Шанхай

Шанхай төрек-татар мөһаҗирләре мине күптән көтәләр икән. Ерак Шәрекъ гәзитәләрендә минем килүем хакында хәбәрләр булганга, болар Аурупадан килгән һәрбер вапур нә кеби каршы алганнар. Хәтта берсе берлә килеп чыгуым мөхәкъкак дип ышанганга, август аенда киләчәк Италия вапурының килүенә бер банкет та хәзерләгән булганнар вә, мин вапурда булмагач, үзара гына мәҗлесләрне уздырганнар. Икенче октябрьдә сәгать өчләр тирәсендә Шанхайның гүмүрек генә килеп кергәндә дә, безне көтәләр иде. Бәхеткә каршы, минем чемоданнарым да вапурдан килеп чыккан икән, бик тиз генә алып тамга түрәсенә күрсәттем дә чыгарга ишек төбенә килдем, анда «Гаяз абзый, хуш килдегез!» дигән тавышны ишеттем. Бу мәрхүм Харбин имамы Гыйниять әфәнденең энесе Кәшшаф әфәнде1 иде. Аның янындагы бер егет тә сәлам бирде, ишектән чыгып өлгерә алмадым, икесе дә килеп күрештеләр. Танымаганым Уфаның Фазлыйәхмәт Мамлиевнең углы Ибраһим әфәнде икән2, ул бу тарафларга чигенгән татар гаскәре берлә әфисәр булып килгән дә, Ерак Шәрекъның төрле тарафында булынып, хәзер Шанхайда йирләшкән икән.

Дәвамы сайтыбызда: isxaki.com/2020/08/25/шанхай-2/

Бүген Удмурт активисты Альберт Разинның вафатына 5 ел! Хәтерлибез! Онытмыйбыз!

Сегодня 5 лет со дня гибели Удмуртского активиста Альберта Разина! Помним! Скорбим!

Мы вспоминаем Альберта Разина, который своим поступком потряс очень многих. Он не только привлек внимание к тяжелому положению удмуртского языка, но и к катастрофической ситуации всех языков в стране. Его поступок шокировал и вызвал отклик в сердцах у миллионов людей. Отдельно его поступок вызвал отклик в Татарстане.

Альберт Разин стал символом борьбы за сохранение языков. И сегодня, вспоминая Альберта Разина мы хотим очередной раз не просто привлечь широкое общественное внимание к сохранению татарского
и других языков, но и заявить, что мы не согласны с нынешним бесправным положением наших языков. И мы требуем, вернуть обязательное изучение татарского языка в школах, создать полноценную систему национального
образования: открыть татарские детские сады, школы и университет.
Наши языки не должны умирать!

Татарстанның халык шагыйре, публицист, дәүләт һәм җәмәгать эшлеклесе Роберт Миңнуллин Удмуртиядә булган тетрәндергеч вакыйгага карата бик көчле шигырь язып калдырган иде.

УДМУРТ ЯНА

Удмурт яна мәйдан уртасында,
Дөрләп яна туган тел диеп...
Кайсы халыкка да тел газиз шул,
Кайсы халыкка да тел – бөек!

Яна Удмут, яна ялкынланып,
Удмурт Телен ялкын ялмаган. Туйган, димәк,
Удмут ялганнардан,
Башка чара, димәк, калмаган...

Удмурт Теле хәзер – ялкын теле,
Удмурт Теле хәзер – ут теле,
Ялкынланса гына яна шул ут,
Ялкынланса гына ут – тере...

Янып бетсә, ялкынланып бетсә,
Көлгә калса әгәр, тел – үле...
Бер милләт тә үз теләге белән,
Юк, теләми теле үлүне...

Удмурт яна! Удмурт Теле яна!
Ничек аңларга бу Януны?
Удмуртның бу әллә үлемеме?
Әллә инде бу – уянумы?

Бу - Удмуртның чарасызлыгыдыр.
Бу – Удмутның соңгы таләбе!
Уятырмы мәрткә киткәннәрне
Удмуртның бу соңгы гамәле?

Газиз теле өчен, халкы өчен
Утта янган Удмурт хаклымы?
Ә хакимнәр безне яклыймы соң?
Ә хакимнәр безнең яклымы?

Ник үләргә тиеш безнең телләр?
Ник бетәргә тиеш әле без?

Яшәү белән үлем арасында
Безнең телләр, безнең хәлебез!

Удмурт яна! Удмурт Теле яна...
Татарга да тия ялкыны...
Бу ялкын бит Россиядәге
Үлеп барган телләр салкыны...

Саташып уяндым, куркудан,
Имештер зур Казан алынган.
Кан ага Казансу юлыннан,
Исәннәр барысы кол булган.

Булат Ибраһимов

ТИЗДӘН ХӘТЕР КӨНЕ!

(Рушан Шәмсетдинов рәсеме)

Тиздән Хәтер көне. Бүгенге авыр шартларда бу көнне милләтебезгә хәтерләтү юлларын бергәләп уйлыйк! Идея, уй-фикерләрегез, тәкъдимнәрегезне безнең ботка яза аласыз!

Скоро День памяти. Напомним нации вместе об этом трагическом дне! Пишите идеи, предложения, мысли нам в бот.
@AzatliqElemta_bot

Хәерле иртә дуслар, архивтан иске видеолар табып чыгардык, 2012 ел, Казан үзәге, Камал театры каршында ул вакыт өчен иң зур Нәүрүз бәйрәме оештырган идек, нык күңелле булган икән. Ул чорда Татарстанда Нәүрүз бәйрәмнәре әллә ни үткәрмиләр иде, без башладык. Меңнән артык кеше катнашты, милләттәшләребезне бушлай пылау һәм чәй белән дә сыйладык.

https://youtu.be/PtbBF35-s7Q?si=_T47K0GT_IeY6HDy

СТИКЕРЫ НА ДЕНЬ ПАМЯТИ

Октябрь уже близко. А это значит, что татары вновь будут чтить память защитников Казани 1552года. Мы хотим изготовить и расклеить 5 тысяч стикеров с напоминанием об этом. Стикеры расклеим в Казани и других городах.

Для этого нужно 21 500 рублей. (стикеры водостойкие и устойчивые к механическому воздействию). Сейчас уже имеются в наличии 3 тысячи штук, и они уже активно отправляются неравнодушным для расклейки. Но этого мало! Нужно хотя бы 5, а лучше 10 тысяч стикеров.
Просим помощь неравнодушных.

В условиях постоянных репрессий, невозможности полноценного проведения Хәтер көне, контроля над СМИ, нужно искать способы напомнить об этом дне. И стикеры – один из хороших способов это сделать.

Если хотите получить стикеры – напишите в бот
@AzatliqElemta_bot

Как помочь?

1)2202208089814058
Сбербанк
Гиматдин Р. С.

2) TR19 0001 0024 8096 5448 1550 04
Gulchachak Khismatova (Ziraat bankı)

3) крипта, бинанс.
USDT TRC-20(Tron) - TJApWScyLfzJbNQ5Yw3iokevd4D84RW6rY

Бөтен Татарстанга ике Гаяз Исхакый бюсты бар. Һәйкәл юк.
Бюстларның берсе - Чистайда.
https://www.youtube.com/shorts/cq3lsxf8ojo

Җомга көне котлы булсын!
Аллаһы кылган догаларыбызны, саваплы эшләребезне, укыган намазларыбызны, биргән сәдакаларыбызны кабул итсен иде!
Барыбызга да тыныч көннәр, эшләребездә уңышлар, ярдәм бирсен иде!
Милләтебезгә яшәргә көч-күәт бирсен иде! Әмин!

Баса алмый йөрәгемне,
Үткәннәргә чабам.
Тарих җиле дәва: без бит
Башлам түгел, дәвам.

Тарих көле тояклардан
Каладыр бөркелеп.
Нигә көнем – булмый икән
Илем, халкым, телем?

Чабам, чабам үткән аша
Киләчәккә таба.
Тарих уты ат ялына,
Йөрәгемә каба.

РАФЫЙК ЮНЫС.

БОЛЬШЕВИК – РУСЧАЛЫК

Коммунистлар, Русиянең башына менгәч тә, Русияне үзенә ­аерым бер тормышлы мәмләкәт дип карауны падишаһлык за­маныннан калган контрреволюционлык дип игълан иттеләр вә ­Советларны «дөнья ихтилялы»ның сугыш көчләре тупланган тартыш мәйданы гына дигән карашларыны йирләштерергә ке­рештеләр. Мәмләкәтнең бөтен байлыгын, бөтен матди куәтен, мәгънәви көчен шул «дөнья ихтилялы» ясау гаясенә генә хезмәт иттерергә тиеш дип карар бирделәр вә, бөтен гайрәтләрен шул асыл максат булган «дөнья ихтилялы» ясауга борып, мәмләкәт­нең, халыкның бөтен файдасын шул «олуг максат»ка фида итте­ләр. 1921 елгы миллионнарча халыкны алып киткән ачлык та1, аның артыннан килгән ваба, тиф кеби миллионнарча корбан бирдергән хасталыкларны да киләчәк «дөнья ихтилялы»ның зурлыгы алдында бик кечкенә каза кеби күрсәтеп килделәр. Урман кискәндә, йомычка очмый булмый, дип, бу канлы-яшьле бәла-казаларны «олуг көннәр»нең бәйрәменең алдындагы мәҗбүри туган вак-төяк эчпошыргыч эшләр генә, дип сөйләп килделәр. Большевик режимын саклау өчен Кызыл Гаскәр төзү мәҗбүрияте тугач та2, аңарга да шул «дөнья ихтилялы»ның гаскәре дип карап, бөтен дөнья пролетариатының кораллы көче дип исем биреп, аңардан «дөнья ихтилялы»на садыйк калып, дөнья капитализмы берлә канны, җанны фида итеп сугышырга ант* иттерделәр. Чит мәмләкәтләрнең кайсысында гына аз-маз хәрәкәт булса, шуны «коммунист инкыйлабы» төсенә чәверер өчен, мәмләкәтнең үз ­халкын ач-ялангач калдырып, шул илләргә миллионнар түктеләр.

Дәвамы сайтыбызда:
https://isxaki.com/2020/09/06/bolshevizm/

Интеллигенция, воспитанная колонизатором, является главным врагом собственного народа

Джавахарлал Неру

Безнең милләт үлгәнме, әллә йоклаган гынамы?

Һәртөрле мөхәррирләр вә ярты мөхәррирләр милләтемез үлгән вә яки йоклаган дип язалар. Вакыйгъдә безнең милләт үлгән үкме, әллә йоклаган гынамы? Әгәр милләтне йоклаган, дисәк, дөнья көпчәгенең бу кадәр дөбердәп әйләнүенә вә башка милләтләрнең әллә нинди каты вә йөрәк яргыч тавышлауларына уянырга кирәк иде.
Чөнки йокының, әлбәттә, бер чиге булырга кирәк. Бәр тәкъдир милләтемез үлгән булса, без, үлгән милләтнең башы очында бер кәгазь кисәге булган гәзитәләр шытырдатып, аны уята алырмызмы? Болай булгач, безнең гәзитәләр укымакымыз үлгән милләт, рәхмәтуллаһи галәйһи рухына ясин шәриф укуга гына охшап калмазмы? Әллә милләтнең йокысы Гозәер пәйгамбәр йокысы(1) кеби микән? Әллә Мәксәлмина, Мәслина, Дөбернуш, Шаднуш, Кәфәштатыюшлар(2) йокысы кеби микән? Соң ничек икән?

Минем уемча, болай булырга кирәк: борын заманда безнең милләт, үзенең иптәшләре вә аркадашлары булган башка милләтләр илә, фәкыйрь генә, тыныч кына, күңелсез генә яшәгән. Берничә гасырлар безнең милләт алар илә казандаш һәм чәйдәш булып, барчасы бергә ачлы-туклы гына булса да, тыныч кына, тату гына гомер иткәннәр. Шулай тыныч кына торганда, ни хикмәттәндер, башка милләтләр, һәрберсе бер Сөләйман мөлкен(3) алып, үзләренә җилләрне, парларны, утларны, һаваларны хезмәтче иткәннәр; һәртөрле җан-җанвар, кош-кортларны мөсәххәр иткәннәр, хәтта тәхеткә утырып, күкләрдә очып, су төпләрендә балыклар илә бергә йөри башлаганнар. Безнең милләт, мискин, шул вакытта йоклаганмы, ни эшләгәндер, мин анысын белмим, ләкин безнең милләт баягы иптәшләренең кисәктән генә болай ук югары китүләренә тәкать тота алмаган, дәрхаль һушы китеп егылган; «Сагълүк» китабынча(4) әйтсәм, мөгаммә галәйһи булган. Менә шул ятудан безнең милләт һаман да ятадыр.

Соң, инде аны ничек һушына китерик?

Бу тугърыда минем фикре касыйрым болай дип әйтә: без ул милләткә әдәбият гөл-сулары сибик, гәзитә мәрвәхәләре (веерлары) илә йомшак җил истерик һәм авызына иттихад вә иттифакъ сулары салыйк; җан рәхәте булган музыкалар илә дәртләндерик, хәтта рәсемнәр илә милләтнең үз сурәтен үзенә күрсәтик; тәмам күзе ачылсын, дүрт ягына карансын, гакылын җыйсын; шундин соң бу вәгазьләрне сөйлик: «И бичара милләт, син ул иптәшләреңнән курыкма. Аларның хәленә исең китмәсен; әгәр алар эшләгәнне эшләсәң, алар күргәнне күрсәң, алар белгәнне белсәң, син дә алар дәрәҗәсенә менә аласың; Аллаһы Тәгаләнең рәхмәте һичкемгә хас түгелдер, һәм бу галәм — галәмел-әсбабтыр. Һәм дә ялган сөйләмәси мөхаль вә мәмнугъ булган мөхбире садыйк әфәндемез дә: «Кеше тырышса, табар», — боермышлардыр. Тырышкан вә тырмашкан вакытларында синең бабаларың булган Бәгъдад вә Әндәлес(5) әһалисе бик каты тәрәкъкый иттеләр. Аларны күргәндә, башка милләтләр, синең кеби, һушлары китеп егылалар иде...»

Менә бу сүзләр илә милләтне җуатып, милләтнең һушы китеп, гакылсыз ятканда, милләтне ашаган, кабыргаларын тишкән оятсыз ак башлы каргаларны, кәкре башлы, яшел яки сары гәүдәле Бохара козгыннарыны(6) куып җибәрик. Тагы да ул кортлар вә ул козгыннарның милләтне ни рәвештә ашаганнарын рәссамнар хезмәте илә милләтнең үзенә күрсәтик, милләтне аларга каршы ачуландырыйк, чәчләрен аягүрә торгызыйк; борынгы кыйлган эшләре өчен милләт аларны аяк астына салып изсен, һич дөньяга килмәгән кеби итсен; каргаларны, муеныннан кысып, борынгы ашаганнарын карылдатып чыгарсын; шулай бит! Андин соң Бохара чапаны эченә төрелгән хәйләкәр төлкеләрне чапан җиңеннән өстерәп, көзге каршысына китерик; көзгегә каршы авызларын каерып ачыйк та, милләткә көзгедән канлы авызларын күрсәтик; милләт күрсен, ашаганнарына инансын, икенче мәртәбә та кыямәт алданмасын.

Бәс, безнең милләт үлмәгән дә, йокламаган да, һушы гына киткән. Мәзкүр рәвешләр илә һушына китерсәк, дуст кем, дошман кем — милләт үзе аерыр.

Габдулла ТУКАЙ. 1906 ел.

1- Гозәер пәйгамбәр йокысы — Аллаһы тарафыннан йөз еллык йокыга талдырылган пәйгамбәр.
2- Мәксәлмина, Мәслина, Дөбернуш, Шаднуш, Кәфәштатыюш — Коръәннең берничә сүрәсендә тау тишегенә кереп (дошманнардан качып), Аллаһының ирке белән анда 309 ел йоклаган җиде егет турында сүз бара. Болар — бишесенең исеме.
3- Сөләйман мөлке — Коръәндә искә алынган Сөләйман пәйгамбәр Аллаһының ирке белән эш йөртеп бик баеган була.
4- «Сагълүк» китабы — гарәп телендә язылган китап.
5- Әндәлес — Испаниянең урта гасырларда гарәпләр кулында булган тарихи өлкәсе (Андалузия). Ул заманнарда гарәп мәдәниятенең эре үзәкләреннән булган.
6 - Бохара козгыннары — Бохара ягында иске ысул белән (кадимчә) укып кайткан муллалар һәм ишаннар истә тотыла.
Вакыйгъдә — чынында.
Бәр тәкъдир — әгәр.
Мөсәххәр итү — баш идерү.
Дәрхаль — кинәт.
Мөгаммә галәйһи — өртелгән, пәрдәләнгән.
Фикре касыйрым — кыска фикерем.
Иттихад вә иттифакъ — берләшү, бергәләп эшләү.

ТАТАРЫМ

Курыкканның җаны чыкмый калса,
Куа килә арттан коткысы,
Бу милләтнең, менә күреп торам,
Нидән качкан икән йокысы!

Бар тинтәкләр йоклаган дип йөри,
Йокы күрелмәгән мескенне.
Йөрәгенә аның курку тәшкән,
Яңартмакчы була искене.

Үзгәрерлек, дәртләнерлек чакта,
Яраргамы кемгә маташа?
Аллага дип шайтанга да шунда
Хезмәт итмәк сырхау алаша.

Искегә һәм артка юллар ябык,
Ташла шикләнүне, татарым,
Куркып торсаң, хәлең дә үзгәрмәс,
Мин дип йөрсәң иде, батырым!

АВТОР: ФӘРИТ ЯХИН

ХӘТЕР КӨНЕНӘ СТИКЕРЛАР

Октябрь ае һәм Хәтер көне якынлаша. 1552 елдагы
вакыйгаларны искә төшереп, "1552. Татар! Онытма! Оныттырма!" шигарьләре белән кимендә 5 мең данә стикерлар ясатып, аларны Казан һәм Татарстанның башка шәһәрләрендә ябыштырырга телибез. Хәзергә бездә 3 мең стикер бар, һәм ябыштыру өчен без аларны татар җанлы кешеләргә җибәрә дә башладык. (Стикерлар суга һәм ертылуга каршы итеп, ныклы эшләнгән)
Бу эш өчен 21 500 сум кирәк. Битараф булмасагыз - әз булса да ярдәм итәргә чакырабыз!