هفت اقلیم

مفیدی در خصوص علل اصلی وقوع سیل اخیر، بیان کرد: از نظر جوی چند عامل در وقوع سیل های نوروز 1398 دخالت داشته‌اند. شاید بتوان گفت عامل نخست، حجم بسیار بالای بارش بوقوع پیوسته طی ماه‌های پاییز و زمستان سال 1397 در بخش وسیعی از کشور به‌ویژه مناطق غرب، جنوب غرب و شمال کشور بوده است. این بارش‌ها به تدریج میزان نفوذپذیری خاک را به طور قابل ملاحظه‌ای کاهش داده بود. عامل دوم، وقوع یک دوره طولانی دو تا سه هفته‌ای همراه با بارش‌های سنگین در بخش وسیعی از غرب، جنوب غرب و شمال کشور است. عامل بعدی، شدت بارش‌های نوروز 1398 در مناطق مختلف کشور است. بدون شک، وقوع بارش‌های سهمگین بیش از 300 میلیمتر تنها ظرف یکی دو روز در شمال کشور، همانطوری که در منتهی الیه جنوب شرقی دریای خزر سبب وقوع سیلی مهیب گردید، در بسیاری از مناطق دیگر دنیا نیز سبب بروز سیلی خانمان برانداز خواهد شد. بارش‌های گسترده‌تر و سنگین غرب و جنوب غرب کشور در ایام نوروز نیز بسیار بالاتر از توان اکولوژیک محیط این مناطق بوده است. اما به جز شدت بسیار بالا و دوره تداوم طولانی بارش‌ها، از نظر جوی، عامل اصلی و مستقیم وقوع تمامی سیل های نوروز 1398، تسلط پدیده‌ای هواشناسی موسوم به «کم ارتفاع بریده» بر روی منطقه بوده است که خود جزئی از یک پدیده گسترده‌تر جوی موسوم به پدیده «بندال» می گردد.

وی گفت: پدیده بندال، زمانی ایجاد می‌شود که بادهای غربی از حالت شرقی- غربی و یا اصطلاحاً مداری به حالت شمالی- جنوبی یا اصطلاحاً نصف النهاری تغییر شکل می‌دهند. این بادها که در جو زمین در حرکت به سمت شرق، حالتی شبیه موج به خود می‌گیرند در برخی از برهه‌های زمانی برای چند روز تا چند هفته از مسیر مستقیم و مداری خود خارج شده و همچون یک مئاندر رودخانه‌ای، در جهت عرض جغرافیایی پیچ و تاب بر می‌دارند. این حالت پیچ و تاب برداشته، امواج غربی را که در عین حال سبب کندی حرکت بادهای غربی نیز می‌گردد، پدیده بندال یا بندائی می‌نامند. در نوروز 1398 شرایط جو بر روی نیمکره شمالی سبب ایجاد پدیده بندال برای تقریبا دو الی سه هفته متمادی بر روی اروپا و خاورمیانه شد که ناهنجاری‌های شدیدی از جمله بارش های سنگین ایران را رقم زد.

عضو هیات علمی گروه جغرافیا دانشگاه فردوسی مشهد، اظهار کرد: حجم بارشی که در سال جاری و در یک زمان کوتاه اتفاق افتاد، استثنایی بود و هر جای دیگر دنیا هم اتفاق می‌افتاد علی رغم رعایت مواردی مانند حریم رودخانه و آزاد بودن بستر، آبخیزداری و ... تبدیل شدن آن به سیل وجود داشت.

وی بیان کرد: ما متاسفانه بر اساس تجربه دو- سه دهه گذشته در کشور که عمدتا با بارش کمتر از نرمال مواجه بودیم به سراغ شرایط جوی حاکم بر نوروز 1398 رفتیم و برنامه‌ریزان در سطح ملی سازو کار لازم را برای مواجهه با یک دوره کوتاه هوای بد و بارش‌های سنگین پیش‌بینی نکرده بودند. متاسفانه در بالادست رودخانه‌ها به نکاتی که باید رعایت می‌شد، توجه نکردند و این امر منطقی است که بارش‌ها در زمان کوتاه، چنین آسیب‌ها و خساراتی به همراه داشته باشد.

شبکه رادار ملی می‌تواند یک ابزار مناسب باشد که به واسطه آن وقوع طوفان‌ها، بارش‌های سنگین، مسیر حرکت سامانه‌های تندری و ... را به خوبی از مراحل اولیه تشکیل تا مراحل پایانی پایش کرد

مفیدی در پاسخ به این سوال مبنی بر این که کشورهای دیگر چه راهکارهایی برای جلوگیری از چنین خسارت‌هایی دارند، خاطرنشان کرد: علی رغم تمامی تمهیداتی که برای بستر رود، حریم رودخانه‌ها و شرایط فیزیکی بالادست آنها می‌توان اندیشید، ممکن است شرایط بارشی و جوی به گونه‌ای باشد که خسارت‌ساز و منجر به سیل شود. اما نکته‌ای وجود دارد و آن این است که چگونه بر اساس علم مدیریت سیلاب، فعالیت‌هایی انجام دهیم که بارش‌های جوی سنگین و کوتاه مدت به سیل تبدیل نشود و یا اگر تبدیل شد، کم‌ترین خسارت را برجای گذارد.

وی عنوان کرد: اگر سیستم هشدار را ارتقا دهیم و سعی کنیم سریع‌تر و دقیق‌تر وقوع طوفان‌ها و بارش‌های سنگین و حجم بارش‌ها را مشخص کنیم، اقدام مهمی انجام داده‌ایم. در این زمینه، در بسیاری از کشورهای توسعه یافته، سامانه پیش‌گیری و هشدار برای مدیریت سیلاب از ساز و کاری کارآمدتر برخودار است و ما از این جهت نیازمند برنامه‌ریزی‌هایی هستیم تا شرایط بهتری ایجاد شود.

809 viewsMahmood khosravi, 21:37