▪️ از «تتبعات» به «پژوهش‌ها»
امروز در دو کلاس «ایران‌شناسان آلمانی‌زبان»، از هفتاد و چند تن دانشجوی ترم پنجم کارشناسی زبان و ادبیات آلمانی، یک تن هم نتوانست واژهٔ «تتبعات» را درست بخواند و معنی کند!
از این دانشجویان خواسته بودم که مدخل/ مقالهٔ ارزنده و سودمند «اته، هرمان» [Hermann Ethé] در دانشنامهٔ زبان و ادب فارسی، نوشتهٔ شادروان عبدالمحمد روح‌بخشان، را بخوانند تا در جلسهٔ امروز دربارهٔ آن گفتگو کنیم. در متن این مقاله نویسنده در چند جا در اشاره به پژوهش‌ها/ تحقیقات هرمان اته، واژهٔ «تَتَبُّعات» را به‌کار برده بود.
ع. روح‌بخشان (د. ۱۳۹۰) این مقاله را در دههٔ هشتاد، زمانی که این دانشجویان متولد شده‌اند، نوشته است. نثر پخته و سختهٔ او یادآور نثر نسل اول و دوم دانشوران و محققان معاصر، بزرگانی چون علامهٔ قزوینی و استاد عبدالحسین زرین‌کوب است. قلم و نثر او برای من دانشجوی تاریخ که سی سال است، آثار این نادره‌کاران را می‌خوانم، آشنا، مفهوم و خوشایند است، امّا گویا برای دانشجویان امروزی ناآشنا، نامفهوم و ناخوشایند است.
قصد بنده خرده‌گیری از زنده‌یاد روح‌بخشان که دستش از دنیا کوتاه است، نیست. صد سال پیش، پنجاه سال پیش، وقتی می‌خواستند از دانشور یا محققی تعریف کنند، می‌گفتند: اهل «تتبع» با فردی «متتبع» است و «تتبعات» بسیاری دارد! امروزه امّا این کلمات برای نسل جدید نامفهوم است و قاعدتاً اگر ما برای این نسل می‌نویسم دست‌کم در آن مواردی که برای کلمات معادل‌های درست و قابل فهم داریم بهتر است این معادل‌ها را به کار بریم. «تتبعات» را بگذاریم برای گذشتگان و از «پژوهش‌ها» سخن بگوییم!
▫️معصومعلی پنجه
چهارشنبه، ۶ آبان ۱۴۰۵ | کلاس ۶۶، بلوک [🤪] آموزشی، واحد علوم و تحقیقات
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
امروز در دو کلاس «ایران‌شناسان آلمانی‌زبان»، از هفتاد و چند تن دانشجوی ترم پنجم کارشناسی زبان و ادبیات آلمانی، یک تن هم نتوانست واژهٔ «تتبعات» را درست بخواند و معنی کند!
از این دانشجویان خواسته بودم که مدخل/ مقالهٔ ارزنده و سودمند «اته، هرمان» [Hermann Ethé] در دانشنامهٔ زبان و ادب فارسی، نوشتهٔ شادروان عبدالمحمد روح‌بخشان، را بخوانند تا در جلسهٔ امروز دربارهٔ آن گفتگو کنیم. در متن این مقاله نویسنده در چند جا در اشاره به پژوهش‌ها/ تحقیقات هرمان اته، واژهٔ «تَتَبُّعات» را به‌کار برده بود.
ع. روح‌بخشان (د. ۱۳۹۰) این مقاله را در دههٔ هشتاد، زمانی که این دانشجویان متولد شده‌اند، نوشته است. نثر پخته و سختهٔ او یادآور نثر نسل اول و دوم دانشوران و محققان معاصر، بزرگانی چون علامهٔ قزوینی و استاد عبدالحسین زرین‌کوب است. قلم و نثر او برای من دانشجوی تاریخ که سی سال است، آثار این نادره‌کاران را می‌خوانم، آشنا، مفهوم و خوشایند است، امّا گویا برای دانشجویان امروزی ناآشنا، نامفهوم و ناخوشایند است.
قصد بنده خرده‌گیری از زنده‌یاد روح‌بخشان که دستش از دنیا کوتاه است، نیست. صد سال پیش، پنجاه سال پیش، وقتی می‌خواستند از دانشور یا محققی تعریف کنند، می‌گفتند: اهل «تتبع» با فردی «متتبع» است و «تتبعات» بسیاری دارد! امروزه امّا این کلمات برای نسل جدید نامفهوم است و قاعدتاً اگر ما برای این نسل می‌نویسم دست‌کم در آن مواردی که برای کلمات معادل‌های درست و قابل فهم داریم بهتر است این معادل‌ها را به کار بریم. «تتبعات» را بگذاریم برای گذشتگان و از «پژوهش‌ها» سخن بگوییم!
▫️معصومعلی پنجه
چهارشنبه، ۶ آبان ۱۴۰۵ | کلاس ۶۶، بلوک [🤪] آموزشی، واحد علوم و تحقیقات
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
👍9❤6🤔2🤪1
در خرداد ۱۴۰۴، علیرضا بیرانوند دروازه‌بان جنجالی تیم ملی و باشگاه تراکتور تبریز، در مصاحبه‌ای گفت که دانشجوی دکتری است. بعداً روشن شد که دروغ گفته است. در آن زمان یادداشتی نوشتم با عنوان «بفرمایید دانشجوی دکتری شوید!» که بسیار خوانده و دست‌به‌دست شد. حالا که فصل ثبت‌نام در آزمون دکتری ۱۴۰۶ است، آن را بازفرست می‌کنم، برای آنکه روشن شود چگونه در دو دههٔ اخیر به اعتبار مدرک دکتری در دانشگاه ایرانی، چوب حراج زده شد!
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
❤10😢1😭1
▪️ بفرمایید دانشجوی دکتری شوید!
از زمان پذیرش نخستین دانشجویان در دورهٔ دکتری زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه تهران در اواخر دههٔ دوم سدهٔ چهاردهم خورشیدی تا امروز، چگونگی و روند پذیرش دانشجو در دورهٔ دکتری در دانشگاه‌های ایران سه مرحلهٔ اصلی را از سر گذرانده است:
🔘 مرحلهٔ اول (پیش از ۱۳۸۴):
پیش از ۱۳۸۴ پذیرفته‌شدن در دورهٔ دکتری یکی از سخت‌ترین و دشوارترین کارها بود. پیش از انقلاب اسلامی، در بیشتر رشته‌ها تنها دانشگاه تهران دانشجوی دکتری می‌پذیرفت؛ پس از انقلاب تا یک دهه پذیرش دانشجوی دکتری متوقف شد و از اواخر دهه شصت دوره‌های دکتری بار دیگر برقرار گردید. از آن زمان تا سال ۱۳۸۴، چه در دانشگاه تهران (به‌عنوان بزرگترین نهاد دولتی آموزش عالی) و چه در واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی (به‌عنوان بزرگترین دانشگاه غیردولتی) که کم‌وبیش در همه رشته‌ها دورهٔ دکتری داشتند، شمار بسیار کمی در دوره دکتری پذیرفته می‌شدند. در آن زمان استادان هر گروه آموزشی در دانشگاه چنان مبسوط‌الید و صاحب قدرت و اختیار بودند که خود تعیین می‌کردند دانشجوی دکتری بپذیرند یا نپذیرند؛ و معمولاً هر چند سال یک‌بار دانشجوی دکتری می‌پذیرفتند نه هر سال. مثلاً دانشگاه تهران از سال ۱۳۶۷ تا ۱۳۸۳ تنها در پنج دوره/ سال دانشجوی دکتری تاریخ و تمدن ملل اسلامی پذیرفته است. زمانی که ما در آزمون دکتری ۱۳۸۳ شرکت کرده بودیم سه سال بود که دانشگاه تهران دانشجوی دکتری نپذیرفته بود. حتی در دانشگاه آزاد واحد علوم و تحقیقات، نیز چنین اختیاری به گروه‌ها و استادان- که کم‌وبیش همان استادان طراز اول دانشگاه تهران (و شهید بهشتی و ...) بودند- داده شده بود. از استادم دکتر هادی عالم‌زاده شنیده‌ام که در یکی‌دو سال در واحد علوم و تحقیقات هیچ‌کس را برای دوره دکتری نپذیرفتند و دانشگاه هم کاملاً تابع نظر گروه بود. تازه در آن سال‌هایی که دانشجو دکتری می‌پذیرفتند، معمولاً بیشتر از دوسه تن را نمی‌پذیرفتند و گاه تنها یک تن پذیرفته می‌شد و تنهایی سرکلاس می‌نشست.
🔘 مرحلهٔ دوم (۱۳۸۴ - ۱۳۹۳):
از سال ۱۳۸۴ به بعد، از قدرت و نقش استادان و گروه‌ها کاسته شد. دیگر گروه‌ها نمی‌توانستند بگویند هیچ داوطلبی را نمی‌پذیریم. از این سال بعد حتی دانشگاه تهران بدون وقفه در هر سال دانشجوی دکتری پذیرفته است. بااین‌همه هنوز نقش گروه‌ها در پذیرش دانشجوی دکتری پررنگ بود. آزمون دکتری همچنان در خود دانشگاه‌ها و به‌صورت تشریحی برگزار می‌شد و ظرفیت پذیرش در اختیار گروه‌ها بود. ضمنأ تنها معدودی از دانشگاه‌های سطح اول دولتی و چند واحد بزرگ از دانشگاه آزاد مجوز پذیرش دانشجوی دکتری داشتند. در اواخر دهه هشتاد برگزاری آزمون دکتری از اختیار دانشگاه‌ها خارج شد و به سازمان سنجش سپرده شد و به‌اصطلاح نیمه‌متمرکز و از آن بدتر سوالات تستی شد.
🔘 مرحلهٔ سوم (۱۳۹۳ - تا امروز):
از اوایل دههٔ نود برای بسیاری از دانشگاه‌های دولتی و غیردولتی، در شورای گسترش وزارت علوم، با نادیده‌گرفتن معیارها و استانداردهای لازم و ضروری برای راه‌اندازی دوره دکتری، مجوز پذیرش دانشجوی دکتری صادر شد. مثلاً دانشگاهی که هیچ دانشیار یا استادی نداشت، تنها با دو یا سه استادیار مجوز پذیرش دانشجوی دکتری دریافت کرد. از آن‌سوی از نظارت بر ظرفیت پذیرش‌ها کاسته شد و درنتیجه در بعضی رشته‌ها تا بیست دانشجوی دکتری پذیرفته شد. دیگر خبری از کسب نمرهٔ حداقل یا حد نصاب نیست و کسانی با نمره‌های منفی هم پذیرفته می‌شوند به‌ویژه در رشته‌هایی که متقاضی کمتری دارند. در یک دههٔ اخیر صدها داوطلب دکتری با نمره‌های منفی دانشجوی دکتری شده‌اند.
همین امروز اگر تصمیم بگیرید که سال آینده در یکی از رشته‌های علوم انسانی، علوم پایه و کشاورزی و منابع طبیعی و حتی برخی رشته‌ها مهندسی دانشجوی دکتری شوید، کافی است در آزمون دکتری ثبت‌نام کنید و بدون یک روز مطالعه در آزمون شرکت کنید؛ حتی با نمرهٔ منفی قطعاً شما در مهر ۱۴۰۶ دانشجوی دکتری یکی از دانشگاه‌های پولی خواهید شد، از واحد‌های دانشگاه آزاد اسلامی گرفته تا پردیس‌های خودگردان دانشگاه‌ها بزرگ دولتی. فرقی هم نمی‌کند که فردی گمنام باشید، یا دروازه‌بان تیم ملی و یکی از گران‌قیمت‌ترین بازیکنان فوتبال ایران!
ده‌ها تن چون علیرضا بیرانوند -که سخنانش را اصلاح کرده و گفته تازه امسال در آزمون شرکت کرده و هنوز دانشجوی دکتری نیست- همین اکنون دانشجوی دکتری هستند. به‌جای گیردادن به این بازیکن ساده‌لوح و پرسروصدا که به‌واسطهٔ حضور در جام‌جهانی و گرفتن پنالتی رونالدو، می‌شود به او دکتری افتخاری داد، باید رفت سراغ آن سیاست‌گذاران و دست‌اندرکارانی که اعتبار مدرک «دکتری» در دانشگاه ایرانی را به حراج گذاشتند و برباد دادند!
▫️ معصومعلی پنجه
شبانگاه سه‌شنبه، ششم خرداد ۱۴۰۴ | لشت‌نشا
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
از زمان پذیرش نخستین دانشجویان در دورهٔ دکتری زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه تهران در اواخر دههٔ دوم سدهٔ چهاردهم خورشیدی تا امروز، چگونگی و روند پذیرش دانشجو در دورهٔ دکتری در دانشگاه‌های ایران سه مرحلهٔ اصلی را از سر گذرانده است:
🔘 مرحلهٔ اول (پیش از ۱۳۸۴):
پیش از ۱۳۸۴ پذیرفته‌شدن در دورهٔ دکتری یکی از سخت‌ترین و دشوارترین کارها بود. پیش از انقلاب اسلامی، در بیشتر رشته‌ها تنها دانشگاه تهران دانشجوی دکتری می‌پذیرفت؛ پس از انقلاب تا یک دهه پذیرش دانشجوی دکتری متوقف شد و از اواخر دهه شصت دوره‌های دکتری بار دیگر برقرار گردید. از آن زمان تا سال ۱۳۸۴، چه در دانشگاه تهران (به‌عنوان بزرگترین نهاد دولتی آموزش عالی) و چه در واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی (به‌عنوان بزرگترین دانشگاه غیردولتی) که کم‌وبیش در همه رشته‌ها دورهٔ دکتری داشتند، شمار بسیار کمی در دوره دکتری پذیرفته می‌شدند. در آن زمان استادان هر گروه آموزشی در دانشگاه چنان مبسوط‌الید و صاحب قدرت و اختیار بودند که خود تعیین می‌کردند دانشجوی دکتری بپذیرند یا نپذیرند؛ و معمولاً هر چند سال یک‌بار دانشجوی دکتری می‌پذیرفتند نه هر سال. مثلاً دانشگاه تهران از سال ۱۳۶۷ تا ۱۳۸۳ تنها در پنج دوره/ سال دانشجوی دکتری تاریخ و تمدن ملل اسلامی پذیرفته است. زمانی که ما در آزمون دکتری ۱۳۸۳ شرکت کرده بودیم سه سال بود که دانشگاه تهران دانشجوی دکتری نپذیرفته بود. حتی در دانشگاه آزاد واحد علوم و تحقیقات، نیز چنین اختیاری به گروه‌ها و استادان- که کم‌وبیش همان استادان طراز اول دانشگاه تهران (و شهید بهشتی و ...) بودند- داده شده بود. از استادم دکتر هادی عالم‌زاده شنیده‌ام که در یکی‌دو سال در واحد علوم و تحقیقات هیچ‌کس را برای دوره دکتری نپذیرفتند و دانشگاه هم کاملاً تابع نظر گروه بود. تازه در آن سال‌هایی که دانشجو دکتری می‌پذیرفتند، معمولاً بیشتر از دوسه تن را نمی‌پذیرفتند و گاه تنها یک تن پذیرفته می‌شد و تنهایی سرکلاس می‌نشست.
🔘 مرحلهٔ دوم (۱۳۸۴ - ۱۳۹۳):
از سال ۱۳۸۴ به بعد، از قدرت و نقش استادان و گروه‌ها کاسته شد. دیگر گروه‌ها نمی‌توانستند بگویند هیچ داوطلبی را نمی‌پذیریم. از این سال بعد حتی دانشگاه تهران بدون وقفه در هر سال دانشجوی دکتری پذیرفته است. بااین‌همه هنوز نقش گروه‌ها در پذیرش دانشجوی دکتری پررنگ بود. آزمون دکتری همچنان در خود دانشگاه‌ها و به‌صورت تشریحی برگزار می‌شد و ظرفیت پذیرش در اختیار گروه‌ها بود. ضمنأ تنها معدودی از دانشگاه‌های سطح اول دولتی و چند واحد بزرگ از دانشگاه آزاد مجوز پذیرش دانشجوی دکتری داشتند. در اواخر دهه هشتاد برگزاری آزمون دکتری از اختیار دانشگاه‌ها خارج شد و به سازمان سنجش سپرده شد و به‌اصطلاح نیمه‌متمرکز و از آن بدتر سوالات تستی شد.
🔘 مرحلهٔ سوم (۱۳۹۳ - تا امروز):
از اوایل دههٔ نود برای بسیاری از دانشگاه‌های دولتی و غیردولتی، در شورای گسترش وزارت علوم، با نادیده‌گرفتن معیارها و استانداردهای لازم و ضروری برای راه‌اندازی دوره دکتری، مجوز پذیرش دانشجوی دکتری صادر شد. مثلاً دانشگاهی که هیچ دانشیار یا استادی نداشت، تنها با دو یا سه استادیار مجوز پذیرش دانشجوی دکتری دریافت کرد. از آن‌سوی از نظارت بر ظرفیت پذیرش‌ها کاسته شد و درنتیجه در بعضی رشته‌ها تا بیست دانشجوی دکتری پذیرفته شد. دیگر خبری از کسب نمرهٔ حداقل یا حد نصاب نیست و کسانی با نمره‌های منفی هم پذیرفته می‌شوند به‌ویژه در رشته‌هایی که متقاضی کمتری دارند. در یک دههٔ اخیر صدها داوطلب دکتری با نمره‌های منفی دانشجوی دکتری شده‌اند.
همین امروز اگر تصمیم بگیرید که سال آینده در یکی از رشته‌های علوم انسانی، علوم پایه و کشاورزی و منابع طبیعی و حتی برخی رشته‌ها مهندسی دانشجوی دکتری شوید، کافی است در آزمون دکتری ثبت‌نام کنید و بدون یک روز مطالعه در آزمون شرکت کنید؛ حتی با نمرهٔ منفی قطعاً شما در مهر ۱۴۰۶ دانشجوی دکتری یکی از دانشگاه‌های پولی خواهید شد، از واحد‌های دانشگاه آزاد اسلامی گرفته تا پردیس‌های خودگردان دانشگاه‌ها بزرگ دولتی. فرقی هم نمی‌کند که فردی گمنام باشید، یا دروازه‌بان تیم ملی و یکی از گران‌قیمت‌ترین بازیکنان فوتبال ایران!
ده‌ها تن چون علیرضا بیرانوند -که سخنانش را اصلاح کرده و گفته تازه امسال در آزمون شرکت کرده و هنوز دانشجوی دکتری نیست- همین اکنون دانشجوی دکتری هستند. به‌جای گیردادن به این بازیکن ساده‌لوح و پرسروصدا که به‌واسطهٔ حضور در جام‌جهانی و گرفتن پنالتی رونالدو، می‌شود به او دکتری افتخاری داد، باید رفت سراغ آن سیاست‌گذاران و دست‌اندرکارانی که اعتبار مدرک «دکتری» در دانشگاه ایرانی را به حراج گذاشتند و برباد دادند!
▫️ معصومعلی پنجه
شبانگاه سه‌شنبه، ششم خرداد ۱۴۰۴ | لشت‌نشا
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
👍16❤11
▪️شاهنشاهی سیروس اعظم
چو نامه به سیروس فرخ رسید
سپاهی سوی اکبتان برکشید
به یک حمله کرد اژدها را اسیر
سپاه مدی شد زآورد سیر
نیا را به استرخ در جای داد
شب و روز او را همی داشت شاد
کی آرش که بد نامور خال شه
به هر کار می جست اقبال شه
گرفت آن گهی دختر اسپتام
که خواندند خود اسپنویش بنام
📕میرزا آقاخان کرمانی (مقتول در ۱۲۷۵ش)، نامهٔ باستان، در گنجور
✓ در دوران قاجار که تاریخ باستانی ایران از راه ترجمهٔ نوشته‌های فرنگی بازیابی شده بود، ایرانیان به پیروی از یونانیان و اروپاییان، «کوروش» را «سیروس» می‌گفتند.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
چو نامه به سیروس فرخ رسید
سپاهی سوی اکبتان برکشید
به یک حمله کرد اژدها را اسیر
سپاه مدی شد زآورد سیر
نیا را به استرخ در جای داد
شب و روز او را همی داشت شاد
کی آرش که بد نامور خال شه
به هر کار می جست اقبال شه
گرفت آن گهی دختر اسپتام
که خواندند خود اسپنویش بنام
📕میرزا آقاخان کرمانی (مقتول در ۱۲۷۵ش)، نامهٔ باستان، در گنجور
✓ در دوران قاجار که تاریخ باستانی ایران از راه ترجمهٔ نوشته‌های فرنگی بازیابی شده بود، ایرانیان به پیروی از یونانیان و اروپاییان، «کوروش» را «سیروس» می‌گفتند.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
❤9👏3
▪️«تو ابی‌سلمه دیدی؟»: دو شاهد از فارسی‌گویی سپاهیان عباسی در کوفه
🗓 ۱۰ محرم ۱۳۲ق است؛ عباسیان بر امویان پیروز شده‌اند. اَبوسَلَمۀ خَلّال با جاه و جلال وارد کوفه می‌شود. خبر در شهر می‌پیچد و هر کس به دیگری می‌رسد، می‌پرسد: «تو ابی‌سلمه دیدی؟». فردای آن روز، ابوسلمه خطبهٔ پیروزی می‌خواند و به سپاهیان وعده و وعید و مژده و هشدار می‌دهد. مردم به او اعلام وفاداری می‌کنند و این را به فارسی می‌گویند و پیوسته تکبیر سر می‌دهند.
این گزارش نویسندۀ ناشناس کتاب ارزشمند اخبار الدولة العباسیة (صص ۷۴ - ۷۶) گواه روشنی است از رواج فارسی‌گویی در کوفه و حضور پرشمار فارسی‌زبانان در سپاه عباسیان. اینجا تازه شهر اسلامی نوبنیاد کوفه است در قلب سرزمین عربی‌شدهٔ عراق (سواد/ دل ایرانشهر). در بلاد فارس و خراسان که روشن است مردم و سپاهیان ابومسلم به چه زبانی سخن می‌گفتند!
▫️معصومعلی پنجه
بامداد آدینه، ۸ آبان ۱۴۰۵ | اندر کوی اخلاص
📕 برای آشنایی با «اَبوسَلَمۀ خَلّال» و «اخبار الدولة العباسیة»، در دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، هر دو نوشته استاد علی بهرامیان.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
🗓 ۱۰ محرم ۱۳۲ق است؛ عباسیان بر امویان پیروز شده‌اند. اَبوسَلَمۀ خَلّال با جاه و جلال وارد کوفه می‌شود. خبر در شهر می‌پیچد و هر کس به دیگری می‌رسد، می‌پرسد: «تو ابی‌سلمه دیدی؟». فردای آن روز، ابوسلمه خطبهٔ پیروزی می‌خواند و به سپاهیان وعده و وعید و مژده و هشدار می‌دهد. مردم به او اعلام وفاداری می‌کنند و این را به فارسی می‌گویند و پیوسته تکبیر سر می‌دهند.
این گزارش نویسندۀ ناشناس کتاب ارزشمند اخبار الدولة العباسیة (صص ۷۴ - ۷۶) گواه روشنی است از رواج فارسی‌گویی در کوفه و حضور پرشمار فارسی‌زبانان در سپاه عباسیان. اینجا تازه شهر اسلامی نوبنیاد کوفه است در قلب سرزمین عربی‌شدهٔ عراق (سواد/ دل ایرانشهر). در بلاد فارس و خراسان که روشن است مردم و سپاهیان ابومسلم به چه زبانی سخن می‌گفتند!
▫️معصومعلی پنجه
بامداد آدینه، ۸ آبان ۱۴۰۵ | اندر کوی اخلاص
📕 برای آشنایی با «اَبوسَلَمۀ خَلّال» و «اخبار الدولة العباسیة»، در دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، هر دو نوشته استاد علی بهرامیان.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
👍12😁2👌1
▪️ دوگانگی‌های استادانه: در مقام استاد داور، «میشل فوکو»؛ در مقام استاد راهنما، «لسان‌الملک سپهر»
برخی استادان در جلسات دفاع از رسالههای دکتری رشتهٔ تاریخ، در مقام استاد داور، چنان از نظریه، روش و چارچوب نظری و مفهومی سخن می‌گویند که گویی اینجا کلژ دو فرانس است و ایشان میشل فوکو. از دانشجو نیز انتظار دارند که در متن رساله، بر اساس این نظریه یا آن مدل، چنین و چنان کرده باشد!
همین استادان، در جلساتی که خود در مقام استاد راهنما قرار می‌گیرند، ناگهان به لسان‌الملک سپهر تبدیل می‌شوند! گویی آن همه تأکید بر نظریه، روش‌شناسی، چارچوب مفهومی و تحلیل انتقادی، تنها برای به چالش کشیدن دانشجوی دیگری بوده است. نوبت به دانشجوی خودشان که می‌رسد، در مقام استاد راهنما، همین‌که دانشجو توانسته در حد توان خود، با رویکردی توصیفی و اندکی تحلیل کار نگارش رساله را به انجام برساند کفایت می‌کند و انتظار بیشتری نباید از او داشت.
ظاهراً جایگاه نظریه و روش، در نظر این استادان بسته به جایگاهشان در جلسه دفاغ تغییر می‌کند: وقتی داور است، ضرورتی انکارناپذیر است و وقتی راهنماست، اموری تجملی و حتی دست‌وپاگیر! مسئله صرفاً این نیست که استادان در مقام داور و راهنما دو معیار متفاوت دارند؛ مسئله، شکافی است میان آنچه از دانشجو مطالبه می‌کنند و آنچه خود در عمل به آن پایبندند.
اگر از کارنامهٔ علمی این استادان بی‌خبر باشی، ممکن است بگویی رساله حاصل کار دانشجو است و احتمالاً خود این استاد در آثار خودش از نظریه‌ها و مدل‌ها بهره می‌برد. این جاست که می‌روی سراغ آثار و نوشته‌های خود استاد- کاری که من در دوران دانشجویی می‌کردم. اما در کمال شگفتی، اثری از آن بایسته‌های نظری و روش‌شناختی در نوشته‌های خودشان هم نمی‌بینی!
ناگفته نماند که نگارنده مخالف به‌کارگیری نظریه و روش در تاریخ‌پژوهی نیست. اساساً تاریخ‌نگاری بدون نظریه امکان‌پذیر نیست. اما کدام نظریه؟ نظریه‌ای که «مجموعه‌ای از اندیشه‌ها و پیش‌فرض‌های حاکم و مؤثر بر شیوه‌های مورخان است که با آن جهان را تفسیر می‌کنند». از این منظر، «نه‌تنها همهٔ مورخان به‌نوعی دارای نظریه هستند، بلکه معرفت تاریخی بدون آن ناممکن خواهد بود: نظریه چیزی است که ما را قادر به فهم شواهد و به‌کارگیری آنها برای خلق گزارشی از گذشته می‌کند» (مورلی، نظریه‌ها، مدل‌ها و مفاهیم در تاریخ باستان، ترجمهٔ احسان افکنده، ص. ۱۵). بنابراین، مسئله نه نفی به‌کارگیری نظریه در مطالعات تاریخی، بلکه استانداردهای دوگانهٔ استادانی است که در مواجهه با رسالههای دانشجویان خودی و دیگری نمود پیدا می‌کند.
▫️معصومعلی پنجه
یکشنبه، ۱۰ آبان ۱۴۰۵ | دفتر گروه تاریخ و باستان‌شناسی
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
برخی استادان در جلسات دفاع از رسالههای دکتری رشتهٔ تاریخ، در مقام استاد داور، چنان از نظریه، روش و چارچوب نظری و مفهومی سخن می‌گویند که گویی اینجا کلژ دو فرانس است و ایشان میشل فوکو. از دانشجو نیز انتظار دارند که در متن رساله، بر اساس این نظریه یا آن مدل، چنین و چنان کرده باشد!
همین استادان، در جلساتی که خود در مقام استاد راهنما قرار می‌گیرند، ناگهان به لسان‌الملک سپهر تبدیل می‌شوند! گویی آن همه تأکید بر نظریه، روش‌شناسی، چارچوب مفهومی و تحلیل انتقادی، تنها برای به چالش کشیدن دانشجوی دیگری بوده است. نوبت به دانشجوی خودشان که می‌رسد، در مقام استاد راهنما، همین‌که دانشجو توانسته در حد توان خود، با رویکردی توصیفی و اندکی تحلیل کار نگارش رساله را به انجام برساند کفایت می‌کند و انتظار بیشتری نباید از او داشت.
ظاهراً جایگاه نظریه و روش، در نظر این استادان بسته به جایگاهشان در جلسه دفاغ تغییر می‌کند: وقتی داور است، ضرورتی انکارناپذیر است و وقتی راهنماست، اموری تجملی و حتی دست‌وپاگیر! مسئله صرفاً این نیست که استادان در مقام داور و راهنما دو معیار متفاوت دارند؛ مسئله، شکافی است میان آنچه از دانشجو مطالبه می‌کنند و آنچه خود در عمل به آن پایبندند.
اگر از کارنامهٔ علمی این استادان بی‌خبر باشی، ممکن است بگویی رساله حاصل کار دانشجو است و احتمالاً خود این استاد در آثار خودش از نظریه‌ها و مدل‌ها بهره می‌برد. این جاست که می‌روی سراغ آثار و نوشته‌های خود استاد- کاری که من در دوران دانشجویی می‌کردم. اما در کمال شگفتی، اثری از آن بایسته‌های نظری و روش‌شناختی در نوشته‌های خودشان هم نمی‌بینی!
ناگفته نماند که نگارنده مخالف به‌کارگیری نظریه و روش در تاریخ‌پژوهی نیست. اساساً تاریخ‌نگاری بدون نظریه امکان‌پذیر نیست. اما کدام نظریه؟ نظریه‌ای که «مجموعه‌ای از اندیشه‌ها و پیش‌فرض‌های حاکم و مؤثر بر شیوه‌های مورخان است که با آن جهان را تفسیر می‌کنند». از این منظر، «نه‌تنها همهٔ مورخان به‌نوعی دارای نظریه هستند، بلکه معرفت تاریخی بدون آن ناممکن خواهد بود: نظریه چیزی است که ما را قادر به فهم شواهد و به‌کارگیری آنها برای خلق گزارشی از گذشته می‌کند» (مورلی، نظریه‌ها، مدل‌ها و مفاهیم در تاریخ باستان، ترجمهٔ احسان افکنده، ص. ۱۵). بنابراین، مسئله نه نفی به‌کارگیری نظریه در مطالعات تاریخی، بلکه استانداردهای دوگانهٔ استادانی است که در مواجهه با رسالههای دانشجویان خودی و دیگری نمود پیدا می‌کند.
▫️معصومعلی پنجه
یکشنبه، ۱۰ آبان ۱۴۰۵ | دفتر گروه تاریخ و باستان‌شناسی
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
👍21❤4
▪️[استاد عبدالحسین زرین‌کوب]
مهرنوش [مادر بهروز و دانشجوی رشتهٔ زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران]:
📕 رضی هیرمندی، خاطرات یک پسر به قلم پدر، ص ۹۴- ۹۵ [۱۹ بهمن ۱۳۶۵]
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
مهرنوش [مادر بهروز و دانشجوی رشتهٔ زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران]:
بهروز جان، خود را برای درس حافظ‌شناسی آماده می‌کنم. همین ترم درسم تمام می‌شود، اما با این اوضاع از جشن فارغ‌التحصیلی خبری نیست. دانشجویان برای این درس می‌روند خانه‌ی استادِ بزرگ ادبیاتِ فارسی، دکتر عبدالحسین زرین‌کوب، باوقار است و زیبا، با چشم‌هایی که یکی آبی است و یکی میشی. سال‌های قبل حافظ را با دکتر شفیعی کدکنی می‌گذراندیم. بخوان به نام گل سرخ در صحاری شب .... دکتر زرین‌کوب هم خانه‌نشین شده. او که کتاب دو قرن سکوت را نوشته حالا خودش باید سال‌ها مُهر سکوت بر لب بزند.
من که از آتش دل چون خم می در جوشم
مُهر بر لب زده خون می‌خورم و خاموشم
استاد برای امتحان تحقیقی درباره‌ی حافظ از ما خواسته. در صفحه‌ی اول تحقیقم می‌نویسم:
من این حروف نوشتم چنان که غیر ندانست
تو هم ز روی کرامت چنان بخوان که تو دانی.
📕 رضی هیرمندی، خاطرات یک پسر به قلم پدر، ص ۹۴- ۹۵ [۱۹ بهمن ۱۳۶۵]
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
👍7🔥5
▪️ عبدالحسین زرین‌کوب در دانشکده الهیات
زبانزد است استاد بدیع‌الزمان فروزانفر رئیس دانشکده معقول و منقول/ الهیات و معارف اسلامی (از ۱۳۲۳ تا ۱۳۴۶)، گلچین بود، یعنی دانشوران و ادیبان برجسته را برای تدریس در این دانشکده فرامی‌خواند. یکی از ایشان عبدالحسین زرین کوب بود؛ او که در ۱۳۳۴ از رساله دکتری خود در رشته زبان و ادبیات فارسی به راهنمایی استاد فروزانفر دفاع کرده بود، در ۱۳۳۵ به دانشیاری دانشکده معقول و منقول رسید. زرین‌کوب ۱۴ سال استاد دانشکده الهیات بود (تا ۱۳۴۸) و در آن دانشکده، تاریخ تصوف و فرق، تاریخ اسلام و تمدن اسلامی را تدریس می‌کرد. شماری از آثار استاد درواقع درس‌گفتارهای او در این دانشکده بود که در همان زمان به زیور طبع درآمد و تا امروز جزو مهم‌ترین مطالعات در آن حوزه‌ها است؛ از آن جمله است: ارزش میراث صوفیه و کارنامه اسلام.
✓تصویر نخست از سالنامه دانشگاه تهران ۱۳۳۵ برداشته شده که در آن خبر جذب عبدالحسین زرین‌کوب در دانشکده معقول و منقول آمده است.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
زبانزد است استاد بدیع‌الزمان فروزانفر رئیس دانشکده معقول و منقول/ الهیات و معارف اسلامی (از ۱۳۲۳ تا ۱۳۴۶)، گلچین بود، یعنی دانشوران و ادیبان برجسته را برای تدریس در این دانشکده فرامی‌خواند. یکی از ایشان عبدالحسین زرین کوب بود؛ او که در ۱۳۳۴ از رساله دکتری خود در رشته زبان و ادبیات فارسی به راهنمایی استاد فروزانفر دفاع کرده بود، در ۱۳۳۵ به دانشیاری دانشکده معقول و منقول رسید. زرین‌کوب ۱۴ سال استاد دانشکده الهیات بود (تا ۱۳۴۸) و در آن دانشکده، تاریخ تصوف و فرق، تاریخ اسلام و تمدن اسلامی را تدریس می‌کرد. شماری از آثار استاد درواقع درس‌گفتارهای او در این دانشکده بود که در همان زمان به زیور طبع درآمد و تا امروز جزو مهم‌ترین مطالعات در آن حوزه‌ها است؛ از آن جمله است: ارزش میراث صوفیه و کارنامه اسلام.
✓تصویر نخست از سالنامه دانشگاه تهران ۱۳۳۵ برداشته شده که در آن خبر جذب عبدالحسین زرین‌کوب در دانشکده معقول و منقول آمده است.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
👍12❤3
▪️«از فرق تا قدم شیعی هستم»: استاد اخراجی مدرسهٔ نظامیه بغداد
«على بن محمد بن على فصيحی، ابوالحسن، از مردم استرآباد بود و آن شهرى است از طبرستان و بهترين شهرهاى آن. او نحو را نزد عبدالقاهر جرجانى خواند و ابونزار نحوى و حَیْصَ‌بَیْص شاعر از او فرا گرفتند. بنا بر قول حافظ سلفى، در روز چهارشنبه سيزدهم ذوالحجه سال ۵۱۶ رخت از جهان بربست.
به بغداد آمد و تا پايان زندگى در آنجا زيست. بعد از شيخ ابوزكريا يحيى بن على خطيب تبريزى در نظاميه به تدريس نحو پرداخت. او را به تشيع نسبت دادند و در اين باب از او پرسيدند، گفت: انكار نمی‌كنم من از فرق تا قدم شيعى هستم. پس او را از نظاميه اخراج كردند و ابومنصور موهوب بن احمد بن محمد بن خضر جواليقى جانشين او شد. ازآنپس دانشپژوهان به خانهاش می‌آمدند تا نزد او بخوانند. او را به سبب آنكه كتاب الفصيح ثعلب را تدريس می‌كرد فصيحى لقب داده بودند».
📕 یاقوت حَمَوی، مُعجم الادباء، ترجمهٔ عبدالمحمد آیتی، ۲/ ۸۶۶.
✓ از شرط‌های اساسی برای تدریس و تدرس در مدرسه نظامیه پیروی از مذهب شافعی بود.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
«على بن محمد بن على فصيحی، ابوالحسن، از مردم استرآباد بود و آن شهرى است از طبرستان و بهترين شهرهاى آن. او نحو را نزد عبدالقاهر جرجانى خواند و ابونزار نحوى و حَیْصَ‌بَیْص شاعر از او فرا گرفتند. بنا بر قول حافظ سلفى، در روز چهارشنبه سيزدهم ذوالحجه سال ۵۱۶ رخت از جهان بربست.
به بغداد آمد و تا پايان زندگى در آنجا زيست. بعد از شيخ ابوزكريا يحيى بن على خطيب تبريزى در نظاميه به تدريس نحو پرداخت. او را به تشيع نسبت دادند و در اين باب از او پرسيدند، گفت: انكار نمی‌كنم من از فرق تا قدم شيعى هستم. پس او را از نظاميه اخراج كردند و ابومنصور موهوب بن احمد بن محمد بن خضر جواليقى جانشين او شد. ازآنپس دانشپژوهان به خانهاش می‌آمدند تا نزد او بخوانند. او را به سبب آنكه كتاب الفصيح ثعلب را تدريس می‌كرد فصيحى لقب داده بودند».
📕 یاقوت حَمَوی، مُعجم الادباء، ترجمهٔ عبدالمحمد آیتی، ۲/ ۸۶۶.
✓ از شرط‌های اساسی برای تدریس و تدرس در مدرسه نظامیه پیروی از مذهب شافعی بود.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
👍11
▪️ تاملی دربارهٔ دو اصطلاح «پهلوی اول» و «پهلوی دوم»
اخیراً، در نوشته‌های تاریخی دربارهٔ دوران پهلوی، به‌ویژه در مقالهها و پایان‌نامه‌ها/ رسالههای دانشگاهی، بسامد کاربرد دو نام‌واژه/ اصطلاح، «پهلوی اول» و «پهلوی دوم»، افزایش یافته و دیده می‌شود که به‌جای «رضا شاه» و «محمدرضا شاه» آن دو نام‌واژه را به کار می‌برند.
به نظرم در نوشتار آکادمیک تاریخی کاربرد این دو اصطلاح نادرست است. تا جایی که من اطلاع دارم، مورد مشابهی در تاریخ ایران و اسلام نداریم که به‌جای ذکر نام فرمانروا، نام سلسله را با شماره و ترتیب به‌کار برده باشند. مثلاً به‌جای سفاح نمی‌گوییم: «عباسی اول»؛ یا به شاه اسماعیل نمی‌گوییم: «صفوی اول»، یا به‌جای نادر شاه نمی‌گوییم: «افشار اول» و به پسرش نمی‌گوییم: «افشار دوم» ... .
گمان می‌کردم و از دیگران هم چنین شنیده بودم که این دو اصطلاح از برساخته‌های دوران جمهوری اسلامی است که توسط رسانه‌هایی چون صداوسیما و دیگر نهادهای حکومتی برساخته شده و برای پرهیز از به‌کاربردن نام کوچک (+ شاه) برای آن دو شاه استفاده می‌شود.
چند روز پیش جستجویی سرسری کردم تا ببینم نخستین کاربرد‌های این دو اصطلاح به چه زمانی برمی‌گردد؟ رسیدم به این دو کتاب: ۱. عصر پهلوی: رضاشاه کبیر پهلوی اول (انتشارات وزارت اطلاعات، ۱۳۴۶)؛ ۲. چهره‌های درخشان شاهنشاهی ایران از کورش شاه تا محمدرضا شاه (پهلوی دوم) شاهنشاه آریامهر (برگزیدهٔ جعفر شاهید، تهران: انتشارات روزنامه جوانمردان، ۱۳۵۰). احتمالاً با جستجوی بیشتر و دقیق‌تر، آثاری دیگر نیز یافت شود. در این دو نمونه البته پیش از پهلوی اول و پهلوی دوم، نام کوچکشان، رضاشاه و محمدرضاشاه، هم آورده شده‌است. با این نمونه‌ها روشن شد که این دو اصطلاح در روزگار محمدرضاشاه پهلوی ساخته شده، امّا کاربرد آنها در دوران پس از انقلاب گسترده شده است.
به‌نظر می‌رسد به‌کاربردن این دو اصطلاح در آثار منتشر شده در دوره پهلوی، به قصد برجسته‌سازی نام این سلسله و نشان‌دادن پیوستگی و تدوام حکومتشان صورت گرفته، امّا پس از سقوط این سلسله، در دوره جمهوری اسلامی، بسیاری این دو اصطلاح را از این جهت به کار می‌برند که از کاربرد عنوان «شاه» برای این دو آخرین شاه، پرهیز دارند! برای اولی البته «رضا خان» را هم به کار می‌برند، امّا برای دومی که نوستالژی زمان او از طریق تونل زمان در این زمان پراکنده شده، راهی جز کاربرد «پهلوی دوم» نیست!
▫️معصومعلی پنجه
هفتم شهریور ۱۴۰۳ | دانشگاه علوم و تحقیقات
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
اخیراً، در نوشته‌های تاریخی دربارهٔ دوران پهلوی، به‌ویژه در مقالهها و پایان‌نامه‌ها/ رسالههای دانشگاهی، بسامد کاربرد دو نام‌واژه/ اصطلاح، «پهلوی اول» و «پهلوی دوم»، افزایش یافته و دیده می‌شود که به‌جای «رضا شاه» و «محمدرضا شاه» آن دو نام‌واژه را به کار می‌برند.
به نظرم در نوشتار آکادمیک تاریخی کاربرد این دو اصطلاح نادرست است. تا جایی که من اطلاع دارم، مورد مشابهی در تاریخ ایران و اسلام نداریم که به‌جای ذکر نام فرمانروا، نام سلسله را با شماره و ترتیب به‌کار برده باشند. مثلاً به‌جای سفاح نمی‌گوییم: «عباسی اول»؛ یا به شاه اسماعیل نمی‌گوییم: «صفوی اول»، یا به‌جای نادر شاه نمی‌گوییم: «افشار اول» و به پسرش نمی‌گوییم: «افشار دوم» ... .
گمان می‌کردم و از دیگران هم چنین شنیده بودم که این دو اصطلاح از برساخته‌های دوران جمهوری اسلامی است که توسط رسانه‌هایی چون صداوسیما و دیگر نهادهای حکومتی برساخته شده و برای پرهیز از به‌کاربردن نام کوچک (+ شاه) برای آن دو شاه استفاده می‌شود.
چند روز پیش جستجویی سرسری کردم تا ببینم نخستین کاربرد‌های این دو اصطلاح به چه زمانی برمی‌گردد؟ رسیدم به این دو کتاب: ۱. عصر پهلوی: رضاشاه کبیر پهلوی اول (انتشارات وزارت اطلاعات، ۱۳۴۶)؛ ۲. چهره‌های درخشان شاهنشاهی ایران از کورش شاه تا محمدرضا شاه (پهلوی دوم) شاهنشاه آریامهر (برگزیدهٔ جعفر شاهید، تهران: انتشارات روزنامه جوانمردان، ۱۳۵۰). احتمالاً با جستجوی بیشتر و دقیق‌تر، آثاری دیگر نیز یافت شود. در این دو نمونه البته پیش از پهلوی اول و پهلوی دوم، نام کوچکشان، رضاشاه و محمدرضاشاه، هم آورده شده‌است. با این نمونه‌ها روشن شد که این دو اصطلاح در روزگار محمدرضاشاه پهلوی ساخته شده، امّا کاربرد آنها در دوران پس از انقلاب گسترده شده است.
به‌نظر می‌رسد به‌کاربردن این دو اصطلاح در آثار منتشر شده در دوره پهلوی، به قصد برجسته‌سازی نام این سلسله و نشان‌دادن پیوستگی و تدوام حکومتشان صورت گرفته، امّا پس از سقوط این سلسله، در دوره جمهوری اسلامی، بسیاری این دو اصطلاح را از این جهت به کار می‌برند که از کاربرد عنوان «شاه» برای این دو آخرین شاه، پرهیز دارند! برای اولی البته «رضا خان» را هم به کار می‌برند، امّا برای دومی که نوستالژی زمان او از طریق تونل زمان در این زمان پراکنده شده، راهی جز کاربرد «پهلوی دوم» نیست!
▫️معصومعلی پنجه
هفتم شهریور ۱۴۰۳ | دانشگاه علوم و تحقیقات
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
👍9👏1
📕 جورج مقدسی، پیدایش مدارس: نهادهای علمی و آموزشی در اسلام و غرب، ترجمهٔ هادی عالم‌زاده و علی‌همت خلیلی، تهران: حکمت، ۱۴۰۴.
پیدایش مدارس کتابی است یگانه، جاافتاده و ارزنده در مطالعات تاریخ آموزش اسلامی که تازگی، در میانهٔ جنگ، با ترجمهٔ هادی عالم‌زاده و علی‌همت خلیلی منتشر شده است.
کتاب بیش از چهار دهه پیش نگاشته شده و سال‌ها بود که ما دانشجویان تاریخ و تمدن منتظر بودیم که ترجمه شود و به کتابخانه فارسی افزوده گردد. این از آن جمله کتاب‌ها است که به دلیل عمق و گستردگی مباحث، مفاهیم و اصطلاحات تخصصی به‌کار رفته در آن، ترجمه درست و دقیق آن تنها از عهده کسی بر می‌آمد که افزون بر چیرگی بر دو زبان انگلیسی و عربی، در تاریخ و تمدن اسلامی هم خبره و استاد باشد. گفتنی است که ترجمه کتاب از روی متن اصلی انگلیسی صورت گرفته و چندین بار بازنویسی و ویرایش گردیده و البته مترجمان متن ترجمه عربی را هم دیده و برای عرضه ترجمه‌ای کامل و دقیق به آن نیز مراجعه کرده‌اند.
اکنون ما ترجمه‌ای پخته و سخته از این کتاب که پژوهشی است سترگ، روشمند و ماندگار در اختیار داریم و ازاین‌روی باید سپاسگزار مترجمان باشیم نه اینکه همچون آقای حسن انصاری در اینجا ایراد بگیریم که چرا یک استاد ایرانی - منظور استاد هادی عالم‌زاده است- کتابی از یک استاد غربی را ترجمه کرده، چرا که در غرب چنین چیزی دیده نمی‌شود و این را «رسم ناپسند» بنامیم! طبق این ایراد بنی‌اسرائیلی اگر کسی استاد تمام شد دیگر حق ندارد دست به ترجمه مطالعات و پژوهش‌ها غربیان و عربان و دیگران بزند و تنها دانشیار به پایین باید چنین کاری کند!
این را هم اضافه کنم که چند روز پیش که با استاد عالم‌زاده تلفنی گفتگو می‌کردم و این یادداشت آقای انصاری را برای ایشان می‌خواندم و می‌گفتم فلانی گفته شما استاد تمام هستید و نباید کارهای غربیان را ترجمه کنید! مثل همیشه، فروتنانه فرمودند اشکالی ندارد همین‌که تصویر روی جلد کتاب را منتشر کرده و از بزرگی و خبرگی نویسنده آن یاد کرده و درواقع به‌گونه‌ای برای کتاب تبلیغ کرده‌اند، خوب است!
▫️ معصومعلی پنجه
۲۷ خرداد ۱۴۰۵ | تهران روزهای تفاهم
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
پیدایش مدارس کتابی است یگانه، جاافتاده و ارزنده در مطالعات تاریخ آموزش اسلامی که تازگی، در میانهٔ جنگ، با ترجمهٔ هادی عالم‌زاده و علی‌همت خلیلی منتشر شده است.
کتاب بیش از چهار دهه پیش نگاشته شده و سال‌ها بود که ما دانشجویان تاریخ و تمدن منتظر بودیم که ترجمه شود و به کتابخانه فارسی افزوده گردد. این از آن جمله کتاب‌ها است که به دلیل عمق و گستردگی مباحث، مفاهیم و اصطلاحات تخصصی به‌کار رفته در آن، ترجمه درست و دقیق آن تنها از عهده کسی بر می‌آمد که افزون بر چیرگی بر دو زبان انگلیسی و عربی، در تاریخ و تمدن اسلامی هم خبره و استاد باشد. گفتنی است که ترجمه کتاب از روی متن اصلی انگلیسی صورت گرفته و چندین بار بازنویسی و ویرایش گردیده و البته مترجمان متن ترجمه عربی را هم دیده و برای عرضه ترجمه‌ای کامل و دقیق به آن نیز مراجعه کرده‌اند.
اکنون ما ترجمه‌ای پخته و سخته از این کتاب که پژوهشی است سترگ، روشمند و ماندگار در اختیار داریم و ازاین‌روی باید سپاسگزار مترجمان باشیم نه اینکه همچون آقای حسن انصاری در اینجا ایراد بگیریم که چرا یک استاد ایرانی - منظور استاد هادی عالم‌زاده است- کتابی از یک استاد غربی را ترجمه کرده، چرا که در غرب چنین چیزی دیده نمی‌شود و این را «رسم ناپسند» بنامیم! طبق این ایراد بنی‌اسرائیلی اگر کسی استاد تمام شد دیگر حق ندارد دست به ترجمه مطالعات و پژوهش‌ها غربیان و عربان و دیگران بزند و تنها دانشیار به پایین باید چنین کاری کند!
این را هم اضافه کنم که چند روز پیش که با استاد عالم‌زاده تلفنی گفتگو می‌کردم و این یادداشت آقای انصاری را برای ایشان می‌خواندم و می‌گفتم فلانی گفته شما استاد تمام هستید و نباید کارهای غربیان را ترجمه کنید! مثل همیشه، فروتنانه فرمودند اشکالی ندارد همین‌که تصویر روی جلد کتاب را منتشر کرده و از بزرگی و خبرگی نویسنده آن یاد کرده و درواقع به‌گونه‌ای برای کتاب تبلیغ کرده‌اند، خوب است!
▫️ معصومعلی پنجه
۲۷ خرداد ۱۴۰۵ | تهران روزهای تفاهم
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
👍10
▪️«چون غرض آمد هنر پوشیده شد»: حسن انصاری، هادی عالم‌زاده و مقالههای دانشجو-استادی
این شاگرد کوچک می‌کوشد در اینجا دربارۀ استادش دکتر هادی عالم‌زاده کمتر بنویسد، چرا که بیشتر پژوهشگران و دانشگاهیان در رشته‌های تاریخ، مطالعات اسلامی و دیگر رشته‌ها او را می‌شناسند و آوازۀ دانشوری، استادی و شاگردپروری او بلند و فراگیر است. در این میان امّا تک‌وتوک کسانی هستند که گاه‌وبیگاه به دلایل و انگیزه‌های غیرعلمی که بر نگارنده روشن است، ولی فعلاً مجاز به ذکر آن نیست، موضوع/ مسئله‌ای درست یا نادرست را دستاویز بدگویی از او می‌کنند. یکی از این کسان دکتر حسن انصاری پژوهشگر مطالعات اسلامی باشندۀ پرینستون آمریکا است.
آقای انصاری چندی پیش در یادداشتی به بهانهٔ انتشار ترجمهٔ فارسی کتاب ارزشمند «پیدایش مدارس» از جورج مقدسی، از استاد عالم‌زاده ایراد گرفته بود و نوشته بود که «چرا یک استاد تمام دانشگاه در ایران کتاب همکار دانشگاهی‌اش در آن سوی دنیا را ترجمه کرده»!. در این یادداشت به این ادعا پاسخ داده شد.
وی در فرسته‌ای تازه به وزارت علوم اعتراض کرده که چرا «در چارچوب نظام ارتقای دانشگاهی دانشجوی فلک‌زده باید تعدادی مقاله را از روی رساله دکتری‌اش فراهم کند و حتما باید نام استاد راهنمایش را در پیشانی مقاله‌‌اش قرار دهد؟» و در ادامه برای نمونه تنها از دکتر هادی عالم‌زاده یاد کرده و آورده‌اند که «از ۳۶ مقاله [نمایه شده از ایشان در پرتال جامع علوم انسانی] فقط ۱۰ مقاله نوشته خود آقای عالم‌زاده» است.
اگر انصاف داشته باشیم و قصدمان نقد و اصلاح باشد و نه غرض‌های دیگر و قرار باشد برای اعتراض به این رویه نادرست، یعنی انتشار مقالۀ دانشجو-استادی مستخرج از رساله، فهرستی از استادانی تهیه کنیم که این رویه را تائیده کرده و از آن بهره برده‌اند، آخرین نامی که باید در آن فهرست آورده شود «هادی عالم‌زاده» است، چرا؟ به این دلایل:
۱. از بیست‌واندی سال پیش که در علوم انسانی و در آغاز در دانشگاه تربیت مدرس و سپس در دیگر دانشگاه‌ها این رویه رایج شد تا امروز استاد هادی عالم‌زاده یکی از معدود استادانی است که ده‌ها بار پیوسته در دانشگاه تهران و واحد علوم و تحقیقات و دیگر دانشگاه‌ها تا آنجا که توان داشت علیه این رویه/ قانون سخن راند و تا جایی که اختیار داشت از دانشجویانش خواست که از آوردن نامش در مقالۀ مستخرج از رساله بپرهیزند. اگر آن مقالهها به نام ایشان منتشر می‌شد اکنون فهرست مقالات ایشان به بیش از ۳۰۰ مقاله می‌رسید.
۲. این را همۀ شاگردان و همکاران استاد عالم‌زاده شهادت می‌دهند که در نگارش همۀ مقالاتی که نام ایشان در کنار نام دانشجو آمده، استاد حضور تام‌وتمام داشته‌اند و پابه‌پای دانشجو کار نگارش مقاله را پیش برده و گاه بخش عمدۀ آن را خود نگاشته یا بازنویسی و ویرایش محتوایی و ادبی کرده‌اند. اگر گفته شود هادی عالم‌زاده از کم‌شمار استادان و شاید تنها استاد در دانشگاه ایرانی در رشته‌های تاریخ و الهیات است که سطر به سطر پایان‌نامه‌ها/ رساله‌هایی که از دهه شصت تا دهه نود استاد راهنما و مشاور آنها بوده را خوانده و ویرایش کرده و گاه بازنویسانده، گزافه‌گویی نیست. دلیل اصلی آنکه استاد هادی عالم‌زاده کارهای پژوهشی خود را جلو نبرده و آثار کمی از او تا سال ۱۳۹۷ (سال بازنشستگی ایشان از واحد علوم و تحقیقات) منتشر شده همین بوده که بیشتر زمان و توان خود را در این چهار دهه در دانشگاه و در خانه، صرف راهنمایی، مطالعه، اصلاح و ویرایش رساله‌ها و مقالههای دانشجویان کرده و از به انجام رساندن کارهای خود بازمانده است.
۳. هادی عالم‌زاده سال‌ها پیشتر از آنکه چاپ مقاله دانشجو-استادی باب شود، به مرتبۀ «دانشیاری» و «استادی» رسیده بود و ازاین‌روی ایشان در نظام ارتقاء دانشگاهی هیچ بهره‌ای از این مقالات دانشجو-استادی نبرده است.
▫️معصومعلی پنجه
نیمروز پنجشنبه ۱۹ شهریور ۱۴۰۵ | اندر کوی اخلاص
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
این شاگرد کوچک می‌کوشد در اینجا دربارۀ استادش دکتر هادی عالم‌زاده کمتر بنویسد، چرا که بیشتر پژوهشگران و دانشگاهیان در رشته‌های تاریخ، مطالعات اسلامی و دیگر رشته‌ها او را می‌شناسند و آوازۀ دانشوری، استادی و شاگردپروری او بلند و فراگیر است. در این میان امّا تک‌وتوک کسانی هستند که گاه‌وبیگاه به دلایل و انگیزه‌های غیرعلمی که بر نگارنده روشن است، ولی فعلاً مجاز به ذکر آن نیست، موضوع/ مسئله‌ای درست یا نادرست را دستاویز بدگویی از او می‌کنند. یکی از این کسان دکتر حسن انصاری پژوهشگر مطالعات اسلامی باشندۀ پرینستون آمریکا است.
آقای انصاری چندی پیش در یادداشتی به بهانهٔ انتشار ترجمهٔ فارسی کتاب ارزشمند «پیدایش مدارس» از جورج مقدسی، از استاد عالم‌زاده ایراد گرفته بود و نوشته بود که «چرا یک استاد تمام دانشگاه در ایران کتاب همکار دانشگاهی‌اش در آن سوی دنیا را ترجمه کرده»!. در این یادداشت به این ادعا پاسخ داده شد.
وی در فرسته‌ای تازه به وزارت علوم اعتراض کرده که چرا «در چارچوب نظام ارتقای دانشگاهی دانشجوی فلک‌زده باید تعدادی مقاله را از روی رساله دکتری‌اش فراهم کند و حتما باید نام استاد راهنمایش را در پیشانی مقاله‌‌اش قرار دهد؟» و در ادامه برای نمونه تنها از دکتر هادی عالم‌زاده یاد کرده و آورده‌اند که «از ۳۶ مقاله [نمایه شده از ایشان در پرتال جامع علوم انسانی] فقط ۱۰ مقاله نوشته خود آقای عالم‌زاده» است.
اگر انصاف داشته باشیم و قصدمان نقد و اصلاح باشد و نه غرض‌های دیگر و قرار باشد برای اعتراض به این رویه نادرست، یعنی انتشار مقالۀ دانشجو-استادی مستخرج از رساله، فهرستی از استادانی تهیه کنیم که این رویه را تائیده کرده و از آن بهره برده‌اند، آخرین نامی که باید در آن فهرست آورده شود «هادی عالم‌زاده» است، چرا؟ به این دلایل:
۱. از بیست‌واندی سال پیش که در علوم انسانی و در آغاز در دانشگاه تربیت مدرس و سپس در دیگر دانشگاه‌ها این رویه رایج شد تا امروز استاد هادی عالم‌زاده یکی از معدود استادانی است که ده‌ها بار پیوسته در دانشگاه تهران و واحد علوم و تحقیقات و دیگر دانشگاه‌ها تا آنجا که توان داشت علیه این رویه/ قانون سخن راند و تا جایی که اختیار داشت از دانشجویانش خواست که از آوردن نامش در مقالۀ مستخرج از رساله بپرهیزند. اگر آن مقالهها به نام ایشان منتشر می‌شد اکنون فهرست مقالات ایشان به بیش از ۳۰۰ مقاله می‌رسید.
۲. این را همۀ شاگردان و همکاران استاد عالم‌زاده شهادت می‌دهند که در نگارش همۀ مقالاتی که نام ایشان در کنار نام دانشجو آمده، استاد حضور تام‌وتمام داشته‌اند و پابه‌پای دانشجو کار نگارش مقاله را پیش برده و گاه بخش عمدۀ آن را خود نگاشته یا بازنویسی و ویرایش محتوایی و ادبی کرده‌اند. اگر گفته شود هادی عالم‌زاده از کم‌شمار استادان و شاید تنها استاد در دانشگاه ایرانی در رشته‌های تاریخ و الهیات است که سطر به سطر پایان‌نامه‌ها/ رساله‌هایی که از دهه شصت تا دهه نود استاد راهنما و مشاور آنها بوده را خوانده و ویرایش کرده و گاه بازنویسانده، گزافه‌گویی نیست. دلیل اصلی آنکه استاد هادی عالم‌زاده کارهای پژوهشی خود را جلو نبرده و آثار کمی از او تا سال ۱۳۹۷ (سال بازنشستگی ایشان از واحد علوم و تحقیقات) منتشر شده همین بوده که بیشتر زمان و توان خود را در این چهار دهه در دانشگاه و در خانه، صرف راهنمایی، مطالعه، اصلاح و ویرایش رساله‌ها و مقالههای دانشجویان کرده و از به انجام رساندن کارهای خود بازمانده است.
۳. هادی عالم‌زاده سال‌ها پیشتر از آنکه چاپ مقاله دانشجو-استادی باب شود، به مرتبۀ «دانشیاری» و «استادی» رسیده بود و ازاین‌روی ایشان در نظام ارتقاء دانشگاهی هیچ بهره‌ای از این مقالات دانشجو-استادی نبرده است.
▫️معصومعلی پنجه
نیمروز پنجشنبه ۱۹ شهریور ۱۴۰۵ | اندر کوی اخلاص
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
👏17
▪️ دربارهٔ چند واژه که نادرست به‌کار می‌روند
🔴 استاد واژه‌ای فارسی است و جمع آن می‌شود استادان. این واژهٔ فارسی در عربی به استاذ تبدیل شده که جمع آن می‌شود: اساتذه یا اساتیذ. پس «اساتید» نادرست است.
🔴 گاه فارسی است و تنوین نمی‌گیرد و نیازی هم به تنوین ندارد و به همین صورت معنایش کامل است. اگر گمان می‌کنید زیادی کوتاه است بگویید: گاهی، گاهگاه/ گاهگاه یا گهگاه. پس «گاهاً» نادرست است.
🔴 آزمایش و گزارش و پیشنهاد واژه‌های فارسی‌اند و جمع آنها می‌شود: آزمایش‌ها و گزارش‌ها و پیشنهادها؛ جمع بستن آنها با «ات» عربی نادرست است.
▫️معصومعلی پنجه
۱۰ آذر ۱۴۰۳ [در حال خواندن رسالههای دکتری ...]
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
🔴 استاد واژه‌ای فارسی است و جمع آن می‌شود استادان. این واژهٔ فارسی در عربی به استاذ تبدیل شده که جمع آن می‌شود: اساتذه یا اساتیذ. پس «اساتید» نادرست است.
🔴 گاه فارسی است و تنوین نمی‌گیرد و نیازی هم به تنوین ندارد و به همین صورت معنایش کامل است. اگر گمان می‌کنید زیادی کوتاه است بگویید: گاهی، گاهگاه/ گاهگاه یا گهگاه. پس «گاهاً» نادرست است.
🔴 آزمایش و گزارش و پیشنهاد واژه‌های فارسی‌اند و جمع آنها می‌شود: آزمایش‌ها و گزارش‌ها و پیشنهادها؛ جمع بستن آنها با «ات» عربی نادرست است.
▫️معصومعلی پنجه
۱۰ آذر ۱۴۰۳ [در حال خواندن رسالههای دکتری ...]
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
❤10👍10
▪️ ازدواج آسان در جزایر مالدیو ۷۰۰ سال پیش، به روایت ابن بطوطه (د. ۷۷۹ق)
«ازدواج در اين جزائر خيلى آسان و ميزان مهريه بسيار كم است و زنان آنان خيلى خوش معاشرت مى‌باشند. غالبا در ازدواجها اسمى از مهريه برده نمى‌شود و بعد از ازدواج مهرالمثل مى‌پردازند. هنگامى كه كشتى‌ها به اين جزائر مى‌رسند سرنشينان و مسافرين با زنان آنجا ازدواج مى‌كنند و هنگام بازگشت طلاق‌شان مى‌دهند و اين نوعى از نكاح متعه (صيغه) مى‌باشد. اين زنان هرگز حاضر نيستند كشور خود را ترک گويند و من در دنيا زنهائى به اين درجه از حسن معاشرت نديده‌ام. زن در ميان آنان هرگز خدمت شوى خود را به كس ديگرى محول نمى‌كند، خود پيش او غذا مى‌آورد و هم خود غذا را برمى‌چيند و دست او را مى‌شويد و براى وضو آب مى‌آورد و هنگام خواب پاهاى او را مى‌مالد. از رسوم آنجا اين است كه زن هيچ وقت با شوهر خود غذا نمى‌خورد و اصلا مرد نمى‌داند كه زن چه مى‌خورد. من در آنجا چند زن داشتم، يكى از آنان بعد از خواهش زياد حاضر شد با من غذا بخورد ولى ديگرى حاضر نشد و نتوانستم غذا خوردن او را ببينم و هر حيله كه به كار بستم نتيجه نداد.»
📙 ابن بطوطه، سفرنامه، ترجمهٔ محمدعلی موحد، تهران: آگه، ۱۳۷۶، ج۲، ص ۲۲۷.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
«ازدواج در اين جزائر خيلى آسان و ميزان مهريه بسيار كم است و زنان آنان خيلى خوش معاشرت مى‌باشند. غالبا در ازدواجها اسمى از مهريه برده نمى‌شود و بعد از ازدواج مهرالمثل مى‌پردازند. هنگامى كه كشتى‌ها به اين جزائر مى‌رسند سرنشينان و مسافرين با زنان آنجا ازدواج مى‌كنند و هنگام بازگشت طلاق‌شان مى‌دهند و اين نوعى از نكاح متعه (صيغه) مى‌باشد. اين زنان هرگز حاضر نيستند كشور خود را ترک گويند و من در دنيا زنهائى به اين درجه از حسن معاشرت نديده‌ام. زن در ميان آنان هرگز خدمت شوى خود را به كس ديگرى محول نمى‌كند، خود پيش او غذا مى‌آورد و هم خود غذا را برمى‌چيند و دست او را مى‌شويد و براى وضو آب مى‌آورد و هنگام خواب پاهاى او را مى‌مالد. از رسوم آنجا اين است كه زن هيچ وقت با شوهر خود غذا نمى‌خورد و اصلا مرد نمى‌داند كه زن چه مى‌خورد. من در آنجا چند زن داشتم، يكى از آنان بعد از خواهش زياد حاضر شد با من غذا بخورد ولى ديگرى حاضر نشد و نتوانستم غذا خوردن او را ببينم و هر حيله كه به كار بستم نتيجه نداد.»
📙 ابن بطوطه، سفرنامه، ترجمهٔ محمدعلی موحد، تهران: آگه، ۱۳۷۶، ج۲، ص ۲۲۷.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
😁10❤2😱1🙏1
▪️ اسلحهٔ دروغِ سلطنه‌ها و دوله‌ها
«این مطالب مأخوذ است از تقریرات جمالزاده به اینجانب که در ژنو یادداشت کرده‌ام.»
ایرج افشار
«محمدعلی جمالزاده نقل کرد که عبدالعلی صدیق‌السلطنه نوری در عهد هیندنبورگ [رئیس‌جمهور آلمان، ۱۹۲۵ - ۱۹۳۴] سفیر ایران در برلین شد. وقت ورود به آلمان با دو زن خود آمد. یکی از زنها پیر بود و یکی جوان. هنگام ورود عباس‌خان علامیر (اعظم‌السلطنه) به او حالی کرد که مناسبت ندارد هر دو زن خود را به طور رسمی معرفی کنید. زیرا دولت آلمان را گرفتار مشکل می‌کنید که در دعوتهای رسمی کدام زن شما را دعوت کنند. پس صدیق‌السلطنه زن پیر را به مریضخانه فرستاد و زن جوان را با خود به سفارت بود[برد].
در مورد این شخص وقتی که به سفارت آلمان منصوب شد. در جراید تهران نوشتند مگر آدم قحط بود که «گل چمن مظفری» را به آلمان فرستاده‌اید و چون سفارت آلمان به کنایه جراید از این عبارت پی‌برد مطلب را به وزارت خارجه آلمان گزارش کرد و به این ملاحظه اعظم‌السلطنه را ملتفت کرده بودند که ممکن است هیندنبورگ در مراسم معرفی سفیر احترام لازم نسبت به سفیر مرعی نکند.
جمالزاده گفت نزدیک زمستان به من دستور داد مسوده نامه‌ای به عنوان وزارت خارجهٔ خودمان بنویس و در آن یادآور شو که چون عمارت سفارت در برلین بزرگ است و زمستان برلین سرد است لذا اعتباری برای تهیهٔ زغال و وسایل لازم داریم. ولی من به خیال آنکه او خبر ندارد گفتم آقا زیرزمین سفارت تا طاق پر از زغال است هیچ کم و کسری نداریم. صديق‌السلطنه هنوز حرف من تمام نشده بود که گفت: مگر شما چه کاره‌اید که در این امور دخالت می‌کنید شما آنچه می‌گویم بنویسید.
یک روز هم به من گفت آقا شما مگر چند نفرید که یک «زاده» به دمب اسم خودتان اضافه کرده‌اید (مقصودش غنی‌زاده، کاظم‌زاده، تقی‌زاده، رضازاده، حسین‌زاده بود)، عده‌تان از بیست نفر متجاوز نیست. ولی دار و دسته ما قدیمی‌ها تعدادمان به پانصد نفر می‌رسد (مقصودش سلطنه‌ها و دوله‌ها بود) ما همه ثروتمند و پولداریم و شما همه گدا و بی‌پول از همه اینها گذشته ما اسلحه‌ای داریم که شما ندارید و این اسلحه آن است که ما به آسانی می‌توانیم دروغ بگوییم، پس اصلأ از نوع شما نمی‌ترسیم.»
📙 ایرج افشار، «اسلحهٔ دروغ»، در خاطرات سیّد محمدعلی جمالزاده، صص ۲۶۹ - ۲۷۰.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
«این مطالب مأخوذ است از تقریرات جمالزاده به اینجانب که در ژنو یادداشت کرده‌ام.»
ایرج افشار
«محمدعلی جمالزاده نقل کرد که عبدالعلی صدیق‌السلطنه نوری در عهد هیندنبورگ [رئیس‌جمهور آلمان، ۱۹۲۵ - ۱۹۳۴] سفیر ایران در برلین شد. وقت ورود به آلمان با دو زن خود آمد. یکی از زنها پیر بود و یکی جوان. هنگام ورود عباس‌خان علامیر (اعظم‌السلطنه) به او حالی کرد که مناسبت ندارد هر دو زن خود را به طور رسمی معرفی کنید. زیرا دولت آلمان را گرفتار مشکل می‌کنید که در دعوتهای رسمی کدام زن شما را دعوت کنند. پس صدیق‌السلطنه زن پیر را به مریضخانه فرستاد و زن جوان را با خود به سفارت بود[برد].
در مورد این شخص وقتی که به سفارت آلمان منصوب شد. در جراید تهران نوشتند مگر آدم قحط بود که «گل چمن مظفری» را به آلمان فرستاده‌اید و چون سفارت آلمان به کنایه جراید از این عبارت پی‌برد مطلب را به وزارت خارجه آلمان گزارش کرد و به این ملاحظه اعظم‌السلطنه را ملتفت کرده بودند که ممکن است هیندنبورگ در مراسم معرفی سفیر احترام لازم نسبت به سفیر مرعی نکند.
جمالزاده گفت نزدیک زمستان به من دستور داد مسوده نامه‌ای به عنوان وزارت خارجهٔ خودمان بنویس و در آن یادآور شو که چون عمارت سفارت در برلین بزرگ است و زمستان برلین سرد است لذا اعتباری برای تهیهٔ زغال و وسایل لازم داریم. ولی من به خیال آنکه او خبر ندارد گفتم آقا زیرزمین سفارت تا طاق پر از زغال است هیچ کم و کسری نداریم. صديق‌السلطنه هنوز حرف من تمام نشده بود که گفت: مگر شما چه کاره‌اید که در این امور دخالت می‌کنید شما آنچه می‌گویم بنویسید.
یک روز هم به من گفت آقا شما مگر چند نفرید که یک «زاده» به دمب اسم خودتان اضافه کرده‌اید (مقصودش غنی‌زاده، کاظم‌زاده، تقی‌زاده، رضازاده، حسین‌زاده بود)، عده‌تان از بیست نفر متجاوز نیست. ولی دار و دسته ما قدیمی‌ها تعدادمان به پانصد نفر می‌رسد (مقصودش سلطنه‌ها و دوله‌ها بود) ما همه ثروتمند و پولداریم و شما همه گدا و بی‌پول از همه اینها گذشته ما اسلحه‌ای داریم که شما ندارید و این اسلحه آن است که ما به آسانی می‌توانیم دروغ بگوییم، پس اصلأ از نوع شما نمی‌ترسیم.»
📙 ایرج افشار، «اسلحهٔ دروغ»، در خاطرات سیّد محمدعلی جمالزاده، صص ۲۶۹ - ۲۷۰.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
❤5👍3😢3