▪️«سرود و سوگ [مرغ سحر]
والتر بنیامین، متفکر آلمانی و از قربانیان نازیسم، سخن درخور تأملی دارد: مردم را داستان رنج و خواری نیاکان، بیش از خیالِ کامیابی نوادگان، برمی‌انگیزاند. در همهٔ سرزمین‌ها شکست و ناکامی در حافظۀ جمعی رسوب کرده است و در گسترش روح همدردی و همبستگی مؤثر بوده است. گاهی تنها سرشک حسرت و نومیدی و اندوه را بر گونه‌ها روان کرده است و گاهی انگیزهٔ تلاش‌هایی پردامنه برای دمیدن روحی پویا در کالبد افسرده و کرخت آرزوهای ملی بوده است. در ایران پس از مشروطه سروده‌های وطن‌خواهانه فراوان و شکوه.های اشک‌بار از شکست کم نبوده است. یکی از نمودارهای درخشان این شکوه‌ها «مرغ سحر» ملک‌الشعرای بهار است. این تصنیف را که بهار اندکی پس از روی‌کارآمدن رضاشاه سرود، بازتابی از نومیدی‌های آزادیخواهان و آرزوهای بربادرفتهٔ مردمی در برپایی مشروطیتی کارامد و چیرگی بر استبداد و زمینه‌های اجتماعی آن بود. مرتضی نی‌داود آن را در دستگاه ماهور تنظیم کرد، خوانندگان بسیاری آن را خوانده‌اند، و شنودگان بسیاری آن را زبان حال و سخن دل خود یافته‌اند. این تصنیف بازگفتی از حالوهوای روحی و عاطفی مردمی بوده است که از ظلم، و از انحطاط اخلاق و نبود حقیقت، وفا، راستی، مهر و شرف به‌جان آمده‌اند؛ از اینکه «از پیِ دزدی وطن و دین بهانه» شده است، گریانند، و خواهانِ به‌پایان‌آمدن «شب تاریک ما» و فروشکستن «قفس»اند. «قفس»، که در این سروده پنج بار به کار رفته است استعاره‌ای است از وطن و حال‌وروز آن. جایگاهی که این تصنیف، به‌ویژه با صدای محمدرضا شجریان، در فرهنگ ملی یافته است گويایِ تداوم احساساتی است که بهار را به سرودن آن برانگیخت.»
📙 فخرالدین عظیمی، هویت ایران، ص ۱۵۵- ۱۵۶.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
والتر بنیامین، متفکر آلمانی و از قربانیان نازیسم، سخن درخور تأملی دارد: مردم را داستان رنج و خواری نیاکان، بیش از خیالِ کامیابی نوادگان، برمی‌انگیزاند. در همهٔ سرزمین‌ها شکست و ناکامی در حافظۀ جمعی رسوب کرده است و در گسترش روح همدردی و همبستگی مؤثر بوده است. گاهی تنها سرشک حسرت و نومیدی و اندوه را بر گونه‌ها روان کرده است و گاهی انگیزهٔ تلاش‌هایی پردامنه برای دمیدن روحی پویا در کالبد افسرده و کرخت آرزوهای ملی بوده است. در ایران پس از مشروطه سروده‌های وطن‌خواهانه فراوان و شکوه.های اشک‌بار از شکست کم نبوده است. یکی از نمودارهای درخشان این شکوه‌ها «مرغ سحر» ملک‌الشعرای بهار است. این تصنیف را که بهار اندکی پس از روی‌کارآمدن رضاشاه سرود، بازتابی از نومیدی‌های آزادیخواهان و آرزوهای بربادرفتهٔ مردمی در برپایی مشروطیتی کارامد و چیرگی بر استبداد و زمینه‌های اجتماعی آن بود. مرتضی نی‌داود آن را در دستگاه ماهور تنظیم کرد، خوانندگان بسیاری آن را خوانده‌اند، و شنودگان بسیاری آن را زبان حال و سخن دل خود یافته‌اند. این تصنیف بازگفتی از حالوهوای روحی و عاطفی مردمی بوده است که از ظلم، و از انحطاط اخلاق و نبود حقیقت، وفا، راستی، مهر و شرف به‌جان آمده‌اند؛ از اینکه «از پیِ دزدی وطن و دین بهانه» شده است، گریانند، و خواهانِ به‌پایان‌آمدن «شب تاریک ما» و فروشکستن «قفس»اند. «قفس»، که در این سروده پنج بار به کار رفته است استعاره‌ای است از وطن و حال‌وروز آن. جایگاهی که این تصنیف، به‌ویژه با صدای محمدرضا شجریان، در فرهنگ ملی یافته است گويایِ تداوم احساساتی است که بهار را به سرودن آن برانگیخت.»
📙 فخرالدین عظیمی، هویت ایران، ص ۱۵۵- ۱۵۶.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
❤5
| پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره |
▪️«سرود و سوگ [مرغ سحر] والتر بنیامین، متفکر آلمانی و از قربانیان نازیسم، سخن درخور تأملی دارد: مردم را داستان رنج و خواری نیاکان، بیش از خیالِ کامیابی نوادگان، برمی‌انگیزاند. در همهٔ سرزمین‌ها شکست و ناکامی در حافظۀ جمعی رسوب کرده است و در گسترش روح همدردی…
Morghe Sahar (Live)
Shajarian
🎼 مرغ سحر
|ملک‌الشعراء بهار | مرتضی نی‌داوود | محمدرضا شجریان|
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
|ملک‌الشعراء بهار | مرتضی نی‌داوود | محمدرضا شجریان|
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
❤6
▪️سرود و سوگ [ای ایران]
«اما اگر مرغ سحر» پژواک شکوه‌ها و شکست‌ها بود «ای ایران» فراخوانی برای پیگیری تلاش‌ها بوده است. در پی اشغال ایران در شهریور ۱۳۲۰، چشم‌انداز دردناک برافراشته‌شدن پرچم‌های بیگانه و آمدوشد سربازان اشغالگر، حسین گل‌گلاب، از ایرانیان فاضل آن روزگار را برانگیخت تا سرود «ای ایران» را بسراید. این سرود که واژه‌ها و مایه‌های برگرفته از شاهنامه در آن چشمگیر است به همت موسیقی‌دان پیشگام، روح‌الله خالقی، با آهنگ درآمیخت، خوانندگان برجسته‌ای، مانند غلامحسین بنان، آن را خواندند، با رادیو و صفحه در میان مردم پراکنده شد، و چیزی نگذشت که به سرود ایرانیان وطن‌خواه بدل شد. حالوهوای حماسی، شورانگیز و دلیرانهٔ این سرود آن را بیان طبیعی عواطف و درون‌مایهٔ ذهن و ضمیر هر کسی کرد که دوستدار این آب‌وخاک و شیفتهٔ رمز و رازهای پایداری آن و سودازدۀ سربلندی آن بوده است. در پی تاخت‌وتاز عراق به ایران و به‌رغم بایست‌ها و نبایست‌های رسمی، رویکرد خودجوش بسیاری از سربازان به این سرود، کارایی آن در بیان و بسیج شورمندی‌های وطن‌خواهانه را نشان داد. این سرود یادآور تاخت‌وتاز به دیگران و خوارداشت کسی نیست بلکه نمود و نمادی از احساس همبستگی و پیوندهای وطن‌دوستانه و ضرورت دلیری و پایداری در لحظه‌هایی است که زیست ملی دستخوش خطر و مایه‌های سرافرازی لگدکوب شده است. «ای ایران» عصارهٔ عواطفی است که ایرانیان توانسته‌اند، به‌رغم دلبستگی‌های سیاسی گوناگون آنها را با جان و جهان خود درآمیزند و دستمایهٔ شور و شیداییِ وطن‌خواهانه کنند.»
📙 فخرالدین عظیمی، هویت ایران، ص ۱۵۶- ۱۵۷
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
«اما اگر مرغ سحر» پژواک شکوه‌ها و شکست‌ها بود «ای ایران» فراخوانی برای پیگیری تلاش‌ها بوده است. در پی اشغال ایران در شهریور ۱۳۲۰، چشم‌انداز دردناک برافراشته‌شدن پرچم‌های بیگانه و آمدوشد سربازان اشغالگر، حسین گل‌گلاب، از ایرانیان فاضل آن روزگار را برانگیخت تا سرود «ای ایران» را بسراید. این سرود که واژه‌ها و مایه‌های برگرفته از شاهنامه در آن چشمگیر است به همت موسیقی‌دان پیشگام، روح‌الله خالقی، با آهنگ درآمیخت، خوانندگان برجسته‌ای، مانند غلامحسین بنان، آن را خواندند، با رادیو و صفحه در میان مردم پراکنده شد، و چیزی نگذشت که به سرود ایرانیان وطن‌خواه بدل شد. حالوهوای حماسی، شورانگیز و دلیرانهٔ این سرود آن را بیان طبیعی عواطف و درون‌مایهٔ ذهن و ضمیر هر کسی کرد که دوستدار این آب‌وخاک و شیفتهٔ رمز و رازهای پایداری آن و سودازدۀ سربلندی آن بوده است. در پی تاخت‌وتاز عراق به ایران و به‌رغم بایست‌ها و نبایست‌های رسمی، رویکرد خودجوش بسیاری از سربازان به این سرود، کارایی آن در بیان و بسیج شورمندی‌های وطن‌خواهانه را نشان داد. این سرود یادآور تاخت‌وتاز به دیگران و خوارداشت کسی نیست بلکه نمود و نمادی از احساس همبستگی و پیوندهای وطن‌دوستانه و ضرورت دلیری و پایداری در لحظه‌هایی است که زیست ملی دستخوش خطر و مایه‌های سرافرازی لگدکوب شده است. «ای ایران» عصارهٔ عواطفی است که ایرانیان توانسته‌اند، به‌رغم دلبستگی‌های سیاسی گوناگون آنها را با جان و جهان خود درآمیزند و دستمایهٔ شور و شیداییِ وطن‌خواهانه کنند.»
📙 فخرالدین عظیمی، هویت ایران، ص ۱۵۶- ۱۵۷
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
❤4
| پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره |
▪️سرود و سوگ [ای ایران] «اما اگر مرغ سحر» پژواک شکوه‌ها و شکست‌ها بود «ای ایران» فراخوانی برای پیگیری تلاش‌ها بوده است. در پی اشغال ایران در شهریور ۱۳۲۰، چشم‌انداز دردناک برافراشته‌شدن پرچم‌های بیگانه و آمدوشد سربازان اشغالگر، حسین گل‌گلاب، از ایرانیان فاضل…
ای ایران _ ۴
@avaye_banan
🎼 ای ایران
| حسین گل‌گلاب | روح‌الله خالقی | غلامحسین بنان |
✓ آخرین و با کیفیت‌ترین نسخه (تاریخ ضبط: ۱۳۴۲)، برگرفته از کانال آوای بنان
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
| حسین گل‌گلاب | روح‌الله خالقی | غلامحسین بنان |
✓ آخرین و با کیفیت‌ترین نسخه (تاریخ ضبط: ۱۳۴۲)، برگرفته از کانال آوای بنان
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
❤7🔥1
▪️درآمد [کتاب هویت ایران]
«نسل من تجربه‌های کوبنده‌ای را پشت سر نهاده است. هنگامی که در دانشکدۀ حقوق دانشگاه تهران دانشجو بودم، دولتی بر پا بود که سرکردهٔ آن سر بر آسمان می‌سانید؛ از فراز ابرها به پائین می‌نگریست؛ اندیشناک سرنوشت همه شاهان بود ولی فرجام شاهنشاهیِ خود را تابناک می‌دید. به‌رغم همهٔ خطرها، خود را تهمتن می‌دانست؛ دولتش را نیز واژگون‌ناشدنی می‌پنداشت. اما این دولت، هراسناک اندیشه‌ها و شهر آشوبی آنها بود؛ گمان می‌کرد اندیشه و آگاهی خفتگان را بیدار می‌کند؛ بندها را می‌گسلد. تلاش دولتیان بر این بود که دانشجویان به نوشته‌هایی که به اندیشه‌های چپ یا پرسش و، به گمان آنان، شورش دامن می‌زدند دسترسی نداشته باشند. دانشجویان این گونه نوشته‌ها را به دست می‌آوردند و با شیفتگی می‌خواندند؛ پاسخ پرسش‌ها و رهیافت به‌سوی آینده‌ای روشن را در آنها می‌جستند؛ گمان میکردند با این کار می‌توانند جهان خود را دریابند؛ دگرگون کنند؛ طرحی نو درافکنند. روزگار ما روزگار ارجمندیِ اندیشه و دوران آرمان‌خواهی بود. از سبب‌های اصلی این ارجمندی هراسی بود که کارگزاران دولت از اندیشه و روشنفکر و دانشجو داشتند.
چیزی نگذشت که ناخشنودی‌های گسترده نمایان شد؛ بار دیگر آشکارا سخن از آزادی و عدالت و حاکمیت ملت به میان آمد؛ دیوارهای اقتدار فرمانروایان ترک برداشت؛ سران، سردرگمی نشان دادند؛ خودکامگی چون آدمکی برفی در گرمای سوزان امیدهایی شورانگیز و زودگذر آب شد؛ دولتی بر باد رفت و حکومت به دست کسانی افتاد که به پیروزی خود و پیامدهای آن چندان نیندیشیده بودند. آنچه رخ داد به آسانی در خیال نمی‌گنجید. پیوند آن‌هایی که خواهان بازگشت به گذشته، و چه بسا روزگار پیش-سرمایه‌داری بودند، و کسانی که چشم به آینده‌ای آرمانی دوخته بودند، نمی‌توانست دیر بپاید. انبوهی در پی فروفکندن کسی بودند که نماد خودکامگی شده بود ولی شماری، فراسوی ستیز با مستبدان، خواهان نفی استبداد و بنیادهای آن بودند. تداوم نقد و گفتگو در گرو این بود که سیاست در سایهٔ تقدس نیارامد ولی امر سیاسی راهیِ آفاقی قدسی بود. پس از آنکه غرش تندرها به سرآمد، و شورها اندکی فرونشست بسیاری از امیدواران ناباورانه دریافتند چه رخ داده است. کسانی که به تعبیر روح‌الارواحِ احمد سمعانی، «تاجدارها» و «تاجدارها» در معنای حقیقی و استعاری، دیده بودند به خود آمدند، ولی سرگشتگی بر جان‌ها چیره بود. بسیاری تلخکامانه به پذیرش واقعیت‌ها تن در ندادند. یکی از این واقعیت‌ها این بود که روزگار اندیشه و روشنفکری، آن‌گونه که در گذشته آزموده بودند به سر آمده بود. در پیِ طوفانی که رخ داده بود کشتیبانان تازه‌کار، به‌رغم کشاکش‌های خود، بادبان‌ها را به سوی ساحل‌هایی دیگر برافراشتند و از آرمان‌هایی که روشنفکران خود را پیام‌آور آنها می‌دانستند نیندیشیدند».
📙 فخرالدین عظیمی، هویت ایران، ص ۱۱ - ۱۲.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
«نسل من تجربه‌های کوبنده‌ای را پشت سر نهاده است. هنگامی که در دانشکدۀ حقوق دانشگاه تهران دانشجو بودم، دولتی بر پا بود که سرکردهٔ آن سر بر آسمان می‌سانید؛ از فراز ابرها به پائین می‌نگریست؛ اندیشناک سرنوشت همه شاهان بود ولی فرجام شاهنشاهیِ خود را تابناک می‌دید. به‌رغم همهٔ خطرها، خود را تهمتن می‌دانست؛ دولتش را نیز واژگون‌ناشدنی می‌پنداشت. اما این دولت، هراسناک اندیشه‌ها و شهر آشوبی آنها بود؛ گمان می‌کرد اندیشه و آگاهی خفتگان را بیدار می‌کند؛ بندها را می‌گسلد. تلاش دولتیان بر این بود که دانشجویان به نوشته‌هایی که به اندیشه‌های چپ یا پرسش و، به گمان آنان، شورش دامن می‌زدند دسترسی نداشته باشند. دانشجویان این گونه نوشته‌ها را به دست می‌آوردند و با شیفتگی می‌خواندند؛ پاسخ پرسش‌ها و رهیافت به‌سوی آینده‌ای روشن را در آنها می‌جستند؛ گمان میکردند با این کار می‌توانند جهان خود را دریابند؛ دگرگون کنند؛ طرحی نو درافکنند. روزگار ما روزگار ارجمندیِ اندیشه و دوران آرمان‌خواهی بود. از سبب‌های اصلی این ارجمندی هراسی بود که کارگزاران دولت از اندیشه و روشنفکر و دانشجو داشتند.
چیزی نگذشت که ناخشنودی‌های گسترده نمایان شد؛ بار دیگر آشکارا سخن از آزادی و عدالت و حاکمیت ملت به میان آمد؛ دیوارهای اقتدار فرمانروایان ترک برداشت؛ سران، سردرگمی نشان دادند؛ خودکامگی چون آدمکی برفی در گرمای سوزان امیدهایی شورانگیز و زودگذر آب شد؛ دولتی بر باد رفت و حکومت به دست کسانی افتاد که به پیروزی خود و پیامدهای آن چندان نیندیشیده بودند. آنچه رخ داد به آسانی در خیال نمی‌گنجید. پیوند آن‌هایی که خواهان بازگشت به گذشته، و چه بسا روزگار پیش-سرمایه‌داری بودند، و کسانی که چشم به آینده‌ای آرمانی دوخته بودند، نمی‌توانست دیر بپاید. انبوهی در پی فروفکندن کسی بودند که نماد خودکامگی شده بود ولی شماری، فراسوی ستیز با مستبدان، خواهان نفی استبداد و بنیادهای آن بودند. تداوم نقد و گفتگو در گرو این بود که سیاست در سایهٔ تقدس نیارامد ولی امر سیاسی راهیِ آفاقی قدسی بود. پس از آنکه غرش تندرها به سرآمد، و شورها اندکی فرونشست بسیاری از امیدواران ناباورانه دریافتند چه رخ داده است. کسانی که به تعبیر روح‌الارواحِ احمد سمعانی، «تاجدارها» و «تاجدارها» در معنای حقیقی و استعاری، دیده بودند به خود آمدند، ولی سرگشتگی بر جان‌ها چیره بود. بسیاری تلخکامانه به پذیرش واقعیت‌ها تن در ندادند. یکی از این واقعیت‌ها این بود که روزگار اندیشه و روشنفکری، آن‌گونه که در گذشته آزموده بودند به سر آمده بود. در پیِ طوفانی که رخ داده بود کشتیبانان تازه‌کار، به‌رغم کشاکش‌های خود، بادبان‌ها را به سوی ساحل‌هایی دیگر برافراشتند و از آرمان‌هایی که روشنفکران خود را پیام‌آور آنها می‌دانستند نیندیشیدند».
📙 فخرالدین عظیمی، هویت ایران، ص ۱۱ - ۱۲.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
👍5❤2
▪️آیا تریاک را مهاجمان عرب به ایران آوردند؟
در آثار نگاشته شده دربارۀ تاریخ تریاک در ایران، روایت و ادعایی تکرار شده و آن اینکه این عربان مهاجم به ایران در سدۀ نخست هجری بودند که تریاک را به ایران آوردند.
گویا نخستین بار حسین کوهی کرمانی در تاریخ تریاک و تریاکی در ایران این سخن را پراکنده: «در قرن هفتم میلادی که اعراب ایران را تسخیر کردند تریاک هم با آنها وارد ایران میشود چون خود اعراب نظر بسختی معیشت و دوری راه‌های عربستان آنرا استعمال میکردند و حتی برای رفع خستگی و تولید نشاط و فعالیت بچهارپایان نیز میدادند، پس از تصرف ایران که اعراب شروع به ترجمه کتب طبی سریانی نمودند و ایرانی‌ها را بخواص پزشکی این ماده آشنا ساختند دو تن از بزرگترین اطباء ایرانی موسوم بمحمد زکریای رازی و ابوعلی سینا فوائد آنرا مفصل بیان و طریقه بکاربردنش را مشروحاً و بوسیله کتب یونانی و عربی و پزشکان بعامه شناسانده شد سراسر قرون وسطی را فراگرفت و بهمه جا سرایت کرد. پس از اینکه اعراب از ایران بیرون رفتند این سوغات شوم آنها بجای ماند» (کوهی کرمانی، ۱۳۳۴: ۱۳۶- ۱۳۷).
ابراهیم پورداود نیز در مقالۀ «کوکنار» در هرمزدنامه نیز چنین آورده: «افیون که یکی از گزندهای اهریمنی است در همان نخستین سدۀ هجری با عربها بایران درآمد» (پورداوود، ۱۳۳۱: ۱۱۶).
نصرالله فلسفی در زندگانی شاه عباس این ادعا را البته با قید «ظاهراً» تکرار کرده: «نام افیون یا شیرهٔ کوکنار (خشخاش)، که اکنون بیشتر تریاک معروف است، از سه قرن پیش از میلاد، در آثار یونانی رومی دیده میشود. این سم کشنده، که زمانی فقط داروی دردها و زخم‌های تریاک‌ها و پادزهرها بود، ظاهراً در قرن اول هجری با حملهٔ عرب از مصر و عربستان با ایران آمده و از همان عهد خوردنش، به‌طوریکه تسکین‌دهندهٔ دردها و نیروبخش جسم و علاج بیخوابی است، متداول گشته است»( فلسفی، ۱۳۴۷: ۲/ ۲۷۱).
سپهرداد مجدزاده در بخش دوم مدخل «تریاک: تاریخچه تریاک در ایران» در دانشنامۀ جهان اسلام (۱۳۸۲، ج ۷) با تاکید بر اینکه این گفتۀ پورداود است، چنین نگاشته: «به‌گفتهٔ پورداود (ص ۱۱۶)، عربها تریاک را به ایران آوردند. عربها از طریق مصریان با تریاک آشنا شده بودند و در سفرهای طولانی خود، برای رفع خستگی، آن را می‌خوردند و به شترهای خود نیز می‌خوراندند».
مریم صادقی نیز در مدخل «تریاک» در دایرةالمعارف بزرگ اسلامی (۱۳۸۷، ج ۱۵) با ارجاع به پورداود چنین آورده: «گزارش دیگری که از رواج مصرف تریاک در دست است، مربوط به سپاهیان عرب در ایران است. چنین می‌نماید که ایشان در ابتدا برای رفع خستگی ناشی از سفرهای طولانی و جنگ تریاک می‌خوردند و بعدها به منظور تجارت همیشه آن را همراه خود داشته‌اند».
این ادعا از کجا آمده؟ در هیچ یک از این آثار، هیچ ارجاع یا استنادی به منابع و متون تاریخی اسلامی یا غیراسلامی دیده نمی‌شود. جستجوی نگارنده در تواریخ عربی که فتوح عربی در ایران را روایت می‌کنند از جمله فتوح‌البلدان بلاذری و تاریخ طبری و دیگر تواریخ سدۀ سومی و چهارمی نیز نتیجه‌ای در بر نداشت. البته اگر ردی و نشانی از این ادعا در منابع متقدم عربی یافت می‌شد، خود نویسندگان این دو مدخل و یا ارزیابان و ویراستاران این دو دایرةالمعارف که مو را از ماست بیرون می‌کشند، حتماً بدان اشاره میکردند.
گفتنی است در آن دو مدخل دانشنامه‌ای افزون بر پورداود، به دو مأخذ خارجی نیز ارجاع داده شده؛ یکی آلن کوهن/ کوئن، فرهنگ مواد مخدر، ترجمۀ حسن حاج سید جوادی، تهران ۱۳۷۳ ش؛ و دیگری، مارتین بوث، تاریخ تریاک، ترجمۀ منوچهر نوایی، تهران، ۱۳۸۰ش. که این دو اثر نیز آثاری عمومی هستند، نه منبع معتبر تاریخی!
▫️ معصومعلی پنجه
سه‌شنبه، ۱۴ مهر ۱۴۰۵ | در کوی اخلاص
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
در آثار نگاشته شده دربارۀ تاریخ تریاک در ایران، روایت و ادعایی تکرار شده و آن اینکه این عربان مهاجم به ایران در سدۀ نخست هجری بودند که تریاک را به ایران آوردند.
گویا نخستین بار حسین کوهی کرمانی در تاریخ تریاک و تریاکی در ایران این سخن را پراکنده: «در قرن هفتم میلادی که اعراب ایران را تسخیر کردند تریاک هم با آنها وارد ایران میشود چون خود اعراب نظر بسختی معیشت و دوری راه‌های عربستان آنرا استعمال میکردند و حتی برای رفع خستگی و تولید نشاط و فعالیت بچهارپایان نیز میدادند، پس از تصرف ایران که اعراب شروع به ترجمه کتب طبی سریانی نمودند و ایرانی‌ها را بخواص پزشکی این ماده آشنا ساختند دو تن از بزرگترین اطباء ایرانی موسوم بمحمد زکریای رازی و ابوعلی سینا فوائد آنرا مفصل بیان و طریقه بکاربردنش را مشروحاً و بوسیله کتب یونانی و عربی و پزشکان بعامه شناسانده شد سراسر قرون وسطی را فراگرفت و بهمه جا سرایت کرد. پس از اینکه اعراب از ایران بیرون رفتند این سوغات شوم آنها بجای ماند» (کوهی کرمانی، ۱۳۳۴: ۱۳۶- ۱۳۷).
ابراهیم پورداود نیز در مقالۀ «کوکنار» در هرمزدنامه نیز چنین آورده: «افیون که یکی از گزندهای اهریمنی است در همان نخستین سدۀ هجری با عربها بایران درآمد» (پورداوود، ۱۳۳۱: ۱۱۶).
نصرالله فلسفی در زندگانی شاه عباس این ادعا را البته با قید «ظاهراً» تکرار کرده: «نام افیون یا شیرهٔ کوکنار (خشخاش)، که اکنون بیشتر تریاک معروف است، از سه قرن پیش از میلاد، در آثار یونانی رومی دیده میشود. این سم کشنده، که زمانی فقط داروی دردها و زخم‌های تریاک‌ها و پادزهرها بود، ظاهراً در قرن اول هجری با حملهٔ عرب از مصر و عربستان با ایران آمده و از همان عهد خوردنش، به‌طوریکه تسکین‌دهندهٔ دردها و نیروبخش جسم و علاج بیخوابی است، متداول گشته است»( فلسفی، ۱۳۴۷: ۲/ ۲۷۱).
سپهرداد مجدزاده در بخش دوم مدخل «تریاک: تاریخچه تریاک در ایران» در دانشنامۀ جهان اسلام (۱۳۸۲، ج ۷) با تاکید بر اینکه این گفتۀ پورداود است، چنین نگاشته: «به‌گفتهٔ پورداود (ص ۱۱۶)، عربها تریاک را به ایران آوردند. عربها از طریق مصریان با تریاک آشنا شده بودند و در سفرهای طولانی خود، برای رفع خستگی، آن را می‌خوردند و به شترهای خود نیز می‌خوراندند».
مریم صادقی نیز در مدخل «تریاک» در دایرةالمعارف بزرگ اسلامی (۱۳۸۷، ج ۱۵) با ارجاع به پورداود چنین آورده: «گزارش دیگری که از رواج مصرف تریاک در دست است، مربوط به سپاهیان عرب در ایران است. چنین می‌نماید که ایشان در ابتدا برای رفع خستگی ناشی از سفرهای طولانی و جنگ تریاک می‌خوردند و بعدها به منظور تجارت همیشه آن را همراه خود داشته‌اند».
این ادعا از کجا آمده؟ در هیچ یک از این آثار، هیچ ارجاع یا استنادی به منابع و متون تاریخی اسلامی یا غیراسلامی دیده نمی‌شود. جستجوی نگارنده در تواریخ عربی که فتوح عربی در ایران را روایت می‌کنند از جمله فتوح‌البلدان بلاذری و تاریخ طبری و دیگر تواریخ سدۀ سومی و چهارمی نیز نتیجه‌ای در بر نداشت. البته اگر ردی و نشانی از این ادعا در منابع متقدم عربی یافت می‌شد، خود نویسندگان این دو مدخل و یا ارزیابان و ویراستاران این دو دایرةالمعارف که مو را از ماست بیرون می‌کشند، حتماً بدان اشاره میکردند.
گفتنی است در آن دو مدخل دانشنامه‌ای افزون بر پورداود، به دو مأخذ خارجی نیز ارجاع داده شده؛ یکی آلن کوهن/ کوئن، فرهنگ مواد مخدر، ترجمۀ حسن حاج سید جوادی، تهران ۱۳۷۳ ش؛ و دیگری، مارتین بوث، تاریخ تریاک، ترجمۀ منوچهر نوایی، تهران، ۱۳۸۰ش. که این دو اثر نیز آثاری عمومی هستند، نه منبع معتبر تاریخی!
▫️ معصومعلی پنجه
سه‌شنبه، ۱۴ مهر ۱۴۰۵ | در کوی اخلاص
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
❤8👍5🔥2
▪️نقش گاندی در پیدایش پاکستان
«در هند پای دین به سیاست را مهاتما گاندی (۱۸۶۹-۱۹۴۸) باز کرد؛ سیاست‌های او زمینه‌ساز جدایی پاکستان از هند شد.¹ گاندی خواهان دولتی سکولار بود و می‌گفت دولت در هند باید نسبت به دین‌های گوناگون آن سرزمین بی‌طرف باشد. او ملت را یک باهماد سیاسی چندگانه می‌دانست نه پدیده‌ای همگون و یکپارچه. از دید او هندوها یا مسلمانانی که می‌خواستند هند سرزمین هندوها یا مسلمان‌ها باشد خیالی ناپخته در سر می‌پروراندند. اما رهبری که حزب کنگره ملی هند را سیمایی هندو داد جز گاندی نبود. به‌رغم ادعاها یا خواست او، ناسیونالیسم هند در عمل با آئین هندو درآمیخت؛ زیاده‌خواهی آن و هواداریِ جواهر لعل نهرو یکی از سران بلندپایه آن جنبش از یک دولت مقتدر مرکزی زیر سایهٔ حزب کنگره که اکثرت نزدیک به اتفاق اعضایش هندو بودند، سبب شد محمدعلی جناح - مسلمان سکولاری که همسری پارسی (زردشتی) گرفت- و خواهان سهمی منصفانه از قدرت برای مسلمانان و در عمل خواهان نوعی فدرالیسم و همزیستی هندو و مسلمان بود, به هواداری از جدایی‌خواهی و تشکیل «پاکستان» ناگزیر شود.²»
1. Achin Vanaik, Rise of Hindu Authoritarianism (Verso, 2017) pp. 37- 38.
2. Perry Anderson, Indian Ideology (Verso, 2013), p. 19.
📙 فخرالدین عظیمی، هویت ایران، ص ۳۲۲.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
«در هند پای دین به سیاست را مهاتما گاندی (۱۸۶۹-۱۹۴۸) باز کرد؛ سیاست‌های او زمینه‌ساز جدایی پاکستان از هند شد.¹ گاندی خواهان دولتی سکولار بود و می‌گفت دولت در هند باید نسبت به دین‌های گوناگون آن سرزمین بی‌طرف باشد. او ملت را یک باهماد سیاسی چندگانه می‌دانست نه پدیده‌ای همگون و یکپارچه. از دید او هندوها یا مسلمانانی که می‌خواستند هند سرزمین هندوها یا مسلمان‌ها باشد خیالی ناپخته در سر می‌پروراندند. اما رهبری که حزب کنگره ملی هند را سیمایی هندو داد جز گاندی نبود. به‌رغم ادعاها یا خواست او، ناسیونالیسم هند در عمل با آئین هندو درآمیخت؛ زیاده‌خواهی آن و هواداریِ جواهر لعل نهرو یکی از سران بلندپایه آن جنبش از یک دولت مقتدر مرکزی زیر سایهٔ حزب کنگره که اکثرت نزدیک به اتفاق اعضایش هندو بودند، سبب شد محمدعلی جناح - مسلمان سکولاری که همسری پارسی (زردشتی) گرفت- و خواهان سهمی منصفانه از قدرت برای مسلمانان و در عمل خواهان نوعی فدرالیسم و همزیستی هندو و مسلمان بود, به هواداری از جدایی‌خواهی و تشکیل «پاکستان» ناگزیر شود.²»
1. Achin Vanaik, Rise of Hindu Authoritarianism (Verso, 2017) pp. 37- 38.
2. Perry Anderson, Indian Ideology (Verso, 2013), p. 19.
📙 فخرالدین عظیمی، هویت ایران، ص ۳۲۲.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
👍11
🖋استاد ابراهیم پورداود در آغاز مقالهٔ «کوکنار»:
«از روزی که افیون هماورد سهمگین بنگ از حجلهٔ خشخاش بدر آمد گروهی از دلدادگان بنگی، وارفتگان تریاکی شدند. این پادزهر باستانی امروزه زهر جانستانی است.»
📕 ابراهیم پورداود، «کوکنار»، در هرمزدنامه، تهران، ۱۳۳۱، ص ۱۰۷.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
«از روزی که افیون هماورد سهمگین بنگ از حجلهٔ خشخاش بدر آمد گروهی از دلدادگان بنگی، وارفتگان تریاکی شدند. این پادزهر باستانی امروزه زهر جانستانی است.»
📕 ابراهیم پورداود، «کوکنار»، در هرمزدنامه، تهران، ۱۳۳۱، ص ۱۰۷.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
👍8🔥1
«سال اول دبستان بود. کلاس بزرگ بود: یک اطاق پنجدری. و روشن بود. آفتاب آمده بود تو. بیرون پاییز بود. دست ما به پاییز نمی‌رسید. شکوه بیرون کلاس بر ما حرام بود. سرهای ما تو کتاب بود. معلم درس پرسیده بود. و گفته بود: دوره کنید. نمی‌شد سربلند کرد. تماشای آفتاب تخلف بود. دیدن کاج حیاط جریمه داشت: از نمره گرفته، دو نمره کم می‌شد.»
📗 سهراب سپهری، اطاق آبی، ص ۴۵.
✓ امروز زادروز سهراب سپهری است (۱۵ مهر ۱۳۰۷).
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
📗 سهراب سپهری، اطاق آبی، ص ۴۵.
✓ امروز زادروز سهراب سپهری است (۱۵ مهر ۱۳۰۷).
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
❤8👍3👏1💔1
▪️جلال آل‌احمد: مهدی اخوان ثالث و هوشنگ ایرانی [بخشی از روزنوشت ۱۵ فروردین ۱۳۳۹]
«دیگر اینکه این پسرک اخوان ثالث در شمارهٔ اخیر «اندیشه و هنر» به عنوان مقاله‌ای دربارهٔ نیما، برداشته حق‌وحساب‌خرده‌هایش را با [هوشنگ] ایرانی پاک کرده. مقداری خوشمزگی و مقداری اظهار فضل‌های جسورانه از سرِ جوانی و مقداری حساب‌خرده با ایرانی! بدم آمد. بچه‌ای است زیاده از حد پادرازکرده.»
📙 یادداشت‌های روزانه جلال آل‌احمد، ج ۲، ص ۳۵۶.
✓ در زمان نگارش یادداشت بالا جلال آل‌احمد ۳۷ ساله بوده و مهدی اخوان‌ثالث [«این پسرک»] ۳۳ ساله!
✓ هوشنگ ایرانی که در آن زمان ۳۵ ساله بوده، همانی است که «جیغ بنفش» را ساخته و با این شناخته میشود.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
«دیگر اینکه این پسرک اخوان ثالث در شمارهٔ اخیر «اندیشه و هنر» به عنوان مقاله‌ای دربارهٔ نیما، برداشته حق‌وحساب‌خرده‌هایش را با [هوشنگ] ایرانی پاک کرده. مقداری خوشمزگی و مقداری اظهار فضل‌های جسورانه از سرِ جوانی و مقداری حساب‌خرده با ایرانی! بدم آمد. بچه‌ای است زیاده از حد پادرازکرده.»
📙 یادداشت‌های روزانه جلال آل‌احمد، ج ۲، ص ۳۵۶.
✓ در زمان نگارش یادداشت بالا جلال آل‌احمد ۳۷ ساله بوده و مهدی اخوان‌ثالث [«این پسرک»] ۳۳ ساله!
✓ هوشنگ ایرانی که در آن زمان ۳۵ ساله بوده، همانی است که «جیغ بنفش» را ساخته و با این شناخته میشود.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
😁7👍3
🟣 «جیغ بنفش» از اینجا درآمده!
📕 هوشنگ ایرانی، از بنفش تند تا به تو می‌اندیشم، با مقدمهٔ منوچهر آتشی، تهران: نشر نخستین، ۱۳۷۹، ص ۸۷. [ این شعر نخستین بار در کتاب بنفش تند بر خاکستری در ۱۳۳۰ منتشر شده]
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
📕 هوشنگ ایرانی، از بنفش تند تا به تو می‌اندیشم، با مقدمهٔ منوچهر آتشی، تهران: نشر نخستین، ۱۳۷۹، ص ۸۷. [ این شعر نخستین بار در کتاب بنفش تند بر خاکستری در ۱۳۳۰ منتشر شده]
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
👍7❤3
«روز ۱۶ مهر ۱۳۰۴ زاده شده‌ام. نام ماماچه من مادام بالک بود. فرانسوی بوده است. دکتر یوسف میر او را به پدرم معرفی کرده بود. مادرم می‌گفت پروردن من در اختیار او و دایه‌اش رقیه نبود. هر چه دکتر میر می‌گفت بر آن آداب می‌بایست رفتار بشود. دکتر میر گفته بود ساعات معینی به بچه شیر بدهند، او را دائم بغل نکنند، بگذارند در جای خود گریه کند و از این قبیل رفتارها. پدرم در آن ایام تحت تاثیر تربیت فرنگی‌مآبی بود.»
📗ایرج افشار، این دفتر بی معنی: یادگار نمای فرهنگی از ایرج افشار، به کوشش بهرام، کوشیار و آرش افشار، تهران: نشر سخن، ۱۴۰۲.
✓ از دیدگاه من ایرج افشار خوشبخت‌ترین ایرانی قرنِ چهاردهم/ بیستم بود.
✓ عکس ایرج افشار در خردسالی همراه پدرش دکتر محمود افشار یزدی، سال ۱۳۰۷ را از تارنمای مجلهٔ بخارا برداشته‌ام.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
📗ایرج افشار، این دفتر بی معنی: یادگار نمای فرهنگی از ایرج افشار، به کوشش بهرام، کوشیار و آرش افشار، تهران: نشر سخن، ۱۴۰۲.
✓ از دیدگاه من ایرج افشار خوشبخت‌ترین ایرانی قرنِ چهاردهم/ بیستم بود.
✓ عکس ایرج افشار در خردسالی همراه پدرش دکتر محمود افشار یزدی، سال ۱۳۰۷ را از تارنمای مجلهٔ بخارا برداشته‌ام.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
❤8👍3🔥1
▪️کی و چگونه شجریانی شدم؟
پایِ صدای استاد محمدرضا شجریان را برادرم احمد به خانه ما باز کرد. احمد دههٔ چهلی بود و می‌دانید که بیشترینهٔ هواداران و شنوندگان صدای شجریان دههٔ چهلی‌ها و دههٔ پنجاهی‌ها هستند. متولدان دههٔ سی و پیش از آن، بیشتر ایرج و بنان و گلپا و دلکش و مرضیه و شهیدی گوش می‌دهند.
میانهٔ دههٔ شصت بود و تازه شرکت دل‌آواز آلبوم آستان جانان را روانهٔ بازار کرده بود. برادرم احمد نسخهٔ اصلی آن را خریده و به خانه آورده بود. برای منِ روستازاده بزرگ‌شده در میان «شَروه»خوان‌ها، پدرم و دیگران، «آستان جانان» بهترین گزینه برای آغاز آشنایی با شجریان بود.
آوازخوانی استاد با دوبیتی‌های باباطاهر، برای من یادآور همان شروه‌خوانی‌ها بود، با همان سوزوگذار. تنها این نبود؛ دو تصنیفی که استاد در این آلبوم خوانده هم بسیار گوش‌نواز و دل‌انگیز هستند، حتّی برای کودکان - دست‌کم در آن‌زمان. بر اینها بیافزایید نوای شورانگیز سنتور استاد پرویز مشکاتیان و صدای طربناک تنبک استاد ناصر فرهنگفر را که گوش‌ها را می‌نوازند و سرها را به جنبش وامی‌دارند.
در کودکی و نوجوانی با «آستان جانان» و «یادم ایام» شجریانی شدم و در جوانی در خوابگاه کوی دانشگاه تهران با «بیداد» و «نوا مرکب‌خوانی» و «دستان» و ... زندگی کردم! اگر پرسیده شود که کجای ایران و کی بیش از هر زمان دیگری صدای استاد محمدرضا شجریان پخش و شنیده شده، خواهم گفت: کوی دانشگاه تهران در امیرآباد شمالی از ۱۳۶۵ تا ۱۳۸۵.
✓ امروز، ششمین سال‌روز درگذشت استاد محمدرضا شجریان است ( ۱۷ مهر ۱۳۹۹).
▪️معصومعلی پنجه
نیم‌روز آدینه، ۱۷ مهر ۱۴۰۵ | اندر جنت‌آباد
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
پایِ صدای استاد محمدرضا شجریان را برادرم احمد به خانه ما باز کرد. احمد دههٔ چهلی بود و می‌دانید که بیشترینهٔ هواداران و شنوندگان صدای شجریان دههٔ چهلی‌ها و دههٔ پنجاهی‌ها هستند. متولدان دههٔ سی و پیش از آن، بیشتر ایرج و بنان و گلپا و دلکش و مرضیه و شهیدی گوش می‌دهند.
میانهٔ دههٔ شصت بود و تازه شرکت دل‌آواز آلبوم آستان جانان را روانهٔ بازار کرده بود. برادرم احمد نسخهٔ اصلی آن را خریده و به خانه آورده بود. برای منِ روستازاده بزرگ‌شده در میان «شَروه»خوان‌ها، پدرم و دیگران، «آستان جانان» بهترین گزینه برای آغاز آشنایی با شجریان بود.
آوازخوانی استاد با دوبیتی‌های باباطاهر، برای من یادآور همان شروه‌خوانی‌ها بود، با همان سوزوگذار. تنها این نبود؛ دو تصنیفی که استاد در این آلبوم خوانده هم بسیار گوش‌نواز و دل‌انگیز هستند، حتّی برای کودکان - دست‌کم در آن‌زمان. بر اینها بیافزایید نوای شورانگیز سنتور استاد پرویز مشکاتیان و صدای طربناک تنبک استاد ناصر فرهنگفر را که گوش‌ها را می‌نوازند و سرها را به جنبش وامی‌دارند.
در کودکی و نوجوانی با «آستان جانان» و «یادم ایام» شجریانی شدم و در جوانی در خوابگاه کوی دانشگاه تهران با «بیداد» و «نوا مرکب‌خوانی» و «دستان» و ... زندگی کردم! اگر پرسیده شود که کجای ایران و کی بیش از هر زمان دیگری صدای استاد محمدرضا شجریان پخش و شنیده شده، خواهم گفت: کوی دانشگاه تهران در امیرآباد شمالی از ۱۳۶۵ تا ۱۳۸۵.
✓ امروز، ششمین سال‌روز درگذشت استاد محمدرضا شجریان است ( ۱۷ مهر ۱۳۹۹).
▪️معصومعلی پنجه
نیم‌روز آدینه، ۱۷ مهر ۱۴۰۵ | اندر جنت‌آباد
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
❤12🔥4👍2
«دیگر اینکه قرار بود این سید انوار¹ جد کمرزده بیاید با هم این قصیدهٔ فرزدق² را ترجمه کنیم برای کتاب که نیامد. حالا خودم می‌روم و می‌نشینم با کمک الکنجد³ این کار اتمام می‌کنم. بدتر از فنارسه و انگریزی که نیست.»
۱. عبدالله انوار (۱۳۰۳- ۱۴۰۱) نسخه‌شناس و فهرست‌نویس.
۲. فَرَزدَق (۳۸ - ۱۱۰ق) شاعر برجسته و سرشناس عرب.
۳. الکنجد، تعبیر طنزآمیز برای «المنجد» که فرهنگ لغت مشهوری است به زبان عربی.
📙 یادداشت‌های روزانه جلال آل‌احمد، ج ۲، ص ۳۷۰. [بند آخر یادداشت روز دوشنبه ۲۶ اردیبهشت ۱۳۳۹]
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
۱. عبدالله انوار (۱۳۰۳- ۱۴۰۱) نسخه‌شناس و فهرست‌نویس.
۲. فَرَزدَق (۳۸ - ۱۱۰ق) شاعر برجسته و سرشناس عرب.
۳. الکنجد، تعبیر طنزآمیز برای «المنجد» که فرهنگ لغت مشهوری است به زبان عربی.
📙 یادداشت‌های روزانه جلال آل‌احمد، ج ۲، ص ۳۷۰. [بند آخر یادداشت روز دوشنبه ۲۶ اردیبهشت ۱۳۳۹]
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
😁13
▪️از مسگری تا شیره‌کش‌خانه‌داری: رونق ظروف پلاستیکی و تغییر شغل لطفعلی
📕 بریده‌ای از روزنامه اطلاعات در یادداشت‌های روزانه جلال آل‌احمد، ج ۲، ص ۳۹۰.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
📕 بریده‌ای از روزنامه اطلاعات در یادداشت‌های روزانه جلال آل‌احمد، ج ۲، ص ۳۹۰.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
😁9❤1🔥1🤔1
▪️ آقابزرگ تهرانی و پسرش [محمدرضا منزوی]
«دیگر اینکه نمی‌دانم نوشتم یا نه که شیخ آغا بزرگ طهرانی صاحب «الذریعه» آمده است پس از بیست سال به تهران. شاید هم بیشتر. من بچه بودم که آمد و با بابام رفتیم شابدولزیم پیشوازش. حالا باز آمده. چنان خم شده و دو تا که نهایت ندارد. با آن داغ پسرش که در قضایای توده‌ای‌بازی زیر شکنجه رفت و سربه نیست شد و عاقبت هیچ‌کس نفهمید که نفهمید که جسدش را چه کردند. تعجب است که چطور دوام آورده. پیرمرد درست اندازهٔ یک جوجه شده است. ترحم می‌انگیزد و احترام و اصلا آیا «رحم» و «حرم» از یک ماده نیستند؟ در مورد این پیرمرد که مسلماً هر دو از یک ماده‌اند.»
📕 یادداشت‌های روزانه جلال آل‌احمد، ج ۲، ص ۴۱۱ [چهارشنبه ۲۹ تیر ۱۳۳۹].
✓ آقابزرگ تهرانی که کتاب‌شناس و رجال‌شناس بزرگی بود، دایی مادر جلال آل‌احمد بود.
✓ از فرزندان علمای شیعه، شماری به حزب توده پیوستند. خود جلال آل‌احمد که پیش از آنکه دیر شده باشد، از آن جدا شد؛ و آن دیگر پسر آقابزرگ، علینقی منزوی که او هم زندگی پرفرازونشیبی داشت، هم در روزگار پهلوی و هم در روزگار جمهوری اسلامی.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
«دیگر اینکه نمی‌دانم نوشتم یا نه که شیخ آغا بزرگ طهرانی صاحب «الذریعه» آمده است پس از بیست سال به تهران. شاید هم بیشتر. من بچه بودم که آمد و با بابام رفتیم شابدولزیم پیشوازش. حالا باز آمده. چنان خم شده و دو تا که نهایت ندارد. با آن داغ پسرش که در قضایای توده‌ای‌بازی زیر شکنجه رفت و سربه نیست شد و عاقبت هیچ‌کس نفهمید که نفهمید که جسدش را چه کردند. تعجب است که چطور دوام آورده. پیرمرد درست اندازهٔ یک جوجه شده است. ترحم می‌انگیزد و احترام و اصلا آیا «رحم» و «حرم» از یک ماده نیستند؟ در مورد این پیرمرد که مسلماً هر دو از یک ماده‌اند.»
📕 یادداشت‌های روزانه جلال آل‌احمد، ج ۲، ص ۴۱۱ [چهارشنبه ۲۹ تیر ۱۳۳۹].
✓ آقابزرگ تهرانی که کتاب‌شناس و رجال‌شناس بزرگی بود، دایی مادر جلال آل‌احمد بود.
✓ از فرزندان علمای شیعه، شماری به حزب توده پیوستند. خود جلال آل‌احمد که پیش از آنکه دیر شده باشد، از آن جدا شد؛ و آن دیگر پسر آقابزرگ، علینقی منزوی که او هم زندگی پرفرازونشیبی داشت، هم در روزگار پهلوی و هم در روزگار جمهوری اسلامی.
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
👍6😱2
▪️فرجام هولناک محمدرضا منزوی
«محمدرضا منزوی (زاده ۱۳۰۸ در سامرا - درگذشته بهمن ۱۳۳۳ در تهران) سومین پسر شیخ آقابزرگ تهرانی بود. او که عضو حزب توده ایران بود پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ دستگیر و ۱۱ ماه زندانی شد ولی بدلیل عدم کشف سازمان نظامی حزب توده، تبرئه و آزاد گردید. با کشف سازمان نظامی حزب توده، وی به قصد مهاجرت به بیروت رفت که به درخواست حکومت پهلوی (سرهنگ مبصر رئیس ساواک [در آن زمان ساواک نبود]) و موافقت کمیل شمعون، رئیس جمهور لبنان، در فرودگاه بیروت دستگیر و به دولت ایران تحویل شد. او در بهمن ۱۳۳۳ در زندان قزل قلعه زیر شکنجه بدست زیبائی و امجدی کشته شد.»
در تارنمای خاندان منزوی که محمد ابراهیم ذاکر نوهٔ آقابزرگ تهرانی آن را ساخته و می‌گرداند، از نوشته‌های پراکندهٔ خویشان و دیگران، شرح‌حالی از محمدرضا منزوی گردآمده است. گزارش چگونگی کشتن او را، آقابزرگ خود در الذریعه آورده [تصویر سمت چپ] و برادرش علینقی نیز روزهای پایانی زندگی و مرگ او را روزنوشت کرده است [ تصویر سمت راست].
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
«محمدرضا منزوی (زاده ۱۳۰۸ در سامرا - درگذشته بهمن ۱۳۳۳ در تهران) سومین پسر شیخ آقابزرگ تهرانی بود. او که عضو حزب توده ایران بود پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ دستگیر و ۱۱ ماه زندانی شد ولی بدلیل عدم کشف سازمان نظامی حزب توده، تبرئه و آزاد گردید. با کشف سازمان نظامی حزب توده، وی به قصد مهاجرت به بیروت رفت که به درخواست حکومت پهلوی (سرهنگ مبصر رئیس ساواک [در آن زمان ساواک نبود]) و موافقت کمیل شمعون، رئیس جمهور لبنان، در فرودگاه بیروت دستگیر و به دولت ایران تحویل شد. او در بهمن ۱۳۳۳ در زندان قزل قلعه زیر شکنجه بدست زیبائی و امجدی کشته شد.»
در تارنمای خاندان منزوی که محمد ابراهیم ذاکر نوهٔ آقابزرگ تهرانی آن را ساخته و می‌گرداند، از نوشته‌های پراکندهٔ خویشان و دیگران، شرح‌حالی از محمدرضا منزوی گردآمده است. گزارش چگونگی کشتن او را، آقابزرگ خود در الذریعه آورده [تصویر سمت چپ] و برادرش علینقی نیز روزهای پایانی زندگی و مرگ او را روزنوشت کرده است [ تصویر سمت راست].
📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory
👍4😱2