من از دوستی‌های نوجوونی‌مون خوشم میومد که عمیق بود، محکم بود، تهشم دعوا می‌شد توشون و ملت وایمیسادن تو روی هم؛ حداقل اون‌طوری می‌فهمیدی مشکل چیه، می‌فهمیدی اصلاً باشه ما دوست‌های خوبی نیستیم برای هم، می‌ذاریم همدیگه رو کنار. ولی دوستی‌های بزرگسالی این‌طوری‌ان که یهو می‌بینی یه حلقه‌ی دوستی‌ت کلاً از برنامه‌هاشون حذفت کردن، ولی نه بحثی شده نه دعوایی بوده نه مشکلی. قشنگ شکل علامت سؤال می‌شی که خب به منم بگید دیگه، چطور شد؟ چرا دوستیه کنسل شد؟
ای بابا… بزرگسالیه دیگه. منم که هیچوقت توی چیزهای بزرگسالانه خوب نبودم.

در مسئله‌ای کمی مربوط، در رابطه با اقتصاد آزاد: اینجا هر پمپ‌بنزین قیمت خودش رو داره. یعنی نه هر شرکت یا هر منطقه، دقیقاً هر پمپ‌بنزین قیمت متفاوت داره. حدودش می‌تونه نهایتاً ده‌بیست سنت این‌ور اون‌ور باشه (نه این که یهو دلاری قیمت فرق کنه)، ولی همیشه می‌تونی بگردی بنزین نسبتاً ارزون‌تر رو پیدا کنی.

+ حالا توی فیلم تفاوت زیادی نبوده، ولی مثلاً الان دم خونه‌ی ما بنزین لیتری دو دلار و یازده سنت بود؛ دم خونه‌ی ما کلاً خیلی همه‌چی‌ش گرونه، و بنزینش هم اگر نه گرون‌ترین، یکی از گرون‌ترین بنزین‌هاست همیشه.

تا حالا پیش اومده بعد از چندروز کار کردن، بدنت کم بیاره؟ تو سرت پر از فکر و ایده و خلاقیت و آینده‌نگریه، اما بدنت؟ خسته‌ست. مغزت داره به سمت راست رودخونه پارو می‌زنه، دستات، پاهات، روده‌هات، پوستت به سمت چپ.

این ناهماهنگی رو بهش می‌گیم «فرضیه‌ی ناهماهنگی تکاملی».
یا Evolutionary Mismatch Hypothesis.

ایده چیه؟ اینه که محیط و سبک زندگی انسان به خصوص در چندصد سال گذشته؛ خیلی سریع‌تر از زیست‌شناسی بدنش تغییر کرده. تکنولوژی و صنعت، انسان رو به راحتی‌ای رسوندن که براش آماده نبوده. بدن و سیستم‌عصبی‌ ما در شرایطی تکامل پیدا کردن که شامل فعالیت بدنی زیاد، چرخه‌ی طبیعی روشنایی و تاریکی، دوره‌های استراحت فصلی، کمبود مقطعی غذا و استرس‌های کوتاه‌مدت بوده. درحالی‌که امروز با کم‌خوابی، نور مصنوعی شبانه، نشستن طولانی، دسترسی دائم به غذا و استرس مزمن مواجهیم.
زادگاه این بدن، دانشگاه و مترو و گوشی و نور LED نبوده. بخش بزرگی از معماری بدن انسان، در افریقا و طی صدهاهزار زندگی در محیط‌هایی شکل‌گرفته که آدم‌ها بیشتر شکارچی و گردآورنده بودن.
ماجرا اینجا جالب می‌شه که اون‌ها هم استرس داشتن. ولی استرسشون معمولن یک مسئله‌ی مشخص داشت. آیا اون حیوان من رو می‌خوره یا نه؟
فرار کن.
زنده موندی؟ تمام.
این‌جا اختلاف پیش می‌آد. مغز ما می‌تونه پرواز کنه اما جسممون نه. مغز ما می‌تونه رویا پردازی کنه و داستان بچینه و اهداف مختلف داشته باشه، جسممون همون شکلی باقی مونده و روزی که تو باید جلوی صد نفر از مهم‌ترین ایده‌ی زندگی‌ت پرزنت داشته باشی، هورمون‌های بدنت تصمیم می‌گیرن که ما نمی‌تونیم این استرس رو تحمل کنیم و دچار malfunctioning می‌شی و سیستم ایمنی بدنت ضعیف می‌شه.
غذا هم همین داستانه.
در محیطی که ما توش تکامل پیدا کردیم، کالری ارزون نبود. اگه قند یا چربی پیدا می‌کردی، منطقی بود بخوری؛ شاید فردا چیزی پیدا نمی‌شد.
مغز هنوز غذاهای پرکالری رو دوست داره. فقط فرقش اینه که امروز لازم نیست سه ساعت دنبالش بدوی. سیستمی که زمانی برای بقا عالی بوده، توی محیط جدید می‌تونه علیه خودمون کار کنه.
خواب شاید واضح‌ترین مثال باشه.
بدن هنوز تا حد زیادی با نور و تاریکی تنظیم می‌شه. ولی الان ساعت دو نصفه‌شبه و یه صفحه‌ی روشن بیست سانتی‌متر با صورتمون فاصله داره.
بعد صبح تعجب می‌کنیم چرا لهیم.

برای همین گاهی چیزی که اسمش رو می‌ذاریم تنبلی، بی‌عرضگی یا بی‌ارادگی، در واقع تجمع خستگیه.
یک نفر ممکنه یک ماه هر شب چهار ساعت بخوابه، ده ساعت کار کنه و با کافئین خودش رو سرپا نگه داره و فکر کنه خیلی productive شده. بعد یهویی چند روز حتی حوصله‌ی جواب دادن به پیام هم نداره.

این همون چیزیه که در زیست‌شناسی تکاملی بهش می‌گن ناهماهنگی تکاملی. یعنی محیط زندگی ما با سرعتی عوض شده که ژن‌ها و فیزیولوژی ما فرصت نکردن با همان سرعت دنبالش کنن.

البته این معنی‌اش نیست که بدن ما دقیقن همون بدن انسان پنجاه هزار سال پیشه. تکامل متوقف نشده. مثلن توانایی هضم شیر در بزرگسالی در بعضی جمعیت‌های انسانی نسبتن جدید تکامل پیدا کرده. سازگاری با ارتفاع هم مثال دیگه‌ایه. ولی در مقیاس کلی، خیلی از سیستم‌های اصلی بدن ــ خواب، گرسنگی، استرس، حرکت، پاداش، تولیدمثل ــ ریشه‌های قدیمی دارن.
رحم هنوز نه ماه زمان می‌خواد. عضله هنوز برای قوی شدن به فشار و بعد استراحت نیاز داره. مغز هنوز بدون خواب خراب کار می‌کنه. سیستم عصبی هنوز نمی‌تونه بی‌نهایت در حالت هشدار بمونه. زخم هنوز زمان می‌خواد تا ترمیم بشه.

مغز ما می‌تونه درباره‌ی هوش مصنوعی بحث کنه، ولی هنوز با دیدن یک شیرینی دوپامین می‌گیره.
می‌تونه فلسفه‌ی اگزیستانسیالیسم بخونه، ولی اگر سه شب نخوابه تبدیل می‌شه به موجودی که سر یک پیام ساده عصبی می‌شه.
می‌تونه برای بازنشستگی در شصت‌سالگی برنامه‌ریزی کنه، ولی سیستم پاداشش هنوز «الان» رو خیلی بیشتر از «ده سال بعد» می‌فهمه.
می‌تونه مفهوم استرس شغلی رو تحلیل کنه، ولی غده‌ی آدرنال تفاوت چندانی بین «ددلاین فردا دارم» و «یه چیزی ممکنه منو بخوره» قائل نیست.

شیوه‌ی تفکر عوض شده. زبان، فرهنگ، تکنولوژی، شهر، اینترنت و سرعت زندگی عوض شدن. ولی فیزیولوژی با سرعت خیلی کمتری تغییر کرده.
بدن فقط می‌فهمه چند شب نخوابیدی، چقدر حرکت کردی، چقدر خوردی، چقدر تحت فشاری و آخرین باری که استراحت کردی کِی بوده.

برای همین باید برنامه‌ریزی رو فقط برای کار نکنی؛ برای ریکاوری هم باید برنامه داشته باشی. همون‌طور که می‌دونی چه روزی باید پروژه تحویل بدی، باید بدونی چه زمانی باید بخوابی، چه زمانی باید از کار جدا شی و کِی داری به نقطه‌ای نزدیک می‌شی که بعدش دیگه خروجی بیشتر مساوی پیشرفت بیشتر نیست.

چون خیلی وقت‌ها مسئله این نیست که «چقدر می‌تونی به خودت فشار بیاری».
مسئله اینه که چقدر می‌تونی فشار بیاری و فردا هنوز آدم قابل استفاده‌ای باشی.

هنوزم نه.
ببینیم کی آخرین بازنویسی جلد سه تموم می‌شه…
‌‌

نه بابا ولش کن! بذار عوضش امروز بریم سر کلاس یه چپتر از Remembering رو برای یه عده دانشجوی کارشناسی سال‌اولی بخونیم تراماتایزدشون کنیم.🫱🏼‍🫲🏽
‌

این هم زیبا بود.
‌

و در ادامه، خوانندگان سازمان طراحی یک طیفن:
‌

#سنگرهای‌رؤیا، در چهار ساعت بین کلاس‌هام. اون فصل از کتابم رو که سر کلاس خوندم، یکی از دانشجوها بعد از کلاس اومد که اسم کتاب چیه من می‌خوام بخونمش، گفتم دارم می‌نویسمش، گفت شما کدوم گروه درس می‌دی من بیام توی اون گروه. بامزه بود و نمی‌دونم، خوشحال شدم. خوندنش برام سخت بود، و یه نفر دوست داشت بقیه‌شم بخونه. یه تی‌ای دیگه داریم که اونم ایرانیه، و وقتی برگشتم نشستم، آروم لب زد و گفت thank you.
همینه دیگه.
زندگی همینه.

یه دانشی که با تجربه‌ی بارها و بارها نوشتن و کار کردن روی پروژه‌های مختلف به آدم اضافه می‌شه، اینه که Your darlings always come back to you.
اون تشبیهی که عاشقش بودی و هرکاری کردی ننشست توی صحنه‌ت و مجبور شدی حذفش کنی؟ یه جای دیگه توی یه داستان دیگه توی یه موقعیت دیگه بهت برمی‌گرده. اون مفهومی که سعی کردی توی صحنه‌ای برسونی و نشد و کلاً صحنه حذف شد؟ مسیرش رو به صحنه‌ی دیگه‌ای باز می‌کنه. اون صحنه‌ای که می‌خواستی بین شخصیت‌هات توی جلد یک اتفاق بیفته و هرکاری کردی مسیرشون به اونجا ختم نشد؟ توی جلد سه خودبه‌خود زنده می‌شه. همه‌ی اون شخصیت‌های محبوبت توی اون داستانی که آخرش چفت‌وبستش نگرفت و گذاشتی‌ش کنار؟ داستان خودشون رو پیدا می‌کنن.
می‌خوام بگم که، نترسید.
Kill your darlings.
They come back to you.