یادی از کشیش طاطه‌وس میکائیلیان
قربانی سرکوب عقیده در جمهوری اسلامی

ورق بزنید

۳۲ سال پیش در چنین روزهایی در هشتم تیر ۱۳۷۳، کشیش طاطه‌وس میکائیلیان، رهبر مذهبی، رئیس شورای کشیشان پروتستان ایران و مترجم کتاب مقدس به زبان پارسی، در تهران ناپدید شد. سه روز بعد، پیکر او را در حالی یافتند که با گلوله‌های متعدد به قتل رسیده بود. این واقعه، نقطه عطفی تلخ در تاریخ برخورد با اقلیت‌های دینی و فعالان مذهبی در ایران است.

طاطه‌وس میکائیلیان فراتر از یک مقام مذهبی، اندیشمندی بود که بر حق دسترسی به متون مقدس به زبان مادری پافشاری می‌کرد. او با ترجمه ده‌ها اثر الهیاتی و اخلاقی، کوشید بستری برای اندیشه و گفتگو فراهم سازد. فعالیت‌های او بازتاب‌دهنده باور عمیق به آزادی بیان و انتخاب عقیده بود؛ حقی که او تا پای جان بر سر آن ایستاد.

او از منتقدان صریح‌اللهجه جمهوری اسلامی بود. یک ماه پیش از قتلش، اعلام کرده بود که مسیحیان در ایران همچون شهروندان درجه‌دو و «نجس» دیده می‌شوند؛ آنان را تشویق و حتی به‌طور غیرمستقیم مجبور به مسلمان شدن می‌کنند؛ اجازه ساخت کلیسا یا انتشار کتاب مقدس را ندارند؛ و رهبرانشان به قتل می‌رسند. این سخنان، شهادتی بر فشارهای نظام‌مند علیه باورمندان بود.

قتل او در زمره «قتل‌های زنجیره‌ای» و ترورهای فراقضایی دهه هفتاد قرار می‌گیرد؛ پرونده‌ای که نشان‌دهنده حذف فیزیکیِ صداهای منتقد به بهانه‌های امنیتی است. کشته شدن او نه تنها نقضِ حقِ حیات، بلکه تعرضی آشکار به آزادی عقیده و امنیتِ شهروندانی بود که در پیِ تجلیِ باورهای فردی خود در جامعه بودند.

از منظر حقوق بشری، این رویکرد امنیتی در برابر فعالیت‌های مذهبی، در تضاد با میثاق‌های بین‌المللی است. تبدیل عقیده به «تهدید امنیتی»، ابزاری برای محدود کردن حقوق بنیادین شهروندان شده است. محرومیت سازمان‌یافته از فعالیت‌های دینی، بستری را فراهم کرد که در آن، ابراز باورهای متفاوت، هزینه‌ای گزاف به نام جان انسان‌ها در بر داشته باشد.

داستان میکائیلیان، گواهی بر این حقیقت است که برای نظام‌های تمامیت‌خواه، تفکر و باور مستقل، بزرگ‌ترین چالش محسوب می‌شود. مرگ او و بسیاری دیگر از فعالان در آن دوران، نمادی از سرکوب سازمان‌یافته‌ای است که سعی کرد با حذف فیزیکی افراد، بر تکثر فکری و آزادی عقیده در ایران سرپوش بگذارد.

او یکی از سه رهبر مسیحی بود که در سال ۱۹۹۴ میلادی در ایران کشته شدند؛ در کنار دوست و هم‌وطن ارمنی‌تبار خود، اسقف هایک هوسپیان، و نوکیش مسیحی، کشیش مهدی دیباج. نام آنان در حافظه تاریخی جامعه حقوق بشری ایران، به عنوان نمادهای ایستادگی بر حق آزادی عقیده در برابر فشارهای حکومتی باقی مانده است.

#طاطاوس_میکائلیان #آزادی_باور #رواداری #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

مارتین بوبر
دیالوگ وجودی و پذیرش دیگری به مثابه «تو»

ورق بزنید


مارتین بوبر (۱۸۷۸–۱۹۶۵)، فیلسوف و متکلم اتریشی-اسرائیلی، یکی از پیشگامان فلسفه گفتگو (Dialogical Philosophy) در قرن بیستم است. او بیش از هر چیز به خاطر اثر ماندگارش، کتاب «من و تو» (I and Thou)، شناخته می‌شود. بوبر با نگاهی پدیدارشناسانه به روابط انسانی، معتقد بود که «بودن» همواره «همراه بودن» است و حقیقت وجود انسان در فضای میان «من» و «دیگری» نهفته است.

نظریه «من و تو»؛
پذیرش به مثابه ملاقات هستی‌شناسانه

از دیدگاه بوبر، رواداری و پذیرش دیگری تنها یک رفتار اجتماعی نیست، بلکه یک «رخداد وجودی» است. او برای تبیین این پذیرش، دو نوع رابطه را تفکیک می‌کند:

۱. رابطه «من-آن» (I-It):
در این رابطه، ما دیگری را به مثابه یک ابزار، یک شی یا یک موجود طبقه‌بندی‌شده می‌بینیم. وقتی دیگری را در قالب‌هایِ پیش‌فرض (ملیت، دین، یا نقش اجتماعی) می‌بینیم، او را به «آن» تبدیل کرده‌ایم. این‌جاست که رواداری بی‌معنا می‌شود، زیرا ما صرفا با یک ابژه روبرو هستیم.

۲. رابطه «من-تو» (I-Thou):
رواداری حقیقی در این ساحت متولد می‌شود. در این رابطه، ما با دیگری نه به عنوان یک هدف برای رسیدن به چیزی، بلکه به عنوان یک «موجود زنده و بی‌همتا» روبرو می‌شویم. پذیرش دیگری در نگاه بوبر یعنی حضور کامل من در برابر او؛ بدون قضاوت و بدون واسطه. این پذیرش، دیدن «چهره» و «تفرد» دیگری است.

۳. گفتگو به مثابه فضای میانی (The Between):
بوبر معتقد است که رواداری در «فضای میان دو نفر» شکل می‌گیرد. در یک گفتگوی اصیل، ما به دنبال غلبه بر دیگری یا تحمیلِ عقیده نیستیم، بلکه به دنبال «ملاقات» هستیم. پذیرش دیگری یعنی گشودن این فضا تا حقیقت بتواند در گفتگو میان ما ظهور کند.

پذیرش در نگاه بوبر، یک کنش فعال و ایثارگرانه است. او معتقد است که ما تنها زمانی انسان کاملی هستیم که بتوانیم به دیگری «سلام کنیم» و او را در تمامیت وجودش بپذیریم. جامعه روادار از منظر بوبر، جامعه‌ای نیست که قوانین سخت‌گیرانه برای مدارا دارد، بلکه جامعه‌ای است که در آن «گفتگوی من و تو» زنده است و افراد، دیگری را نه به عنوان یک «دیگر غریبه»، بلکه به عنوان یک «تو» ارزشمند به رسمیت می‌شناسند.

#مارتین_بوبر #دیگری #گفتگو #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

توهم عدالت در ترازوی ذهن
سوگیری «فرضیه جهان عادل» و تله‌ حق‌به‌جانبی

ما اغلب تصور می‌کنیم که قضاوت‌هایمان محصول تفکر منطقی و مشاهده‌ بی‌طرفانه‌ واقعیت است، اما حقیقت این است که ذهن ما در چنبره‌ای از «سوگیری‌های شناختی» و خطاهای پنهان گرفتار است که مانند لنزهایی کدر، تصویر ما از جهان را دگرگون می‌کنند.
این مجموعه با رویکردی تحلیلی به کالبدشکافی خطای ذهنی بنیادین می‌پردازد تا فاش کند که چگونه نقص‌های ظریف در سیستم پردازش اطلاعات مغز، به فجایع عمیق اجتماعی همچون دیگری‌ستیزی، فرقه‌گرایی و نارواداری ختم می‌شوند. این نوشتارها دعوتی است برای بازنگری در ساختار فکری‌مان؛ تا دریابیم که چگونه سوگیری‌های ما دیوارهایی از عدم پذیرش میان ما و «دیگری» بنا می‌کنند و چطور شناخت این تله‌های درونی، می‌تواند نخستین گام برای فرو ریختن دیوارهای تعصب و بازگشت به مدار رواداری و کرامت انسانی باشد.

باور به پاداش و تنبیه
چرا فکر می‌کنیم دنیا عادلانه است؟

سوگیری شناختی «فرضیه جهان عادل» (Just-World Hypothesis)، تمایل عمیقِ ذهن ما به این باور است که «هر کس هر چه سزاوارش است، همان را دریافت می‌کند.» این سوگیری باعث می‌شود که ما به طور ناخودآگاه تصور کنیم جهان نظامی عادلانه دارد که در آن «خوبان پاداش می‌گیرند و بدان تنبیه می‌شوند.» وقتی این سوگیری بر تفکر ما حاکم می‌شود، به محض مشاهده‌ رنج یک فرد، به جای همدلی، به دنبال یافتنِ دلیلی برای مقصر دانستن او می‌گردیم تا باورمان به عدالتِ دنیا حفظ شود. در واقع، ما برای آرامش درونی خود، قربانیان را مقصر می‌دانیم.

سلاح ایدئولوژیک
قربانی‌انگاری خود و حق‌به‌جانبی در فرقه

در فضای فرقه‌گرایی، این سوگیری شناختی به ابزاری ویرانگر تبدیل می‌شود. پیروان فرقه‌ها با تکیه بر این سوگیری، خود را «قربانیانی» می‌بینند که چون «بر حق» هستند، توسط «بدخواهان» مورد آزار قرار می‌گیرند. آن‌ها برای حفظ این تصویر از خود، دیگران را «مستحق هرگونه برخورد» می‌دانند. این همان نقطه‌ ظهور حق‌به‌جانبی است؛ چرا که فرد فکر می‌کند چون در جبهه‌ حق است، تمامِ رفتارهای خشونت‌آمیز یا ناروای او علیه «دیگری» در نهایت به عدالت می‌انجامد. در این منظومه، دیگری‌ستیزی نه یک انتخاب، بلکه یک مأموریت اخلاقی برای برقراری عدالت خیالی دیده می‌شود.

بیداری از رویای عادلانه‌ دروغین
گام اول در رواداری

پادزهر این سوگیری، پذیرش «تصادفی بودن درد و رنج» و ناعادلانه بودن بخش‌های بزرگی از جهان است. رواداری از جایی آغاز می‌شود که بفهمیم رنج انسان‌ها همواره نتیجه‌ انتخاب‌های اخلاقی‌شان نیست و موفقیت ما هم لزوما به معنای «برتر بودن» ما نیست. با شکستن طلسم «جهان عادل»، دیگر نیازی نداریم برای توجیه باورهایمان، دیگران را سرزنش یا هیولاسازی کنیم. وقتی بپذیریم که زندگی پیچیده‌تر از یک رابطه‌ ساده‌ «گناه و مکافات» است، می‌توانیم با نگاهی انسانی‌تر با «دیگری» مواجه شویم و زنجیرهای نارواداری را که به نام عدالت بر پای دیگران بسته بودیم، باز کنیم.

مطالعه بیشتر
https://dialog.tavaana.org/cognitive-bias8/


#سوگیری #خطای_شناختی #رواداری #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

آیین «شینتو» و فرهنگ مدرن ژاپن
چگونه یک دین «بدون کتاب»، روحیه ژاپنی را شکل داده است؟
ورق بزنید


رفتار بازیکنان و هواداران تیم ملی ژاپن سال‌هاست که توجه و ستایش مردم جهان را به خود جلب کرده است. هواداران ژاپنی، فارغ از نتیجه مسابقه، پس از پایان بازی روی سکوها می‌مانند و زباله‌های سکوهای خود را جمع می‌کنند. بازیکنان نیز رختکن را تمیز و مرتب تحویل می‌دهند و با نوشتن جمله‌ای کوتاه به زبان کشور میزبان، از آن سپاسگزاری می‌کنند.

نظم، پاکیزگی، احترام به فضای عمومی، وجدان کاری و مسئولیت‌پذیری، از ویژگی‌هایی است که سال‌هاست نام ژاپن را با خود همراه کرده است. ژاپن پیش از جنگ دوم جهانی به سرعت به کشوری صنعتی و علمی تبدیل شده بود و پس از شکست نیز دوباره با سرعتی حیرت‌انگیز خود را بازسازی کرد. انقلابیون ایرانی گاه می‌گفتند می‌خواهند از ایران یک «ژاپن اسلامی» بسازند.

بدون شک فرهنگ، روحیه و اخلاقیات مردم ژاپن در سرنوشت آنان نقش داشته است. این فرهنگ از کجا آمده است؟ پاسخ ساده نیست. آموزش، خانواده، قوانین، توسعه اقتصادی و نهادهای مدرن همگی نقش مهمی داشته‌اند. بسیاری از پژوهشگران فرهنگ ژاپن معتقدند این ویژگی‌ها بر بستری تاریخی شکل گرفته‌اند که آیین شینتو، دین بومی ژاپن، بخشی از آن است.

شینتو، برخلاف ادیان ابراهیمی، نه پیامبر بنیان‌گذار دارد، نه کتاب مقدس محوری و نه ادعای حقیقت انحصاری. هسته باورهای آن بیش از آنکه ایمان به یک روایت یا داستان تاریخی باشد، مجموعه‌ای از آیین‌ها، پاسداشت «کامی»‌ها (روح‌های‌ ارزشمند)، پاکیزگی، احترام به یاد نیاکان و هماهنگی با جهان پیرامون است. بسیاری از ژاپنی‌ها حتی اگر خود را مذهبی ندانند، همچنان در سنت‌های شینتویی زندگی می‌کنند.

در این آیین، پاکیزگی، احترام به مکان، هماهنگی با طبیعت و آلوده نکردن فضای مشترک، ارزش‌هایی مهم به شمار می‌روند؛ ارزش‌هایی که به‌تدریج از معبد فراتر رفتند و به مدرسه، خیابان، محل کار و حتی ورزشگاه راه یافتند.

به نظر می‌رسد سال‌هاست بسیاری از دینداران، ادیان غیرابراهیمی را با نگاهی «از بالا به پایین» می‌نگرند؛ گویی اخلاق، فضیلت و تمدن تنها در انحصار ادیان ابراهیمی (که خود را ادیان بزرگ یا «اولوالعزم» یا «صاحب کتاب» می‌نامند) است. اما اگر شینتو، بدون پیامبر یا کتاب، توانسته باشد در کنار عوامل فرهنگی دیگر در شکل‌گیری فرهنگی مسئولیت‌پذیر، منظم و پاکیزه ژاپن سهمی داشته باشد، چرا باید فکر کنیم دین ما بهترین دین جهان است؟

ژاپن نیز، مانند هر کشور دیگری، از اشتباهات و شکست‌های تاریخی مصون نبوده است. با این حال، یکی از ویژگی‌های برجسته فرهنگ امروز این کشور، پذیرش مسئولیت، تلاش برای اصلاح، و ترجیح سازندگی بر ماندن در گذشته است؛ رویکردی که نقش مهمی در توسعه و پیشرفت ژاپن ایفا کرده است.

شاید ارزش یک سنت دینی را نتوان با شمار پیامبران، کتاب‌های مقدس یا ادعاهای سنگین آن سنجید. شاید پرسش مهم‌تر این باشد که آن سنت، چه نوع انسانی و چه نوع جامعه‌ای می‌سازد؟ چه ثمر و میوه‌ای دارد؟ اگر دینی انسان‌هایی مسئول‌تر، فروتن‌تر، قانون‌مدارتر و محترم‌تر نسبت به حقوق دیگران پرورش دهد، آیا این دستاورد، خود یکی از معیارهای مهم برای ارزیابی آن دین نیست؟

#شینتو #دین #آیین #گفتگو_توانا

@Dialogue1402