स्वतःचे घोडे बाळगून त्याचा खर्च स्वतः करायचा असे. त्याला सरकारातून ह्याबद्दल ज्यादा वेतन मिळे.
ह्या शिलेदारांचे घोडदळ पागेप्रमाणे सरकारच्या पूर्णपणे ताब्यात नसे. त्यामुळे सरकार फार मोठे शिलेदारांचे घोडदळ ठेवण्यास तयार नसे. पण त्या काळी शिलेदारांची संख्या फार असल्याकारणाने सैन्य भरतीकरिता त्यांना काही अटींवर ठेवत असत.
सरकारी घोड्यांवर खुणेकरिता घोड्याच्या टीरीवर चौकोनी शिक्का मारीत.
घोडेस्वाराजवळ ढाल तलवार आणि भाला असे. पंचवीस बारगीर किंवा शिलेदार ह्यांवर एक हवालदार असे. पाच हवालदारांवर एक जुमलेदार असे. पाच जुमलेदारांवर एक सुभेदार असे. व दहा सुभेदारांवर एक पंचहजारी असे. ह्या सर्वांवर घोडदळाचा 'सरनौबत' असे.
शिवाजी महाराजांस घोड्यांविषयी अत्यंत प्रेम आणि आकर्षण होते.
मराठा सैनिक घोड्यावर आपल्या लेकराप्रमाणे जीवापाड प्रेम करीत. मराठ्यांचे घोडे हे अत्यंत चपळ, काटक, आणि सडपातळ असून लांबवरच्या मजला मारण्यात वाकबार होते. घोड्यांच्या मानेवरील केसांच्या सैनिक हौसेने वेण्या घालत असत.
पंचवीस घोड्यांस एक पखाली ( घोड्यास पाणी पाजणारा) आणि नालबंद (घोड्याच्या खुरास नाला मारणारा) असे. घोडदळातील बारगिरास दोन पासून पाच होनापर्यंत पगार असे. शिलेदारास सहापासून बारा होनापर्यंत पगार असे. जुमलेदारास २० होन पगार असे. सुभेदारास वर्षास १००० होन तैनात व पालखीचा आणि अब्दागिरीचा मान असे.
शिलेदारांचे सुभेदार हे वेगळे असत आणि बारगीरांचे सुभेदार हे वेगळे असत.
ह्या लष्कराशिवाय महाराजांच्या स्वारीबरोबर 'जिलबीचे' पाच हजार स्वार असत.
('जिलबीचे' हा चुकीचा उच्चार आहे. खरा शब्द हा 'जिलू आमदन' म्हणजे राजाच्या पुढे चालणारे स्वार असा आहे. आपल्याकडे सोयीचे म्हणून लोकांनी 'जिलबीचे' केले. "जिलबी खाऊन पेशवे हारले" असे पूर्वी लोक गमतीने म्हणायचे. )
ह्या हुजूर पायदळाप्रमाणे शिवाजी महाराजांची एक हुजूर पागाही असे. ह्या पागेचे पाच हजार घोडेस्वार असत. हे कायम महाराजांबरोबर संरक्षणासाठी प्रत्येक स्वारीत असत.
महत्वाच्या पदावरची माणसे शिवाजी महाराज 'नजरगुजर' करून ठेवत असत. ( नजरगुजर म्हणजे महाराज प्रत्यक्ष पाहून माणूस निवडत असत.)
मराठा लष्करांत नवीन नोकरीला लागणाऱ्या मनुष्याने जुन्या शिपायाचे खात्रीपत्र हजर करावयाचे असे. ( थोडक्यात एक प्रकारचा जामीन. ) प्रत्येक सुभेदाराच्या आणि हजारी सरदाराच्या हाताखाली एक ब्राम्हण सबनीस, व प्रभू कारखानीस, किंवा ब्राम्हण मुजुमदार व जाबनीस असे 'हुद्देदार' दिलेले असत. शिवाय पंचहजारीस एक दिवाणही दिला जाई.
किल्ले हे स्वराज्याचा पंचप्राण असल्याने त्यांची खूप काळजी घेतली जात असे.
प्रत्येक किल्यास एक हवालदार नेमून त्याच्या हाताखाली एक सरनोबत, आणि लागतील तसे 'तट-सरनोबत' दिलेले असत. ह्या शिवाय किल्यावर एक सुभेदार, एक सबनीस, एक फडणीस, एक कारखानीस असे हुद्देदार असत.
किल्यावरील हवालदार हा मराठा जातीचाच असे.
सुभेदार, फडणीस, सबनीस आणि कारखानीस हे कायस्थ प्रभू जातीचे असत. (कायस्थ प्रभू जातीचे लोक महाराजांच्या सेवेत मोठ्या प्रमाणात होते. बाजीप्रभू देशपांडे कायस्थ प्रभू होते.)
चित्पावन ब्राम्हण महाराजांच्या सेवेत अगदीच अल्प प्रमाणात होते.
किल्याचा सर्व कारभार हा हवालदाराच्या नावाने चालत. किल्याच्या दरवाज्यांच्या चाव्या ह्या हवालदाराच्याच ताब्यात असत. सुभेदाराकडे मुलकी काम, सबनीसाकडे दप्तर, हजेरी वैगैरे लिहिण्याचे काम व कारखानीसाकडे कोठी, दारूगोळा, रोजमुरा वाटणे, आणि किल्याची दुरुस्ती अशी कामे असत.
किल्यावरील बंदोबस्ताकरिता मेटकरी, रामोशी, परवारी, महार, मांग, बेरड वगैरे नेमलेले असत. काही कमीजास्त झाल्यास हे लोक हवालदारास वर्दी देत. रात्रीच्या वेळी सर्व अंमलदार किल्ल्याभोवती आळीपाळीने गस्त घालत असत.
हवालदार स्वतः दोनदा बंदोबस्त नीट आहे का हे तपासून पाहून जाई. 'कोणी गाफील राहू नये' अशी सक्त ताकीद असे. किल्यावरील लोकांस नगदी वगैरे वेळच्या वेळी दिली जात असे.
दाना-गल्ला, दारुगोळा वगैरेंचा साठा हा चार वर्ष पुरेल असा करून ठेवत असत.
महाराज कौशल्याने सर्व गडकऱ्यांस खुश ठेवत असत. जुन्या कसलेल्या वृद्ध शिपायांस चाकरीबद्दल योग्य बक्षीस म्हणून गडावरची अमंलदारी देत असत.
दुरदैवाने शिवाजी महाराजांच्या तोफखान्याविषयी सखोल माहिती मिळत नाही. किल्यांवर तोफा लावून ठेवीत. लष्

2.14K views04:25

🚆𝗠𝗣𝗦𝗖 𝗘𝘅𝗽𝗿𝗲𝘀𝘀🚆©

कराबरोबरच्या तोफांसाठी मोठं मोठे गाडे असत. त्यासाठी सुतार, लोहार, चांभार, सस्सीदमार, तलफदार, गोलंदाज वैगैरे लोक असत.
जंजिराच्या सिद्दीच्या आरमाराशी टक्कर देण्यासाठी म्हणून शिवाजी महाराजांनी आरमार बांधिले. ह्या आरमाराची एक यादी चित्रगुप्ताने दिलेली आहे. ती अशी: थोर गुराबा ३०, गलबते १००, माहागिऱ्या ५५०, लहान गुराबा ५०, होड्या १०, लहान होड्या १५०, तारवे ६०, पाल २५, जुग ९५, आणि मचवे ५०.
इंग्रजांनी कारवारपाशी ( हे कारवार उत्तर कर्नाटकातील महत्वाचे बंदर आहे ) शिवाजी महाराजांचे आरमार पहिले होते. त्यात त्यांनी म्हंटलंय कि "एका डोलकाठीची तिस पासून एकशे पन्नास टन वजनापर्यंतची ८५ जहाजे व तीन मोठी जहाजे पाहिली" असा उल्लेख आहे.
समुद्राच्या किनाऱ्याला राहणारे कोळी, भंडारी वगैरे दर्यावर्दी लोक मराठ्यांच्या आरमारात मोठ्या संख्येने होते.
मराठ्यांच्या आरमाराची शक्ती पाहून पोर्तुगीज. सिद्दी, इंग्रज ह्यांस मराठ्यांची भीती वाटत असे.
'डग्लस' नावाच्या एका इंग्रजाने तर लिहूनच ठेवलंय कि "शिवाजी स्वतः खलाशी नव्हता म्हणून बरे झाले, नाहीतर त्याने जमिनीचा पृष्ठभाग त्याच्या शत्रूंपासून जसा साफ करून टाकला त्याप्रमाणे समुद्रही साफ करून टाकला असता. "
मराठे 'गनिमी काव्याचा' पुरेपूर वापर करून लढत असत.
मोहिमेवर निघण्यासाठी मराठे शकुन-अपशकुन पाहत नसत.
मराठ्यांच्या बऱ्याच मोहीम ह्या अमावस्येच्या रात्री निघालेल्या आहेत.
शिवाजी महाराजांचे हेरखाते हे त्या वेळेस हिंदुस्तानातील सर्वात शक्तिशाली असे खाते असून असे म्हणत कि, "औरंगजेब दिल्लीत नुसता खोकला तरी इकडे राजगडावर शिवाजी महाराजांना कळत असे."
महाराज ह्या हेर खात्यावर प्रचंड खर्च करत असत. पोर्तुगीज भयास्तव म्हणतात: "आमची खोड मोडण्यासाठी गोव्यात शिवाजीचे सहाशे ते हजार हेर असून हे हेर कायम आमच्या पाळतीवर असतात."

2.45K views04:27

🚆𝗠𝗣𝗦𝗖 𝗘𝘅𝗽𝗿𝗲𝘀𝘀🚆©

छत्रपती शिवाजी महाराजचं एक ताकीद पत्र.
#history #dheerajchavan
पत्र पदमदुर्ग किल्याचे काम चालू असताना पाठविले आहे.

पत्राची तारीख १८ जानेवारी १६७५

पत्राची सुरवात अशी:
श्री शंकर प्रसन्न
मशहुरुल हजरत राजश्री जिवाजी विनायक सुबेदार व कारकून सुबे मामले प्रभावळी.
प्रति राजश्री शिवाजी राजे दंडवत
सुहूरसन खमस सवेन व अलफ दौलतखान व दरिया सारंग यांसी ऐवज व गल्ला राजश्री मोरोपंत पेशवे यांनी वराता सुबे मजकूरावरी दिधल्या. त्यांस तुम्ही काही पावले नाही, म्हणोन कळों आले.
त्यावरून अजब वाटले कि ऐसे नादान थोडे असतील!!! तुम्हास समजले असेल कि याला ऐवज कोठे तरी ऐवज खजाना रसद पाठविलीया मजरा होईल म्हणत असाल. तरी पदमदुर्ग वसवून राजपुरीच्या उरावरी दुसरी राजापुरी केली आहे. त्याची मदत व्हावी, पाणी फाटी आदिकरून सामान पावावे, या कामास आरमार बेगीने पावावे, ते नाही.
पदमदुर्ग हबशी फौजा चौफेर जेर करीत असतील. आणि तुम्ही ऐवज न पाववून, आरमार खोळंबून पाडाल! एवढी हरामखोरी तुम्ही कराल. आणि रसद पाठवून मजरा करू म्हणाल, तऱ्ही होय न कळे कि हबशियांनी हाकी देऊन आपले चाकर तुम्हाला केले असतील !
त्याकरिता ऐसी बुद्धी केली असेल. !
तरी येशा चाकरांस ठिकेठिक केले पाहिजेत ! ब्राम्हण म्हणून कोण मुलाहिजा करू पाहतो?
या उपरी तऱ्ही त्याला ऐवज व गल्ला राजश्री मोरोपंती देविला असे तो देवतील. तो खजाना रसद पावलियाहून अधिक जाणून तेणेप्रमाणे आदा करणे कि ते तुमची फिर्याद न करीत व त्यांचे पोटास पावोन आरमार घेऊन पदमदुर्गाचे मदतीस राहात ते करणे.
या उपरी बोभाटा आलियाउपरी तुमचा मुलाहिजा करणार नाही. गनिमाचे चाकर, गनीम जालेस, ऐसे जाणून बारा नाटीज तुम्हास पावेल. ताकीद असे.
रवाना
छ २ जिल्काद.

2.44K views04:28

🚆𝗠𝗣𝗦𝗖 𝗘𝘅𝗽𝗿𝗲𝘀𝘀🚆©

2.73K views04:48

🚆𝗠𝗣𝗦𝗖 𝗘𝘅𝗽𝗿𝗲𝘀𝘀🚆©

शुल्कापोटी कोट्यावधींची कमाई

3.05K viewsedited 06:43

🚆𝗠𝗣𝗦𝗖 𝗘𝘅𝗽𝗿𝗲𝘀𝘀🚆©

👉Get ₹150 now! 👌👌👌
खालील लिंक वर जाऊन Phone Pay app install करा व तुमच्या account वर 150 ₹ त्वरित मिळवा.👍👍👍
First 5 of my friends to link their bank account on #PhonePe get cashback! Use my link now - https://phon.pe/ru_kiracfyx1

3.04K viewsedited 08:06

🚆𝗠𝗣𝗦𝗖 𝗘𝘅𝗽𝗿𝗲𝘀𝘀🚆©

#Geography
🔹भारतातील महत्त्वाचे रेल्वे-समुद्री पूल:

1) पंबन रेल्वे पूल :-

रामेश्वरमजवळ पंबन बेटापासून मुख्य किनारी येण्यासाठी बांधण्यात आलेला हा रेल्वे पूल आहे. १९११ साली याची सुरुवात झाली.
१४ फेब्रुवारी १९१४ साली हा लोकांसाठी खुला करण्यात आला.
पंबन रेल्वे पूल हा भारतामधील पहिला
समुद्री पूल आहे.
२०१० साली वांद्रे-वरळी सी-लिंकला सुरुवात होण्यापूर्वी हा भारतामधील सर्वात लांब समुद्री पूल होता.
काँक्रिट खांबाचा यात वापर करण्यात आला आहे.
दोन खांबामध्ये इतके अंतर ठेवण्यात आले आहे, की ज्याच्यामधून नौका आणि जहाजे जाऊ शकतील.
याला समांतर असा पूल बांधण्यात आला आहे. १९८८ साली लोकांसाठी हा रस्ता खुला करण्यात आला.

2) वांद्रे-वरळी सी लिंक :-

वांद्रे-वरळी सी लिंकचे अधिकृत नाव राजीव गांधी सी लिंक असून दक्षिण मुंबईतील वरळी ते वांद्रे यांना जोडणारा हा पूल आहे.
यासाठी काँक्रिट स्टील मटेरियल वापरण्यात आले आहे.
नरीमन पॉईंटला जोडणाऱ्या फ्री वे चा हा एक भाग आहे.
या पुलासाठी १६०० कोटी इतका खर्च आला आहे. हिंदुस्तान कन्स्ट्रक्शन कंपनीने बांधलेला आणि महाराष्ट्र राज्य रस्ते विकास महामंडळाने
देखरेख केलेला हा पूल आहे.
३० जून २००९ साली ८ पैकी ४ मार्ग खुले करण्यात आले.
२४ मार्च २०१० साली सर्व ८ मार्ग खुले केले गेले.
वरळी आणि वांद्रे यांच्यातील अंतर कमी करण्यासाठी हा पूल बांधण्यात आला आहे.

3) कांडरौर पूल :-

हिमाचल प्रदेश मधील बिलासपूर येथे सतलज नदीवर हा पूल बांधण्यात आला आहे.
कांडरौर गावात हा पूल आहे.
कांडरौर पुलाची उंची ८० मी. इतकी आहे.
१९५९ साली याची सुरुवात झाली आहे आणि १९६४ साली हा खुला करण्यात आला.
पुलाची रुंदी ७ मीटर आहे. नदीच्या पात्रापासून ६० मीटर उंचीवर हा पूल बांधण्यात आला आहे. जगातील सर्वांत उंचीवर बांधण्यात आलेल्या पुलापैकी एक आणि आशियामधील सर्वांत उंच पूल अशी याची ख्याती आहे.
कांडरौर पूल हा हमीरपूर जिल्हा आणि बिलासपूर जिल्हा यांना जोडतो. बिलासपूरपासून आठ
कि.मी. अंतरावर राष्ट्रीय महामार्ग क्रमांक ८८ वर आहे.

4) विद्यासागर सेतू :-

विद्यासागर सेतूला दुसरा हुगळी पुल असेही म्हणता येईल. पश्चिम बंगालमधील हुगळी नदीवर कोलकाता आणि हावडा या दोन शहरांना जोडणारा हा सेतू आहे. या सेतूवरून जाणाऱ्या वाहनांना टोल टॅक्स द्यावा लागतो, मात्र सायकलींना
हा कर नाही. विद्यासागर सेतू हा आशियाईतील सर्वांत लांब पुलांपैकी एक आहे. १९व्या शतकातील सुधारक ईश्वरचंद विद्यासागर यांचे नाव या सेतूला देण्यात आले आहे. हावडा पूल आणि विवेकानंद सेतू यासारखे अनेक समांतर पूल आहेत. या सेतूच्या कामाची सुरुवात १९७८ साली झाली आणि १० ऑक्टोबर १९९२ रोजी याचे उद्घाटन करण्यात आले. याची रुंदी ३५ मीटर असून, लांबी ४७५ मीटर इतकी आहे. या सेतूचे बांधकाम विख्यात ब्रेथवेट बर्न आणि जेसेप किंवा बीबीजे यांनी केले आहे. या सेतूवर १८२.८८ मीटर लांबीची समांतर केबल वायर जोडण्यात आली आहे.
------------------------------
संपर्क व सुचना @kiranjadhav

5.49K views09:58

🚆𝗠𝗣𝗦𝗖 𝗘𝘅𝗽𝗿𝗲𝘀𝘀🚆©

Forwarded from MPSC 2025 📚📚 (Prashant Khedkar)

#Rajyaseva_2018
#Modern_History
आधुनिक इतिहास सरावप्रश्न

Imp for राज्यसेवा
प्रश्न क्रमांक 23 ते 26

13 views10:31

🚆𝗠𝗣𝗦𝗖 𝗘𝘅𝗽𝗿𝗲𝘀𝘀🚆© via @like

#Rajyaseva_2018
#current_affairs

चालू घडामोडी सराव प्रश्न

प्रश्न क्रमांक 26
अ. प्रजासत्ताक दिन 2018 सोहळ्यात पथ संचलनात महाराष्ट्रातर्फे सादर करण्यात आलेल्या चित्ररथाला पहिले बक्षीस मिळाले आहे.

ब. आजपर्यंत महाराष्ट्राच्या चित्ररथाला 7 वेळेस प्रथम पुरस्कार मिळाला आहे.

क. चित्ररथावर छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या राज्याभिषेक सोहळ्याची कल्पना साकारली होती.

ड. चित्ररथाचे दुसरे आणि तिसरे बक्षीस अनुक्रमे आसाम आणि छत्तीसगडला दिले गेले.

वरीलपैकी योग्य विधाने ओळखा.

पर्याय
⚪️ अ, ब,क,ड
⚫️अ, ब,क
🔴अ, क,ड
🔵अ, ब,ड

3.03K views10:33

⚪ 62 ⚫ 7 🔴 172 🔵 4

🚆𝗠𝗣𝗦𝗖 𝗘𝘅𝗽𝗿𝗲𝘀𝘀🚆©

Forwarded from MPSC 2025 📚📚 (Prashant Khedkar)

0:07

This media is not supported in your browser

VIEW IN TELEGRAM

सरकारी वकील गैरहजर राहिल्याने MPSC भरतीवरील स्थगिती कायम

17 views11:16

🚆𝗠𝗣𝗦𝗖 𝗘𝘅𝗽𝗿𝗲𝘀𝘀🚆©

Forwarded from MPSC 2025 📚📚 (Prashant Khedkar)

#Rajyaseva_2018
#Modern_History

आधुनिक इतिहास सराव प्रश्न

संकलन - प्रशांत खेडकर

14 views12:46

मुंबई: एमपीएससीच्या निवडप्रक्रियेवरील स्थगिती कायम, सरकारी वकील गैरहजर राहिल्याने कोर्टाचा निर्णय.
@empscguidance
@Rajyasevasti

6.4K views13:15

Forwarded from MPSC 2025 📚📚 (Prashant Khedkar)

विज्ञान प्रश्न

धन्यवाद श्रेया लिंगायत ताई

जॉईन करा
@RajyasevaSTI

@empscguidance

15 views14:36

Forwarded from MPSC 2025 📚📚 (Prashant Khedkar)

13 views14:36

#Geography
🔹महाराष्ट्रातील लघुउद्योग

1. गाव - लघुउद्योग

2. सोलापूर - चादरी

3. नागपूर - सूती व रेशमी साड्या

4. येवले (नाशिक) - पीतांबर व पैठण्या

5. इचलकरंजी - साड्या व लुगडी

6. अहमदनगर - सुती व रेशमी साड्या

7. भिवंडी - हातमाग उद्योग

8. एकोडी (भंडारा) - कोशा रेशीम

9. सावंतवाडी (सिंधुदुर्ग) - लाकडी खेळणी

10. पैठण (औरंगाबाद) - पैठण्या व हिमरूशाली

11. साबळी व नागभीड (चंद्रपूर) - रेशिम कापड

12.वसई(ठाणे) - सुकेळी

13. मालेगाव (नाशिक), इंचलकरंजी (कोल्हापूर) -हातमाग उद्योग

14. गोंदिया, सिन्नर, कामठी - बीडया तयार करणे
-------------------------------------------
संपर्क व सूचना @kiranjadhav

8.28K views15:18

Forwarded from MPSC 2025 📚📚 (Prashant Khedkar)

#Rajyaseva_2018
#Modern_History
आधुनिक इतिहास सरावप्रश्न

Imp for राज्यसेवा
प्रश्न क्रमांक 23 ते 26

7 views16:25

Forwarded from MPSC 2025 📚📚 (Prashant Khedkar)

उत्तरे👆👆👆
23 - 2
24 - 1
25 - 4
26 -3

15 views16:25

About

Blog

Apps

Platform