آیین «شینتو» و فرهنگ مدرن ژاپن
چگونه یک دین «بدون کتاب»، روحیه ژاپنی را شکل داده است؟
ورق بزنید


رفتار بازیکنان و هواداران تیم ملی ژاپن سال‌هاست که توجه و ستایش مردم جهان را به خود جلب کرده است. هواداران ژاپنی، فارغ از نتیجه مسابقه، پس از پایان بازی روی سکوها می‌مانند و زباله‌های سکوهای خود را جمع می‌کنند. بازیکنان نیز رختکن را تمیز و مرتب تحویل می‌دهند و با نوشتن جمله‌ای کوتاه به زبان کشور میزبان، از آن سپاسگزاری می‌کنند.

نظم، پاکیزگی، احترام به فضای عمومی، وجدان کاری و مسئولیت‌پذیری، از ویژگی‌هایی است که سال‌هاست نام ژاپن را با خود همراه کرده است. ژاپن پیش از جنگ دوم جهانی به سرعت به کشوری صنعتی و علمی تبدیل شده بود و پس از شکست نیز دوباره با سرعتی حیرت‌انگیز خود را بازسازی کرد. انقلابیون ایرانی گاه می‌گفتند می‌خواهند از ایران یک «ژاپن اسلامی» بسازند.

بدون شک فرهنگ، روحیه و اخلاقیات مردم ژاپن در سرنوشت آنان نقش داشته است. این فرهنگ از کجا آمده است؟ پاسخ ساده نیست. آموزش، خانواده، قوانین، توسعه اقتصادی و نهادهای مدرن همگی نقش مهمی داشته‌اند. بسیاری از پژوهشگران فرهنگ ژاپن معتقدند این ویژگی‌ها بر بستری تاریخی شکل گرفته‌اند که آیین شینتو، دین بومی ژاپن، بخشی از آن است.

شینتو، برخلاف ادیان ابراهیمی، نه پیامبر بنیان‌گذار دارد، نه کتاب مقدس محوری و نه ادعای حقیقت انحصاری. هسته باورهای آن بیش از آنکه ایمان به یک روایت یا داستان تاریخی باشد، مجموعه‌ای از آیین‌ها، پاسداشت «کامی»‌ها (روح‌های‌ ارزشمند)، پاکیزگی، احترام به یاد نیاکان و هماهنگی با جهان پیرامون است. بسیاری از ژاپنی‌ها حتی اگر خود را مذهبی ندانند، همچنان در سنت‌های شینتویی زندگی می‌کنند.

در این آیین، پاکیزگی، احترام به مکان، هماهنگی با طبیعت و آلوده نکردن فضای مشترک، ارزش‌هایی مهم به شمار می‌روند؛ ارزش‌هایی که به‌تدریج از معبد فراتر رفتند و به مدرسه، خیابان، محل کار و حتی ورزشگاه راه یافتند.

به نظر می‌رسد سال‌هاست بسیاری از دینداران، ادیان غیرابراهیمی را با نگاهی «از بالا به پایین» می‌نگرند؛ گویی اخلاق، فضیلت و تمدن تنها در انحصار ادیان ابراهیمی (که خود را ادیان بزرگ یا «اولوالعزم» یا «صاحب کتاب» می‌نامند) است. اما اگر شینتو، بدون پیامبر یا کتاب، توانسته باشد در کنار عوامل فرهنگی دیگر در شکل‌گیری فرهنگی مسئولیت‌پذیر، منظم و پاکیزه ژاپن سهمی داشته باشد، چرا باید فکر کنیم دین ما بهترین دین جهان است؟

ژاپن نیز، مانند هر کشور دیگری، از اشتباهات و شکست‌های تاریخی مصون نبوده است. با این حال، یکی از ویژگی‌های برجسته فرهنگ امروز این کشور، پذیرش مسئولیت، تلاش برای اصلاح، و ترجیح سازندگی بر ماندن در گذشته است؛ رویکردی که نقش مهمی در توسعه و پیشرفت ژاپن ایفا کرده است.

شاید ارزش یک سنت دینی را نتوان با شمار پیامبران، کتاب‌های مقدس یا ادعاهای سنگین آن سنجید. شاید پرسش مهم‌تر این باشد که آن سنت، چه نوع انسانی و چه نوع جامعه‌ای می‌سازد؟ چه ثمر و میوه‌ای دارد؟ اگر دینی انسان‌هایی مسئول‌تر، فروتن‌تر، قانون‌مدارتر و محترم‌تر نسبت به حقوق دیگران پرورش دهد، آیا این دستاورد، خود یکی از معیارهای مهم برای ارزیابی آن دین نیست؟

#شینتو #دین #آیین #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

جووانی پیکو دلا میراندولا
تبیین‌گر کرامت انسان در سنت رنسانس
ورق بزنید


جووانی پیکو دلا میراندولا (۱۴۶۳–۱۴۹۴)، فیلسوف ایتالیایی و از چهره‌های شاخص رنسانس، با نگارش «خطابه در باب منزلت انسان» جایگاهی ویژه در تاریخ اندیشه یافت.
او با تلفیق سنت‌های افلاطونی، ارسطویی و عرفان یهودی، دیدگاهی جامع از جایگاه انسان در جهان هستی ارائه داد.

میراندولا بر این باور بود که برخلاف سایر موجودات که طبق طرحی از پیش تعیین‌شده آفریده شده‌اند، انسان دارای طبیعتی نامعین و آزاد است. این آزادی، هسته‌ اصلی هویت انسانی در اندیشه او محسوب می‌شود.

او استدلال می‌کرد که خداوند به انسان جایگاهی مرکزی در جهان بخشیده است تا بتواند با بهره‌گیری از اراده خویش، یا به درجات فرشتگان صعود کند و یا به سطح حیوانات سقوط نماید. این قدرت «انتخاب»، بزرگ‌ترین نشانه‌ کرامت انسانی است.

در اندیشه او، انسان سازنده و معمار سرنوشت خویش است. میراندولا تاکید داشت که هیچ ماهیت یا محدودیتی پیش از تولد برای انسان تعیین نشده است؛ بنابراین، هر فرد مسئولیت دارد که با دانش و فضیلت، جایگاه نهایی خود را در هستی تعیین کند.

او با دعوت به گفتگو میان سنت‌های مختلف فکری، به دنبال کشف حقیقتی بود که فراتر از مرزهای مذهبی و فرقه‌ای قرار دارد. برای میراندولا، جستجوی دانش، راهی برای بازگشت به منشأ الهی و تحقق کاملِ پتانسیل‌های انسانی بود.

در نهایت، اندیشه میراندولا ستایشی از آزادی فردی است. او معتقد بود انسان با تکیه بر خرد و اراده، می‌تواند جهان را بشناسد و خود را به مثابه اثری هنری، با کمال آگاهی و مسئولیت، خلق کند. این دیدگاه، پیوندی عمیق میان توانمندی‌های عقلانی و شکوه وجودی انسان برقرار می‌کند.

#جووانی_پیکو_دلا_میراندولا
#اومانیسم #انسانگرایی #کرامت_انسانی #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

دویست‌وپنجاهمین سالگرد تاسیس ایالات متحده آمریکا
چرا مسیحیان پروتستان، حکومتی سکولار بنا نهادند؟
ورق بزنید

چهارم ژوئیه، سالگرد انتشار اعلامیه استقلال آمریکا است و امسال، ایالات متحده دویست‌وپنجاهمین سالگرد استقلال خود را جشن گرفت. با وجود آنکه بخش بزرگی از بنیان‌گذاران آمریکا و بیشتر مردم آن روزگار، مسیحیان معتقد پروتستان بودند، قانون اساسی این کشور حکومتی سکولار بنیان نهاد؛ حکومتی که هیچ دین رسمی ندارد و پیروان همه ادیان، و نیز افراد بی‌دین یا ناباور به خدا، در برابر قانون از حقوق برابر برخوردارند. چگونه چنین اتفاقی رخ داد؟

بنیان‌گذاران آمریکا تاریخ و تجربه تلخ ستم و خشونت‌های مذهبی اروپا را پیش چشم داشتند: قاره‌ای که قرن‌ها جنگ‌های مذهبی، تعقیب دگراندیشان و دخالت دین در امور حکومتی و سیاسی را تجربه کرده بود. آنان به این نتیجه رسیدند که بهترین راه برای این که هم از آزادی محافظت کنند و هم دین را از گزند فساد مصون دارند، آن است که دولت به نفع هیچ دین یا مذهبی وارد عمل نشود.

به همین دلیل، سکولاریسم آمریکایی نه از دشمنی با مسیحیت، بلکه از دل جامعه‌ای مسیحی پدید آمد. برای بسیاری از پروتستان‌ها، ایمان زمانی ارزشمند بود که از روی انتخاب آزاد باشد، نه اجبار یا ترس. از همین رو، قانون اساسی آمریکا دولت را از تاسیس دین رسمی منع کرد و آزادی دین را برای همگان به رسمیت شناخت.

این رویکرد، نقطه مقابل حکومت‌هایی است که یک گروه دینی بر دیگران سلطه دارد. برای مثال، فرقه ولایت فقیه، اسلام شیعه را مذهب رسمی و برخوردار از امتیازات تبعیض آمیز اعلان کرده است. حکومت اسلامی برای اجرای برخی احکام و آموزه‌های دینی، از جمله حجاب اجباری و آموزش اجباری دینی در مدارس، از ابزارهای حکومتی، سرکوب و سلاح استفاده می‌کند.

تفاوت بنیادین این دو الگو در آن است که یکی ایمان را امری آزاد می‌داند و دیگری، تصور می‌کند وادار کردن مردم به تظاهر به اسلام، نوعی فتح و پیروزی است.

اما اکنون می‌توان پرسید آیا جامعه‌ای دینی که عقائد مذهبی خود را به دیگران تحمیل نمی‌کنند بیشتر برای مذهب خود احترام به همراه می‌آورد، یا گروهی که دست کم از دوره صفوی، صدها سال است دیدگاه‌های دینی خود را با استفاده از ترس و مجازات‌های سنگین بر دیگران تحمیل می‌کند؛ و با وجود اطلاع از نفرت بخشی از مردم از فرقه خود، ظاهرسازی ناشی از ارعاب را پیروزی جا می‌زند؟


#سکولاریسم #آمریکا #آزادی_باور #گفتگو_توانا

@Dialogue1402