متن برای دوره صفوی است:

«در این صورت حکمت بالغۀ ربانی و الطاف کاملۀ یزدانی، مقتضی آن است که جهت نظم و نسق امورعامّۀ رعایا و رتق و فتق مهام کافۀ برایا، شخصی که وجود نظافت آمودش از معانی رذایل متخّلی و ذات حمیده صفاتش به انواع فضائل متحّلی باشد، در هر عصری از اعصار در بلاد ایران – که در صورت به منزلۀ قلب جهان و در معنی نمودی از ریاض روضۀ جنان است – کرسی‌نشین عرش جبروت باشد، تا همه کس در مهد امن و امان، مرفّه‌الحال و فارغ‌بال بوده، از دل و جان به عبادت ملک منّان قیام و اقدام نمایند.»

ولی قلی خان شاملو، قصص‌الخاقانی، ج۱، تصحیح سید سعید میرمحمد صادق، ص ۳۲۴.

اندیشکده ایران‌اندیشی آتوسا

@AtusaThinkTank

برساخت مفهوم «مسئله ملی» در ایران

«مسئله ملی» مفهومی است که ابتدا در اندیشه مارکسیستی و در مواجهه با رشد ناسیونالیسم در کشورهای اروپایی و سپس در واکنش به مسئله اقوام و ملت‌های گوناگون در امپراتوری‌های چندملیتی، به‌ویژه امپراتوری روسیه، شکل گرفت. مارکسیست‌ها می‌کوشیدند از این مفهوم برای توضیح و سازمان‌دهی نسبت جنبش سوسیالیستی با امر ملی استفاده کنند.

با ورود این اندیشه‌ها به ایران، حزب کمونیست ایران نیز «مسئله ملی» را وارد ادبیات سیاسی کشور کرد؛ اما نه صرفاً به‌عنوان یک مفهوم نظری، بلکه در خدمت اهداف سیاسی و انقلابی خود.

حزب کمونیست با برساختن «مسئله ملی» می‌کوشید از ظرفیت اقوام ایرانی برای تضعیف نظم سیاسی موجود، جذب و سازمان‌دهی نیروهای ناراضی و پیشبرد پروژه انقلابی خود استفاده کند. به این ترتیب، تفاوت‌های زبانی موجود، در قالب مفهومی جدید بازتعریف و به «مسئله ملی» تبدیل شدند.

مقاله «حزب کمونیست و مسئله ملیت‌ها در ایران، ۱۳۱۱ش–۱۳۳۸ق» نوشته سیدهاشم آقاجری و محسن نورمحمد، همین فرایند را بررسی می‌کند.

اهمیت مقاله در این است که ما را وادار می‌کند میان وجود تفاوت‌های زبانی و تبدیل این تفاوت‌ها به یک مسئله سیاسی تمایز بگذاریم.

پرسش اصلی بنابراین فقط این است که چگونه و با چه هدف سیاسی، مفهوم «مسئله ملی» وارد ادبیات سیاسی ایران شد؟

این مقاله نشان می‌دهد که برای فهم تاریخ معاصر ایران، باید تاریخ خودِ مفاهیم سیاسی و نیروهایی را که آنها را برساختند نیز بررسی کرد./منابع تاریخ معاصر

پیش از این اندیشکده ایران‌اندیشی آتوسا برنامه‌ای حول محور این موضوع، با حضور نویسنده مقاله، برگزار کرده بود.


https://t.me/AtusaThinkTank/97

لینک مقاله
https://journals.ihcs.ac.ir/article_5417_4db73860ecb5533b5a6c710341d5bbec.pdf

@AtusaThinkTank

ایده ایران در شعر معاصر چه افق معنایی‌ای را آشکار می‌کند؟

شعر معاصر ایران چگونه از سنت ادبی گذشته عبور کرد و وارد جهان جدید شد؟ شاعران معاصر چه نسبتی با گذشته ایران برقرار کردند و آینده ایران را چگونه به تصویر کشیدند؟ تجددگرایی چگونه در شعر معاصر پدیدار شد و مفهوم ایران در این مسیر چه جایگاهی یافت؟

در این قسمت از برنامه «ایده ایران با فریما دستیار»، این پرسش‌ها و موضوعات مرتبط با آن را با سایه اقتصادی‌نیا، مدرس دانشگاه جرج‌تاون واشنگتن، به بحث و گفت‌وگو گذاشته‌ایم.

📍 اندیشکده ایران‌اندیشی آتوسا

ویدیو کامل را در یوتیوب، از طریق لینک زیر مشاهده فرمایید:

https://youtu.be/azjT4tqlQMA?si=vFEvTbxH2v_TC1ii

@AtusaThinkTank

🚨تخت جمشید معامله شد

الحاق حریم درجه دو تخت جمشید به شهر مرودشت نهایی شد و رییس پایگاه میراث جهانی تخت جمشید استعفا داد.

پایگاه خبری صدای میراث: تخت‌ جمشید معامله شد. اما نه با یک قرارداد فروش و واگذاری مالکیت به شهرداری مرودشت، بلکه با همان نقشه اولیه‌ای که شهرداری مرودشت برای تسخیر حریم درجه دو و ورود به حریم درجه یک به عنوان حریم شهری و بدون اطلاع وزارت میراث فرهنگی مصوب و رونمایی کرده بود.
به گزارش صدای میراث، انتشار این نقشه در سایت شهرداری مرودشت، سال گذشته با مخالفت شدید شورای راهبردی پایگاه میراث جهانی تخت‌جمشید مواجه شد و با مواضع تند وزارت میراث فرهنگی و مخالفت وزیر و معاونین و مدیران کل این وزارتخانه، خبر ابطال مصوبه الحاق تخت جمشید به شهر مرودشت رسانه‌ای شد.

اما ظاهرا خبری که ذی‌نفعان این پروژه منتشر کردند کاملا دروغ بود و شهرداری مرودشت و ذی‌نفعان الحاق حریم درجه دو تخت جمشید به شهر مرودشت در تمام ماه‌های گذشته در تلاش برای تسخیر حریم درجه دو این میراث جهانی بودند.
اکنون همان نقشه...

ادامه‌ی خبر

سایه اقتصادی‌نیا به ماهیت شعر معاصر می‌پردازد که این شعر میل به غربی شدن و تجدد‌گرایی دارد در عین حال که می‌خواهد سنت‌های تاریخی خود را حفظ کند.

ویدیو کامل گفتگو با سایه اقتصادی‌نیا را در یوتیوب اندیشکده ایران‌اندیشی آتوسا مشاهده بفرمایید.

https://youtu.be/azjT4tqlQMA?si=vFEvTbxH2v_TC1ii

@AtusaThinkTank

علی اصغر حکمت و تجدد‌خواهی در همراهی با رضاشاه

علی‌اصغر حکمت یکی از چهره‌های تأثیرگذار در شکل‌گیری فرهنگ و آموزش مدرن در ایران معاصر و از همراهان رضاشاه بود.

اما علی‌اصغر حکمت چه نگاهی به تجددخواهی داشت؟ ایران مدرن را در نسبت با «ایده ایران» چگونه درک و فهم می‌کرد؟
او چه آینده‌ای برای ایران متصور بود و در این مسیر چه خدماتی به ایران انجام داد؟

در سلسله‌برنامه‌های «ایده ایران»، فریما دستیار از اندیشکده ایران‌اندیشی آتوسا، این موضوع را با رضا مختاری اصفهانی به بحث و گفت‌وگو گذاشته است.

ویدئوی کامل این برنامه را در یوتیوب اندیشکده ایران‌اندیشی آتوسا مشاهده بفرمایید.👇👇👇

https://youtu.be/PH0DrueEq5o?si=bbYVfjX8INhnEBNm

@AtusaThinkTank

گامی دیگر در راستای ترویج دانش تاریخی و گسترش مطالعات ایران‌شناسی

سایت اندیشکده ایران‌اندیشی آتوسا فعالیت رسمی خود را آغاز کرد.

اندیشکده ایران‌اندیشی آتوسا با راه‌اندازی وب‌سایت خود، گام تازه‌ای در مسیر ترویج دانش تاریخی، اندیشه سیاسی، مطالعات میراث فرهنگی و گسترش پژوهش‌های ایران‌شناسی برداشته است.

این وب‌سایت با هدف فراهم‌کردن بستری برای انتشار مطالب و آثار پژوهشی در حوزه‌های مختلف علوم انسانی، به‌ویژه تاریخ، اندیشه سیاسی، تاریخ تجددگرایی در ایران و مطالعات ایران‌شناسی فعالیت خواهد کرد.

دانشجویان، استادان و پژوهشگران حوزه علوم انسانی می‌توانند مقالات، یادداشت‌ها و آثار پژوهشی خود را برای بررسی و انتشار در اختیار اندیشکده ایران‌اندیشی آتوسا قرار دهند.

راه ارتباطی با اندیشکده در تلگرام:
@Atusathinktank2

وب‌سایت اندیشکده ایران‌اندیشی آتوسا:

http://atusathinktank.com

گزارش سارینا جاسمی از نشست ایده ایران در شعر معاصر را در سایت اندیشکده ایران‌اندیشی آتوسا مطالعه بفرمایید:

https://atusathinktank.com/fa/articles/%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%B4%D8%B3%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%AF

اطلاعیه مهم:
نشریۀ پژوهشی «پژوهشنامۀ فرهنگ و زبان‌های باستانی» اعلام می‌کند که با رویکردی میان‌رشته‌ای و تمرکز بر فرهنگ و زبان‌های باستانی، تاریخ و فرهنگ ایرانِ کهن، اسطوره‌های ایرانی و مطالعات زرتشتی، آماده دریافت و انتشار مقالات پژوهشی، مروری و ترویجی از اساتید، پژوهشگران و دانشجویان تحصیلات تکمیلی است.

این نشریه انتشار دستاوردهای نو، ایجاد فضای تبادل علمی و گسترش مرزهای دانش را از اهداف اصلی خود می‌داند. مقالات در کوتاه‌ترین زمان توسط هیئت تحریریه‌ای متشکل از اساتید متخصص داوری می‌شوند. تمامی مقالات پس از انتشار به‌صورت رایگان در اختیار جامعه علمی قرار می‌گیرند و بلافاصله در گوگل اسکالر نمایه خواهند شد؛ همچنین نشریه در حال پیگیری برای نمایه‌سازی در پایگاه‌های معتبر دیگر است.

این مجله دارای مجوزهای لازم و امتیاز علمی رسمی از وزارت علوم است. پژوهشگران می‌توانند مقالات خود را طبق «راهنمای نویسندگان» از طریق سایت aclr.ir ارسال کنند.

با احترام
مینا کامبین – مدیر اجرایی پژوهشنامه
🆔 @Atusa_thinktank

روبیو، هرودوت و بازسازی دوگانه تاریخی غرب و شرق

امین داودی: پژوهشگر تاریخ ایران

سخنان مارک روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، درباره حمله خشایارشا به یونان با بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های ایرانی همراه شده است. اما برای فهم این سخنان، شاید بهتر باشد به‌جای تمرکز بر درستی یا نادرستی روایت تاریخی او، از خود بپرسیم: چرا یک سیاستمدار آمریکایی در چنین موقعیتی به تقابل تاریخی ایران و یونان ارجاع می‌دهد و این روایت چه کارکردی در سیاست امروز غرب دارد؟

جواد طباطبایی در بحث از تاریخ‌نگاری هرودوت، به نکته‌ای اساسی اشاره می‌کند: هرودوت با قرار دادن یونانیان در برابر کسانی که آنان را «بربر» می‌نامید، صرفاً روایتی از گذشته ارائه نمی‌کرد، بلکه به شکل‌گیری آگاهی یونانیان از تمایز خود با دیگری نیز کمک می‌کرد. در این برداشت، تاریخ‌نگاری هرودوت را نمی‌توان تنها بازتاب واقعیت‌های تاریخی دانست؛ این تاریخ‌نگاری با برجسته کردن تفاوت میان دو جهان، به ساختن معنایی تازه از آن تفاوت و در گذر زمان، به تثبیت آن در واقعیت تاریخی کمک کرد. به بیان دیگر، روایت گذشته می‌توانست به ابزاری برای تعریف هویت جمعی در برابر دیگری تبدیل شود.

این منطق را در روایت‌های بعدی غرب از شرق و ایران نیز می‌توان پی گرفت. برای مثال، در سفرنامه ژان شاردن، ایران صرفاً جامعه‌ای برای مشاهده و توصیف نیست؛ تصویر ایران در کنار تصویری که اروپاییان از خود می‌ساختند، معنا پیدا می‌کند. اساساً بخشی از خودآگاهی تاریخی غرب در جریان مقایسه با شرق شکل گرفته است؛ مقایسه‌ای که در آن، دیگری گاه نه بر اساس پیچیدگی‌های تاریخی و اجتماعی خود، بلکه بر پایه نیازهای فکری و سیاسی جامعه‌ای که او را توصیف می‌کند، بازنمایی می‌شود. از این منظر، دوگانه‌هایی چون یونان و ایران، غرب و شرق یا تمدن و بربریت، تنها یادگارهای مناقشات گذشته نیستند؛ این دوگانه‌ها می‌توانند در دوره‌های مختلف، در خدمت بازتعریف هویت و منافع سیاسی قرار گیرند.

با این نگاه، سخنان روبیو را نیز می‌توان در چارچوب تلاش برای بازسازی هویت تمدنی غرب فهمید. هنگامی که او به تقابل تاریخی یونان و ایران ارجاع می‌دهد، مسئله فقط یادآوری یک رویداد باستانی نیست؛ این ارجاع می‌تواند به احضار روایتی تاریخی کمک کند که در آن، غرب خود را وارث تمدنی خاص و در تقابل با دیگری تعریف می‌کند. چنین روایتی، افزون بر بازنمایی گذشته، کارکردی در زمان حال دارد: یادآوری ریشه‌های مشترک ادعایی تمدن غرب و ترغیب دولت‌های اروپایی به بازشناسی و احیای هویت تمدنی خود. از این حیث، سخنان روبیو را می‌توان نوعی خطاب سیاسی به اروپا نیز دانست؛ خطابی که در آن، گذشته باستانی به ابزاری برای صورت‌بندی دوباره هویت و جایگاه غرب در جهان امروز تبدیل می‌شود.

در چنین تحلیلی، مسئله اصلی این نیست که روایت روبیو از جنگ‌های ایران و یونان تا چه اندازه با اسناد و پژوهش‌های تاریخی سازگار است؛ هرچند بررسی صحت تاریخی آن در جای خود اهمیت دارد؛ مسئله این است که چرا او این روایت مشخص را برمی‌گزیند، کدام بخش از گذشته را برجسته می‌کند و این انتخاب قرار است چه تصویری از غرب و دیگری به دست دهد. همان‌گونه که روایت هرودوت را می‌توان در نسبت با شکل‌گیری خودآگاهی یونانیان فهمید، ارجاع روبیو به تقابل ایران و یونان نیز می‌تواند بیش از آنکه چیزی درباره ایران امروز بگوید، از چگونگی بازنمایی غرب از خویشتن و نیازهای سیاسی آن پرده بردارد.

نمونه‌ای تاریخی از این کارکرد را می‌توان در فرانسه قرن هفدهم جست‌وجو کرد. در آن دوره، برخی نویسندگان و متفکران فرانسوی از تصویر ایران عصر صفوی به‌مثابه آینه‌ای برای تأمل درباره سلطنت و استبداد در فرانسه استفاده می‌کردند. ایران در این روایت‌ها صرفاً موضوع شناخت نبود؛ تصویر آن می‌توانست برای هشدار دادن به لویی چهاردهم درباره پیامدهای تمرکز قدرت و برای نقد وضعیت سیاسی فرانسه به کار گرفته شود. بنابراین، آنچه درباره ایران نوشته می‌شد، لزوماً فقط از واقعیت جامعه ایران حکایت نمی‌کرد؛ گاه بیش از هر چیز، نگرانی‌ها، آرمان‌ها و منازعات فکری جامعه فرانسوی را بازتاب می‌داد.

از این منظر، میان کاربرد تصویر ایران در اندیشه سیاسی فرانسه قرن هفدهم و ارجاع امروز روبیو به ایران باستان، شباهتی روش‌شناختی وجود دارد: در هر دو مورد، «دیگری تاریخی» می‌تواند به ابزاری برای اندیشیدن درباره «خود» تبدیل شود. البته این شباهت به معنای یکسان بودن زمینه‌ها و اهداف سیاسی دو دوره نیست؛ نکته مشترک، کارکردی است که بازنمایی دیگری در ساختن یا بازسازی هویت «خودی» پیدا می‌کند.

ادامه یادداشت را در پست بعد:👇

ادامه پست قبل:

از همین رو، شاید بهتر باشد به‌جای آنکه سخنان روبیو را صرفاً توهینی به تاریخ ایران یا ادعایی درباره برتری تمدنی غرب تلقی کنیم، آن را در چارچوب سیاست هویت و استفاده سیاسی از تاریخ بخوانیم. ملت‌ها
و تمدن‌ها فقط با ارجاع به میراث خود تعریف نمی‌شوند؛ گاه با ساختن تصویری از دیگری، مرزهای هویت خویش را ترسیم می‌کنند و در دوره‌های بحران یا احساس افول، به بازسازی آن مرزها روی می‌آورند.

اگر سخنان روبیو را از این زاویه بخوانیم، این پرسش نیز مطرح می‌شود که چرا غرب امروز به چنین روایت‌هایی نیاز دارد و این ارجاع به گذشته قرار است کدام مسئله امروز آن را پاسخ دهد. شاید مهم‌ترین نکته همین باشد: این سخنان، بیش از آنکه پنجره‌ای برای شناخت ایران باشند، آینه‌ای برای شناخت غرب‌اند؛ آینه‌ای که در آن، یک روایت دیرپا از تقابل تمدنی دوباره احضار می‌شود تا به غرب درباره هویت، گذشته و آینده خودش یادآوری کند.

اندیشکده ایران‌اندیشی آتوسا

پایان

@AtusaThinkTank

نکته تکمیلی یادداشت:« روبیو، هردوت و بازسازی دوگانه تاریخی غرب و شرق» که در کامنت پست اینستاگرام اندیشکده ایران‌اندیشی آتوسا گذاشته شده است.
این یادداشت و کامنت نشان می‌دهد که متاسفانه اساسا ما به درستی متوجه سخنان روبیو نشده‌ایم.

@AtusaThinkTank

تأثیرات مهاجرت بر سلامت روان | گفت‌وگو با نریمان تقی‌گلجاهی، روانشناس بالینی

مهاجرت فقط جابه‌جایی جغرافیایی نیست؛ تجربه‌ای است که هویت، روابط، حس تعلق و آرامش روان را درگیر می‌کند. در این قسمت از برنامه ایده ایران، فریما دستیار، مجری و کارشناس برنامه از اندیشکده ایران‌اندیشی آتوسا، با نریمان تقی‌گلجاهی، روانشناس بالینی، دربارهٔ تأثیرات مهاجرت بر سلامت روان گفت‌وگو می‌کند.

ویدیو کامل این نشست را در یوتیوب اندیشکده ایران‌اندیشی آتوسا مشاهده بفرمایید:
https://youtu.be/Vmdam8vJmTU?si=SpygkXbxNfVf1v1K

@AtusaThinkTank