‌
از نازیسم تا جمهوری اسلامی: سیاست مرگ و شهیدپروری

از نخستین سال‌های پس از انقلاب ۱۳۵۷، جمهوری اسلامی مرگ را در مرکز گفتمان خود قرار داد. عباراتی چون «ملت شهیدپرور» یا شعار «خون شهدا درخت انقلاب را آبیاری کرد» نشان می‌داد که بقای نظام سیاسی به مرگ شهروندان گره زده می‌شود. در این روایت، مرگ نه تراژدی انسانی، بلکه سرچشمه‌ی مشروعیت حکومت معرفی می‌شود.

در برابر چنین نگرشی می‌توان از «زندگی‌پروری» سخن گفت؛ فرهنگی که ارزش انسان را در زیستن، آزادی، رفاه، خلاقیت و شکوفایی می‌بیند، نه در قربانی‌شدن برای استمرار قدرت.

شهیدپروری در سنت شیعی ریشه در واقعه‌ی عاشورا دارد و معنایی معنوی و عدالت‌خواهانه یافته است. شهادت در این معنا انتخاب آگاهانه‌ی فرد برای ایمان و عدالت است. اما هنگامی که حکومت آن را مصادره می‌کند، شهادت از یک انتخاب آزاد به ابزاری تبلیغاتی برای بقای قدرت فروکاسته می‌شود.

این الگو مختص ایران نیست. نظام‌های توتالیتر همواره مرگ را ستوده‌اند: آلمان نازی از «مرگ برای رایش» می‌گفت، شوروی مرگ در راه «مادر میهن» را مقدس می‌دانست، ژاپن نظامی خلبانان کامی‌کازه را می‌ستود و کره شمالی مرگ برای رهبر را وظیفه‌ای مقدس معرفی می‌کند. در همه این موارد، زندگی فردی بی‌ارزش می‌شود و مرگ برای حکومت به اوج افتخار بدل می‌گردد.

از منظر جامعه‌شناختی، این گفتمان جذابیت‌هایی دارد: شهادت هویت می‌سازد، خانواده‌ها از «شهید دادن» موقعیت اجتماعی می‌یابند و در برابر ظلم یا اشغال، فداکاری می‌تواند معنایی عادلانه داشته باشد. اما زمانی که این احساسات انسانی به دست حکومت مصادره می‌شود، فداکاری فردی از معنای اخلاقی تهی شده و صرفاً بقای قدرت را تغذیه می‌کند.

استعاره‌ی «خون شهدا درخت انقلاب را آبیاری کرد» به‌خوبی نشان می‌دهد که چگونه زبان تبلیغاتی، مرگ را طبیعی‌سازی می‌کند: خون، که نشانه‌ی مرگ است، به جوهر حیات بدل می‌شود؛ فقدان فردی پشت بقای کل پنهان می‌گردد و خشونت مشروعیت می‌یابد.

اما جهان امروز بیش از هر زمان دیگر زندگی‌محور است. ارزش‌های نوین در سلامت، آزادی، رفاه، علم و صلح تعریف می‌شوند. بدیل فرهنگ مرگ، زندگی‌پروری است: فرهنگی که فداکاری را نه در مرگ زودرس، بلکه در ساختن آینده‌ای شایسته‌تر معنا می‌کند. آینده‌ای که در آن، انسان نه ابزار قدرت، که غایت ارزش‌هاست.

#حکومت_ایدئولوژیک #جمهوری_اسلامی #نازیسم #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

‌ابوالعلاء معرّی:
دین ساخته‌ی بشر است، نه هدیه‌ای از آسمان

ابوالعلاء معرّی (۳۶۳–۴۴۹ هجری)، شاعر و فیلسوف نابینای شام، از شجاع‌ترین اندیشمندان روزگار خویش بود. او بی‌پروا می‌گفت: دین نه وحی آسمانی، بلکه ساخته‌ی بشر است. به باور او، دو گروه بیش از همه مردمان را فریب داده‌اند: فرمانروایان و روحانیان.

از نگاه معرّی، انسان هراسان از مرگ و نیستی، برای تسکین دل خود افسانه‌ها آفرید و نامشان را وحی گذاشت. بهشت و دوزخ، امید و بیم، ساخته‌ی همین نیاز روانی بودند. اما این افسانه‌ها خیلی زود به زنجیر بدل شدند: حاکمان با تکیه بر تقدس، اقتدارشان را فراتر از نقد بردند و روحانیان «تجّار دین» شدند؛ وعده‌ی بهشت فروختند، دوزخ را تازیانه کردند، و ایمان ساده‌دلان را نردبان قدرت و ثروت ساختند.

زندگی خود معرّی، تصویری زنده از باورهایش بود. او در معرّةالنعمان، گوشه‌گیرانه و ساده می‌زیست: گوشت و لبنیات نمی‌خورد، و می‌گفت نباید برای سیر کردن شکم، جانداری را آزرد. این شیوه نشان می‌داد که اخلاق از نظر او نه از شریعت، که از عقل و وجدان برمی‌خیزد. انسان می‌تواند بی‌نیاز از وعده‌ها و تهدیدهای دینی، با مهربانی، عدالت و پرهیز از خشونت زندگی کند.

در اشعار اللزومیات بارها هشدار داد: «مردمان بر سر باوری می‌جنگند که ساخته‌ی ذهن بشر است.» و همین سخنان بود که بسیاری او را «ملحد» و «کافر» خواندند. اما معرّی به حقیقتی عام اشاره داشت: دین زاده‌ی ترس و نیاز انسان است، و تا زمانی که در دست صاحبان قدرت باشد، عقل و آزادی را به بند می‌کشد.

این پیام، پس از هزار سال همچنان تازه است. کافی است به نظام‌های استبدادی دینی همچون جمهوری اسلامی نگاهی بیندازیم: هنوز دین ابزار سیاست و سرکوب است، هنوز ایمان کالایی برای تجارت. در برابر این همه، معرّی از دل قرون به ما می‌گوید: برای زیستنی آزاد و انسانی، به چراغ عقل اعتماد کنید، نه به زنجیر تقدس.

#ابولعلا_معری #دین #نقد_دین #خردگرایی #گفتگو_توانا

@Dialogue1402