در ضرورت بنیادگذاری «دانشگاه ملی» و «علم ایرانشهر» / مصطفی نصیری

بیش از دو سده است که زمان قدیم ایران به سر آمده و منقضی شده، اما ما در این دو سده، فلسفه یا نظریه‌ای نیافتیم تا با ادراک فلسفی دوران قدیم ایران در «صورت معقول»، پایان آن دوران و آغاز دوران جدید را اعلام کند. تا جایی‌که ما قدیم را به‌عنوان «امر واقع فی‌الفعل» یا امر در جریانْ می‌فهمیم و آن را زندگی می‌کنیم، در نتیجه امر قدیم هم‌چنان ادامه یافته و زمان آن منقضی نخواهد نشد. یعنی قدیم با همه معایب و نواقصی که دارد، به‌عنوان یک مشکل تلقی نشده و مورد آگاهی قرارنمی‌گیرد.
ادامه در فایل pdf

🆔 @atusa_sbu

نوروز و مسلخ تاریخ سازی‌های نژادگرا

✍امید غیاثی/ دانشجوی دکتری تاریخ دانشگاه تهران

🔽 در چند روزی که از شروع سال جدید ایرانی و آمدن نوروز گذشته است، نشانه‌هایی از مصادره این سنت دیرپا و از آن خودسازی‌های قومگرایانه در ایران دیده می‌شود. یک عده به دنبال‌آنند که نوروز را تنها متعلق به یک قوم یا تبار خاص از میان باشندگان جغرافیای ایران بدانند (تبار و قومیت و نژاد خودشان) و یک عده دیگر به دنبال عوض کردن مفاهیم این سنت با جعلیات تاریخی و بدون بنیاد هستند، اما باز هم هدف ربط دادن نوروز به یک نژاد یا تبار خاص است.

🔽 در پس پشت همه این مصادره‌ها، آنچه مشخص است و حتی با چشم غیرمسلح هم قابل مشاهده است، یک نگاه رادیکال نژادی و خونی به تاریخ و سنت برآمده از آن است. زنده و پویا بودن نوروز که برای ما میراثی  برآمده از ایرانشهر ساسانی است را نمی‌توان در میان باشندگان ایران امروز نادیده گرفت، بنابراین برای پیش بردن هدف که ضربه زدن به وحدت ایران و ایرانیان است، بازی به سمت اینگونه مصادره‌ها رفته است.

🔽تمام باشندگان ایران امروز، از هر جغرافیا و با هر زبان مادری، باید این پرسش‌ها را پیش روی خود داشته باشند، که چرا نوروز در میان همه ایرانیان در این اندازه برجسته و در طی سالیان متمادی از نشانه‌های همبستگی بوده است؟ اگر این سنت به یک قوم یا نژاد خاص تعلق داشته است، در کدامین برهه تاریخی به دیگران تحمیل شده و چگونه این تحمیل ماندگار شده است؟ این پرسش‌ها را دقیقتر کنیم، به این پرسش خواهیم رسید که سنت‌های تاریخی، تا چه حد محصول تبار و نژاد و خون هستند؟ زاویه دید جدایی‌طلبانه در ایران امروز، هر کدامشان را که در نظر بگیرید، به رغم تکیه بر مسائلی چون زبان مادری، بر یک کلکتیو جمعی نژادی و تباری، و در نتیجه، خونی، بنیاد می یابد. هویت اساسا براساس یک «دیگری» شکل می گیرد و در خلأ پدید نمی آید. نقطه عزیمت ایدئولوژی‌های جدایی‌طلبانه، از زبان مادری است و چون زبان فرهنگی این جغرافیا در طی سالیان متمادی فارسی بوده است، زبان فارسی، در این زاویه دید، جای آن «دیگری» را می گیرد. در مرحله بعد، چون هر یک از زبانها خود باید ملت شمرده شوند، این زبان فارسی، بدون در نظرگرفتن تاریخ، کارکرد و نسبتش با دیگر زبان‌های جغرافیای ایران، به یک قوم یا ملت برساخته منتسب شده که جغرافیایش هم هیچ وقت مشخص نمی شود (وقتی قوم یا ملت فارس خیالی و موهوم است، طبیعتاً جغرافیایی هم ندارد). از این مرحله لایه بعدی خودش را آشکار می‌کند. ایران کشوری کثیرالمله بازنمایی  می شود با نژادهای گوناگون. نوع تقسیم بندی مدل‌های تجزیه طلبانه، در نهایت نه جغرافیایی و نه فرهنگی(زیرا کاملا مخالف با پیوندهای تاریخی و اکنونی باشندگان ایران است)، که نژادی و خونی است.

🔽دکتر جواد شیخ الاسلامی، استاد برجسته پیشین دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، یکبار خاطره‌ای در کلاس درس نقل کرده بود که در مصر با یک اسراییلی افراطی برخورد کرده است و آن فرد در مذمت هیتلر و نگاه برتری نژادی او با آب وتاب سخن گفته بود. دکتر شیخ الاسلامی ضمن همدلی و نقد نگاه خودبرتربینی نژادی نازی‌ها، این بحث را پیش می‌کشد که بسیاری از یهودیان هم خود را قوم و نژاد برتر تاریخ می‌دانند. و پاسخ آن فرد جالب توجه است:«برای اینکه ما واقعاً قوم برتر هستیم!» ایران به مثابه یک کشور کهن و با پیشینه، تداومش در طول تاریخ به دلیل هویت یکپارچه‌ای بوده است که باشندگان آن را بدون نفی کردن، در ذیل خود معنا بخشیده است. این معنا بخشی نه تباری و خونی، که فرهنگی و سرزمینی بوده است.

🔽 جریان‌های نژادگرا، اگر ایرانگرا هم باشند و تداوم و فرهنگ ایران را نژادی قلمداد کنند، از ایران چیزی نمی‌دانند. ایران براساس فرهنگی شکل گرفته است که تاریخ خود و مردمانش را ساخته و همچنان می‌سازد. ادعاهای نژادی، عملا تاریخ و فرهنگ را نادیده گرفته، ویژگی‌های مثبت سنن تاریخی را به یک نژاد خاص، و منفی را به یک دیگری حواله می‌دهد که از نژاد ادعا شده نباشد. اینجا، معنای تاریخ برابر ایستای نژاد و خون می‌شود. در نتیجه آن افقی که این زاویه دید پیش روی ما قرار می دهد، به زبان حافظ ،  آشوب مدعیانی خواهد بود که چون ندیدند حقیقت، ره افسانه زدند.

موسسه علمی تاریخی آتوسا

🆔 @atusa_sbu

‍ 🔺ساخت و ساز در نزدیکی اشکف سلمان در ایذه!

‼️آیا حریم « اشکفت سلمان» دستکاری شده است؟!

🔸به گزارش میراث‌باشی؛ امین داودی دانشجوی دکتری تاریخ، فعال حوزه تاریخ و میراث‌فرهنگی از ساخت و ساز در نزدیکی «اشکفت سلمان» در  ایذه خبر می‌دهد.

🔸این اقدام درحالی رخ داده است که خرداد سال ۹۸ پایگاه میراث فرهنگی آیاپیر ایذه اعلام کرد که ۹ بنای این شهرستان در خوزستان شامل محوطه کول فرح، بنا و محوطه تاق طویله، مجموعه تاریخی شهسوار، بنای کوشک نورآباد، کاروانسرای دهدز، نقش برجسته خنگ اژدر، نقش برجسته یارعلیوند و نقش برجسته کمالوند ثبت ملی شده‌اند.
در عین حال همان زمان اعلام شد محوطه «اشکفت‎سلمان» که پیش از این تعیین عرصه و حریم مصوب داشته بازبینی مجدد شده است.

🔸منظور از بازبینی مجدد چه بوده است؟

🔸اشکفت سلمان به شماره ۲۵۹۵ در سال ۱۳۷۸در فهرست آثار ملی ثبت شد.
دی ماه سال ۹۱ هم پایگاه آیاپیر  اعلام کرده ضمن تعیین عرصه و حریم تپه‌های زبرجد، سبزعلی و شهول، حریم و عرصه اشکفت سلمان  مورد بررسی قرار گرفت و با اندک تغییراتی مورد تصویب قرار گرفت.

‼️از سال ۹۱ تا ۹۸ چه اتفاقی افتاده که این حریم مورد بازبینی مجدد قرار گرفته است؟ ماحصل این بازبینی‌ها چه بوده؟ صدور مجوز ساخت و ساز بوده؟ به عبارتی ایا میراث فرهنگی استان خوزستان  به نفع طرفداران ساخت‌ و ساز ، حریم‌ اشکفت سلمان را کوچکتر کرده است؟!

🔹در غیر این صورت، ساخت و سازی که در فیلم ارسالی دیده می‌شود بیرون حریم اشکفت است یا داخل آن؟ دقیقا شهرداری و میراث فرهنگی ایذه چه می‌کنند؟ آیا اصلا ناظری از سوی میراث فرهنگی وجود دارد؟ آیا بر ساخت‌ و سازهای ایذه نظارت می‌شود؟!

🔸تکلیف ارسال پرونده شهر ایذه با عنوان " ایذه موزه روباز سنگ نگاره ها و نگارکندهای ایلامی" به یونسکو برای ثبت جهانی به کجا کشیده شد؟

🔸اشکفت سلمان (نیایشگاه تاریشا) بزرگترین خط نوشته میخی ایلام نو را در خود جای داده‌است. اشکفت سلمان در جنوب ایذه واقع شده و شامل چهار نقش برجسته متعلق به دوره ایلامیان و بقایای یک ساختمان متعلق به اتابکان است. این محل پرستشگاه تریشا یکی از خدایان ایلامی بوده‌است.

🔸در این منطقه علاوه بر وجود سنگ نوشته‌ها، شامل غار و چشمه‌ای معدنی از دل کوه است که در اشکفت سلمان چهار نقش برجسته وجود دارد که دو نقش داخل غار و دو تای دیگر در خارج از غار وجود دارد.

🔸 بزرگ‌ترین نوشته خط میخی از دوره ایلامی در این غار وجود دارد که از زمان شاهک تیلامی، شاه بومی آیاپیر یا آیاتم، وجود دارد و هم‌چنین برای نخستین بار حضور مصور زن دوشادوش مرد در نقش برجسته‌های این غار دیده شده است
instagram.com/miras_bashi
@mirasbashi

#سخنرانی جواد طباطبایی در بنیاد سعدی شیراز ۱۳۹۵

موضوع: روز بزرگداشت #سعدی و ادب فارسی و اندیشیدن ایرانی

🆔 @atusa_sbu

هنگامی که جمال عبدالناصر، رئیس‌جمهور مصر و از رهبران پیشگام پانعربیسم درگذشت، سید محمود طالقانی مصادف با زمان مرگ او، در مسجد هدایت در خیابان استامبول برای عبدالناصر مراسم بزرگداشتی برپا کرد. ظاهراً این یگانه بزرگداشتی بود که برای عبدالناصر در ایران گرفته می‌شد. ولی این اقدام طالقانی بیش از همه خود اسلام‌گرایان را متحیر ساخت. چرا که جمال عبدالناصر سید قطب، منبع الهام بسیاری از اسلام‌گرایان ایران، را اعدام کرده و اخوان‌المسلمین را تارومار کرده بود.

سید هادی خسروشاهی، روحانی دوستدار طالقانی و از گردآورندگان آثار او، درباره این جریان گفته که این کار طالقانی را نکوهش کرده بوده، و طالقانی در پاسخ بدو گفته که با توجه به دشمنی عبدالناصر با شاه، او برای دهن‌کجی به شاه برای جمال عبدالناصر بزرگداشت برگزار کرده است!

سید هادی خسروشاهی، خاطرات مستند درباره آیت‌الله سید محمود طالقانی، ناشر کلبه شروق، قم، چاپ اول، ۱۳۹۱

گیتی آذرپی، استاد و پژوهشگر هنر ایران باستان، درگذشت

🆔 @atusa_sbu

🔼گیتی آذرپی پژوهشگر هنر ایران باستان درگذشت

🔻گیتی آذرپی پژوهشگر هنر ایران باستان و استاد دانشگاه برکلی ایالات متحده، در سن ۸۵ سالگی درگذشت. گیتی آذرپی در تهران زاده شد و در سال ۱۳۳۱ به همراه خانواده به آمریکا مهاجرت کرد. او تحصیلات دبیرستان را در انگلستان به اتمام رساند و پس از آن با ادامه تحصیل در رشته تاریخ هنر از دانشگاه برکلی کالیفرنیا با درجه دکتری فارغ‌التحصیل شد و طی چهار دهه در آن دانشگاه تدریس کرد.

🔻آذرپی پس از سال‌ها پژوهش هنرهای باستانی آسیای مرکزی و هنر سغدی، جایزه کتاب سال را از انتشارات دانشگاه کالیفرنیا دریافت کرد. از دیگر افتخارات او کسب جایزه یک عمر دستاورد آلبرت نلسون مارکیز بود. وب‌سایت دانشگاه برکلی در ستایش این پژوهشگر برجسته ایرانی نوشته است: «آذرپی به همراه استان برجسته‌ای چون مارتین شوارتز و دیوید استروناخ، محیطی منحصربفرد و پر جنب و جوش در دانشگاه برکلی ایجاد کردند که باعث ارتقای یادگیری و درک دنیای باستانی ایران و آسیای مرکزی شد. هدیه او این میراث را ادامه خواهد داد.» /

🔻گیتی آذرپی حدود ۲۰ سال پیش کتابخانهٔ شخصی‌اش را به کاخ موزهٔ گلستان در تهران اهدا کرد، اما اطلاع دقیقی از سرنوشت آن مجموعهٔ نفیس در دست نیست.

🔻البته، در سال ۱۳۹۳ مسئول وقت کتابخانه کاخ گلستان به ایسنا اطلاع داد که ۳۸ کارتن شامل کتاب‌های خانم آذرپی و تعدادی کتاب قدیمی را تحویل گرفته بوده و از حدود سه سال قبل از آن تاریخ، کار تفکیک کتاب‌ها را آغاز کرده و با تقسیم‌بندی موضوعی براساس قد، اندازه و رنگ، آن‌ها شماره‌گذاری شده و در قفسه‌های کتابخانه با قدری فاصله از دیگر کتاب‌های چاپی قرار داده شده است.

🔻به گفته «طاهره ملامحمدی»، کتاب‌های اهدایی خانم آذرپی به زبان‌های روسی، انگلیسی، هندی، ژاپنی و چینی بوده‌اند و نام این کتاب‌ها در دفتر اموال با عنوان «اهدایی» نوشته شده است.

🔽 موسسه فرهنگی تاریخی آتوسا درگذشت استاد گیتی آذرپی را به خانواده ایشان و پژوهشگران تاریخ ایران باستان تسلیت می‌گوید.

🆔 @atusa_sbu

سلسله نشست‌های ایران کجاست؟ (۱۶ )

ایران راه: راه‌ها و آینده تجاری ایران

سخنران:

آرش رئیسی‌نژاد: استاد پیشین دانشگاه تهران)

مدیر نشست:
رامین کیانی ( پژوهشگر روابط بین‌الملل)

زمان: جمعه، ۲۱ اردیبهشت ماه، ساعت ۲۰

این برنامه در بستر گوگل میت برگزار می‌گردد. یک ساعت قبل از شروع برنامه لینک گوگل میت در این کانال منتشر می‌شود.

🆔 @atusa_sbu

لطفاً این پست را برای علاقمندان به این حوزه ارسال بفرمایید.

✅پیشه‌وری از نگاه عنایت الله رضا

✍ نویسنده: اردلان کوزه‌گر (دانشجوی دکتری تاریخ دانشگاه تربیت مدرس)

🔻عنایت‌الله رضا، نویسنده، مترجم و پژوهشگر فقید، نیازی به معرفی ندارد. از خانواده‌ای روحانی و سرشناس در رشت زاده شد. خویشان نزدیکش در جریان جنگل شرکت داشتند. او که خلبان نیروی هوایی ایران بود، به کمونیسم گرایش یافت. به حزب توده پیوست و سپس در زمان فتنه فرقه دموکرات، به سفارش حزب به آذربایجان رفت و به قشون این فرقه ملحق شد. پس از آزادی آذربایجان با خانواده به شوروی رفت و پس از سالیانی دراز سرخوردگی، مورد بخشودگی قرار گرفته و به میهن بازگشت و مصدر خدمات فرهنگی بسیاری شد.

🔻در این مختصر اطلاعاتی را که مرحوم رضا درباره پیشینه میرجعفر پیشه‌وری، رهبر فرقه، مطرح کرده را بازتاب می‌دهیم. با توجه به اینکه پیشه‌وری در جریان جنگل حضور داشته و خانواده رضا او را از دیرباز می‌شناخته‌اند، اطلاعات ذیل شایان توجه است. بخشی از این اطلاعات را مرحوم رضا براساس کتاب سیاست دولت شوروی در ایران، نوشته منصور گرگانی، چاپ ۱۳۲۶ چاپخانه مظاهری نقل می‌کند:


🔻«... دو نفر از افراد فعال آنها [فرقه مساوات] ... که اهل بادکوبه بودند، در خانه خود... در محله چنبره‌کندی، جلسات مخفی داشتند. پسربچه‌ای خوش‌صورت به نام میرجعفر، فرزند سید جواد، از دهات خلخال ایران، خانه‌شاگرد صاحبخانه بود. پدر میرجعفر در ده شغل چاووشی داشت و عمویش در بادکوبه گدایی می‌کرد. پس از انحلال حکومت مساوات، میرجعفر که بعدها به «جوادزاده» معروف شد، و پس از آمدن به ایران نام خود را «پیشه‌وری» گذاشت، به آقایف‌ها گزارش می‌داد. (آقایف‌ها کمونیست بودند، اما بعدها دولت شوروی آنها را اعدام کرد...)... میرجعفر به پاس این خدمت، وارد کمیته عدالت شد. از آنجا که کسی در تشکیلات کارگری سواد نداشت ... و این پسربچه اندکی سواد فارسی و روسی داشت، منشی کمیته شد. در اردیبهشت ۱۲۹۹ ش/۱۹۲۰ م، پس از هجوم بلشویک‌ها به انزلی و غازیان، کارگران کمیته فرقه عدالت ... وارد ایران شدند و میرجعفر جوادزاده نیز همراه آنها بود. 
... پس از شکست این افراد و آمدن رضاخان، ... جوادزاده و احسان‌الله خان و بسیاری دیگر به شوروی برگشتند... [با وجود پرونده‌سازی چکا یا همان کاگ‌ب علیه ایرانی‌ها و تارومارکردنشان] جوادزاده همچنان محبوب ماند... پرسش‌هایی هست که باید به آنها پاسخ داد: چرا پیشه‌وری نه تنها گرفتار نشد، بلکه به اندازه‌ای محبوب و مورد اعتماد ماند که او را دوباره به ایران فرستادند؟ بقیه افراد را در آنجا نابود کردند... وقتی به ایران آمد شهرتش هنوز جوادزاده بود... آن اسم مربوط به دوره جنگل بود و باعث بدنامی‌اش می‌شد. بنابراین، نام پیشه‌وری را بر خود گذاشت... وقتی او را در زمان رضاشاه گرفتند، اعضای ۵۳ نفر او را در زندان بایکوت کردند؛ با او صحبت نمی‌کردند. او در میان این عده فردی مطرود بود... پیشه‌وری پس از تبعید رضاشاه از زندان آزاد شد و و روزنامه آژیر را تأسیس کرد. به عضویت جبهه آزادی درآمد که بعد به جبهه ملی تبدیل شد... [در حزب توده] او را متهم کردند که مرگ رضاشاه را به محمدرضاشاه تسلیت گفته است، و به همین سبب، اعتبارنامه‌اش را در کنگره اول حزب توده رد کردند... دشمنی پیشه‌وری با حزب توده از آنجا آغاز شد...».

🔽ناگفته‌ها، خاطرات دکتر عنایت‌الله رضا در گفتگو با: عبدالحسین آذرنگ، علی بهرامیان، صادق سجادی و علی همدانی، نشر نامک، تهران، ۱۳۹۱، صص ۱۱۸-۱۱۹-۱۲۳-۱۲۴-۱۳۱.


موسسه علمی و تاریخی آتوسا

🆔 @atusa_sbu

با سلام و درود
لینک گوگل میت جلسه امشب ساعت ۲۰
موضوع سخنرانی:

ایران راه: راه‌ها و آینده تجاری ایران
سخنران: دکتر آرش رئیسی‌نژاد

لطفاً چند دقیقه قبل از شروع نشست وارد لینک شوید.

لینک نشست:
To join the meeting on Google Meet, click this link:
https://meet.google.com/nie-sizb-hfh

Or open Meet and enter this code: nie-sizb-hfh



موسسه علمی و تاریخی آتوسا

🆔 @atusa_sbu

سلسله نشست‌های ایران کجاست؟
«نشست ۱۶»

فایل ضبط‌شده سخنرانی دکتر آرش رئیسی‌نژاد با عنوان:

«ایران‌راه: راه‌ها و آینده تجاری ایران»

مؤسسه علمی و تاریخی آتوسا

🆔 @atusa_sbu

پنه لوپه: از یونان تا ایران

در  سال ۱۹۴۰ تنه بی‌سر زنی از جنس مرمر با لباس پوشیده در تخت جمشید پیدا شد که به گفته باستان‌شناسان هدیه صلح یونان به ایران در سال ۴۵۰ قبل از میلاد بوده است. این مجسمه در حقیقت مجسمه پنه لوپه بود. پنه لوپه در یونان باستان همسر «اولیس»، قهرمان داستان اودیسه هومر، پادشاه ایتاکا و جنگجویی دلاور که متعلق به سال ۵۰۰ تا ۴۸۰ قبل از میلاد بوده است. بنابراین از آنجا که در داستان هومر، پنه لوپه همیشه منتظر برگشت اولیس بوده، آن را پنه لوپه غمگین می‌دانستند. مجسمه پنه لوپه غمگین پس از کشف در تخت جمشید در سالن موزه ایران باستان نگهداری شد.
در این ویدیو مجسمه‌های دیگر پنه لوپه که در موزه‌های کاپیتولینی و واتیکان نگهداری می‌شود قابل مشاهده است.

تدوین ویدیو: مهسا آقامیری، دانشجوی کارشناسی ارشد باستان شناسی

🆔 @atusa_sbu

«به مناسبت روز بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی»

زبان فارسی و گویشوَران آن/ بخش اول

گفتگو با دکتر علی اشرف صادقی؛ چهره ماندگار ادبیات ایران، مدیر گروه فرهنگ‌نویسی فرهنگستان زبان و‌ ادب فارسی

تهیه و تدوین: ماریا

✓ پرسش ۶:
زبان فارسی به‌جز ایران،
برای مردم چه کشورهای دیگری ابزار قدرت‌آفرین و تمدن‌ساز است و منافع مشترک با ایرانیان ایجاد می‌کند؟
✓ پرسش ۷:
برای کودکان مناطق دو زبانه و چندزبانه‌ی ایران چه برنامه‌هایی در نظر گرفته شود تا در آغاز دبستان از آمادگی کافی برای یادگیری زبان فارسی با تجربه‌ای شیرین برخوردار باشند؟
✓ پرسش ۸:
آیا منظورِ پیشنهاددهندگان «روز جهانی زبان مادری» به یونسکو، پاسداشت زبان ملی بود یا زبان محلی و چرا این روز به بهانه‌ای برای حمله به «زبان ملی ایران» تبدیل شده است؟!


این مصاحبه برای اولین‌بار منتشر می‌شود.
در پخش و انتشار آن همراه ما باشید.

موسسه علمی و تاریخی آتوسا

🆔 @atusa_sbu

🟥◻️🟩تاثیر شاهنامه بر تاریخ ایران

تاریخِ بعد از اسلام را باید به پیش و پس از سرایشِ "شاهنامه" تقسیم کنیم؛ چون ایران پیش از شاهنامه مانند لخته‌ای بود که شکل نگرفته بود و فردوسی مانند یک پیکرتراش آن را شکل داد، این هزار ساله ترکیبش را از شاهنامه گرفته است، باید قبول کنیم که چه خوب و چه بد، پرورده‌ی این کتاب هستیم که راهنما و نشانه‌ی هویّتِ ماست.
ایرانی برای آنکه بتواند از نو قد راست کند و به عنوان یک ملّتِ قابلِ احترام، خود را بنمایاند، احتیاج به چنین کتابی داشت و آن را به دست آورد. شاهنامه آغازگرِ دورانِ تازه‌ای در زندگی ایرانی است، با این کتاب است که اقتدارِ سیاسیِ ایران‌زمین تبدیل به «اقتدار فرهنگی» می‌شود. شاهنامه، ایرانِ پیش از اسلام را به ایرانِ بعد از اسلام پیوند زد و کاری کرد که او هم چنان در صحنه‌ی جهانی، یک کشورِ برجسته و تأثیرگذار باقی بماند. سرایشِ این اثرِ بدیع، واکنشی بود در برابرِ رفتارِ تحقیر‌آمیزِ خلفای دمشق و بغداد، یعنی اگر زبان فارسیِ دَری و شاهنامه نیامده بودند، ایرانی هرگز ایرانی باقی نمی‌ماند و چیز دیگری می‌شد.

📗 دیروزامروز فردا
✍🏼دکتر محمّد‌علی اسلامی نُدوشن

🆔 @atusa_sbu

مفهوم تاریخ در اندیشه شاهرخ مسکوب

✍ امید غیاثی

🔻مسکوب یکی از محبوب­ترین ادیبان و روشنفکران ایرانی در میان طیف­های مختلف فکری است به­ گونه­ ای که اغراق نیست اگر بگوییم کمتر از دیگران محل نزاع بوده است. با وجود این، زوایا و خبایای اندیشه او، مسیر فکریش در طی زندگی و نقدهای تند و تیزش که گاه دامن روشنفکران برجسته تاریخ معاصر را گرفته است، او را محل داوری قرار می­دهد. هدف این یادداشت، توجه به مفهومی مهم در سیر اندیشه مسکوب است که کمتر بدان پرداخته شده است. مسکوب مورخ به معنای رایج نبود و خودش نیز هیچ­گاه خود را مورخ نمی­دانست، اما به تاثیر تاریخ در وضعیت حال و آینده جامعه ایران واقف بود و بر آن تاکید بسیار داشت. بینش او درباره تاریخ را باید از میان خطوط آثار متعدد و پراکنده او دریافت و این یادداشت، اگر بتواند، می­خواهد افقی در این زمینه بگشاید. عمده آثار مسکوب ذیل ادبیات به معنای عام و نقد ادبی قرار می­گیرند، اما توجه او به میراث ایران از دوره باستان تا دوره معاصر و اهمیت زبان فارسی به مثابه پیوند دهنده ایرانیان، خود نشان دهنده علاقه او به تاریخ و اهمیت آن در اندیشه مسکوب است.

🔻یکی از مولفه­ های مهم درباره مفهوم تاریخ در اندیشه مسکوب، تمایزی است که او میان تاریخ و گذشته قائل می شود. در آخرین کتاب او، ارمغان مور، می­نویسد که سنت مرده، یا تکرار سوگواری بر جنازه­ای رفته است و یا تکرار بی اختیار آیین­های گذشته. بنابراین می­توان چنین گفت که برای او گذشته و سنت به قصد فهم محل بحث بود و نه تقلید. در مجموعه سخنرانی­هایی از او که در کتاب ملیت و زبان منتشر شده، بخشی به تاریخ اختصاص یافته است. وی در آنجا نیز توضیح می­دهد که تاریخ با وضعیت حال آدمی گره خورده است. تاریخ می­خواهد با نگاهی به گذشته، بفهمد که چرا وضعیت حال چنین است تا برای آینده راهی بیابد. این تصویر مسکوب از تاریخ، در فهمش از فردوسی نیز هویداست. آنجایی که در ارمغان مور، میگوید فردوسی آگاهانه پشت سر را می­نگریست تا راه ناهموار پیش رو را بیابد. مسکوب بر همین اساس نتیجه می­گیرد که قضیه تاریخ به این سادگی­ نیست. او در تعبیری جالب، تاریخ را نه واجد حرکتی یکسان و مداوم، بلکه پست و بلند و نامتوازن می­داند. تعبیری که می­تواند به تلقی هگلی از تاریخ پهلو زند که سیر حرکت تاریخی را نه خطی، که مارپیچی می­دانست. مسکوب در نقد حزب توده و کارنامه آن، مسئله­‌اش را از مسئله سیاسی، به ادبیات معطوف می­کند و در مقایسه­ای جالب، شاملو را نقد می­کند. او می­نویسد در دیدگاه شاملو، پیشینیان بی­رحمانه نفی می­شوند و او با این نفی، می­خواهد زمان حال را اثبات کند. زمین پشت سر را می­سوزاند، تا به خود بقبولاند که راهی به جز پیش رفتن نیست. مسکوب با این تلقی شاملو همدل نیست و معتقد است این خشم و خروش­ها نسبت به گذشته، چیزی را روشن نمی­کند. او سپس با نقدی به شعر متعهد در دهه های پیش از انقلاب، که مفاهیم را به صورت دوگانه­ های قطبی میدید، می­نویسد که دهه سی و چهل اوج باروری ادب فارسی بود، اما مرگ و زندگی را تنها در یک معنای محصور و بسته می­دید. او خود را نیز وارد این نقد می­کند که در ان دو دهه، ما اسیر ایدئولوژی سیاسی خاصی بودیم که سیر تاریخ را به ما یاد می­داد. او معتقد است این معنای خاص از تاریخ، اجازه نمی­داد که مفاهیم هزار چهره و عمیق مرگ یا رهایی را ببینیم. او بر همین اساس، نقدی که شاملو به حمیدی شیرازی وارد کرده بود را به خود او برمی­گرداند. شاملو حمیدی را به تکرار و تقلید گذشتگان متهم کرده بود. مسکوب نیز شاملو را اسیر سنت خودش می­داند. درواقع شاملو نیز اسیر تکرار و تقلید تجربه خود شده بود. مسکوب در نقد این نوع نگاه به گذشته، که اسیر تکرار و تقلید می­شود، به داستان دن­ کیشوت گریزی می­زند. پهلوان دنیای خیالی که می­خواهد دورانی مرده را زنده کند و آن مرده را بزید.

🔻نکته مهم دیگری درباره مفهوم تاریخ در اندیشه مسکوب وجود دارد و آن توجه وی به پیوند تاریخ و جغرافیاست. از این دیدگاه است که مسئله ایران برای او در اولویت قرار می­گیرد. او معتقد بود که تاریح در جغرافیا تحقق می­پذیرد. برهمین اساس تحلیل میکرد که در اقوام بیابانگرد، تاریخ، جای خود را به نسب­نامه وامی­گذاشت.  او در مصاحبه با علی بنوعزیزی نیز، این نگاه که در شکست­های تاریخی باید همواره به دنبال عوامل بیرونی بود را نقد می­کند. توجه او به عوامل داخلی جلب شده بود. به نظر می­رسد که در نهایت، می­توان فهم مسکوب از تاریخ را، نوعی نگاه غیرپوزیتیویستی و پدیدارشناسانه(چنان که در «در کوی دوست» به صراحت روش خود را اعلام می­کند)، گشوده و غیرایدئولوژیک، با محوریت ایران به عنوان مسئله او، دانست. بدیهی است که این یادداشت تنها شمه‌ای از اندیشه ادیبی است که می­گفت ایرانی بودن با همه رنج­هایش، به زبان فارسی­‌اش می­ ارزد.

موسسه علمی و تاریخی آتوسا
🆔 @atusa_sbu

زبان فارسی و گویشوَران آن/ بخش دوم

گفتگو با دکتر علی اشرف صادقی؛ چهره ماندگار ادبیات ایران، مدیرگروه فرهنگ‌نویسی فرهنگستان زبان و ادب فارسی

تهیه و تدوین: ماریا

✓ پرسش ۹:
آیا آزادی‌عملی که در ایران از گذشته‌های دور تا امروز برای گویش‌ورانِ زبانهای محلی وجود داشته است، در مقایسه با دیگر کشورها کم‌نظیر نیست؟
✓ پرسش ۱۰ :
آیا بر خلاف ادعای گروههای ایران‌ستیز که زبانهای ترکی، کردی، بلوچی و عربی در ایران را در معرض خطر می‌دانند، این چهار زبان در حال گسترش هستند و برعکس، گویشهایی از فارسی در آستانه‌ی انقراض هستند؟
✓ پرسش ۱۱:
آیا از اواخر دهه ۸۰ خورشیدی «پروژه‌ای برای قومی‌سازی در ایران» کلید خورده است، که از تغییر ادبیات سیاسی مقامات و رسانه‌ها تا تبلیغات صداوسیما، بیلبوردها شهرداریها اجرایی شده؟


این مصاحبه برای اولین‌بار منتشر می‌شود.
در پخش و انتشار آن همراه باشید.


موسسه علمی و تاریخی آتوسا

🆔 @atusa_sbu

🔻پس از شورش افغان و سقوط اصفهان، عثمانی موقع را غنیمت شمرد و به غرب ایران تاخت. مقاومت مردمی در برابر قشون اشغال‌گر از صحنه‌های حماسی تاریخ ایران است که کمتر بدان پرداخته شده. یکی از این شهرها که در برابر عثمانی ایستاد تبریز بود. ولی ایستادگی توده مردم در برابر دشمنی بدان قدرت، محدود است. اینک صحنه‌ای از پایان مقاومت تبریز از تاریخ حزین:

🔸《...رومیان به شهر ریختند، شمشیرها آخته تا پنج‌روز در کوچه و بازار قتال کردند. تا آن‌که رومیان از محاربه ایشان به تنگ آمده ندا در دادند که ترک جنگ کرده با اطفال و عیال و مال آنچه توانید برداشته به سلامت از شهر بیرون روید. قریب به پنج‌هزارکس که از تمامی خلق بی‌شمار آن شهر مانده بودند، به دستی شمشیر و به دستی عیال خود گرفته از میان سپاه روم بیرون رفتند و آن‌گونه مردی و تهور از عوام شهری در روزگار کمتر واقع شده باشد.》

حزین لاهیجی، تاریخ حزین، صص ۷۴_۷۵

پی‌نوشت:

▫️مراد از روم، عثمانی است. ایرانی‌ها تا دوره مدرن عثمانی را روم می‌خواندند./اردلان کوزه‌گر

موسسه علمی و تاریخی آتوسا

🆔 @atusa_sbu

ایران به چه مفهومی است؟

آیا می‌توان تاریخ ایران را حول محور «نام ایران » به بحث و گفت‌وگو گذاشت؟

آیا ایران کشوری کثیرالمله است یا ملتی واحد؟

هویت ایرانی به چه معنی است؟

جریان‌های ایران ستیز کدامند و چرا با نام و هویت ایرانی دشمنی می‌کنند؟

آیا می‌توان مبانی ایران آزاد و آباد را حول محور «مفهوم ایران» بنا نهاد؟

این موضوعات و بیشتر از آن در «سلسله نشست‌های ایران کجاست» با حضور اساتید تاریخ و علوم انسانی در موسسه علمی و تاریخی آتوسا و تلویزیون اینترنتی روزنامه آسیا

ویدیو بالا را مشاهده بفرمایید و برای علاقمندان این حوزه ارسال بفرمایید

موسسه علمی و تاریخی آتوسا
آسیا نیوز ایران

عضو کانال تلگرام موسسه آتوسا شوید و سلسله نشست‌هایایران کجاست را دنبال کنید:👇👇

🆔 @atusa_sbu

مفهوم ایران: تداوم در گسست

گفتگو امین داودی با دکتر امید غیاثی به زودی از شبکه‌های اجتماعی موسسه علمی و تاریخی آتوسا و آسیا نیوز ایران منتشر خواهد شد.

🔻در ایران عصر ساسانی اینگونه نبوده است که حتما باید زرتشتی باشید تا ایرانی باشید

🔻مفاهیم جهان وطنی تاکنون نتوانسته است در واقعیت متحقق شود

🔻تا اطلاع ثانوی همه چیز ذیل دولت ملت‌ها است

🔻ایران چه نسبتی با آینده شهروند ایرانی دارد؟

ویدیو کامل گفتگوی امین داودی با دکتر امید غیاثی در لینک زیر:
https://t.me/Atusa_thinktank/92

موسسه علمی و تاریخی آتوسا

🆔 @atusa_sbu

درود دوستان

لینک توئیتر موسسه علمی و تاریخی آتوسا در توئیتر خدمت شما

لطفاً ما را در توئیتر و یوتیوب دنبال بفرمایید و به دوستان خود معرفی کنید.

توییتر:

https://x.com/Atusa_institute?s=09

یوتیوب:
https://youtube.com/@atusa_institute?si=vw5eNXE1c36wet4z

🆔 @atusa_sbu