‌ابوالعلاء معرّی:
دین ساخته‌ی بشر است، نه هدیه‌ای از آسمان

ابوالعلاء معرّی (۳۶۳–۴۴۹ هجری)، شاعر و فیلسوف نابینای شام، از شجاع‌ترین اندیشمندان روزگار خویش بود. او بی‌پروا می‌گفت: دین نه وحی آسمانی، بلکه ساخته‌ی بشر است. به باور او، دو گروه بیش از همه مردمان را فریب داده‌اند: فرمانروایان و روحانیان.

از نگاه معرّی، انسان هراسان از مرگ و نیستی، برای تسکین دل خود افسانه‌ها آفرید و نامشان را وحی گذاشت. بهشت و دوزخ، امید و بیم، ساخته‌ی همین نیاز روانی بودند. اما این افسانه‌ها خیلی زود به زنجیر بدل شدند: حاکمان با تکیه بر تقدس، اقتدارشان را فراتر از نقد بردند و روحانیان «تجّار دین» شدند؛ وعده‌ی بهشت فروختند، دوزخ را تازیانه کردند، و ایمان ساده‌دلان را نردبان قدرت و ثروت ساختند.

زندگی خود معرّی، تصویری زنده از باورهایش بود. او در معرّةالنعمان، گوشه‌گیرانه و ساده می‌زیست: گوشت و لبنیات نمی‌خورد، و می‌گفت نباید برای سیر کردن شکم، جانداری را آزرد. این شیوه نشان می‌داد که اخلاق از نظر او نه از شریعت، که از عقل و وجدان برمی‌خیزد. انسان می‌تواند بی‌نیاز از وعده‌ها و تهدیدهای دینی، با مهربانی، عدالت و پرهیز از خشونت زندگی کند.

در اشعار اللزومیات بارها هشدار داد: «مردمان بر سر باوری می‌جنگند که ساخته‌ی ذهن بشر است.» و همین سخنان بود که بسیاری او را «ملحد» و «کافر» خواندند. اما معرّی به حقیقتی عام اشاره داشت: دین زاده‌ی ترس و نیاز انسان است، و تا زمانی که در دست صاحبان قدرت باشد، عقل و آزادی را به بند می‌کشد.

این پیام، پس از هزار سال همچنان تازه است. کافی است به نظام‌های استبدادی دینی همچون جمهوری اسلامی نگاهی بیندازیم: هنوز دین ابزار سیاست و سرکوب است، هنوز ایمان کالایی برای تجارت. در برابر این همه، معرّی از دل قرون به ما می‌گوید: برای زیستنی آزاد و انسانی، به چراغ عقل اعتماد کنید، نه به زنجیر تقدس.

#ابولعلا_معری #دین #نقد_دین #خردگرایی #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

صفحه فارسی وزارت امور خارجه آمریکا در واکنش به بسته شدن ساختمان انجمن صنفی روزنامه‌نگاران در تهران، نوشت:

«رژیم ایران تلاش ‌های خود جهت خاموش کردن صداهای مستقل در رسانه‌ ها را تشدید کرده است. تصمیم اخیر این رژیم جهت بستن ساختمان محل استقرار سندیکای روزنامه‌ نگاران، حمله ای مستقیم به آزادی بیان و حق روزنامه ‌نگاران برای گزارش اخبار بدون سانسور است. مردم ایران شایسته شفافیت و فرصت برای آگاهی از جنایاتی که این رژیم فاسد مخفیانه مرتکب می‌ شود، هستند.»

@usabehfarsi


#سانسپر #آزادی_اطلاعات
#آزادی_بیان #یاری_مدنی_توانا


@Tavaana_TavaanaTech

‌
انحصار حقیقت و خشونت فکری؛
بنیاد خشونت سیاسی در جمهوری اسلامی

در جوامع آزاد، اصل بر این است که انسان‌ها می‌توانند درباره‌ی مسائل گوناگون اختلاف‌نظر داشته باشند و همچنان در کنار یکدیگر زندگی کنند. این همان روحیه‌ی «بیاییم توافق کنیم که اختلاف‌نظر داشته باشیم» است؛ اصلی که بر گفت‌وگو، رواداری و احترام متقابل استوار است. اما در جمهوری اسلامی، چنین اصلی هیچ جایگاهی ندارد. حاکمیت خود را مالک حقیقت مطلق می‌داند و هر صدای متفاوت را با برچسب «ضد انقلاب»، «مرتد» یا «مفسد فی‌الارض» سرکوب می‌کند.

از همان آغاز، انحصار حقیقت به سیاست رسمی جمهوری اسلامی بدل شد و خشونت فکری را به ستون اصلی قدرت آن تبدیل کرد. سانسور کتاب‌ها و رسانه‌ها، محروم‌کردن استادان و دانشجویان منتقد، انحلال انجمن‌های مستقل و برخورد خشن با جنبش «زن، زندگی، آزادی» تنها نمونه‌هایی از این سیاست‌اند. در این نظام، آزادی بیان و حق انتخاب نه حقی انسانی، بلکه تهدیدی علیه بقای حاکمیت به حساب می‌آید.

پیامد این انحصار، جامعه‌ای گرفتار ریا و دوگانگی است. بسیاری از شهروندان ناچارند در ظاهر تبعیت کنند، در حالی که در خلوت، اندیشه و سبک زندگی دیگری دارند. چنین اجبار و سرکوبی نه ایمان می‌آورد و نه مشروعیت؛ بلکه تنها به گسترش بی‌اعتمادی، خشم و فاصله‌ی روزافزون میان مردم و حاکمان می‌انجامد.

اصل «agree to disagree» در حقیقت راهی برای همزیستی در دل تنوع است. اما جمهوری اسلامی دقیقاً در نقطه‌ی مقابل آن ایستاده: با ادعای مالکیت حقیقت، بر یکسان‌سازی اجباری و تحمیل ایدئولوژی تکیه می‌کند. همین خشونت فکری است که زمینه‌ی خشونت سیاسی و اجتماعی گسترده‌تر را فراهم کرده و سرکوب را به ابزار دائمی بقا بدل ساخته است.

تا زمانی که این انحصار حقیقت ادامه دارد، نه جامعه به آرامش خواهد رسید و نه حکومت به ثبات. آینده‌ای انسانی تنها زمانی ممکن است که حق اختلاف به رسمیت شناخته شود و شهروندان بتوانند بی‌هراس از سانسور و سرکوب، آزادانه بیندیشند و زندگی کنند.

#ایدئولوژی #حقیقت #توافق #گفتگو_توانا

@Tavaana_TavaanaTech

‌
چرا باید به پیامبران اعتماد کنیم؟
نگاهی از زکریای رازی تا به امروز

زکریای رازی، پزشک و فیلسوف برجسته ایرانی، تنها در علوم طبیعی پیشگام نبود؛ او جرأت داشت بنیادهای ایمان دینی را نیز به پرسش بکشد. پرسش او این بود: اگر خدا حقیقتی برای بشر دارد، چرا باید آن را از طریق پیامبر منتقل کند؟ و چه معیاری وجود دارد که به پیامبران اعتماد کنیم؟

این پرسش در پرتو آیات قرآن روشن‌تر می‌شود. مؤمنان می‌گویند: «سمعنا و أطعنا» و در آیه‌ای دیگر آمده است: «اطیعوا الله و اطیعوا الرسول و اولی الامر منکم». این آموزه‌ها نشان می‌دهد که در سنت دینی، اطاعت از پیامبران و حاکمان مشروع بخشی از نظام اجتماعی و اخلاقی است. اما آیا شنیدن و اطاعت بی‌چون‌وچرا کافی است؟

رازی معتقد بود وحی تجربه‌ای شخصی است که برای دیگران تنها به صورت «ادعا» عرضه می‌شود. اعتماد صرف به شنیده‌ها بدون سنجش عقلانی می‌تواند خطرناک باشد. حتی وقتی انسان به پزشک مراجعه می‌کند، توصیه‌ها و درمان‌ها را صرفاً به دلیل عنوان «پزشک» نمی‌پذیرد؛ بلکه آن‌ها را با مدارک و تجربهٔ علمی می‌سنجد. این قیاس نشان می‌دهد که اعتماد واقعی به هر مرجعی—چه دینی، چه علمی—باید بر اساس شواهد و سنجش عقلانی باشد، نه صرفاً بر اساس ادعا یا موقعیت.

اعمال آیه‌ی «اطیعوا الله و اطیعوا الرسول و اولی الامر منکم» در برخی نظام‌های سیاسی، از جمله جمهوری اسلامی، نشان می‌دهد که اطاعت از مرجع دینی به ولی فقیه تسری یافته و از شهروندان طلب می‌شود. این نمونه جنبهٔ محدودکننده و منفی اطاعت بی‌چون‌وچرا است که آزادی اندیشه را محدود می‌کند. در عین حال، تاریخ نشان می‌دهد پیامبران نقش الهام‌بخش و مثبت در اصلاح اجتماعی، عدالت‌خواهی و هدایت اخلاقی داشته‌اند. بررسی هر دو جنبه اهمیت نقد عقلانی رازی را روشن می‌کند.

زکریای رازی نشان داد که اعتماد به پیامبران باید بر عقل و تجربه استوار باشد، نه صرفاً بر اطاعت کورکورانه. شنیدن یک ندا یا تسری قدرت پیامبر به حاکمان سیاسی، بدون سنجش عقلانی، زمینهٔ محدودیت آزادی اندیشه را فراهم می‌کند. بازخوانی اندیشهٔ او یادآور این پرسش است: آیا اطاعت واقعی بدون ارزیابی عقلانی ممکن است؟

#خردگرایی #نبوت #ادیان #نقد_دین #گفتگو_توانا

@Dialogue1402