بر مرد واجب است ک با همسرش ب خوبی معاشرت کند

هرگاه مردي (متأهل) با دوشيزه‌اي ازدواج کرد، سنت است که هفت شب نزد او بماند و بعد از آن به نوبت نزد زنان ديگرش برود. ولي اگر زن بيوه‌اي را بعد از ازدواج با دختري باکره به نکاح خود درآورد سه شب نزد او بماند، و سپس به نوبت نزد آنها برود. ابوقلابه اين چنين از انس روايت کرده و گفته است : مي‌توانم بگويم انس اين حديث را به پيامبرr نسبت مي‌داد[1]. (يعني اين حديث مرفوع است).



بر مرد واجب است که با همسرش به خوبي معاشرت کند و او را در آنچه خداوند براي او حلال کرده همراهي کند بويژه وقتي که جوان باشد. در اين باره چندين حديث آمده از آن جمله :

پيامبرr فرمود : (خيرکم، خيرکم لأهله، و أنا خيرکم لأهلي)[2] «بهترين شما کسي است که با خانواده‌اش خوش‌رفتارتر باشد و من بهترين شما براي خانواده‌ام هستم».

در حديثي ديگر مي‌فرمايد : (أکمل المؤمنين إيمانا أحسنهم خلقا، و خيارکم خيارکم لنسائهم)[3] «کاملترين مؤمنان از لحاظ ايمان خوش اخلاق‌ترين آنان است و بهترين شما کساني هستند که با همسرانشان خوش رفتارتر باشند».

و در حديثي ديگر مي‌فرمايد : (لايفرک مؤمن مؤمنة إن کره منها خلقا رضي منها آخر)[4] «هيچ مرد مؤمني نبايد کينه زن مؤمني را به دل بگيرد؛ چون اگر رفتاري از او را نپسندد، رفتاري ديگري از اورا مي‌پسندد».

در خطبه حجة الوداع مي‌فرمايد : (ألا واستوصوا بالنساء خيرا، فإنهن عوان عندکم ليس تملکون منهن شيئا غير ذلک، إلا أن يأتين بفاحشة مبينة، فإن فعلن فاهجروهن في المضاجع و اضربوهن ضربا غير مبرح، فإن أطعنکم فلاتبغوا عليهن سبيلا، ألا إن لکم علي نسائکم حقا، و لنسائکم عليکم حقا، فأما حقکم علي نسائکم فلا يوطن فرشکم من تکرهون، و لايأذن في بيوتکم لمن تکرهون، ألا وحقهن عليکم أن تحسنوا إليهن في کسوتهن و طعامهن)[5].«آگاه باشيد يکديگر را به رفتار خوب با زنان سفارش کنيد؛ چون آنان نزد شما گرفتارند، و شما غير از در اختيار داشتنشان مالک چيز ديگري از آنان نيستيد مگر اينکه مرتکب منکري آشکار شوند، پس در اينصورت بسترهايشان را ترک کنيد و آنان را طوري بزنيد که به آنها آسيب نرسد، پس اگراز شما اطاعت کردند راهي را براي (تنبيه) ايشان نجوييد، بدانيد که همسرانتان بر شما حقي دارند و شما نيز بر آنان حقي داريد، اما حق شما بر همسرانتان اين است که کسي را که دوست نداريد به حريم و خانه شما راه ندهند. آگاه باشيد که حق آنان بر شما اين است که به خوبي پوشاک و غذا را براي آنان تهيه کنيد».



بر مرد واجب است که در خوراک و مسکن و لباس و بيتوته و ديگر رفتارهاي مادي بين زنانش عدالت برقرار کند. پس اگر به يکي از آنها بيش از ديگران توجه کند تهديدي که در حديث زير ذکر شده است، شامل حال او مي‌شود :

(من کانت له امرأتان يميل مع أحدهما علي الأخري، جائ يوم القيامة وأحد شقيه ساقط)[6] «هر کس دو زن داشته باشد و بين آنها عدالت برقرار نکند، روز قيامت در حالي به پيشگاه خداوند حاضر مي‌شود که يکي از پهلوهايش ساقط (افتاده) است».

ولي تمايل قلبي بيشتر به يکي از آنان اشکال ندارد؛ چون ميل و گرايش قلبي غيرارادي است، لذا خداوند متعال مي‌فرمايد :

) وَلَن تَستَطِيعُوا أن تَعدِلُوا بَينَ النِّسَاءِ وَلَو حَرصتُم فَلاَ تَمِيلُوا کُلَّ المَيلِ فَتَذَرُوهَا کَالمُعَلَّقَةِ ( (نساء : 129)

«شما نمي‌توانيد (ازنظر محبت قلبي) ميان زنان دادگري (کامل) برقرار کنيد هرچند هم (در اين راه به خود زحمت دهيد و) همه کوشش و توان خود را به کار بريد؛ ولي بطور کلي دوري نکنيد بدانگونه که او را به صورت زن معلقه‌اي درآوريد (که بلاتکليف بوده بطوريکه نه شوهر دارد و نه بي‌شوهر به شمار آيد)».

پيامبرr در امور مادي بين همسرانش به عدالت رفتار مي‌کرد و بين آنان فرق نمي‌گذاشت ولي با وجود اين عائشه محبوبترين آنان، نزدش بود :

از عمرو بن عاص روايت است : (أن النبيr بعثه علي جيش ذات السلاسل فأتيته فقلت : أي الناس أحب إليک؟ قال : عائشة، فقلت من الرجال؟ قال أبوها، قلت : ثم من؟ قال : ثم عمر بن الخطاب، فعد رجالا)[7] «پيامبرr مرا به فرماندهي لشکر ذات السلاسل برگزيد، نزد پيامبرr رفتم و گفتم محبوبترين مردم نزد شما کيست؟ فرمود عايشه، گفتم از ميان مردان چه کسي؟ فرمود : پدرش، گفتم بعد از او چه کسي؟ فرمود : عمر بن خطاب و چند مرد ديگر را هم نام برد».




--------------------------------------------------------------------------------

[1]) متفق عليه : خ (5214/314/9)، م (1461/1084/2)، د (2110/160/6)، ت (1148/303/2).

[2]) صحيح : [ص. ج 3266]، ت (3985/369/5).

[3]) صحيح : [ص. ج 3265]، ت (1172/315/2).

[4]) صحيح : [ص. ج 7741]، م (1469/1091/2).

[5]) حسن [ص. جه 1501]، ت (1173/315/2).

[6]) صحيح [ص. جه 1603]، جه (1969/633/1)، اين لفظ ابن ماجه است، د (2119/171/6)، ت (1150/304/2)، نس (63/7).

[7]) صحيح : [ص. ت 3046]، ت

زناني که ازدواج با آنان حرام است


خداوند متعال مي‌فرمايد :

) وَلاَ تَنکِحُوا مَانَکَحَ آبَاؤُکُمْ مِنْ النِّسَاءِ إِلاَّ مَا قَدْ سَلَفَ إِنَّهُ کَانَ فَاحِشَةً وَ مَقْتاً وَ سَاءَ سَبِيلاً. حُرَّمَتْ عَلَيْکُمْ أُمَّهَاتُکُمْ وَ بَنَاتُکُمْ وَ أَخَوَاتُکُمْ وَعَمَّاتُکُمْ وَ خَالاَتُکُمْ وَ بَنَاتُ الأخِ وَ بَنَاتُ الأُخْتِ وَ أُمَّهَاتُکُمْ اللاَتِي أَرْضَعْنَکُمْ وَ أَخَوَاتُکُمْ مِنْ الرِّضَاعَةِ وَ أُمَّهَاتُ نِسَائِکُمْ وَ رَبَائِبُکُمْ اللاَتِي فِي حُجُورِکُمْ مِنْ نِسَائِکُمْ اللاَتِي دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَإِنْ لَمْ تَکُونُوا دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَلاَجُنَاحَ عَلَيْکُمْ وَ حَلاَئِلُ أَبْنَائِکُمْ الَّذِينَ مِنْ أَصْلاَبِکُمْ وَ أَنْ تَجْمَعوا بَيْنَ الأُخْتَيْنِ إِلاَّ مَا قَدْ سَلَفَ إِنَّ اللهَ کَانَ غَفُوراً رَحِيماً. وَالْمُحْصَنَاتُ مِنْ النِّسَاءِ إِلاَّ مَا مَلَکَتْ أَيْمَانُکُمْ کِتَابَ اللهِ عَلَيْکُمْ وَأَحِلَّ لَکُمْ مَا وَرَاءَ ذَلِکُمْ أَنْ تَبْتَغُوا بِأَمْوَالِکُمْ مُحْصِنِينَ غَيْرَمُسَافِحِينَ ( (نساء : 22-24)

«با زناني ازدواج نکنيد که پدران شما با آنها ازدواج کرده‌اند؛ چرا که اين کار عمل بسيار زشت و مبغوض و روش بسيار نادرستي است؛ مگر آنچه گذشته است(و در زمان جاهليت بوده است که مورد عفو خدا قرار مي‌گيرد). خداوند بر شما حرام نموده است ازدواج با مادرانتان، دخترانتان، خواهرانتان، عمه‌هايتان، و خاله‌هايتان، برادرزادگانتان، خواهرزادگانتان، مادراني که به شما شير داده‌اند، خواهران رضاعي‌اتان، مادران همسرانتان، دختران همسرانتان از مردان ديگر که تحت کفات و رعايت شما پرورش يافته و با مادرانشان همبستر شده‌ايد، ولي اگر با مادرانشان همبستر نشده باشيد، گناهي (در ازدواج با چنين دختراني) بر شما نيست، همسران پسران صلبي خود و (بالأخره اينکه) دو خواهر را با هم جمع آوريد، مگر اينکه آنچه گذشته است (که با ترک يکي از آن دو خواهر، قلم عفو بر اين کار که در زمان جاهليت واقع شده است، کشيده خواهد شد) بي‌گمان خداوند بسي آمرزنده است (و گذشته راناديده مي‌گيرد و) مهربان است. و زنان شوهردار (بر شما حرام شده‌اند) مگر زناني که (آنان را در جنگ ديني مسلمانان با کافران) اسير کرده باشيد، که (در اين صورت نکاح شوهران کافرشان با اسارت لغو مي‌گردد و بعد از زدوده شدن رحم ايشان) براي شما حلال مي‌باشند. اين را خداوند بر شما واجب گردانده است (پس آنچه را که او بر شما حرام نموده است حرام بداريد و آنرا مراعات داريد) براي شما ازدواج با زنان ديگري جز اينان (يعني جز زنان مؤمن حرام) حلال گشته است و مي‌توانيد با اموال خود (از راه شرعي) زناني را جويا شويد و با ايشان ازدواج کنيد (بدان شرط که منظورتان زنا و دست‌بازي نباشد) و پاکدامن و از زنا خويشتندار باشيد».

خداوند متعال در اين آيه زناني را ذکر کرده که ازدواج با آنها حرام است، و با تأمل در آن در مي‌يابيم که تحريم دو نوع است :

1- تحريم ابدي، که در آن ازدواج مرد با زن براي هميشه ممنوع است.

2- تحريم موقت، که در آن تا زماني که زن در وضعيت خاصي قرار دارد، ازدواج با او ممنوع است ولي بمحض اينکه اين وضعيت تغيير کرد، تحريم از بين مي‌رود و ازدواج با او حلال مي‌شود.

اسباب تحريم ابدي عبارتند از : نسب، خويشاوندي ناشي از ازدواج (مصاهره)، شيرخوارگي.

أ- زناني که به سبب نسب حرام شده‌اند عبارتند از :

مادران، دختران، خواهران، عمه‌ها، خاله‌ها، دختران برادر و دختران خواهر.

ب- زناني که به سبب مصاهره حرام شده‌اند عبارتند از :

1- مادر همسر، و در تحريم او آميزش با دخترش شرط نيست بلکه به محض عقد دخترش حرام مي‌شود.

2- دختر زني که با او آميزش کرده است پس اگر مردي مادر را عقد کرد بدون اينکه با او آميزش کند، دخترش براي او حلال است، به دليل فرموده خداوند متعال : ) فَإن لَم تَکُونُوا دَخَلتُم بِهِنَّ فَلاَجُنَاحَ عَلَيکُم ( «ولي اگر با مادرانشان همبستر نشده باشيد گناهي (در ازدواج با چنين دختراني) بر شما نيست».

3- همسر پسر که به محض عقد حرام مي‌شود.

4- همسر پدر، بر پسر حرام است که با همسر پدرش ازدواج کند و اين تحريم به محض اينکه پدرش او را عقد کرد حاصل مي‌شود.

ج- تحريم به سبب شيرخوارگي :

خداوند متعال مي‌فرمايد : ) وَ أُمَّهَاتُکُمْ اللاَتِي أَرْضَعْنَکُمْ وَ أَخَوَاتُکُمْ مِنْ الرِّضَاعَةِ ( «و مادراني که به شما شير داده‌اند و خواهران رضاعي‌تان».

و پيامبرr مي‌فرمايد : ) الرَّضَاعَةُ تُحَرِّمُ مَاتُحَِّرمُ الوَلاَدَةُ ([1] «شيرخوارگي حرام مي‌کند آنچه را که نسب حرام مي‌کند».

بنابراين شيردهنده مادر (رضاعي) است، در نتيجه تمام کساني که از جانب مادر نسبي بر پسر حرام شده‌اند، از طرف مادر رضاعي بر شيرخوار نيز حرام مي‌شوند.

پس شيرخوار نمي‌تواند با افراد زير ازدواج کند :

1- زن شي

ردهنده، (مادر رضاعي) 2- مادرزن شيردهنده 3- مادرشوهر شيردهنده 4- خواهرزن شيردهنده 5- خواهرشوهر شيردهنده 6- دختران پسر و دختر شيردهنده 7- خواهرشيري.



مقدار شيري که با خوردن آن تحريم ثابت مي‌شود:
از عايشه روايت است که پيامبرr فرمود : (لاتحرم المصة و المصتان)[2] «با يک يا دو بار مکيدن تحريم ثابت نمي‌شود».

از ام فضل روايت است که پيامبرr فرمود : (لاتحرم الرضعة أوالرضعتان، أوالمصة أو المصتان)[3] «با يک يا دو بار شيرخوردن(*) و يا يک يا دو بار مکيدن تحريم ثابت نمي‌شود».

از عايشه روايت است : (کان فيما أنزل من القرآن عشر رضعات معلومات يحرمن، ثم نسخن، بخمس معلومات. فتوفي رسول اللهr و هن فيما يقرأ من القرآن)[4] «از جمله آيات نازل شده در قرآن، آية (عشر رضعات معلومات يحرمن) بود. «يعني : ده بار شير دادن معلوم (نکاح را) حرام مي‌کند». سپس لفظ و حکم اين آيه با آيه (بخمس معلومات) نسخ شد. «يعني ک با پنج بار شيردادن معلوم». (تلاوت پنج بار شيردادن نسخ شد و حکم آن باقي ماند) سپس پيامبرr فوت کرد ولي (به خاطر تأخير نسخ آن) آيه نسخ شده از جمله آياتي بود که (هنوز) جزو قرآن به حساب مي‌آمد».

شيرخوارگي بايد تا دو سالگي باشد (و بعد از آن اعتبار ندارد) به دليل فرموده خداوند متعال :

) وَالوَالِدَاتُ يُرضِعنَ أولاَدَهُنَّ حَولَينِ کَامِلَينِ لِمَن أرَادَ أن يُتِمَّ الرَّضَاعَةَ ( (بقره : 233)

«مادران (اعم از مطلقه و غيرمطلقه) دو سال تمام فرزندان خود را شير مي‌دهند، هرگاه يکي از والدين يا هر دوي ايشان خواستار تکميل دوران شيرخوارگي شوند».

از ام سلمه روايت است که پيامبرr فرمود : (لايحرم من الرضاع إلا ما فتق الأمعاء في الثدي و کان قبل الفطام)[5] «شيرخوارگي موجب تحريم ازدواج نمي‌شود مگر زماني که شير به روده کودک برسد (بطوريکه روده کودک تنها از آن تغذيه کند) و قبل از دو سالگي باشد».



زناني که بطور موقت حرام شده‌اند:
1- جمع بين دو خواهر (دوخواهر را در يک زمان به ازدواج خود درآوردن)، خداوند متعال مي‌فرمايد :

‌) وَ أن تَجمَعُوا بَينَ الأُختَينِ إلاَّ مَا قَدسَلَفَ ( (نساء : 23)

«و اينکه دو خواهر را با هم جمع آوريد، مگر آنچه گذشته است» (که با ترک يکي از آندو خواهر، قلم عفو بر اين کار که در زمان جاهليت واقع شده است کشيده خواهد شد)».

2- جمع بين زن و عمه يا خاله او : به دليل حديث ابوهريره از پيامبرr که فرمود : (لايجمع بين المرأة و عمتها ولا بين المرأة و خالتها)[6] «جمع بين زن و عمه‌اش، زن و خاله‌اش، جايز نيست».

3- زني که همسر مردي ديگر است و در عده او به سر مي‌برد : به دليل فرموده خداوند متعال : ) وَالمُحصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلاَّ مَا مَلَکَت أيمَانُکُم (. «زنان شوهردار (بر شما حرام شده‌اند) مگر زناني که (آنان را در جنگ ديني مسلمانان با کافران) اسير کرده باشيد، که بعد از پاک شدن رحم ايشان، براي اسيرکننده حلال مي‌گردند اگرچه در ازدواج کسان ديگري باشند، به دليل حديث ابوسعيد :

(أن رسول اللهr بعث جيشا إلي أو طاس، فلقي عدوا فقاتلوهم، فظهروا عليهم و أصابوا سبايا، و کان ناس من أصحاب رسول اللهr تحرجوا من غشيانهن، من أجل أزواجهن من المشرکين، فأنزل الله عزوجل في ذلک
) وَالمُحصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلاَّ مَا مَلَکَت أيمَانُکُم ( أي فهن لکم حلال إذا انقضت عدتهن)[7] «پيامبرr سپاهي را به او طاس فرستاد، و با دشمن روبرو شدند و با آنها جنگيدند، و بر آنها چيره شدند، و چندين زن را به اسارت درآوردند، گروهي از اصحاب پيامبرr به خاطر شوهران مشرکشان نزديکي با آنان را ناپسند دانستند، خداوند عزوجل در اين باره اين آيه را نازل کرد : ) وَالمُحصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلاَّ مَا مَلَکَت أيمَانُکُم (. «هرگاه عده آنان به پايان رسيد براي شما حلال‌اند».

4- زني که سه بار طلاق داده شده، ازدواج او با شوهر اولش جايز نيست، مگر اينکه مرد ديگري بطور صحيح او را به ازدواج خود درآورده سپس او را طلاق دهد، به دليل فرموده خداوند متعال : ) فَإن طَلَّقَهَا فَلاَتَحِلُّ لَهُ مِن بَعدُ حَتَّي تَنکِحَ زَوجاً غَيرَهُ، فَإن طَلَّقَهَا فَلاَجُنَاحَ عَلَيهِمَا أن يَتَرَاجَعَا إن ظَنَّا أن يُقِيمَا حُدُودَ اللهِ ( «پس اگر (بعد از طلاق و رجوع بار ديگر هم) او را طلاق داد از آن به بعد زن براي او حلال نخواهد بود، مگر اينکه با شوهري ديگر ازدواج کند، (و با او آميزش جنسي نمايد و ازدواج واقعي و جدي صورت گيرد نه موقتي و فريبکارانه) دراينصورت اگر (شوهر دوم) او را طلاق داد، گناهي بر آن دو (زن و شوهر اول) نخواهد بود که (به کانون زندگي زناشويي) برگردند (و زن با شوهر اول ازدواج نمايد) در صورتيکه اميدوار باشند که مي‌توانند حدود الهي را (محترم بشمارند و) پابرجا دارند».

5- ازدواج با زنان زناکار : براي هيچ زن و مردي جايز نيست که با مرد و زن زناکار ازدواج کند، مگر اينکه توبه

کنند؛ به دليل فرموده خداوند متعال :

) الزَّانِي لاَيَنکِحُ إلاَّ زَانِيَةً أَو مُشرِکَةً وَ الزَّانِيَةُ لاَينَکِحُهَا إلاَّ زَانٍ أو مُشرِکٌ وَ حُرّمَ ذَلِکَ عَلَي المُؤمِنِينَ ( (نور : 3)

«مرد زناکار (پيش از دست کشيدن از کار پليد زنا و توبه کردن از آلوده داماني) حق ندارد جز با زن زناکار (فاحشه‌اي که از عمل زشت فاحشه‌گري دست نکشيده و از آلوده داماني توبه نکرده باشد) و يا با زن مشرک (و کافري که هنوز بر شرک و کفر ماندگار باشد) ازدواج کند، همانگونه هم زن زناکار (پيش از دست کشيدن از کار پليد زنا و توبه از آلوده‌داماني) حق ندارد جز با مرد زناپيشه (ماندگار بر زناکاري و توبه ناکرده از آلوده‌داماني) و يا با مرد مشرک (و کافري که هنوز شرک و کفر را رها نکرده باشد) ازدواج کند، چنين ازدواجي بر مؤمنان حرام شده است».

از عمرو بن شعيب از پدرش از جدش روايت است : (أن مرثد بن أبي مرثد الغنوي کان يحمل الأساري بمکة، و کان بمکة بغي يقال لها عناق، و کانت صديقته، قال : جئت إلي النبيr فقلت : يا رسول الله أنکح عناقا؟ قال : فسکت عني فنزلت : ) وَالزَّانِيَةُ لاَيَنکِحُهَا إلاَّ زَانٍ أو مُشرکٌ ( فدعاني فقرأها علي وقال : لاتنکحها)[8] «مرثد بن ابي مرثد غنوي اسيران را به مکه حمل مي‌کرد، در مکه زن زناکاري به نام عناق که دوست مرثد بود زندگي مي‌کرد، مرثد گفت : نزد رسول اللهr رفتم و گفتم : اي رسول خدا! آيا عناق را به ازدواج خود درآورم؟ مرثد گويد : پيامبر در جواب من ساکت ماند، سپس اين آيه نازل شد : ) وَالزَّانِيَةُ لاَينَکِحُهَا إلاَّ زَانٍ أو مُشرکٌ ( مرا صدا زد و آيه را برايم خواند، و فرمود : با او ازدواج نکن».



--------------------------------------------------------------------------------

[1]) متفق عليه : خ (5099/139/9)، م (1444/1068/2)، ت (1157/307/2)، د (2041/53/6)، نس (99/6).

[2]) صحيح : [ص 1557]، [الإرواء 2148]، م (1450/1073/2)، ت (1160/308/2)، د (2049/69/6)، جه (1941/624/1)، نس (101/6).

[3]) صحيح : [مختصر م 878]، م (1451 / 20/1074/2)، و هذا لفظه، نس (101/6).

*) رضعه يا يک بار شير خوردن اين است که پستان مادر در دهان کودک گذاشته شود و کودک آنرا بمکد و بعد از خوردن به اختيار خود آنرا رها کند و هيچ عارضي غير طبيعي او را از مکيدن باز ندارد «مترجم».

[4]) صحيح : [مخصتر مسلم 879]، م (1425/1075/2)، د (2048/67/6)، ت (1160/308/2)، جه (1942/625/1) بمعناه، نس (100/6).

[5]) صحيح : [الإرواء 2150]، ت (1162/31/2).

[6]) متفق عليه: خ (5109/160/9)، م (1408/1028/2)، د (2025/72/6)، ت (1135/297/2)، جه (1929/621/1)، بمعناه، نس (98/6).

[7]) صحيح : مختصر م 837]، م (1456/1079/2)، ت (5005/301/4)، نس (110/6)، د (2141/190/6).

[8]) سند آن حسن است : [ص. نس 3027]، د (2037/48/6)، نس (66/6)، ت (3227/10/5).

ازدواجهاي فاسد

1- نکاح شغار:
نکاح شغار عبارت است از اينکه کسي دختر يا خواهر خود و يا دختري که سرپرستي اورا که به عهده دارد به ازدواج کسي ديگر درآورد به شرط اينکه او هم دختر، خواهر، خواهرزاده و... خود را به ازدواج او يا پسرش يا برادرزاده‌اش درآورد.

ابن عقد به اين صورت فاسد است خواه مهريه براي آن ذکر شده باشد يا خير، چون پيامبرr از اين کار نهي کرده و مسلمانان را از آن برحذر داشته است. وخداوند متعال هم فرموده است :

) وَمَا آتَاکُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ مَا نَهَاکُم عَنهُ فَانتَهُوا ( (حشر : 7)

«چيزهايي را که پيامبر براي شما (از احکام الهي) آورده، اجرا کنيد و از چيزهايي که شما را از آن بازداشته است، دست بکشيد».

و در صحيحين از ابن عمر روايت است : (أن النبيr نهي عن الشغار)[1] «پيامبرr از نکاح شغار نهي کرد».

در صحيح مسلم از ابوهريره روايت است که پيامبرr از نکاح شغار نهي کرد. و فرمود شغار اين است که مردي، به مردي ديگر بگويد : (زوجني ابنتک و أزوجک ابتني، أو زوجني أختک و أزوجک أختي)[2] «دختر را به ازدواج من در بياور، تا من (در مقابل)، دخترم را به ازدواج تو درآورم، يا خواهرت را به ازدواج من در بياور تا من هم (در مقابل) خواهرم را به ازدواج تو درآورم».

در حديثي ديگر فرمودند : (لاشغار في الإسلام)[3] «در اسلام شغار نيست».

لذا، اين احاديث صحيح دلالت مي‌کند بر اين که نکاح شغار حرام، فاسد و مخالف شرع و قانون خداوند است و پيامبرr بين نکاح شغاري که در آن مهريه ذکر شده باشد و نکاحي که اسمي از مهريه به ميان نيامده باشد تفاوتي قايل نشده است.

اما آنچه در حديث ابن عمر درباره تفسير نکاح شغار آمده مبني بر اينکه نکاح شغار عبارت است از اينکه مردي دخترش را به ازدواج ديگري درآورد به شرطي که او هم در مقابل دختر خود را به ازدواج او درآورد بدون اينکه مهريه‌اي در کار باشد. اهل علم گفته‌اند که در حديث ابن عمر اين تعريف (دربارة شغار) از کلام نافع است، نه پيامبرr، چراکه پيامبرr در حديث ابوهريره که قبلاً ذکر شد شغار را تفسير کرده و فرموده است : «شغار نکاحي است که مردي دختر يا خواهرش را به ازدواج ديگري درآورد به شرط آنکه او هم در مقابل دختر يا خواهرشرا به ازدواج درآورد» و نفرموده که بين آنها مهريه نباشد و اين دلالت مي‌کند بر اينکه ذکر يا عدم ذکر مهريه هيچ تأثيري در حکم اين نوع ازدواج ندارد وآنچه باعث فساد آن مي‌شود به شرط گرفتن مبادله (دو زن) است که فساد زيادي را به دنبال دارد؛ چون اين نوع ازدواج منجر به مجبور کردن زنان به ازدواج با کساني مي‌شود که راضي نيستند، و در واقع در اين نوع ازدواج مصلحت اولياء بر مصلحت زنان ترجيح داده مي‌شود و اين کاري ناپسند و ظلمي بر زنان است. يکي ديگر از اثرات نامطلوب آن، محروم کردن زنان از مهرالمثلشان است همانطور که در ميان انجام دهندگان اين عقد ناپسند وجود دارد مگر کسي که خدا بخواهد (و او را از اين منکر محافظت کند) و بسياري از اين نوع ازدواجها به جنگ و دشمني بعد از ازدواج مي‌انجامند و اين از عقوبات زودرس مخالفت با شرع است.[4]



2- نکاح محلل:
نکاحي است که مرد زني را که سه طلاقه شده پس از سپري شدن عده‌اش به ازدواج خود درآورد، سپس او را طلاق داده تا براي شوهر اولش حلال شود.

اين نوع ازدواج گناهي کبيره و عملي زشت است، و به هيچ صورت جايز نمي‌باشد، چه هنگام عقد يا قبل از آن، اين شرط را کرده باشند، و يا اينکه يکي از آنها در دل نيت اين کار را داشته باشد، در هر صورت انجام دهنده آن ملعون است.

از علي روايت است : (لعن رسول اللهr المحلل و المحلل له)[5] «پيامبرr محلل(حلال کننده زني که سه طلاق شده) و محلل له(مردي که زن برايش حلال شده – شوهر اول) را لعنت کرده است».

از عقبه بن عامر روايت است که پيامبرr فرمود : (ألا أخبرکم بالتيس المستعار؟ قالوا : بلي يا رسول الله، قال : هو المحلل، لعن الله المحلل و المحلل له)[6] «آيا شما را از بز نر به کرايه گرفته شده خبردار کنم؟ گفتند بله اي رسول خدا، فرمود : او محلل است، خداوند محلل و محلل‌له را لعنت کرده است».

از عمر بن نافع از پدرش روايت است : (جاء رجل إلي ابن عمر رضي الله عنهما فسأله عن رجل طلق أمرأته ثلاثا، فتزوجها أخ له من غير مؤامرة منه ليحلها لأخيه، هل تحل للأول؟ قال : لا، إلا نکاح رغبة، کنا نعد هذا سفاحا علي عهد رسول اللهr)[7] «مردي نزد ابن عمر(رض) آمد و از او درباره مردي سؤال کرد که همسرش را سه بار طلاق داده است و يکي از برادران (ديني‌اش) بدون داشتن هيچ حيله و نقشه‌اي او را به ازدواج خود درآورده تا او را براي برادرش حلال کند آيا (اين زن) براي (شوهر) اول حلال مي‌شود؟ ابن عمر گفت : نه، مگر اينکه ازدواج از روي ميل و رغبت (و بدون قصد تحليل) باشد؛ چون ما در زمان رسول اللهr اين کار را زنا به حساب مي‌آورديم».



نکاح زن به نيت طلاق دادن او:
شيخ سيد ساب

ق(ره) در کتاب فقه السنه (38/2) مي‌گويد : علماء اتفاق‌نظر دارند بر اينکه اگر مردي زني را بدون اينکه هنگام عقد،مدتي را معين کند، به ازدواج خود درآورد، اگر قصد داشته باشد که بعد از مدتي يا بعد از برطرف شدن نيازش در آنجايي که هست، اورا طلاق دهد، اين ازدواج صحيح است.

ولي اوزاعي با اين رأي مخالف است و آنرا نکاح متعه مي‌داند.

شيخ رشيد رضا در تفسير «المنار» در اين باره مي‌گويد :

«هرچند تشديد و تأکيد علماي سلف و خلف در منع نکاح متعه، ايجاب مي‌کند که ازدواج به نيت طلاق ممنوع باشد، واگرچه فقها مي‌گويند : اگر مرد هنگام ازدواج، مدت زمان خاصي را در دل نيت کرده باشد، ولي در صيغه عقد آنرا به شرط نگيرد، نکاحش صحيح است. ليکن پنهان کردن تعيين وقت ونيت طلاق، حيله و فريب به حساب مي‌آيد، لذا اين نوع عقد سزاوارتر به بطلان از عقدي است که با رضايت شوهر و زن و ولي او منعقد شده و تنها مفسده آن، به بازي گرفتن بزرگترين پيوند بشري يعني ازدواج و شهوتراني زنان و مردان شهوتران است، اين نوع ازدواج بايد به طريق اولي باطل باشد؛ چراکه اين نوع ازدواج علاوه بر حيله و فريب‌کاري داراي مفاسدي ديگر است، همچون دشمني و کينه و از بين رفتن اعتماد حتي به انسانهاي صادقي که قصد ازدواج حقيقي دارند، ازدواجي که هدف آن پاکدامني هر يک از زن و شوهر و خلوص نيت آنها نسبت به يکديگر و همکاريشان براي تأسيس خانواده‌اي صالح در ميان امت اسلامي است – اه‍ - ».

مي‌گويم : اثر عمر بن نافع از پدرش نظر شيخ رشيد(ره) را تأييد مي‌کند که : (جاء رجل إلي إبن عمر رضي الله عنهما فسأله عن رجل طلق امرأته ثلاثا، فتزوجها أخ له من غير مؤامرة منه، ليحلها لأخيه، هل تحل للأول؟ قال : لا إلا نکاح رغبة، کنا نعد هذا سفاحا علي عهد رسول اللهr)[8] «مردي نزد ابن عمر(رض) آمد و از او درباره مردي سؤال کرد که همسرش را سه بار طلاق داده است و يکي از برادران (ديني‌اش) بدون داشتن هيچ حيله و نقشه‌اي او را به ازدواج خود درآورده تا او را براي برادرش حلال کند، آيا (اين زن) براي شوهر (اول) حلال مي‌شود؟ ابن عمر گفت نه : مگر اينکه ازدواج از روي ميل و رغبت (و بدون قصد تحليل) باشد، چون ما در زمان رسول اللهr اين کار را زنا به حساب مي‌آورديم».


--------------------------------------------------------------------------------

[1]) [مختصر م 808]، خ (5112/162/9)، م (1415/1034/2)، نس (112/6).

[2]) صحيح : [مختصر م 808]، م (1416/1035/2).

[3]) صحيح : [ص. ج 7501]، م (1415 – 60/1035/2).

[4]) به رساله «حکم السفور و الحجاب و نکاح الشغار» نوشته شيخ بن باز رحمت خدا بر او باد مراجعه شود.

[5]) صحيح : [ص. ج 5101]، د (2062/88/6)، ت (1128/294/2)، جه (1935/622/1).

[6]) حسن : [ص. جه 1572]، جه (1936/623/1)، کم (198/2)، هق (208/7).

[7]) صحيح : [الإرواء 6/311]، کم (199/2)، هق (208/7).

[8]) صحيح : [الإرواء 6/311]، کم (199/2)، هق (208/7).

حقوق زن بر مرد


خداوند متعال مي‌فرمايد :

) وَ مِن آيَاتِه أن خَلَقَ لَکُم مِن أنفُسِکُم أزوَاجاً لِتَسکُنُوا إلَيهَا وَ جَعَلَ بَينَکُم مَوََّةً وَ رَحمَةً ( (روم : 21)

«و يکي از نشانه‌هاي (دال بر قدرت و عظمت) خدا اين است که از جنس خودتان همسراني را براي شما آفريد تا در کنار آنان بياراميد و در ميان شما و ايشان محبت و مهرباني انداخت».

محبت و رحمتي که بين زن و شوهر وجود دارد، بين هيچ دو نفر ديگري ديده نمي‌شود، خداوند سبحان دوست دارد که اين محبت و مهرباني بين زنان و شواهران تداوم پيدا کند، لذا حقوقي را براي آنان واجب کرده که رعايت آنها محبت و مهرباني را (تداوم بخشيده) و آنرا از نابودي حفظ مي‌کند، خداوند متعال مي‌فرمايد :

) وَلَهُنَّ مِثلُ الَّذِي عَلَيهِنَّ بِالمَعرُوفِ ( (بقره : 228)

«و براي همسران (حقوق و واجباتي) است (که بايد شوهران ادا بکنند) همانگونه که بر آنان (حقوق و واجباتي) است که (بايد همسران اداء بکنند) به گونه‌اي شايسته».

اين کلام با وجود اختصاري که دارد دربرگيرنده مفاهيمي است که بيان آنها نياز به نوشتن کتاب بزرگي دارد. اين قاعده‌اي کلي است و بيان‌کنندة اين است که زن در تمام حقوق با مرد مساوي است مگر دز يک مورد که خداوند آن را در آيه ) وَلِلرِّجَالِ عَلَيهِنَّ دَرَجَةٌ ( «و مردان را بر زنان برتري است» بيان فرموده است.

خداوند بزرگ شناخت حقوق و وظايف زنان را به عرف و عادتي که ميان مردم درباره معاشرت و رفتار آنها با يکديگر وجود دارد، محول کرده است، و شيوه عرف بين مردم تابع شرايع و عقايد و آداب و عاداتشان است، پس اين جمله ميزاني به مرد مي‌دهد تا با آن رفتارش را با همسرش در تمام شئون و احوال زندگي بسنجد، پس اگراز او خواست کاري را انجام دهد به ياد مي‌آورد که او نيز در مقابل همسرش وظايفي به عهده دارد.

از ابن عباس(رض) روايت است : (إني لأتزين لامرأتي کما تتزين لي) «من خودم را براي همسرم مي‌آرايم همچنانکه او خودش را براي من مزين مي‌کند».[1]

مسلمان واقعي به حقوقي که همسرش بر او دارد اعتراف مي‌کند؛ همچنانکه خداوند متعال مي‌فرمايد : )وَلَهُنَّ مِثلُ الَّذِي عَلَيهِنَّ بِالمَعرُوفِ( «و براي همسران (حقوق و واجباتي) است (که بايد شواهران ادا بکنند) همانگونه که بر آنان (حقوق و واجباتي) است که (همسران اداء بکنند) به گونه‌اي شايسته».

و پيامبرr مي‌فرمايد : (ألا إن لکم علي نسائکم حقا و لنسائکم عليکم حقا)[2] «آگاه باشيد که همسرانتان بر شما حقي دارند همانطور که شما بر آنان حقي داريد».

مسلمان فهميده هميشه تلاش مي‌کند که حق همسرش را ادا کند بدون توجه به اينکه آيا حق خودش را دريافت کرده است يا نه، چون اسلام بر تداوم محبت و مهرباني بين زوجين و فرصت ندادن به شيطان براي پاشيدن بذر اختلاف بين آنان حريص است.

از باب (الدين النصيحة) «دين نصيحت است» اکنون حقوق زن بر مرد را بيان مي‌کنيم و پس از آن حقوق مرد بر زن را ذکر مي‌کنيم، به اميد اينکه زوجين از آن درس بگيرند و همديگر را به حق و صبر وصيت کنند.

(إن لنسائکم عليکم حقا) «به راستي زنان شما بر شما حقي دارند»، حقوق زنان بر مردان عبارتند از :

1- مرد با همسرش به خوبي معاشرت کند به دليل فرموده خداوند متعال :

) وَعَاشِرُوهُنَّ بِالمَعرُوفِ ( (نساء : 19)

«و با آنان (زنان) به خوبي معاشرت کنيد».

و معاشرت خوب يعني اينکه اگر غذا خورد به او نيز غذا بدهد، واگر براي خود لباس خريد براي او هم لباس بخرد واگر زن نافرماني او را کرد، به روشي که خداوند براي تأديب زنان مقرر کرده، او را تأديب کند، به اين ترتيب که نخست او را به روشي نيکو و بدون فحش و دشنام و حرف زشت نصيحت کند، پس اگر از او اطاعت کرد چه بهتر، در غير اينصورت بستر (خواب) خود را از او جدا کند، اگر در اين حالت از او اطاعت کرد چه بهتر، در غير اينصورت او را بزند، ولي بايد از زدن بر سر و صورت و ضربه شديد خودداري نمايد، به دليل فرموده خداوند متعال :

) وَاللاَّتِي تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَاهَجُرُوهُنَّ فِي المَضَاجِعِ وَاضرِبُوهُنَّ فَإن أطَعنَکُم فَلاَتَبغُوا عَليَهِنَّ سَبيلاً، إِنَّ اللهَ کَانَ عَلِيّاً کَبِيراً ( (نساء : 34)

«و زناني که از سرکشي و سرپيچي ايشان بيم داريد پند و اندرزشان دهيد و (اگر مؤثر واقع نشد) از همبستري با آنان خودداري کنيد و بستر خويش را جدا کنيد (و با ايشان سخن نگوييد و اگر بازهم مؤثر واقع نشد و راهي جز شدت عمل نبود) آنانرا (تنبيه کنيد و کتک مناسبي) بزنيد، پس اگر از شما اطاعت کردند (ترتيب سه‌گانه را مراعات داريد و از اخف به أشد نرويد و جز اين) راهي براي (تنبيه) ايشان نجوييد (و بدانيد که) بيگمان خداوند بلندمرتبه و بزرگ است».

و به دليل فرموده پيامبرr که وقتي از او سؤال شد حق همسران ما بر ما چيست؟ فرمود : (أن تطعمها إذا طعمت و تکسوها إذا اکتسيت ولاتض

رب الوجه و لاتقبح ولاتهجر إلا في البيت)[3] «هرگاه غذا خوردي به او هم غذا بدهي، و هرگاه لباس خواستي براي او هم لباس فراهم کني (غذا و پوشاکش را فراهم کن)، و به صورت او نزني و به او ناسزا نگوئي و تنها در خانه بسترش را ترک کن».

از نشانه‌هاي تکامل اخلاقي و رشد ايماني مرد اين است که با همسرش رفيق و نرم‌خو باشد همچنانکه پيامبرr مي‌فرمايد : ) أکمل المؤمنين إيمانا أحسنهم خلقا، و خيارکم خيارکم لنسائهم ([4] «کاملترين مؤمنان از لحاظ ايمان، خوش اخلاقترين آنان‌اند و بهترين شما کساني هستند که براي همسرانشان بهترند» بنابراين احترام به زن نشانه کمال شخصيت (مسلمان) است و اهانت به او نشانه پستي و فرومايگي است.

از جمله احترام به زن اينست که به پيروي از پيامبرr نسبت به او مهربان باشيم و با او بازي و شوخي کنيم؛ چون پيامبرr باعايشه ملاطفت مي‌کرد و با او مسابقه مي‌داد تا اينکه عايشه گفت : (سابقني رسول اللهr فسبقته قلبثنا حتي إذا أرهقني اللحم سابقني فسبقني، فقال : هذه بتلک)[5] «پيامبرr با من مسابقه داد از او پيشي گرفتم، بعد از مدتي گوشت بدنم زياد شد (چاق شدم)، (پيامبر) با من مسابقه داد و از من پيشي گرفت و فرمود : اين به آن».

پيامبرr بازي کردن بجز با همسر را باطل مي‌دانست و مي‌فرمود : (کل شي يلو به ابن آدم فهو باطل، إلا ثلاثا : رميه عن قوسه، وتأديبه لفرسه، و ملاعبته أهله، فإنهن من الحق)[6] «هر آنچه انسان با آن بازي کند باطل است مگر سه چيز : تيراندازي، اسب سواري، بازي با همسر، چون اين سه، واقعيت‌اند».

2- از حقوق زن بر مرد اين است که در برابر اذيت و آزار او صبر کرده و از اشتباهاتش درگذرد به دليل فرموده پيامبرr : (لايفرک مؤمن مؤمنة إنکره منها خلقا رضي منها آخر)[7] «هيچ مرد مؤمني نبايد کينه زن مؤمني را به دل بگيرد، چون اگر رفتاري را از او نپسندد، رفتار ديگري را از او مي‌پسندد».

در حديثي ديگر مي‌فرمايد : (استوصوا بالنساء خيرا، فإنهن خلقن من ضلع، و إن أعوج ما في الضلع أعلاه، فإن ذهبت تقيمه کسرته، و إن ترکته لم يزل أعوج، فاستوصوا بالنساء خيرا)[8] «(همديگر را نسبت به رعايت حقوق) زنان به خير سفارش کنيد، آنان از استخوان دنده آفريده شده‌اند. و کج‌ترين دنده‌ها بالاترين آنها است،اگر بخواهي آنرا راست کني، آنرا مي‌شکني و ار به حال خود رها کني همواره کج خواهد ماند، پس (نسبت به) زنان به خير سفارش کنيد». بعضي از سلف گفته‌اند : «بدان که خوشرفتاري با زنان، دفع اذيت از آنان نيست بلکه عبارت است از اينکه به پيروي از پيامبرr اذيت وآزار آنان را تحمل کرده و در مقابل کم‌عقلي و خشم آنان صبر پيشه کنيم؛ چون پيامبرr سخنانش را تکرار مي‌کرد (يعني براي اولين بار سخنان او را اجرا نمي‌کردند) و بعضي از آنها او را از روز تا شب ترک مي‌کردند».[9]

3- يکي ديگراز حقوق زن بر مرد اين است که او را از هر چيزي که شرف او را لکه‌دار مي‌کند و ناموس او را مي‌شکند و به کرامت او لطمه مي‌زند، محافظ کند و او را از بي‌حجابي و آرايش (براي بيگانگان) و اختلاط با مردان نامحرم منع کند، همچنانکه بر او (مرد) واجب است که به اندازه کافي وسايل و امکانات عفت را برايش فراهم کند و مراقبت کافي از او به عمل آورد و اجازه ندهد که از نظر اخلاقي و ديني فاسد شود و فرصت و مجال خارج شدن از اوامر خدا و رسول او و رويگرداني از حق را به او ندهد چون او سرپرست و مسئول زن است و وظيفه دارد از او نگهداري و مواظبت کند؛ زيرا خداوند متعال مي‌فرمايد :

) الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَي النِّسَاءِ ( (نساء : 34)

«مردان سرپرست زنان هستند».

و پيامبرr مي‌ فرمايد : (والرجل راع في أهله و هو مسئول عن رعيته)[10] «مرد سرپرست خانواده است ونسبت به آنان سؤال مي‌شود».

4- حق ديگر زن بر مرد اين است که ضروريات دين رابه او ياد دهد يا به او اجازه دهد تا در مجالس علم حضور يابد؛ چون نياز زن به اصلاح دين و تزکيه روح کمتر از نياز او به خوردن و آشاميدن نيست، به دليل فرموده خداوند متعال :

) يَا أيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أنفُسَکُم وَ أهلِيکُم نَاراً وَ قُودُهَا النَّاسُ وَ الحِجَارَةُ ( (تحريم : 6)

«اي مؤمنان،خود و اهل و خانواده خويش را از آتش دوزخي برکنار داريد که افزوزينه آن انسانها و سنگها است».

همسر جزو اهل و خانواده است، و حفاظت او از آتش بوسيله ايمان و عمل صالح ممکن است و عمل صالح نياز به علم و شناخت دارد تا اداي آن به شيوه‌اي مطلوب و مشروع ممکن باشد.

5- حق ديگر زن بر مرد اين است که او را به برپاداشتن دين خدا و مواظبت بر نمازها امر کند به دليل فرموده خداوند متعال :

) وَأْمر أهلَکَ بِالصَّلاَةِ وَ اصْطَبِر عَلَيهَا ( (طه : 132)

«اهل خانواده خود را به برپايي نماز دستور بده و خود نيز بر اقامه آن ثابت و ماندگار باش».

6- حق ديگر زن بر مرد آن است که هنگام ضرورت و نياز

به او اجازه دهد از خانه‌اش خارج شود مثلاً اگر بخواهد در نماز جماعت حاضر شود يا به ديدن خانواده و نزديکان يا همسايگانش برود به شرطي که اورا به پوشيدن چادر و حجاب کامل توصيه کند و او را از آرايش و بي‌حجابي و استفاده از عطر و بوي خوش (هنگام خارج شدن از خانه) منع کند و از اختلاط با مردان و دست دادن با آنان و نگاه کردن به (برنامه‌هاي زشت) تلويزيون و گوش دادن به آواز و موسيقي منع کند.

7- حق ديگر زن بر مرد آنست که از فاش کردن اسرار و بازگو کردن عيوب او خودداري کند؛ چراکه مرد امين، مدافع و حامي زن است. و از مهمترين اين اسرار، اسرار زناشوئي است، لذا پيامبرr از افشاي اين اسرار نهي فرموده‌اند به دليل حديث اسماء بنت يزيد که گفت : نزد پيامبرr بودم، و گروهي از زنان و مردان کنار او نشسته بودند که فرمود : (لعل رجلا يقول ما يفعل بأهله و لعل امرأة تخبر بما فعلت مع زوجها؟ فأرم القوم فقلت : إي والله يا رسول الله : إنهن ليفعلن و إنهم ليفعلون. قال فلا تفعلوا، فإنما ذلک مثل الشيطان لقي شيطانة في طريق فغشيها والناس ينظرون)[11] «شايد بعضي از مردان و زنان اسرار زناشوئي خود را بازگو کنند؟ مردم ساکت شدند، گفتم بله، به خدا قسم اي رسول خدا! زنان اين کار را مي‌کنند و مردان هم اين کار را مي‌کنند، پيامبرr فرمود : اين کار را نکنيد چون اين کار مانند کار شيطاني نر است که شيطاني ماده را در راه مي‌بيند و در حاليکه مردم به آنها نگاه مي‌کنند با او آميزش مي‌کند».

8- حق ديگر زن بر مرد آن است که به پيروي از پيامبرr در کارها با او مشورت کند بويژه در مواردي که مربوط به او و فرزندانشان مي‌شود، چراکه پيامبرr باهمسرانش مشورت مي‌کرد و نظر آنان را قبول مي ‌کدرد، از جمله مشورت پيامبرr با همسرانش اين بود که بعد از قرارداد صلح حديبيه به اصحابش فرمود : (قوموا فانحروا ثم احلقوا) «بلند شويد ذبح کنيد و سپس سرهايتان را بتراشيد» به خدا قسم تا سه بار اين جمله را تکرار کرد، کسي از آنان بلند نشد، وقتي ديد که هيچ کسي بلند نشد، (پيامبرr) نزد ام سلمه(رض) رفت و رفتاري را که از مردم سر زده بود برايش تعريف کرد، ام سلمه گفت : اي پيامبر خدا! اگر اين کار (ذبح و تراشيدن سر) را دوست داري بيرون برو و تا شتر خود را ذبح نکرده‌اي و آرايشگرت را صدا نزده‌اي که سرت را بتراشد با هيچ کس حتي يک کلمه حرف نزن، پيامبرr بيرون رفت و تا اين عمل را انجام نداد با هيچ کس از آنها صحبت نکرد. وقتي که اصحاب اين وضعيت را ديدند، بلند شدند و ذبح کردند و سر همديگر را تراشيدند، بطوري که نزديک بود از روي ناراحتي (و سرعت کار) يکديگر را بکشند»[12]. به اين صورت خداوند نظر ام سلمه همسر پيامبرr را براي او مايه خير قرار داد، برخلاف ضرب‌المثلهاي ظالمانه‌اي که در ميان مردم رواج دارد و آنها را از مشورت با زنان برحذر مي‌دارند و مي‌گويند، مشورت با زنان اگر سود داشته باشد به ويراني يکسال واگر سود نداشته باشد به ويراني تمام عمر منجر مي‌شود.

9- يکي ديگر از حقوق زن بر مرد آن است که بعد از عشاء فوراً نزد او برگردد وتا ساعات آخر شب به شب‌نشيني خارج از منزل مشغول نشود؛ چون اين امر اگر موجب وسوسه و شک و ترديد در دل زن نگردد، حداقل موجب تشويش و اضطراب او براي شوهرش مي‌گردد. همچنين از جمله حق زن بر مرد اين است که در خانه دور از همسرش شب را سپري نکند اگرچه هنگام نماز باشد تا حق او ا ادا کرده باشد. و از اين رو است که پيامبرr طولاني شدن شب نشيني (در عبادت) عبدالله بنعمر و دوري ازهمسرش را بر او انکار کرد و فرمود : (إن لزوجک عليک حقا)[13] «همانا همسر شما بر شما حق دارد».

10- يکي ديگر از حقوق زن بر مرد اين است که بين او هوي‌اش – اگر هوي داشت – در خوردن و نوشيدن و لباس ومسکن و شب‌گذراني در بستر، عدالت برقرار کند و در اين زمينه‌ها مرتکب ظلم و بي‌عدالتي نشود. چون خداوند اين اعمال را حرام دانسته است، پيامبرr مي‌فرمايد :

(من کان له امرأتان فمال إلي إحداهما دون الأخري جاء يوم القيامة و شقه مائل)[14]

«اگرکسي دو زن داشته باشد و به يکي از آنها بيش از ديگري توجه کند روز قيامت در حالي مي‌آيد که يک طرفش کج است».

برادران مسلمان اين بود حقوق همسرانتان بر شما، پس در اداي آنها بکوشيد و کوتاهي نکنيد؛ چراکه رعايت اين حقوق اسباب خوشبختي زندگي زناشوئي و آرامش خانوادگي شما را فراهم کرده، و مشکلاتي را که باعث سلب آرامش و محبت و مهرباني شما مي‌شود، از بين مي‌برد، و به زنان يادآوري مي‌کنيم که از تقصير و کوتاهي شوهرانشان چشم‌پوشي کنند و در مقابل کوتاهي شوهرانشان، در خدمت کردن به آنها دريغ نورزند؛ چون با اين کار، زندگي مشترک آنها با خوب و خوشبختي تداوم پيدا مي‌کند.




--------------------------------------------------------------------------------

[1]) ابن جرير (453/2).

[2]) حسن : [ص. جه 1501]، ت (1173/315/2)، جه (1851/594/1).

[3]) ص