تمامیت‌خواهی و بنیان‌های فلسفی آن
وقتی فلسفه، مجوز کنترل کامل زندگی شهروند می‌شود

هیتلر عمدا در برابر مجسمه یک فیلسوف آلمانی ژست می‌گرفت تا خبرنگاران عکس بگیرند؛ گویی می‌خواست بگوید او همان «ابرمردی» است که این فیلسوف ظهورش را پیش‌بینی کرده بود. این فیلسوف نیچه بود. اما چطور اندیشه‌های یک متفکر قرن نوزدهمی، پایه فلسفی یکی از خونین‌ترین ایدئولوژی‌های قرن بیستم شد؟

▪️نیچه و اراده معطوف به قدرت
نیچه در «تبارشناسی اخلاق» ریشه دین و اخلاق را نه در وحی الهی، بلکه در مناسبات مادی جستجو می‌کرد؛ رابطه طلبکار و بدهکار را اصلی‌ترین برسازنده هنجارهای انسانی می‌دانست. او این تحلیل تجربی را بر ابرنظریه «اراده معطوف به قدرت» بنا کرد؛ نظریه‌ای که تمام فرهنگ را محصول اراده‌ای معطوف به کسب قدرت می‌داند.

▪️مارکس و زیربنای اقتصادی
کارل مارکس نمونه دیگری از تحلیل مناسبات انسانی بر پایه اراده ارائه داد؛ برخلاف نیچه، این اراده را در مناسبات اقتصادی، نه فرهنگ، جست‌وجو کرد. مفاهیم «زیربنا» و «روبنا» از همین‌جا آمدند: دین و ایده صرفا محصول اراده‌های اقتصادی معطوف به سود بودند. مارکس معتقد بود کنش انقلابی، نه تفکر صرف، مناسبات زیربنایی را دگرگون می‌کند.

▪️از علوم آریایی تا علوم اسلامی
این باور که می‌توان کل زندگی شهروند را از پیش مهندسی کرد، هم در آلمان نازی با «علوم آریایی» و هم در شوروی با «علوم مارکسیستی» ظاهر شد. نمونه مشابه آن در ایران، آیت‌الله میرباقری است که معتقد است حقیقت «کشف» نمی‌شود بلکه «جعل و ایجاد» می‌شود؛ ایده‌ای که پروژه «علوم اسلامی» و «جنبش نرم‌افزاری» بر آن استوار است.

▪️تمامیت‌خواهی و ضرورت دشمن‌سازی
حکومت‌های تمامیت‌خواه، برخلاف حکومت‌های صرفا اقتدارگرا، تمام جزئیات زندگی شهروند را سیاسی می‌کنند؛ از پوشش تا مناسبات جنسی و فناوری. این حکومت‌ها معمولا با خلق دشمن پیش می‌روند: یهودیان برای نازی‌ها، بورژوازی برای شوروی، و برای جمهوری اسلامی، بهاییان، زنان بی‌حجاب، اسرائیل و آمریکا. سیاست حذف، به وجود این دشمن دائمی نیاز دارد.

▪️نقد فلسفی: کاسیرر و هابرماس
ارنست کاسیرر معتقد بود جریان‌های فاشیستی حقیقت را صرفا روبنایی برای پنهان‌کردن یک «غرض» می‌دانند؛ همین تقلیل حقیقت به قدرت، نگاهی امنیتی به تمام شئون اجتماع می‌آورد. یورگن هابرماس نیز میراث نیچه تا فوکو و هایدگر را نقد کرد و آن را زمینه‌ساز هیجان‌زدگی بی‌محتوایی دانست که در غیاب معنای واقعی، به مناسک و شعائر پناه می‌برد.


متن کامل این یادداشت را در وبسایت گفت‌وشنود بخوانید

تمامیت‌خواهی و بنیان‌های فلسفی آن

https://dialog.tavaana.org/totalitarianism/

@Dialogue1402

ایمان و تروریسم
نقش دیدگاه‌های ایمان‌-محور در کشتارهای بزرگ چیست؟

▪️آیا جنایات بزرگ به ایمان نیاز دارند؟
انجام عملیات تروریستی یا کشتارهای بزرگ، گاهی نیاز به افرادی دارد که به نقشه و هدف چنین عملیاتی «ایمان» قوی و عمیق داشته باشند؛ به ویژه وقتی مرتکبین این جنایات می‌دانند خودشان در این عملیات کشته خواهند شد. بدون ایمان به یک دین یا ایدئولوژی تعصب‌آمیز، چگونه می‌توان افرادی را قانع نمود که کشتن هزاران انسان معمولی، و هم‌زمان، کشته شدن خودشان، کاری موجه یا حتی «پسندیده» است؟

▪️اسلام، جهاد و ۱۱ سپتامبر
حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ را اعضای گروه اسلامی القاعده انجام دادند؛ رهبر سازمان، اسامه بن‌لادن، آن را بر پایه ترکیبی از اسلام‌گرایی، ایده «جهاد»، و آرمان دفاع از «امت اسلامی» شکل داده بود. بن‌لادن برای بسیج پیروانش از قرآن، تاریخ اسلام، مفهوم جهاد و شاید مهم‌تر از همه، از وعده شهادت و پاداش اخروی استفاده می‌کرد، و به صورت مداوم غرب را به شکلی شیطان در دیدگاه پیروان خود نمایش می‌داد.

▪️آموزه کشتار دینی: از فتوای خمینی تا فتوای بن‌لادن
در «فتوای» سال ۱۹۹۸، بن‌لادن و متحدانش کشتن آمریکاییان ــ چه نظامی و چه غیرنظامی ــ را «وظیفه فردی هر مسلمان» معرفی کردند و ادعا کردند آمریکا با «خدا و پیامبرش» وارد جنگ شده است. گزارش‌ها نشان می‌دهند که بن‌لادن مرتب پیروانش را به «شهادت» فرا می‌خواند. دعوت رسمی به کشتار در سنت‌های دینی اسلامی و غیر اسلامی مثال‌های متعددی دارد: فتوای خمینی برای قتل رشدی، تا موارد متعدد دعوت به جهاد علیه پیروان سایر ادیان و خداناباوران و یا حتی «جادوگران» در اسلام و مسیحیت. 

▪️کشتارهای ایمان‌محور غیر دینی
جنگ دوم جهانی مثال مستقیم دیگری برای کشتارهای ایمان‌محور است؛ برای مثال، ایمانی راسخ به یک پیشوای کاریزماتیک مانند هیتلر. پیش از جنگ، شاید بسیاری تصور می‌کردند مردم آلمان (که در مسیر رشد اقتصادی سریعی بودند) شروع به جنگی نخواهند کرد که آشکارا منافع آنان و جانشان را به خطر می‌انداخت. اما ایدئولوژی نازیسم فراتر از هر محاسبه عقلانی، آلمانی‌ها را به ایمانی محکم و میثاقی شدید با آرمان‌های حزب فرا می‌خواند. در روایت ایمان‌-محور حزب، هیتلر در شمایل یک انسان برتر ظاهر می‌سد: یک رهبر دلسوز و قابل اعتماد؛ کسی باید به او ایمان داشت، و می‌شد برایش کشت و کشته شد.

▪️چه راه چاره‌ای در دسترس است؟
راه چاره برای اجتناب از کشتارهای ایمان‌-محور چیست؟ کنار گذاشتن ایمان؟ اصلاح و متعادل کردن ایمان‌های قدیمی و رایج مانند ایمان اسلامی؟ یا آفرینش ایمان‌های جدیدی که بر اساس اخلاقی بهتری از ادیان بنا شده باشند؟ آیا دین‌باورانی که بر اهمیت مرگ و پسامرگ تاکید دارند و زندگی انسانی این جهانی را تحقیر می‌کنند، می‌توانند در برابر وسوسه جهاد، «شهادت» و پاداش اخروی مقاومت کنند؟

#ایمان #نقد_دین #تروریسم #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

مونا، دختری که تا ابد هفده ‌ساله ماند

در اواخر تابستان سال ۱۳۴۴ دختری به دنیا آمد که نامش را مونا گذاشتند. کسی نمی‌دانست این نوزاد روزی به نمادی از رنج و شجاعت یک نسل بدل خواهد شد.

مونا در سایه‌ مهر خانواده بزرگ شد؛ دختری پرشور و مهربان که از کودکی دلش می‌خواست روزی معلم شود و به کودکان درس بدهد، همان‌طور که بعدها در کلاس‌های اخلاق به بچه‌های بهایی درس می‌داد.

اما تندبادی که پس از استقرار جمهوری اسلامی بر جامعه‌ بهاییان ایران وزیده بود، در خانه‌ آن‌ها را نیز کوبید. مونا همراه با پدرش، یدالله، بازداشت شد؛ دختر و پدر، هر دو تنها به جرم باور به دینشان.

چند ماه بعد، در دی‌ماه ۱۳۶۱، مقامات قضایی به مادر مونا، فرخنده انوری، خبر دادند که اگر وثیقه‌ای سنگین بپردازد، دخترش آزاد خواهد شد. مادر با امید به آغوش‌کشیدن دوباره‌ فرزندش، سند خانه را برداشت و به اداره‌ مربوطه برد. اما آنچه در انتظارش بود، نه آزادی مونا که بازداشت خود او بود.

مادر را گرفتند و به زندان عادل‌آباد شیراز فرستادند؛ زندانی که اکنون هر سه عضو خانواده در آن گرفتار بودند.

چندی نگذشت که در ۲۲ اسفند ۱۳۶۱، یدالله، پدر مونا، اعدام شد. مونا در حالی که هنوز داغ پدر بر دلش تازه بود، ماه‌ها شکنجه و تحقیر را در سلول‌های همان زندان تحمل کرد، بی‌آنکه از باورش دست بکشد.

سرانجام روز ۲۸ خرداد ۱۳۶۲، او را همراه با نُه زن بهایی دیگر، به میدان چوگان شیراز بردند. مونا که کوچک‌ترین آنان بود، ناچار شد نخست شاهد به‌دار آویخته‌شدن دوستانش باشد.
وقتی نوبت او رسید، برای آخرین بار از او خواستند باورش را انکار کند.
مونا نپذیرفت.
سپس دست مامور اعدام را بوسید و گفت: «در دین ما بوسیدن دست‌ها ممنوع است، اما ما مجازیم دست کسانی را که ما را به خاطر عقیده‌مان می‌کشند، ببوسیم.» آن‌گاه طناب دار را بوسید، آن را دور گردن خود انداخت و در حالی که لبخندی بر لب داشت، جان سپرد؛ دختری هفده‌ساله که هرگز فرصت نیافت به آرزوهایش برسد.

سال‌ها گذشت، اما نامش زنده ماند؛ یادآور دخترکی که در برابر بیداد، تنها ایمانش را داشت و از آن دست نکشید.

#مونا_محمودنژاد #داستان_ما_یکیست #بهائیان_ایران

@Dialogue1402