حقوق زن بر مرد


خداوند متعال مي‌فرمايد :

) وَ مِن آيَاتِه أن خَلَقَ لَکُم مِن أنفُسِکُم أزوَاجاً لِتَسکُنُوا إلَيهَا وَ جَعَلَ بَينَکُم مَوََّةً وَ رَحمَةً ( (روم : 21)

«و يکي از نشانه‌هاي (دال بر قدرت و عظمت) خدا اين است که از جنس خودتان همسراني را براي شما آفريد تا در کنار آنان بياراميد و در ميان شما و ايشان محبت و مهرباني انداخت».

محبت و رحمتي که بين زن و شوهر وجود دارد، بين هيچ دو نفر ديگري ديده نمي‌شود، خداوند سبحان دوست دارد که اين محبت و مهرباني بين زنان و شواهران تداوم پيدا کند، لذا حقوقي را براي آنان واجب کرده که رعايت آنها محبت و مهرباني را (تداوم بخشيده) و آنرا از نابودي حفظ مي‌کند، خداوند متعال مي‌فرمايد :

) وَلَهُنَّ مِثلُ الَّذِي عَلَيهِنَّ بِالمَعرُوفِ ( (بقره : 228)

«و براي همسران (حقوق و واجباتي) است (که بايد شوهران ادا بکنند) همانگونه که بر آنان (حقوق و واجباتي) است که (بايد همسران اداء بکنند) به گونه‌اي شايسته».

اين کلام با وجود اختصاري که دارد دربرگيرنده مفاهيمي است که بيان آنها نياز به نوشتن کتاب بزرگي دارد. اين قاعده‌اي کلي است و بيان‌کنندة اين است که زن در تمام حقوق با مرد مساوي است مگر دز يک مورد که خداوند آن را در آيه ) وَلِلرِّجَالِ عَلَيهِنَّ دَرَجَةٌ ( «و مردان را بر زنان برتري است» بيان فرموده است.

خداوند بزرگ شناخت حقوق و وظايف زنان را به عرف و عادتي که ميان مردم درباره معاشرت و رفتار آنها با يکديگر وجود دارد، محول کرده است، و شيوه عرف بين مردم تابع شرايع و عقايد و آداب و عاداتشان است، پس اين جمله ميزاني به مرد مي‌دهد تا با آن رفتارش را با همسرش در تمام شئون و احوال زندگي بسنجد، پس اگراز او خواست کاري را انجام دهد به ياد مي‌آورد که او نيز در مقابل همسرش وظايفي به عهده دارد.

از ابن عباس(رض) روايت است : (إني لأتزين لامرأتي کما تتزين لي) «من خودم را براي همسرم مي‌آرايم همچنانکه او خودش را براي من مزين مي‌کند».[1]

مسلمان واقعي به حقوقي که همسرش بر او دارد اعتراف مي‌کند؛ همچنانکه خداوند متعال مي‌فرمايد : )وَلَهُنَّ مِثلُ الَّذِي عَلَيهِنَّ بِالمَعرُوفِ( «و براي همسران (حقوق و واجباتي) است (که بايد شواهران ادا بکنند) همانگونه که بر آنان (حقوق و واجباتي) است که (همسران اداء بکنند) به گونه‌اي شايسته».

و پيامبرr مي‌فرمايد : (ألا إن لکم علي نسائکم حقا و لنسائکم عليکم حقا)[2] «آگاه باشيد که همسرانتان بر شما حقي دارند همانطور که شما بر آنان حقي داريد».

مسلمان فهميده هميشه تلاش مي‌کند که حق همسرش را ادا کند بدون توجه به اينکه آيا حق خودش را دريافت کرده است يا نه، چون اسلام بر تداوم محبت و مهرباني بين زوجين و فرصت ندادن به شيطان براي پاشيدن بذر اختلاف بين آنان حريص است.

از باب (الدين النصيحة) «دين نصيحت است» اکنون حقوق زن بر مرد را بيان مي‌کنيم و پس از آن حقوق مرد بر زن را ذکر مي‌کنيم، به اميد اينکه زوجين از آن درس بگيرند و همديگر را به حق و صبر وصيت کنند.

(إن لنسائکم عليکم حقا) «به راستي زنان شما بر شما حقي دارند»، حقوق زنان بر مردان عبارتند از :

1- مرد با همسرش به خوبي معاشرت کند به دليل فرموده خداوند متعال :

) وَعَاشِرُوهُنَّ بِالمَعرُوفِ ( (نساء : 19)

«و با آنان (زنان) به خوبي معاشرت کنيد».

و معاشرت خوب يعني اينکه اگر غذا خورد به او نيز غذا بدهد، واگر براي خود لباس خريد براي او هم لباس بخرد واگر زن نافرماني او را کرد، به روشي که خداوند براي تأديب زنان مقرر کرده، او را تأديب کند، به اين ترتيب که نخست او را به روشي نيکو و بدون فحش و دشنام و حرف زشت نصيحت کند، پس اگر از او اطاعت کرد چه بهتر، در غير اينصورت بستر (خواب) خود را از او جدا کند، اگر در اين حالت از او اطاعت کرد چه بهتر، در غير اينصورت او را بزند، ولي بايد از زدن بر سر و صورت و ضربه شديد خودداري نمايد، به دليل فرموده خداوند متعال :

) وَاللاَّتِي تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَاهَجُرُوهُنَّ فِي المَضَاجِعِ وَاضرِبُوهُنَّ فَإن أطَعنَکُم فَلاَتَبغُوا عَليَهِنَّ سَبيلاً، إِنَّ اللهَ کَانَ عَلِيّاً کَبِيراً ( (نساء : 34)

«و زناني که از سرکشي و سرپيچي ايشان بيم داريد پند و اندرزشان دهيد و (اگر مؤثر واقع نشد) از همبستري با آنان خودداري کنيد و بستر خويش را جدا کنيد (و با ايشان سخن نگوييد و اگر بازهم مؤثر واقع نشد و راهي جز شدت عمل نبود) آنانرا (تنبيه کنيد و کتک مناسبي) بزنيد، پس اگر از شما اطاعت کردند (ترتيب سه‌گانه را مراعات داريد و از اخف به أشد نرويد و جز اين) راهي براي (تنبيه) ايشان نجوييد (و بدانيد که) بيگمان خداوند بلندمرتبه و بزرگ است».

و به دليل فرموده پيامبرr که وقتي از او سؤال شد حق همسران ما بر ما چيست؟ فرمود : (أن تطعمها إذا طعمت و تکسوها إذا اکتسيت ولاتض

رب الوجه و لاتقبح ولاتهجر إلا في البيت)[3] «هرگاه غذا خوردي به او هم غذا بدهي، و هرگاه لباس خواستي براي او هم لباس فراهم کني (غذا و پوشاکش را فراهم کن)، و به صورت او نزني و به او ناسزا نگوئي و تنها در خانه بسترش را ترک کن».

از نشانه‌هاي تکامل اخلاقي و رشد ايماني مرد اين است که با همسرش رفيق و نرم‌خو باشد همچنانکه پيامبرr مي‌فرمايد : ) أکمل المؤمنين إيمانا أحسنهم خلقا، و خيارکم خيارکم لنسائهم ([4] «کاملترين مؤمنان از لحاظ ايمان، خوش اخلاقترين آنان‌اند و بهترين شما کساني هستند که براي همسرانشان بهترند» بنابراين احترام به زن نشانه کمال شخصيت (مسلمان) است و اهانت به او نشانه پستي و فرومايگي است.

از جمله احترام به زن اينست که به پيروي از پيامبرr نسبت به او مهربان باشيم و با او بازي و شوخي کنيم؛ چون پيامبرr باعايشه ملاطفت مي‌کرد و با او مسابقه مي‌داد تا اينکه عايشه گفت : (سابقني رسول اللهr فسبقته قلبثنا حتي إذا أرهقني اللحم سابقني فسبقني، فقال : هذه بتلک)[5] «پيامبرr با من مسابقه داد از او پيشي گرفتم، بعد از مدتي گوشت بدنم زياد شد (چاق شدم)، (پيامبر) با من مسابقه داد و از من پيشي گرفت و فرمود : اين به آن».

پيامبرr بازي کردن بجز با همسر را باطل مي‌دانست و مي‌فرمود : (کل شي يلو به ابن آدم فهو باطل، إلا ثلاثا : رميه عن قوسه، وتأديبه لفرسه، و ملاعبته أهله، فإنهن من الحق)[6] «هر آنچه انسان با آن بازي کند باطل است مگر سه چيز : تيراندازي، اسب سواري، بازي با همسر، چون اين سه، واقعيت‌اند».

2- از حقوق زن بر مرد اين است که در برابر اذيت و آزار او صبر کرده و از اشتباهاتش درگذرد به دليل فرموده پيامبرr : (لايفرک مؤمن مؤمنة إنکره منها خلقا رضي منها آخر)[7] «هيچ مرد مؤمني نبايد کينه زن مؤمني را به دل بگيرد، چون اگر رفتاري را از او نپسندد، رفتار ديگري را از او مي‌پسندد».

در حديثي ديگر مي‌فرمايد : (استوصوا بالنساء خيرا، فإنهن خلقن من ضلع، و إن أعوج ما في الضلع أعلاه، فإن ذهبت تقيمه کسرته، و إن ترکته لم يزل أعوج، فاستوصوا بالنساء خيرا)[8] «(همديگر را نسبت به رعايت حقوق) زنان به خير سفارش کنيد، آنان از استخوان دنده آفريده شده‌اند. و کج‌ترين دنده‌ها بالاترين آنها است،اگر بخواهي آنرا راست کني، آنرا مي‌شکني و ار به حال خود رها کني همواره کج خواهد ماند، پس (نسبت به) زنان به خير سفارش کنيد». بعضي از سلف گفته‌اند : «بدان که خوشرفتاري با زنان، دفع اذيت از آنان نيست بلکه عبارت است از اينکه به پيروي از پيامبرr اذيت وآزار آنان را تحمل کرده و در مقابل کم‌عقلي و خشم آنان صبر پيشه کنيم؛ چون پيامبرr سخنانش را تکرار مي‌کرد (يعني براي اولين بار سخنان او را اجرا نمي‌کردند) و بعضي از آنها او را از روز تا شب ترک مي‌کردند».[9]

3- يکي ديگراز حقوق زن بر مرد اين است که او را از هر چيزي که شرف او را لکه‌دار مي‌کند و ناموس او را مي‌شکند و به کرامت او لطمه مي‌زند، محافظ کند و او را از بي‌حجابي و آرايش (براي بيگانگان) و اختلاط با مردان نامحرم منع کند، همچنانکه بر او (مرد) واجب است که به اندازه کافي وسايل و امکانات عفت را برايش فراهم کند و مراقبت کافي از او به عمل آورد و اجازه ندهد که از نظر اخلاقي و ديني فاسد شود و فرصت و مجال خارج شدن از اوامر خدا و رسول او و رويگرداني از حق را به او ندهد چون او سرپرست و مسئول زن است و وظيفه دارد از او نگهداري و مواظبت کند؛ زيرا خداوند متعال مي‌فرمايد :

) الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَي النِّسَاءِ ( (نساء : 34)

«مردان سرپرست زنان هستند».

و پيامبرr مي‌ فرمايد : (والرجل راع في أهله و هو مسئول عن رعيته)[10] «مرد سرپرست خانواده است ونسبت به آنان سؤال مي‌شود».

4- حق ديگر زن بر مرد اين است که ضروريات دين رابه او ياد دهد يا به او اجازه دهد تا در مجالس علم حضور يابد؛ چون نياز زن به اصلاح دين و تزکيه روح کمتر از نياز او به خوردن و آشاميدن نيست، به دليل فرموده خداوند متعال :

) يَا أيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أنفُسَکُم وَ أهلِيکُم نَاراً وَ قُودُهَا النَّاسُ وَ الحِجَارَةُ ( (تحريم : 6)

«اي مؤمنان،خود و اهل و خانواده خويش را از آتش دوزخي برکنار داريد که افزوزينه آن انسانها و سنگها است».

همسر جزو اهل و خانواده است، و حفاظت او از آتش بوسيله ايمان و عمل صالح ممکن است و عمل صالح نياز به علم و شناخت دارد تا اداي آن به شيوه‌اي مطلوب و مشروع ممکن باشد.

5- حق ديگر زن بر مرد اين است که او را به برپاداشتن دين خدا و مواظبت بر نمازها امر کند به دليل فرموده خداوند متعال :

) وَأْمر أهلَکَ بِالصَّلاَةِ وَ اصْطَبِر عَلَيهَا ( (طه : 132)

«اهل خانواده خود را به برپايي نماز دستور بده و خود نيز بر اقامه آن ثابت و ماندگار باش».

6- حق ديگر زن بر مرد آن است که هنگام ضرورت و نياز

به او اجازه دهد از خانه‌اش خارج شود مثلاً اگر بخواهد در نماز جماعت حاضر شود يا به ديدن خانواده و نزديکان يا همسايگانش برود به شرطي که اورا به پوشيدن چادر و حجاب کامل توصيه کند و او را از آرايش و بي‌حجابي و استفاده از عطر و بوي خوش (هنگام خارج شدن از خانه) منع کند و از اختلاط با مردان و دست دادن با آنان و نگاه کردن به (برنامه‌هاي زشت) تلويزيون و گوش دادن به آواز و موسيقي منع کند.

7- حق ديگر زن بر مرد آنست که از فاش کردن اسرار و بازگو کردن عيوب او خودداري کند؛ چراکه مرد امين، مدافع و حامي زن است. و از مهمترين اين اسرار، اسرار زناشوئي است، لذا پيامبرr از افشاي اين اسرار نهي فرموده‌اند به دليل حديث اسماء بنت يزيد که گفت : نزد پيامبرr بودم، و گروهي از زنان و مردان کنار او نشسته بودند که فرمود : (لعل رجلا يقول ما يفعل بأهله و لعل امرأة تخبر بما فعلت مع زوجها؟ فأرم القوم فقلت : إي والله يا رسول الله : إنهن ليفعلن و إنهم ليفعلون. قال فلا تفعلوا، فإنما ذلک مثل الشيطان لقي شيطانة في طريق فغشيها والناس ينظرون)[11] «شايد بعضي از مردان و زنان اسرار زناشوئي خود را بازگو کنند؟ مردم ساکت شدند، گفتم بله، به خدا قسم اي رسول خدا! زنان اين کار را مي‌کنند و مردان هم اين کار را مي‌کنند، پيامبرr فرمود : اين کار را نکنيد چون اين کار مانند کار شيطاني نر است که شيطاني ماده را در راه مي‌بيند و در حاليکه مردم به آنها نگاه مي‌کنند با او آميزش مي‌کند».

8- حق ديگر زن بر مرد آن است که به پيروي از پيامبرr در کارها با او مشورت کند بويژه در مواردي که مربوط به او و فرزندانشان مي‌شود، چراکه پيامبرr باهمسرانش مشورت مي‌کرد و نظر آنان را قبول مي ‌کدرد، از جمله مشورت پيامبرr با همسرانش اين بود که بعد از قرارداد صلح حديبيه به اصحابش فرمود : (قوموا فانحروا ثم احلقوا) «بلند شويد ذبح کنيد و سپس سرهايتان را بتراشيد» به خدا قسم تا سه بار اين جمله را تکرار کرد، کسي از آنان بلند نشد، وقتي ديد که هيچ کسي بلند نشد، (پيامبرr) نزد ام سلمه(رض) رفت و رفتاري را که از مردم سر زده بود برايش تعريف کرد، ام سلمه گفت : اي پيامبر خدا! اگر اين کار (ذبح و تراشيدن سر) را دوست داري بيرون برو و تا شتر خود را ذبح نکرده‌اي و آرايشگرت را صدا نزده‌اي که سرت را بتراشد با هيچ کس حتي يک کلمه حرف نزن، پيامبرr بيرون رفت و تا اين عمل را انجام نداد با هيچ کس از آنها صحبت نکرد. وقتي که اصحاب اين وضعيت را ديدند، بلند شدند و ذبح کردند و سر همديگر را تراشيدند، بطوري که نزديک بود از روي ناراحتي (و سرعت کار) يکديگر را بکشند»[12]. به اين صورت خداوند نظر ام سلمه همسر پيامبرr را براي او مايه خير قرار داد، برخلاف ضرب‌المثلهاي ظالمانه‌اي که در ميان مردم رواج دارد و آنها را از مشورت با زنان برحذر مي‌دارند و مي‌گويند، مشورت با زنان اگر سود داشته باشد به ويراني يکسال واگر سود نداشته باشد به ويراني تمام عمر منجر مي‌شود.

9- يکي ديگر از حقوق زن بر مرد آن است که بعد از عشاء فوراً نزد او برگردد وتا ساعات آخر شب به شب‌نشيني خارج از منزل مشغول نشود؛ چون اين امر اگر موجب وسوسه و شک و ترديد در دل زن نگردد، حداقل موجب تشويش و اضطراب او براي شوهرش مي‌گردد. همچنين از جمله حق زن بر مرد اين است که در خانه دور از همسرش شب را سپري نکند اگرچه هنگام نماز باشد تا حق او ا ادا کرده باشد. و از اين رو است که پيامبرr طولاني شدن شب نشيني (در عبادت) عبدالله بنعمر و دوري ازهمسرش را بر او انکار کرد و فرمود : (إن لزوجک عليک حقا)[13] «همانا همسر شما بر شما حق دارد».

10- يکي ديگر از حقوق زن بر مرد اين است که بين او هوي‌اش – اگر هوي داشت – در خوردن و نوشيدن و لباس ومسکن و شب‌گذراني در بستر، عدالت برقرار کند و در اين زمينه‌ها مرتکب ظلم و بي‌عدالتي نشود. چون خداوند اين اعمال را حرام دانسته است، پيامبرr مي‌فرمايد :

(من کان له امرأتان فمال إلي إحداهما دون الأخري جاء يوم القيامة و شقه مائل)[14]

«اگرکسي دو زن داشته باشد و به يکي از آنها بيش از ديگري توجه کند روز قيامت در حالي مي‌آيد که يک طرفش کج است».

برادران مسلمان اين بود حقوق همسرانتان بر شما، پس در اداي آنها بکوشيد و کوتاهي نکنيد؛ چراکه رعايت اين حقوق اسباب خوشبختي زندگي زناشوئي و آرامش خانوادگي شما را فراهم کرده، و مشکلاتي را که باعث سلب آرامش و محبت و مهرباني شما مي‌شود، از بين مي‌برد، و به زنان يادآوري مي‌کنيم که از تقصير و کوتاهي شوهرانشان چشم‌پوشي کنند و در مقابل کوتاهي شوهرانشان، در خدمت کردن به آنها دريغ نورزند؛ چون با اين کار، زندگي مشترک آنها با خوب و خوشبختي تداوم پيدا مي‌کند.




--------------------------------------------------------------------------------

[1]) ابن جرير (453/2).

[2]) حسن : [ص. جه 1501]، ت (1173/315/2)، جه (1851/594/1).

[3]) ص

حيح : [ص. جه 1500]، د (2128/180/6)، جه (1850/593/1).

[4]) حسن صحيح : [ص. ت 928]، ت (1172/315/2).

[5]) صحيح : [الزفاف 200]، د (2561/243/7).

[6]) صحيح : (ص. ج 4543)، اين حديث را نسائي در «العشرة ق 74/2»، و طبراني در «المعجم الکبير 1/89/2»، و أبونعيم در «أحاديث أبي القاسم الأصم ق 17/18» روايت کرده‌اند.

[7]) صحيح : [الزفاف 199]، م (469/1091/2).

[8]) متفق عليه : البخاري (5186/253/9)، م (1468 – 60 – 1091/2).

[9]) مختصر منهاج القاصدين (ص 79، 78).

[10]) متفق عليه : خ (893/380/2)، م (1829/1459/3).

[11]) صحيح [آداب الزفاف 72].

[12]) صحيح : خ (2732، 2731/329/5).

[13]) متفق عليه :خ (1975/218، 217/4)، م (1159 – 182 – 813/2)، نس (211/4).

[14]) صحيح : [الإرواء 2017]، [صو جه 1603]، د (2119/171/6)، ت (1150/304/2)، نس (63/7)، جه (1969/633/1)، ابوداود و ترمذي و نسائي و ابن ماجه با الفاظي متقارب اين حديث را روايت کرده‌اند.

نور ❤️🍃اموزش تفسیر قران
https://t.me/ALNoR6161
حمایت کنید

❤️﴿ ذٰلِكَ 💐این
بِما 💐ب سبب انچه
قَدَّمَت💐از پیش فرستاده
يَداكَ💐دستهایشان
وَأَنَّ اللَّهَ💐و قطعا الله
لَيسَ💐هر گز
بِظَلّٰمٍ💐ظلم نمی کند
لِ💐ب
لعَبيدِ ﴾💐 بند گانش
﴿ این [نتیجه] به خاطر کارهایی است که دستان شما انجام داده‌اند، و خداوند به هیچ وجه به بندگانش ظلم نمی‌کند. ﴾

حقوق مرد بر زن


حق مرد بر زن بسيار بزرگ است، پيامبرr اهميت آنرا در فرمايشات خود روشن کرده است. حاکم و غيره از حديث ابوسعيد روايت مي‌کنند که پيامبرr فرمود : (حق الزوج علي زوجته أن لو کانت به قرحة فلحستها ما أدت حقه)[1] «حق شوهر بر همسرش آنقدر است که اگر زخمي بر شوهرش باشد و آنرا با زبانش پاک کند باز هم حق او را ادا نکرده استم. زن خردمند و هوشيار زني است که آنچه را خداوند و رسول او بزرگ دانسته‌اند بزرگ بداند و حق شوهرش را به خوبي ادا کند و در اطاعت از او کوشش نمايد؛ چون اطاعت از شوهر موجب وارد شدن به بهشت مي‌شود، پيامبرr مي‌فرمايد : (إذا صلت المرأة خمسها، و صامت شهرها، و حفظت فرجها، و أطاعت زوجها، قيل لها ادخلي الجنة من أي أبوابها شئت)[2] «اگر زن نمازهاي پنجگانه را بجا آورد و روزة رمضان را بگيرد و از زنا دوري کرده و از شوهرش اطاعت کند به او گفته مي‌شود از هر دري از درهاي بهشت که مي‌خواهي داخل شو». پس اي زن مسلمان دقت کن که چگونه پيامبرr اطاعت از شوهر را از موجبات دخول به بهشت دانسته و آنرا در رديف نماز و روزه قرار داده است، پس از او اطاعت کن و از نافرماني او بپرهيز، چون نافرماني از او، خشم خداي سبحان را به همراه دارد. پيامبرr مي‌فرمايد : (والذي نفسي بيده، ما من رجل يدعوا امرأته إلي فراشه فتأبي عليه إلا کان الذي في السماء ساخطا عليها حتي يرضي عنها)[3]. «قسم به ذاتي که جانم در دست او است هر مردي که همسرش را به بسترش فراخواند و او سرباز زند، ذاتي که در آسمان است از او ناراضي مي‌شود تا وقتي که شوهرش از او راضي شود».

پس اي زن مسلمان بر تو واجب است که در هر چيزي که شوهرت به شما امر مي‌کند و خلاف شرع نيست از اواطاعت کني، البته با وجود اين، از افراط ورزيدن در فرمانبرداي بقدري که منجر به ارتکاب معصيت شود، دوري کن، چون اگر در مخالفت با شرع از او اطاعت کني گناهکار مي‌شوي.

از جمله فرمانبرداري در معصيت اين است که مثلاً هنگام آرايش براي او در کندن موي صورتت از او اطاعت کني چون پيامبرr زني را که موي صورت زنان ديگر را مي‌کند و زني که موي صورتش کنده مي‌شود را، لعنت کرده است.[4]

يا در برداشتن روسري هنگام خروج از خانه، از او اطاعت کني؛ چراکه شوهرت دوست دارد که به زيبايي شما در ميان مردم افتخار کند، پيامبرr مي‌فرمايد : (صنفان من أمتي من أهل النار لم أرهما، قوم معهم سياط کأذناب البقر يضربون بها الناس و نساء کاسيات عاريات مميلات،مائلات رؤسهن کأسنمة البخت المائلة، لايدخلن الجنة و لايجدن ريحها، و إن ريحها ليوجد من مسيرة کذا و کذا)[5]. «دو دسته از امت من از اهل آتش‌اند که هنوز آنها را نديده‌ام، دسته‌اي که شلاق‌هائي مانند دم گاو در دست دارند و با آن مردم را مي‌زنند و دسته‌دي ديگر زناني هستند که در عين اينکه لباس بر تن دارند، عريان هستند، از اطاعت خدا روي‌گردان هستند و مردم را بر اين کار تشويق مي‌کنند، سرهايشان را مانند کوهان شتر خرامان خميده مي‌کنند. اين گروه از زنان داخل بهشت نمي‌شوند و بوي آن هم به مشامشان نمي‌رسند در حالي که بوي آن از فاصله فلان و فلان به مشام مي‌رسد».

همچنين بر زن حرام است که اگر شوهرش در زمان قاعدگي يا از طريق غيرمشروع قصد آميزش جنسي با او داشت، از او اطاعت کند؛ چون پيامبرr مي‌فرمايد : (من أتي حائضا أو امرأة في دبرها، أو کاهنا فصدقه بما يقول فقد کفر بما أنزل علي محمد)[6] «هر کس در زمان قاعدگي يا از غير محل نسل با همسرش آميزش کند يا نزد کاهني برود و آنچه را (کاهن) مي‌گويد تصديق کند، به آنچه بر محمدr نازل شده کافر شده است».

زن همچنين بايد در رفتن به ميان مردان و اختلاط و دست دادن با آنان از اطاعت شوهرش اجتناب کند، چون خداوند متعال مي‌فرمايد :

) وَ إَذا سَألتُمُوهُنَّ مَتَاعاً فَسْأَلُوهُنَّ مِن وَرَاءِ حِجَابٍ ( (احزاب : 53)

«هنگامي که از آنان چيزي از وسايل منزل خواستيد از پس پرده از ايشان بخواهيد».

و پيامبرr مي‌فرمايد : (إياکم و الدخول علي النساء، قيل يا رسول الله : أفرأيت الحمو – و هو قريب الزوج کأخيه و ابن أخيه و عمه و ابنعمه و نحوهم – قال : الحموالموت)[7]. «از داخل شدن بر زنان بپرهيزيد، گفته شد اي رسول خدا! نظرت درباره حمو (نزديکان شوهر مانند برادر و پسر برادر و عمو و پسر عمو و مانند آنها) چيست؟ فرمود : حمو مرگ است».

پس هر چيزي را که مخالف شرع پروردگار است بر اين قياس کن، لذا به آنچه تو را به اطاعت از همسرت مجبور مي‌کند فريب مخور، بطوريکه در گناه هم از او پيروي کني، چون اطاعت در معروف است، و در نافرماني خالق نبايد از مخلوق پيروي شود.

2- حق ديگر شوهر بر همسرش اين است که ناموس او را حفظ و از شرف خود مواظبت کند، و از مال و فرزندان و ديگر شئونات منزل همسرش پاسداري نمايد. به دليل فرموده خداوند متعال :

) فَالصَّالِحَاتُ قَانِتَاتٌ حَافِظَاتٌ لِلغَيبِ بِمَا حَفِظَ اللهُ ( (نساء : 34)

«

پس زنان صالح آناني هستند که فرمانبردار (اوامر خدا و مطيع دستور شواهران خود) بوده و اسرار (زناشويي) را نگه مي‌دارند چراکه خداوند به حفظ (آنها) دستور داده است».

و پيامبرr مي‌فرمايد : (والمرأة راعية في بيت زوجها و مسئولة عن رعيتها)[8] «وزن در خانه شوهرش نگهدار و در برابر زيردستانش مسئول است».

3- حق ديگرمرد بر زن آن است که زن خود را براي شوهرش بيارايد و هميشه در رويش بخندد و عبوس نباشد و خودش را طوري نشان ندهد که شوهرش از او بدش بيايد، طبراني از حديث عبدالله بن سلام روايت کرده که پيامبرr فرمود : (خير النساء من تسرک إذا أبصرت، و تعطيک إذا أمرت، و تحفظ غيبتک في نفسها و مالک)[9] «بهترين زنان زني است که وقتي به او نگاه مي‌کني، تو را خوشحال ووقتي که به او امر مي‌کني تو را اطاعت کند و در غياب تو حافظ خود و مال شما باشد».

بسي جاي تعجب است که زن در خانه خود و در کنار همسرش به خودش نرسد، ولي هنگام خارج شدن از خانه در آراسته کردن خود مبالغه کند بطوريکه در مورد او اين گفته صادق است که : (ميمون خانه وآهوي خيابان) است پس اي بنده خدا! درباره خود و شوهرت از خدا بترس که شوهرت مستحق‌ترين مردم به زينت و آرايش تو است، و پرهيز کن از اينکه خود را براي مردان نامحرم بيارايي؛ چون اين کار نوعي بي‌حجابي و حرام است.

4- حق ديگر مرد بر همسرش آن است که در خانه بماند و بدون اجازه شوهرش خارج نشود حتي اگر براي رفتن به مسجد باشد. به دليل فرموده خداوند متعال :

) وَ قَرنَ فِي بُيُوتِکُنَّ ( (احزاب : 33)

«و در خانه‌هايتان بمانيد».

5- يکي ديگر از حقوق مرد بر زن اينست که بدون اجازه شوهرش کسي را به خانه راه ندهد، به دليل فرموده پيامبرr : (فحقکم عليهن ألا يوطئن فرشکم من تکرهون، و لايأذن في بيوتکم لمن تکرهون)[10] «حق شما بر زنانتان اين است که ناموستان را حفظ کنند و کسي را که دوست نداريد به خانه‌هايتان راه ندهند».

6- حق ديگر مرد بر زن آن است که از دارايي شوهرش مواظبت کند و بدون اجازه او آن را صرف نکند، به دليل فرموده پيامبرr : (ولاتنفق امرأة شيئا من بيت زوجها، إلا بإذن زوجها، قيل و لا الطعام؟ قال : ذلک أفضل أموالنا)[11] «زن نبايد از مال شوهرش مصرف کند، مگر اينکه شوهرش به او اجازه دهد، گفته شد حتي غذا؟ فرمود : آن بهترين اموالمان است».

بلکه حق شوهر بر همسرش اين است که حتي از مال شخصي خود هم بدون اجازه شوهرش مصرف نکند. به دليل فرموده پيامبرr : (ليس للمرأة أن تنتهک شيئا من مالها إلا بإذن زوجها)[12] «زن نمي‌تواند در مال خودش تصرف کند مگر به اجازه شوهرش».

7- حق ديگر مرد بر زن آن است که در حضور شوهرش روزه سنت نگيرد مگر اينکه به او اجازه دهد؛ به دليل فرموده پيامبرr : (لايحل للمرأة أن تصوم و زوجها شاهد إلا بإذنه)[13] «جايز نيست که زن در حضور شوهرش روزه بگيرد مگر به اجازه او».

8- حق ديگر مرد بر زن آن است که وقتي زن از مال خود براي خانه يا فرزندانش مصرف مي‌کند بر شوهرش منت نگذارد چون منت نهادن اجر و پاداش را از بين مي‌برد، خداوند متعال مي‌فرمايد :

) يَا أيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَتُبطِلُوا صَدَقَاتِکُم بِالمَنِّ وَ اَلأذَي (

(بقره : 264)

«اي کساني که ايمان آورده‌ايد بذل و بخششهاي خود را با منت نهادن و آزار رساندن پوچ و تباه نسازيد».

9- حق ديگر مرد بر زن آن است که به کم راضي شود و به آنچه موجود است قناعت کند و چيزي را که خارج از توان شوهرش است از او نخواهد، خداوند متعال مي‌فرمايد :

) لِيُنفِق ذُو سَعَة مِن سَعَتِهِ وَ مَن قُدِرَ عَلَيهِ رِزقُهُ فَلِيُنفِق مِمَّا آتَاهُ اللهُ لاَيُکَلُِّف اللهُ نَفساً إِلاَّ مَا آتَاهَا سَيَجعَلُ اللهُ بَعدَ عُسرٍ يُسراً (

(طلاق : 7)

«آنان که دارا هستند از داريي خود (براي زن شيرده به اندازه توان خود) خرج کنند و آنان که تنگ دست هستند از چيزي که خدا بديشان داده است، خرج کنند. خداوند هيچ کسي را جز بدان اندازه که بدو داده است مکلف نمي‌سازد، خداوند بعد از سختي و ناخوشي، گشايش و خوشي پيش مي‌آورد».

10- حق ديگر مرد بر زن آنست که فرزندانش را به خوبي تربيت کند و در حضور شوهرش از فرزندانش ناراحت نشود و بر آنها دعاي شر نکند و آنها را دشنام ندهد چون اين کار باعث ناخرسندي شوهرش مي‌شود. پيامبرr مي‌فرمايد : (لاتؤذي امرأة زوجها في الدنيا إلا قالت زوجته من الحور العين : لاتؤذيه قاتلک الله، فإنما هودخيل عندک يوشک أنيافرقک إلينا)[14] «هرزني که شوهرش را در دنيا اذيت کند، همسرش از حوريان بهشتي مي‌گويد : خدا ترا بکشد او را اذيت نکن، او موقتاً نزد تو است و پس از اندکي تورا ترک مي‌کند و به سوي ما مي‌آيد».

11- حق ديگر مرد بر زن آن است که

با پدر و مادر شوهر و نزديکان او خوش برخورد باشد؛ زيرا زني که با پدر ومادر و نزديکان شوهرش بدي کند در واقع به شوهرش بدي کرده است.

12- حق ديگر مرد بر زن آن است که هرگاه شوهرش او را به بستر خودش فراخواند، امتناع نورزد، به دليل فرموده پيامبرr : (إذا دعا الرجل امرأته إلي فراشه فلم تأته فبات غضبان عليها لعنتها الملائکة حتي تصبح)[15] «هرگاه مرد از همسرش خواست تا در بسترش حاضر شود و همسرش امتناع ورزيد و شوهرش از او خشمگين شد، ملائکه تا صبح او را لعنت مي‌کنند». و در حديثي ديگر مي‌فرمايد : (إذا دعا الرجل زوجته لحاجته فلتأته و إن کانت علي التنور)[16] «هرگاه مرد همسرش را براي نيازش فرا خواند، بايد نزد او برود اگرچه بر تنور باشد (مشغول پخت و پز باشد)».

13- حق ديگر مرد بر زن آن است که از افشاي اسرار خانوادگي خودداري کند. از مهمترين اسراري که زنان در پوشيده نگه داشتن آن سهل انگاري مي‌کنند و آنرا فاش مي‌کنند اسرار بستر و کارهايي است که زن و مرد در بستر انجام مي‌دهند، در حاليکه پيامبرr از اين کار نهي کرده است : از اسماء بنت يزيد(رض) روايت است که گفت : نزد پيامبرr بودم و زنان و مرداني هم دور او نشسته بودند پيامبرr فرمود : (لعل رجلا يقول ما يفعل بأهله، و لعل امرأة تخبر بما فعلت مع زوجها، فأرم القوم، فقلت إي و الله يا رسول الله، إنهن ليفعلن و إنهم ليفعلون، فقالr : فلا تفعلوا، فإنما مثل ذلک کمثل شيطان لقي شيطانة في طريق فغشيها و الناس ينظرون)[17]. «شايد در ميان شما مردي باشد که آنچه را با زنش انجام داده بگويد، و يا زني باشد که آنچه را با شوهرش انجام داده تعريف کند!؟ مردم ساکت شدند، گفتم : به خدا قسم اي رسول الله! زنان اين کار را مي‌کنند و مردان هم اين کار را مي‌کنند، پيامبرr فرمود : اين کار را نکنيد چون اين کار مانند کار شيطان نري است که شيطان ماده‌اي را در راه مي‌بيند و در حاليکه مردم به آنها نگاه مي‌کنند با او آميزش مي‌کند».

14- حق ديگر مرد بر زن آن است که بر تداوم و گذراندن زندگي با او حريص باشد و بي‌مورد از او تقاضاي طلاق نکند. از ثوبانt روايت است که پيامبرr فرمود : (أيما امرأة سألت زوجها الطلاق من غير ما بأس فحرام عليها رائحة الجنة)[18] «هر زني که بدون سبب از شوهرش تقاضاي طلاق کند، بوي بهشت بر او حرام است». و در حديثي ديگر مي‌فرمايد : (المختلعات هن المنافقات)[19] «زناني که خلع مي‌کنند (تقاضاي طلاق مي‌کنند) منافق‌اند».

اي زن مسلمان اين بود حقوق شوهرت بر تو؛ پس لازم است که با تمام توان در ادا آنها تلاش کني و از کوتاهي شوهرت درحق خودت چشم‌پوشي کني؛ چون با اين کار محبت و رحمت پايدار مي‌ماند و خانواده‌ها اصلاح مي‌شوند و با اصلاح خانواده‌ها جامعه اصلاح مي‌شود.

بر مادران واجب است بدانند که از جمله وظايف آنها اين است که دخترانشان را به حقوق شوهرانشان آشنا کنند، و هر مادري بايد قبل از رفتن دخترش به خانه شوهر اين حقوق را به او يادآور شود؛ چون سنت زنان سلف(رض) همين بوده است.

عمرو بن حجر پادشاه کنده از ام إياس بنت عوف شيباني خواستگاري کرد، وقتي که زفاف فرا رسيد مادرش امامه بنت حارث در تنهايي او را وصيت کرد و پايه‌هاي زندگي مشترک سعادتمند و وظايف او نسبت به شوهرش را برايش شرح داد و گفت : اي دخترم : اگر وصيت به خاطر رعايت ادب، ترک مي‌شد، آنرا به خاطر تو ترک مي‌کردم، اما وصيت يادآور غافل و ياورعاقل است، و اگر زني پيدا مي‌شد که به خاطر ثروتمند بودن پدر ومادرش و نياز آنها به او، از شوهر بي‌نياز شود، تواز همه زنان بي‌نيازتر مي‌بودي. ولي بايد بداني که زنان براي مردان و مردان براي زنان آفريده شده‌اند.

اي دخترم! تو از محيطي که در آن متولد شده و پرورش يافته‌اي جدا مي‌شوي، و کاشانه‌اي را که در آن بزرگ شده‌اي پشت سر مي‌گذاري و به آشيانه‌اي مي‌روي که آن را نمي‌شناسي و همنشيني را خواهي داشت که بدان الفت نگرفته‌اي و او مالک و مراقب تو خواهد بود، پس براي او کنيزي باش تا او هم براي تو غلامي فرمانبردار باشد، و در برابر او همواره ده خصلت را حفظ کن که برايت ذخيره و اندوخته‌اي خواهد شد :

1 و 2- با قناعت به وي، در برابر او تسليم باش و به وي دل سپار، و از او فرمانبرداري کن، و گوش شنوا داشته باش.

3 و 4- مواظب چشم و بيني او باش، تا چشم او بر زشتي‌اي از تو نيفتد، و از تو به مشامش نرسد مگر بهترين بوها.

5 و 6- مواظب وقت خواب و غذايش باش؛ چون گرسنگي پي در پي، آتش غضب را شعله‌ور مي‌کند، و پريدن خواب چشم را برمي‌انگيزد.

7 و 8- از ثروت و دارائي او نگهداري کن و زيردستان و خانواده‌اش را مورد لطف و عنايت خود قرار بده، چون ملاک امر در مال، حسن تقدير، و در خانواده، حسن تدبير است.

9 و 10- از دستور او سرپيچي، و اسرار او را فاش مکن، چون اگر با او مخالفت کني آتش خشم در سينه‌اش برافروزي، و اگر سرِّ او را فاش کني از خيانت و غدر او ايمن نخواهي شد، از خوشح

الي نزد او هنگامي که ناراحت است و همچنين از افسردگي در نزد او هنگامي که خوشحال است، پرهيز کن.[20]

) ربنا هب لنا من أزواجنا و ذرياتنا قرة أعين واجعلنا للمتقين إماما (

يعني : پروردگارا! براي ما از همسران و فرزندانمان روشني چشمانعنايت کن و ما را براي متقيان امام قرار ده.


--------------------------------------------------------------------------------

[1]) صحيح : [ص. ج 3148]، أ (247/227/16).

[2]) صحيح : [ص. ج 660]، أ (250/228/16).

[3]) صحيح : [ص. ج 7080]، م (1436 – 121 – 1610/2).

[4]) متفق عليه : خ (4886/630/8)، م (2125/1678/3)، د (4151/325/11)، نس (146/8)، ت (2932/193/4)، جه (1989/640/1).

[5]) صحيح : [ص. ج 3799]، [مختصر م 1388]، م (2128/1680/3).

[6]) صحيح : [آداب الزفاف 31]، جه (639/209/1)، ت (135/90/1)، در روايت ترمذي عبارت (فصدقه بما يقول) وجود ندارد.

[7]) متفق عليه : خ (5232/330/9)، م (2172/1711/4)، ت (1181/318/2).

[8]) قسمتي از حديث (والرجل راع...) که قبلاً بيان شد.

[9]) صحيح : [ص. ج 3299].

[10]) اين حديث سمتي از حديث (ألا إن لکم علي نسائکم حقا...) بود که قبلاً بيان شد.

[11]) حسن : [ص. ج 1859]، ت (2203/293/3)، د (3548/478/9)، جه (2295/770/2).

[12]) الباني اين حديث را در (الصحيحة، 775) تخريج کرده و گفته است : تمام در کتاب (الفوائد 10/182/2)، از طريق عنبه بن سعيد، از حماد مولي بني أميه از جناح مولي وليد از وائله روايت کرده است، سپس گفته است : سند اين حديث ضعيف است ولي اين حديث شواهد ديگري دارد که بر ثبوت آن دلالت مي‌کند أه‍.

[13]) صحيح [ص. ج 7648]، خ (5195/295/9).

[14]) ت (1184/320/2).

[15]) متفق عليه : خ (5194/294/9)، م (1436/1060/2)، د (2127/179/6).

[16]) صحيح : [ص. ج 534]، ت (1170/314/2).

[17]) صحيح : [آداب الزفاف 72]، أ (237/223/16).

[18]) صحيح : [الإرواء 2035]، ت (1199/329/2)،د (2209/308/6)، جه (2055/662/1).

[19]) صحيح : [ص. ج 6681]، [الصحيحه 632]، ت (1198/329/2).

[20]) فقه السنة (200/2).

اختلافات زندگي مشترک


هيچ خانواده‌اي وجود ندارد که از مشکلات و اختلافات بدور باشد ولي خانواده‌ها در حجم مشکلات و نوع اختلافشان با هم تفاوت دارند، اسلام زوجين را به حل مشکلات فيمابين تشويق و ترغيب کرده و هر کدام از آنها را با راهکارهاي حل مشکل نسبت به همديگر، آشنا ساخته است. همچنانکه آنها را تشويق کرده که هنگام بروز نشانه‌هاي اختلاف، به علاج آن مبادرت ورزند. خداوند متعال مي‌فرمايد :

) وَاللاَّتِي تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَ اهجُرُوهُنَّ فِي المَضَاجِعِ وَ اضرِبُوهُنَّ ( (نساء : 34)

«و زناني که از سرکشي و سرپيچي ايشان بيم داريد پند و اندرزشان دهيد و (اگر مؤثر واقع نشد) از همبستري با آنان خودداري کنيد و بستر خويش را جدا کنيد، (و با ايشان سخن نگوييد و اگر باز هم مؤثر واقع نشد و راهي جز شدت عمل نبود) آنان را (تنبيه و کتک مناسبي) بزنيد».

و مي‌فرمايد :

)وَ إنِ امرَأَةٌ خَافَت مِن بَعِلهَا نُشُوزاً أو إعرَاضًا فَلاَجُنَاحَ عَلَيهِمَا أن يُصلِحَا بَينَهُمَا صُلحاً وَ الصَّلحُ خَيرٌ( (نساء : 128)

«هرگاه همسري ديد که شوهرش سرباز مي‌زند يا (با او نمي‌سازد و از او) رويگردان است بر هيچ يک از آن دو گناهي نيست بر اينکه ميان خويشتن صلح و صفا راه بياندازند و صلح (هميشه از جنگ و جدايي) بهتر است».

«بنابراين منهج اسلامي (براي اصلاح خانواده) منتظر نمي‌ماند تا نشوز و نفرماني بالفعل واقع وپرچم نافرماني برافراشته شود، و هيبت خانواده از بين برود و خانواده به دو اردوگاه جنگي تبديل شود، چون وقتي کار به اينجا کشيده شد علاج آن کمتر مفيد واقع مي‌شود؛ بنابراين قبل از اينکه اين نافرماني به يک معضل تبديل شود، بايد آن را معالجه کرد، چراکه در غير اينصورت فساد و تباهي به مرحلة خطرناکي مي‌رسد، تا جايي که سکونت و آرامش را از بين مي‌برد و اصلاح و تربيت کودکان را ناممکن مي‌سازد، و سرانجام به از هم پاشيدگي و ويراني و نابودي تمام خانواده، منجر مي‌شود، که آوارگي و بي‌خانماني و گرفتار شدن اعضاي آن به دام عوامل نابود کننده و امراض روحي و جسمي و بالاخره انحراف، از پيامدهاي آن است».

لذا مسئله بسيار خطرناک است، و بايد با مشاهدة کمترين نشانه‌هاي اختلاف، تصميمهاي لازم جهت حل آن گرفته شود.

﴿ فَ🥀پس
انَّ 🥀همانا
مَعَ🥀همراه
الْعُسْرِ🥀سختی
يُسْرًا 🥀اسانی است
إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا ﴾همانا همراه سختی اسانی است