‌
چرا هنوز در بندِ داستان‌های دینی هستیم؟
پرسش هراری

یووال نوح هراری مثالی مشهور دارد: اگر به یک میمون بگویید «این موز را به من بده، بعد از مرگت باغی بی‌پایان از موز خواهی داشت»، او حتی لحظه‌ای به این وعده اعتنا نمی‌کند. چون تنها آنچه پیش رویش است را می‌فهمد. اما انسان موجودی استثنایی است؛ ما توانایی بی‌نظیری در باور به داستان‌های جمعی داریم. همین ویژگی باعث شده است که در طول تاریخ، به روایت‌هایی دل ببندیم که اغلب واقعیتی بیرونی ندارند، اما زندگی ما را شکل داده‌اند.

دین از برجسته‌ترین این روایت‌هاست. پرسش‌های بزرگ انسان – از منشأ جهان و معنای رنج گرفته تا سرنوشت پس از مرگ – همواره ذهن بشر را مشغول کرده‌اند. دین‌ها برای این پرسش‌ها پاسخ‌هایی ساده، روشن و داستان‌وار عرضه کرده‌اند. همین سادگی، آرامش می‌آورد، امید می‌بخشد و زندگی را معنادار می‌سازد. دین همچنین توانسته است میلیون‌ها نفر را متحد کند، به جوامع هویت ببخشد و بنیان‌های اخلاقی و قانونی را تقویت کند.

اما روی دیگر سکه را نباید نادیده گرفت. زمانی که این داستان‌ها به «حقیقت مطلق» بدل می‌شوند، راه پرسشگری بسته می‌شود. تاریخ مملو از نمونه‌هایی است که ایمان بی‌چون‌وچرا به روایت‌های مقدس، سرچشمه‌ی جنگ‌های خونین، تعصب کور، نفرت از دیگری و مقاومت در برابر علم و آزادی بوده است. قدرت داستان، اگر بی‌مهار شود، می‌تواند از معنا و همبستگی، به ابزار سرکوب و خشونت تبدیل گردد.

امروز پرسش هراری همچنان به‌جا است: چرا هنوز در بندِ این داستان‌ها مانده‌ایم؟ آیا وعده‌ی بهشتی در دوردست، ما را از ساختن جهانی بهتر و انسانی‌تر در همین‌جا و همین امروز باز نمی‌دارد؟ فراموش نکنیم که حکومت‌های توتالیتر مذهبی نیز از همین روایت‌ها برای تحکیم قدرت خود بهره می‌برند؛ با وعده‌ی پاداش اخروی و تهدید مجازات الهی، اطاعت می‌خواهند و اعتراض را گناه می‌نامند.

شاید زمان آن رسیده باشد که ارزش «موزی که در دست داریم» را دریابیم: توانایی اندیشیدن، عشق ورزیدن و ساختن آینده‌ای واقعی. آینده‌ای که به جای دل بستن به داستان‌های دینی، بر شجاعت رویارویی با حقیقت استوار باشد.

#باور #دین #یوال_نوح_هراری #پرسشگری #نقد_دین #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

رورتی و اخلاق گفت‌وگو
سکولاریسم بدون حذف دیگری

ریچارد رورتی فیلسوفی آمریکایی و از چهره‌های برجسته نئوپراگماتیسم بود که در نیمه دوم قرن بیستم، با نقد بنیادین فلسفه سنتی، نقش تازه‌ای برای اندیشهٔ فلسفی تعریف کرد.

او با فاصله‌گرفتن از متافیزیک، حقیقت‌گرایی کلاسیک و جست‌وجوی بنیان‌های مطلق، فلسفه را نه مرجع نهایی حقیقت، بلکه بخشی از گفت‌وگوی فرهنگی جوامع مدرن می‌دانست؛ گفت‌وگویی که هدف آن نه کشف ذات جهان، بلکه بهبود شیوه هم‌زیستی انسان‌هاست.

در امتداد این نگاه، رورتی گفت‌وگو را ستون اصلی جامعه سکولار می‌داند.
از نظر او، سکولاریسم زمانی معنا پیدا می‌کند که هیچ دستگاه فکری ، دینی، فلسفی یا علمی ادعای برتری نهایی نداشته باشد.

او در Philosophy and the Mirror of Nature تاکید می‌کند که تلاش برای یافتن «زبان نهایی حقیقت» باید جای خود را به پذیرش کثرت زبان‌ها و روایت‌ها بدهد. جامعه سکولار سالم، جامعه‌ای است که اختلاف را امری طبیعی می‌داند و به‌جای حذف آن، امکان بیان و گفت‌وگو را فراهم می‌کند.

رورتی در Contingency, Irony, and Solidarity با طرح مفهوم «ایرونیست لیبرال» نشان می‌دهد که مدارا حاصل یقین نیست، بلکه نتیجهٔ آگاهی از موقتی‌بودن باورهاست.
فرد ایرونیست می‌داند که باورهایش تاریخی و قابل‌تغییرند، و همین آگاهی او را از خشونت فکری بازمی‌دارد. مدارا در این چارچوب، نه تحمل منفعلانه دیگری، بلکه پذیرش فعال امکان خطای خود است.

از نگاه رورتی، گفت‌وگو زمانی ثمربخش می‌شود که هدف آن پیروزی در بحث نباشد، بلکه کاهش رنج انسانی باشد.
به همین دلیل او ادبیات، روایت و تجربه‌های زیسته را ابزارهایی قدرتمندتر از استدلال‌های انتزاعی می‌داند.

جامعه سکولار مطلوب رورتی، جامعه‌ای است که به‌جای جنگ بر سر حقیقت، بر سر همبستگی انسانی توافق می‌کند؛ جامعه‌ای که می‌داند تنها سرمایه مشترکش، ادامه گفت‌وگوست.


#سکولاریسم #رورتی #مدارا #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

‌
ابو نوح و کشتی هایی که هنوز خریدار دارند

پیام همراهان



ابو نوح مردی از غناست که خود را پیامبر معرفی کرد و با بازخوانی داستان کهن نوح گفت طوفانی بزرگ در راه است و تنها راه نجات سوار شدن بر کشتی اوست. او از مردم کمک مالی گرفت برای ساخت کشتی نجات. طوفان نیامد اما روایت ادامه پیدا کرد. وعده به تعویق افتاد و در میان این تعلیق مقدس خبر خرید یک مرسدس بنز منتشر شد. قصه آشناست. فقط مکان و زمان عوض شده اند.

سوال اصلی این نیست که چرا ابو نوح دروغ گفت. سوال مهم‌تر این است که چرا هنوز این الگو جواب می دهد. چرا در قرنی که ماهواره ها مدار زمین را می شناسند و علم از ژن و کهکشان می گوید باز هم داستان مردی با کشتی چوبی می تواند جان و مال انسان ها را با خود ببرد.

نوح و کشتی نجات یک استعاره قدرتمند است. وعده رهایی در دل ترس. تقسیم جهان به غرق شدگان و برگزیدگان. انسان وقتی می ترسد منطق را کنار می گذارد و به کسی پناه می برد که می گوید راه خروج را بلد است. کشتی مهم نیست از چوب باشد یا از کلمات. مهم این است که امید را قاب می گیرد و ترس را جهت می دهد.

در جهانی پر از بحران جنگ فقر اقلیم و بی معنایی انسان مدرن بیش از آنکه عاقل تر شده باشد تنها تر شده است. و در این تنهایی هر کسی که با صدای بلند بگوید من نقشه دارم شنیده می شود. حتی اگر نقشه اش خیالی باشد.

اینجاست که پرسش بزرگ مطرح می شود. اگر با نگاهی شکاکانه به ابو نوح می خندیم آیا می توانیم با همان عینک به دیگر روایت های نجات هم نگاه کنیم. به ادیانی که قرن هاست کشتی می سازند و وعده طوفان و رستگاری می دهند. فرق کجاست. در قدمت داستان. در تعداد مسافران. یا فقط در این که به آن عادت کرده ایم.

شاید مسئله نه ابو نوح باشد و نه مردم ساده دل. مسئله نیاز عمیق انسان به معناست. و تا وقتی این نیاز بی پاسخ بماند کشتی ها یکی پس از دیگری ساخته می شوند. بعضی چوبی بعضی طلایی. و بعضی فقط با کلمه.

#نوح #کشتی_نوح #معنا #دین #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

‌
‌
‌
ژینوس نعمت محمودی یکی از چهره‌های برجسته جامعه بهایی ایران بود که به دلیل اعتقادات دینی خود، قربانی آزار و تبعیض سیستماتیک در جمهوری اسلامی شد. او که به عنوان یک عضو فعال جامعه بهایی شناخته می‌شد، زندگی خود را وقف خدمت به دیگران و ترویج صلح و همبستگی کرد. با این حال، در سال ۱۳۶۰، در اوج سرکوب‌های جمهوری اسلامی علیه بهاییان، ژینوس نعمت محمودی همراه با گروهی از اعضای برجسته این جامعه، به اتهامات واهی دستگیر و بدون محاکمه عادلانه اعدام شد.

سرنوشت ژینوس نمونه‌ای آشکار از نقض حقوق بشر و سیاست‌های سرکوبگرانه‌ای است که علیه بهاییان در ایران اجرا می‌شود. این سرکوب‌ها شامل محرومیت از حقوق اساسی مانند حق تحصیل، کار، و آزادی دین و عقیده است. سرگذشت او و بسیاری دیگر، نمادی از مقاومت در برابر ظلم و تلاش برای تحقق عدالت است و به ما یادآوری می‌کند که آزار سیستماتیک علیه اقلیت‌های دینی نه تنها خلاف قوانین بین‌المللی، بلکه نقض ارزش‌های انسانی است.
.

#بهائیان_ایران #داستان_ما_یکیست #ژینوس_نعمت_محمودی #اعدام #گفتگو_توانا

@Dialogue1402