اَزُو وَختا

علاوه بر این موارد، ادرار کردن برخی از کودکان و بزرگسالان در آب خزینه و وارد شدن افراد با بیماری‌هایی نظیر سفلیس و سوزاک، جراحات چرکین، دمل‌ها، سالک و... رهاکردن آب دهان و بینی در آب خزینه و اطراف آن و یا چرک‌های کبره‌بسته بدن افرادی که سال تا سال رنگ حمام را به خود نمی‌دیدند هم مزید بر علت بود.
این سؤال برای ما امروزه پیش می‌آید که مردم در آن روزها چگونه با آن شرایط سالم می‌ماندند. زمانی بیشتر شگفت‌زده خواهیم شد که بدانیم بنا بر بعضی باورها و یا عادت‌های همیشگی، گاهی فردی که قرار بود وارد خزینۀ آب داغ شود، لب خزینه مینشست و با فرستادن صلوات، مقداری از آب خزینه را با مشت برمیداشت و آن‌ را در دهان خود مزه‌مزه می‌کرد. یا افرادی که تازه‌وارد بودند ابتدا مشت خود را از آب خزینۀ سرد پر می‌کردند و با تعارف به دیگران، مقداری آب می‌نوشیدند. حتی گاهی به مردم توصیه می‌شد لازم است برای بهبودی برخی از امراض نظیر سرفه،تنگی نفس، ذات‌الریه، آسم، سینه‌پهلو، سل، بازشدن صدا، گلو درد، درد زایمان، درد‌های مقعدی و رحمی و.... مقداری از آب خزینه بنوشند!
آب خزینه‌ها معمولا سالی یکی‌دوبار بیشتر تعویض نمی‌شد، اما برای پاکیزه ماندن آن، مرد حمامی هر شب با سرکشی به خزینه‌ها در پی تنظیف آن‌ها برمی‌آمد. چون تخلیه و پرکردن خزینه‌ها از آب تمیز و بعد گرم‌کردن خزینۀ آب گرم به زمان زیادی نیاز داشت لذا هرچند وقت یک‌بار کف خزینه‌ها لجن‌زدایی می‌شد. در این‌گونه مواقع مرد حمامی از کوزه‌ای بهنام «لوش‌کِش» (لجن‌کش یا لای‌گیر) ـ که مردم آبکوه آن را «قُل‌قُلی» می‌نامیدند ـ استفاده می‌کرد. لجن‌کش به‌شکل کوزه‌ای با لوله‌ای بلند بود که حفره‌ای نیز در ته آن قرار داشت.
زمانی که خزینه احتیاج به لجن‌کشی داشت، مرد حمامی قبل از بازشدن حمام و بعد از اینکه لای آب خزینه در طول شب بهعلت ساکن بودن ته‌نشین شده‌بود ،لای‌گیر را برمیداشت و وارد خزینه می‌شد؛ سپس درحالی‌که با انگشت شست خود حفرۀ بالای لجن‌کش و با کف دست دیگر حفرۀ پایینی آن را مسدود کرده بود، لجن‌کِش را درون خزینه فرو می‌برد. سپس با برداشتن انگشت و دست خود از بالا و تهِ کوزه و گرداندن لجن‌کش درکف خزینه، اقدام به لجن‌زدایی خزینۀ حمام می‌کرد. لجن‌کِش مثل جاروبرقی لجن‌های کف خزینه را درون خود می‌بلعید و پس از پرشدن کوزۀ لجن‌کش، مرد حمامی باردیگر دست‌هایش را بر سر و ته کوزه می‌نهاد و لجن‌کش را ازآب خارج و محتویات آن را بیرون از خزینه سرازیر می‌کرد که از داخل آن آبی سیاه و لجن بیرون می‌ریخت. پس از اینکه چند بار این عمل را تکرار میکرد، آن‌را کنار می‌گذاشت. سپس با یک لُنگ حمام در حالی‌که دو سر آن‌را به پشت گردن خود گره زده بود و دو گوشۀ دیگر آن‌را در دستان خود داشت، از یک طرف و در سطح آب اقدام به جمع‌آوری چربی‌های حاصل از شستشوی بدن، موها و دیگر کثافات شناور بر روی آب می‌کرد. مرد حمامی پس از پاک‌کردن خزینه از هر نوع کثافات، مقداری آب از خزینه برمیداشت و کف گرمخانه می‌ریخت و بدین‌طریق حمام را برای ورود مشتریان آماده می‌کرد.
آب خزینه‌ها اگرچه از لحاظ شرعی پاک بود اما از بُعد بهداشتی ناسالم و عامل بروز بیماری‌های زیادی بود.
بعد از لوله‌کشی آبکوه، حمام آبکوه هم جزء اولین مکان‌هایی بود که دارای لوله‌کشی آب شد. در اولین اقدام، خزینه‌ها همچون دیگر خزینۀ حمام‌ها در سطح شهر برچیده شد و بهجای خزینه‌ها دوش‌های آب در حمام نصب گردید.
اگرچه پس از اینکه حمام آبکوه همانند بسیاری از حمام‌های سطح شهر لوله‌کشی شد و از نظر بهداشتی مردم آسوده‌خاطر شدند، بسیاری از افراد بهخصوص اشخاص مذهبی با این مسئله بهراحتی کنار نیامدند. آنان عقیده داشتند استفاده از دوش حمام، حرام و غیرشرعی است زیرا امکان غسل ارتماسی با آن وجود ندارد. بههمین‌منظور، مراجع پس از مدت‌ها در پی چاره‌اندیشی برآمدند و غسل ترتیبی را ارایه کردند.
#حمام_قدیم
ازکتاب #روزی_روزگاری_آبکوه
#علی_دشتبان
🌷@Azu_vaxta👈

145 viewsAli, 08:02