کریستوفر هیچنز در این بخش از یک مناظره، یکی از مشهورترین استدلال‌های خود درباره نسبت دین و اخلاق را مطرح می‌کند: آیا انسان برای اخلاقی بودن به ترس از خدا و نظارت الهی نیاز دارد؟ آیا بدون ترس از خدا و مجازات انسان به حیوانی درنده تبدیل خواهد شد؟

مناظره کریستوفر هیچنز و اَل شارپتون در ۷ مه ۲۰۰۷ در کتابخانه عمومی نیویورک برگزار شد. هیچنز ابتدا به تاریخ این ادعا اشاره می‌کند، اما خودش درست برعکس استدلال می‌کند: انسان‌های خوب معمولا بدون فرمان دینی هم کار خوب می‌کنند، اما گاهی همین ایمان به «دستور الهی» است که می‌تواند انسان‌های معمولی را به انجام کاری بسیار شرورانه متقاعد کند.

هیچنز به طنز بسیار قوی خود شناخته شده بود و در ادامه گفتگو، با ارائه مثال‌هایی مانند عملیات تروریستی یا ختنه، می‌گوید ایمان مذهبی می‌تواند اعمال خشونت‌آمیز را توجیه عادی‌سازی یا حتی زیباسازی کند. البته او در برابر رویکرد تهاجمی شارپتون (کشیش آمریکایی طرف مناظره) با ادب و متانت برخورد می‌کند.

آیا اخلاق بدون دین ممکن است؟ و آیا دین همیشه انسان را اخلاقی‌تر می‌کند؟

#فلسفه #اخلاق #نقد_دین #گفتگو_توانا @Dialogue1402

چرا «امنیت ملی» محبوب‌ترین توجیه طرد در طول تاریخ بوده است؟

جان استوارت میل در «رساله‌ای درباره‌ آزادی» (۱۸۵۹) هشدار داده بود که استدلال «آسیب» (تنها توجیه مشروع برای محدود کردن آزادی دیگری)، به‌آسانی می‌تواند به ابزاری برای توجیه هر نوع سرکوب بدل شود، اگر تعریف «آسیب» آن‌قدر گسترده شود که هر ناخوشایندی یا نگرانی فرضی را هم در بر بگیرد. میل تاکید داشت که خود ادعای خطر، باید در برابر شواهد واقعی سنجیده شود، نه صرفا پذیرفته شود چون از سوی اکثریت یا قدرت مطرح شده است.

هانا آرنت، در تحلیل خود از نظام‌های توتالیتر در «خاستگاه‌های توتالیتاریسم» (۱۹۵۱)، نشان داد یکی از الگوهای تکرارشونده‌ این نظام‌ها، معرفی گروه‌های خاص (اقلیت‌های قومی، مذهبی یا سیاسی) به‌عنوان «تهدید امنیتی» پیش از هرگونه اقدام سرکوبگرانه است؛ چارچوبی که به گفته‌ی آرنت، نه‌فقط ابزار توجیه بعد از عمل، بلکه پیش‌شرط روانی و گفتمانی برای مقبول‌سازی آن سرکوب نزد افکار عمومی بود.

جان تیرنی و همکارانش در پژوهش‌های روان‌شناسی اجتماعی درباره‌ «نظریه‌ مدیریت وحشت» (Terror Management Theory) که ریشه در کار اولیه‌ ارنست بکر دارد، نشان داده‌اند وقتی افراد به یاد مرگ یا تهدید امنیتی خود می‌افتند، به‌طور اندازه‌گیری‌شده تمایل بیشتری به طرد گروه‌های «غیرخودی» و دفاع سخت‌گیرانه‌تر از هنجارهای فرهنگی خودشان پیدا می‌کنند؛ واکنشی که در آزمایشگاه حتی با یادآوری‌های نمادین و غیرواقعی از خطر نیز قابل بازتولید بود.

نمونه‌ مستندی از این الگو، اخراج دسته‌جمعی چچن‌ها و تاتارهای کریمه توسط دولت شوروی در سال ۱۹۴۴ است؛ استالین این اقدام را با استناد به «همکاری احتمالی» این اقوام با نیروهای آلمان نازی و ضرورت «امنیت داخلی» توجیه کرد.

مورخانی مانند نورمن نایمارک در «نسل‌کشی‌های استالین» (۲۰۱۰) با استناد به اسناد آرشیوی بعدا منتشرشده‌ی NKVD نشان داده‌اند که این اتهام کلی و بدون شواهد مشخص علیه اکثریت جمعیت غیرنظامی این اقوام اعمال شد؛ حدود نیم میلیون نفر در بحبوحه‌ زمستان به آسیای مرکزی تبعید شدند و بخش قابل‌توجهی از آن‌ها در مسیر یا سال‌های نخست تبعید جان باختند.

آنچه از کنار هم گذاشتن این شواهد پیداست این است که تفکیک میان خطر واقعیِ قابل‌سنجش و ترسی که صرفا برای توجیه طرد به‌کار می‌رود، نیازمند شواهد مشخص است، نه صرف ادعا.

#طرد #پذیرش #امنیت #رواداری #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

اخراج و محرومیت از تحصیل کمند روحی، دانشجوی معماری، از دانشگاه به دلیل باور به آیین بهائی

کمند روحی، شهروند بهایی ساکن یزد و دانشجوی مقطع کارشناسی معماری در دانشگاه آزاد اسلامی، پس از گذراندن چند ترم تحصیلی، به دلیل احراز بهایی بودن از ادامه تحصیل محروم و از دانشگاه اخراج شد.

بر اساس اطلاعات دریافتی، این دانشجوی بهایی که بخشی از دوره دانشگاهی خود را با موفقیت پشت سر گذاشته بود، در میانه مسیر تحصیل با ممانعت از ادامه حضور در دانشگاه مواجه شد. محرومیت دانشجویان بهایی از حق تحصیل در چارچوب مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی صورت می‌گیرد؛ سیاستی که بر اساس آن، در صورت احراز هویت دینی فرد، ادامه آموزش او متوقف شده و دسترسی به آموزش عالی به عقیده مذهبی شهروندان وابسته می‌شود.

این در حالی است که بر اساس ماده ۱۳ میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، که ایران نیز به آن ملحق شده است، حق آموزش به رسمیت شناخته شده و بر دسترسی بدون تبعیض همگان به نهادهای آموزشی تاکید شده است. محرومیت شهروندان بهایی از تحصیل مصداق بارز تبعیض آشکار و نقض حقوق بنیادی شهروندی محسوب می‌شود.

اخراج این دانشجوی معماری در حالی رخ داده است که موج تازه‌ای از فشارها، بازداشت‌های خودسرانه، تفتیش منازل، احضارها و صدور احکام حبس و محرومیت‌های اجتماعی علیه جامعه بهایی در شهرهای مختلف ایران با شدت در جریان است.

#کمند_روحی #داستان_ما_یکیست #بهائیان_ایران #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

تفتیش منزل و ضبط اموال سعید عظیمی و سه شهروند بهائی دیگر در اصفهان توسط ماموران امنیتی

منزل سعید عظیمی، شهروند بهائی ساکن اصفهان، روز یکشنبه ۱۵ شهریور ۱۴۰۵ توسط ماموران اداره اطلاعات مورد تفتیش قرار گرفت و شماری از لوازم شخصی، الکترونیکی و کاری او ضبط شد.

ماموران امنیتی در حالی به منزل آقای عظیمی یورش بردند که او و مادر بیمارش در منزل حضور نداشتند؛ بر اساس گزارش هرانا ماموران با بالا رفتن از دیوار وارد حیاط شده و پس از شکستن درب ورودی، به تفتیش منزل پرداختند. در جریان این بازرسی، علاوه بر وسایل الکترونیکی نظیر لپ‌تاپ و تلویزیون، سازهای موسیقی، گلدان‌ها و مقدار زیادی زیورآلات نقره که مرتبط با فعالیت‌های شغلی این شهروند بوده، ضبط و از محل خارج شد.

تا لحظه تنظیم این گزارش، دلیل تفتیش منزل و اتهامات مطروحه علیه آقای عظیمی که پیش‌تر نیز سابقه بازداشت و برخوردهای قضایی داشته، مشخص نشده است.

این تفتیش در حالی صورت گرفته است که ماموران اداره اطلاعات در همان روز (۱۵ شهریورماه)، به‌طور همزمان منازل سه شهروند بهائی دیگر ساکن اصفهان را نیز مورد بازرسی قرار داده و لوازم و اموال آنان را ضبط کرده بودند.

تداوم تفتیش منازل، مصادره اموال و فشارهای امنیتی بر شهروندان بهایی در اصفهان و سایر شهرهای کشور در حالی ادامه دارد که موج فزاینده‌ای از سرکوب‌ها علیه جامعه بهایی با شدت در جریان است.

#داستان_ما_یکیست #بهائیان_ایران #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

دفاع یا گفت‌وگو؟
مغزی که به‌جای شنیدن، می‌جنگد

یک صحنه آشنا برای خیلی از ما: سر یک میز خانوادگی یا در یک بحث دوستانه، کسی نظری متفاوت می‌دهد یا نقدی می‌کند، و قبل از اینکه جمله‌اش تمام شود، ذهن ما پیشاپیش دارد جواب و دفاع آماده می‌کند. نشنیده، پاسخ داده‌ایم. این حالت اسمی دارد: «واکنش دفاعی».

روان‌شناسی اجتماعی سال‌هاست این پدیده را بررسی می‌کند. کلود استیل، روان‌شناس اجتماعی آمریکایی، در نظریه‌ای به نام «خودارزش‌گذاری» (Self-Affirmation Theory) نشان داد وقتی چیزی هویت یا ارزش‌های اصلی فرد را زیر سوال می‌برد، مغز آن را نه به‌عنوان یک «نظر»، بلکه به‌عنوان یک «تهدید» پردازش می‌کند؛ و در برابر تهدید، طبیعی‌ترین واکنش، دفاع است، نه شنیدن.

نکته جالب‌تر پژوهش استیل این بود: وقتی افراد قبل از شنیدن یک نقد، فرصتی پیدا می‌کردند تا ارزش‌های مهم خودشان را یادآوری کنند (مثلا چیزی که به آن افتخار می‌کنند)، تدفاعی‌بودنشان به‌طور محسوسی کاهش می‌یافت و آماده‌تر می‌شدند حرف طرف مقابل را واقعا بشنوند.

کارل راجرز هم دهه‌ها پیش هشدار داده بود که وقتی گفت‌وگو به سمت «قضاوت» می‌رود، طرف مقابل به‌جای فکرکردن، شروع به محافظت از خودش می‌کند و از آن لحظه، گفت‌وگوی واقعی متوقف می‌شود.

این موضوع برای جامعه‌ای مثل جامعه ایران، که گفت‌وگوهای خانوادگی و اجتماعی‌اش غالبا رنگ‌وبوی «نسل‌ها» و «باورهای متفاوت» دارد، حرف زیادی برای گفتن دارد. چند بار پیش آمده که یک گفت‌وگوی ساده بین پدر و فرزند، یا بین دو دوست با دیدگاه‌های سیاسی متفاوت، فقط به‌خاطر یک لحن قضاوت‌گرانه، به یک جدل تبدیل شده؟

دفعه بعد که حس کردی وسط یک بحث، آماده «دفاع» می‌شوی، یک لحظه مکث کن؛ آیا واقعا دارند به تو حمله می‌کنند، یا فقط یک نظر متفاوت شنیده‌ای؟

#رواداری #بحث #جدل #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

تداوم بی‌خبری از وضعیت ارسلان یزدانی، شهروند بهائی

با گذشت ۱۰ روز از انتقال ارسلان یزدانی به مکانی نامعلوم، بی‌خبری از وضعیت و محل نگهداری این شهروند بهائی همچنان ادامه دارد.

ارسلان یزدانی، شهروند بهائی، پیشتر روز شنبه ۳۱ مردادماه ۱۴۰۵، بدون اطلاع یا احضار قبلی، توسط نیروهای امنیتی در منزل شخصی خود در کرج بازداشت و برای تحمل محکومیت سه سال حبس به زندان تهران بزرگ منتقل شد. با این حال، او روز چهارشنبه ۱۸ شهریورماه، در حالی که در حال تحمل محکومیت خود بود، بار دیگر بدون اطلاع قبلی و ارائهٔ هیچ‌گونه توضیحی از این زندان به مکانی نامعلوم انتقال یافت.

از آن زمان تاکنون، هیچ‌یک از مراجع مربوطه پاسخ روشنی پیرامون علت انتقال، محل نگهداری، مرجع تحویل‌گیرنده یا شرایط فعلی او ارائه نکرده‌اند.

ارسلان یزدانی، ۴۳ ساله، همسر و پدر دو فرزند است. تداوم بی‌خبری مطلق از وضعیت او، نگرانی‌ها پیرامون وضعیت او را به شدت افزایش داده است.

#ارسلان_یزدانی #داستان_ما_یکیست #بهائیان_ایران #گفتگو_توانا
@Dialogue1402

آیا دین یک طرح تکاملی بود یا یک اتفاق جانبی؟

تصور کنید یک ساختمان می‌سازید تا در برابر باد مقاوم باشد، و ناخواسته سایه‌ای زیبا هم زیر آن شکل می‌گیرد که هرگز برایش برنامه‌ریزی نکرده بودید. حالا اگر بگوییم دین هم دقیقا همین‌طور به وجود آمده؟ نه یک هدف تکاملی، بلکه یک سایه‌ی جانبی از چیزهای دیگری که مغز ما برای بقا ساخته بود؟

🔹 نظریه محصول جانبی چیست؟
(نظریه‌ محصول جانبی By-product Theory) در علوم شناختی دین می‌گوید دین خودش هرگز مستقیما هدف انتخاب طبیعی نبوده؛ بلکه نتیجه‌ ترکیب چند سامانه‌ شناختی است که هرکدام به دلایل کاملا دیگری تکامل یافته‌اند.

🔹 این سامانه‌ها کدام‌اند؟
سامانه‌ تشخیص عامل (که صدای مبهم را «کسی» تفسیر می‌کند)، نظریه‌ ذهن (که به دیگران نیت و آگاهی نسبت می‌دهد)، و دوگانه‌انگاری طبیعی (که ذهن را از جسم جدا می‌بیند)، هرکدام برای بقا در دنیای واقعی شکل گرفتند؛ نه برای ساختن خدا. اما وقتی این سه سامانه کنار هم قرار می‌گیرند، محصولشان باوری است به موجوداتی نامرئی، باهدف، و دارای ذهن.

🔹 مثال ساده
مثل این است که دماغ انسان برای بو کشیدن تکامل یافته، اما حالا از آن برای عینک زدن هم استفاده می‌کنیم. عینک زدن هدف تکامل دماغ نبود؛ فقط یک کاربرد اضافه‌ جانبی است. پاسکال بویر و دیگر پژوهشگران معتقدند دین هم دقیقا چنین «کاربرد جانبی»ای از مغزی است که برای چیزهای دیگر طراحی شده.

🔹 چرا این دیدگاه مهم است؟
این نظریه در مقابل دیدگاه رقیبش قرار می‌گیرد: نظریه‌ سازگاری تطبیقی (Adaptationism)، که می‌گوید دین خودش مستقیما به بقا یا همکاری گروهی کمک کرده و به همین دلیل انتخاب شده است. اما طرفداران نظریه‌ محصول جانبی، مثل پاسکال بویر، تاکید دارند نیازی نیست دین «فایده‌ای» داشته باشد تا وجود داشته باشد؛ کافی است نتیجه‌ جانبی سامانه‌های مفید دیگر باشد.

📌 نکته‌ی پایانی:
شاید دین هرگز به‌خاطر خودش تکامل نیافته باشد؛ بلکه فقط سایه‌ای است که وقتی مغز انسان برای بقا در جنگل تکامل یافت، به‌طور ناخواسته روی دیوار افتاد.

#علوم_شناختی #علوم_شناختی_دین #نقد_دین #گفتگو_توانا

@Dialogue1402