Tabiatning tub-tubiga chuqurroq razm soling, shunda siz bu hayotdagi hamma narsani, borliq qonuniyatlarini ancha yaxshiroq va tiniqroq tushuna boshlaysiz.

Bizning baxtimiz yoki baxtsizligimiz hayotimizda sodir boʻlayotgan tashqi voqealarga emas, balki oʻsha voqealarni qaysi ichki kayfiyat va ruhiy holat bilan kutib olishimizga bogʻliq. Ichki dunyosi yorugʻ inson uchun eng zerikarli muhit ham qiziqarli tuyulishi mumkin; ichi zulmatga toʻla odamga esa dunyoning bor goʻzalligi ham tatimaydi.

Koʻzangni dengizga botirganing bilan, unga dengiz sigʻmaydi, faqat bir kunlik nasibangcha suv oladi, xolos. Dunyo tashvishlari va ishlari tugamaydi, sening quvvating esa hisobli. Shunday ekan, hamma narsani qamrab olishga urinma, nasibangdagi bor goʻzallik va xotirjamlik bilan kifoyalan.

Men oʻzimni qorongʻulik gʻori deb bilsam, seni qanday qilib yorugʻlikka olib chiqa olaman? Oʻz vujudida tinchlik topa olmagan, oʻz soya-sharpa va qoʻrquvlari bilan olishayotgan odamning boshqa bir qalbga boshpana boʻlishga urinishi shunchaki fojiali bir illyuziyadir. Men oʻz eshigimni qulflab qoʻygan boʻlsam, senga qaysi darchani ocha olaman?

Odamlar samimiylik va soddalikni koʻpincha aqlsizlik deb qabul qilishadi. Ammo aslida ichida hech qanday qabihlik va hiyla-nayrang yashirinmagan sodda qalb dunyodagi eng yengib boʻlmas kuchdir. Ular oʻzlarining ochiqligi va soddaligi bilan eng murakkab hiylalarni ham qadrsizlantirib, makkorlarni qurolsizlantirib qoʻyadilar.

Oʻzgalarning yutugʻiga, ilmi va baxtiga oqkoʻngillik bilan havas qilish qalbning tozaligidan va nuri borligidan darak beradi. Ammo havas oʻz meʼyorini yoʻqotib, quruq taqlidga yoki oʻz hayotidan nolib, oʻzganing qismatini nusxalashga aylansa, u insonni oʻzligidan yulib oladi.

Dunyoning barcha boyligi senga omonat qilib berilsa-yu, uni yoʻqotsang bu moddiy zarardir, oʻrnini toʻldirish mumkin. Ammo kimningdir senga bogʻlagan ishonchini, senga omonat qilingan koʻnglini sotsang buning toʻlovi faqat vijdonsizlik tamgʻasi bilan oʻlchanadi. Ishonch qalb ehsonidir, uni xor qilgan inson aslini xor qiladi!

Kema qirgʻoqda, bandargohda tursa doim xavfsiz va sokin boʻladi. Ammo kemalar shunchaki langar tashlab turish uchun qurilmagan. Oʻzining ichki, asl kuchini ishlatishdan qochgan inson ham xuddi oʻzini xavfsiz bandargohga kishanlab qoʻygan kemaga oʻxshaydi sirtidan omon qolishi mumkin, lekin hech qachon oʻzining asl mohiyatiga erishmaydi.

Koʻpchilik insonlarning hayoti shunchaki jismoniy mavjudlikni saqlab qolish uchun qilinadigan zerikarli va maʼnosiz urinishlardan iborat. Ular bugun ertangi kun uchun yashaydilar, ertaga esa indingi kun uchun. Oʻlim kelganda esa, ortda qolgan yillarga nazar tashlab, aslida hech qachon chinakamiga yashashmaganini, shunchaki oʻlim navbatida yillar davomida mudrab turishganini koʻradilar. Bir oʻlimga butun boshli avlodlarning maʼnosiz umrlari sigʻib ketishi mumkin.

Agar sening ichingda olov boʻlmasa, oʻz maqsading sari shiddatli intilish boʻlmasa, qadamlaringda hayot sezilmaydi. Shiddat qalbning mudroqlik va sustkashlik botqogʻidan uygʻonishi, haqiqat sari esgan shafqatsiz, ammo shifobaxsh boʻrondir. Yo tamoman yonib kul boʻl, ya umuman yoʻlga chiqma!

Sizni chin dildan yaqin olgan odam yoningizda aqlli yoki mukammal koʻrinishga urinmaydi. U oʻzining eng bolalarcha, sodda va baʼzan mantiqsiz tuygʻulari bilan boʻlishadi. U sizdan aqliy maslahat yoki yechim kutmaydi, shunchaki oʻz borligʻini, oʻsha lahzadagi nafasini siz bilan boʻlishgisi keladi. Inson qalbining oʻzga bir qalbga yaqin masofada ekanligini his qilishni xohlaydi.

Soʻzlaringni yuksaltir, ovozingni emas. Gullarni yomgʻir oʻstiradi, momaqaldiroq emas!

Sogʻinch (nostalgiya), odatdagidek, yomon xotiralarni oʻchirib yuboradi va yaxshilarini boʻrttirib koʻrsatadi. Hech kim oʻtmish yukini aynan mana shu hiylasiz koʻtarib yashay olmaydi.

Azob va iztirob axir ongning, borliqni chuqur anglashning yagona sababidir. Garchi men ong inson uchun ulkan baxtsizlik ekanligini bilsam-da, inson uni hech qanday tayyor va arzon xotirjamlikka almashtirmasligini ham yaxshi bilaman.

Oʻlik tana jarohatdan ogʻrimaydi. Vijdonsiz insonning bu dunyo lazzatlari ichida hech qanday ruhiy toʻsiqsiz, bemalol rohatlanib yurishi ham shundandir. Tirik qalb esa dunyoning har bir egriligidan va oʻzining eng kichik xatosidan ham ulkan azob chekadi.

Qalb xuddi unumdor yer kabidir; unga sinovlar va mashaqqatlar yomgʻiri yogʻmaguncha, unda na maʼrifat gullari ochiladi va na hikmat daraxtlari oʻsadi. Koʻngilning haqiqiy ulgʻayishi uning qiyinchiliklar qarshisida sabr bilan chiniqishidadir.

Siz oʻz qalbingizni va samimiyligingizni birovga butunlay ochgan lahzada, beixtiyor uning qoʻliga oʻzingizni jazolash va hukm qilish huquqini berib qoʻyasiz. Dunyo shunday kimsalarga toʻlaki, ular sizning koʻngil nozikligingizni ojizlik deb qabul qiladilar va aynan oʻsha yerdan zarba beradilar.

Zamonaviy insonning charchogʻi shunchaki jismoniy horgʻinlik emas, balki uning oʻz-oʻzini tinimsiz muvaffaqiyat va samaradorlikka majburlashi ortidan keladigan ruhiy yonishdir.

Loyqa suvni uni tinmsiz kovlash va harakatga keltirish bilan tozalab boʻlmaydi, aksincha, u battar loyqalanadi. Uni shunchaki oʻz holiga qoʻysangiz, suv oʻz-oʻzidan tiniqlashadi. Hayotiy inqirozlar ham shunday: qutulish uchun qilingan har bir pala-partish harakat sizni tubga tortayotgan loyni qalinlashtiradi xolos.