🔅 واکاوی فیلم «پیرپسر» ساختۀ اکتای براهنی: هنری در خدمت ایران‌ستیزی؟

✍ امین داودی: پژوهشگر تاریخ ایران و عضو تیم علمی موسسه آتوسا

اکتای براهنی، فرزند رضا براهنی (نویسنده مارکسیست)، با فیلم «پیرپسر» توجه بسیاری را به خود جلب کرده است. این فیلم، با فرم هنری و جذابیت‌های سینمایی‌اش، یکی از آثار قابل‌توجه سال‌های اخیر سینمای ایران به شمار می‌رود و نقد و بررسی آن را به چالشی دلنشین و البته با رویکردی روشنفکرانه و تاریخی بدل می‌سازد. «پیرپسر» در ژانر درام و با مدت زمان بیش از سه ساعت، مخاطب را درگیر داستانی متفاوت و عمیق می‌کند که پیش‌بینی می‌شود در آینده نیز مورد بحث و تحلیل قرار گیرد. بازی چشمگیر و ماندگار حسن پورشیرازی در نقش غلام باستانی نیز تحسین همگان را برانگیخته و بدون شک، یکی از نقاط قوت اصلی فیلم محسوب می‌شود که به جذابیت آن افزوده است.

داستان «پیرپسر» حول محور شخصیتی به نام غلام باستانی می‌گذرد که با دو پسرش زندگی می‌کند. غلام باستانی، فردی عیاش، معتاد و هوس‌باز است که سابقه آزار و اذیت و تعرض به زنان را نیز در کارنامه خود دارد. در نقطه مقابل او، پسرش علی قرار دارد که اهل مطالعه و اندیشه است. در یکی از صحنه‌های کلیدی فیلم، شاهد بحثی میان این پدر و پسر هستیم؛ غلام از دونالد ترامپ حمایت می‌کند و آرزوی حمله او به خاورمیانه و ایران را دارد، با این توجیه که این امر به «راحتی و آزادی» همگان خواهد انجامید. این ادعای غلام، واکنش تند علی را به دنبال دارد. اکتای براهنی این ایده را از زبان فردی مستبد، هوس‌باز و معتاد بیان می‌کند. غلام در ادامه، روشنفکران را عامل بدبختی ملت و وضعیت نابسامان کنونی ایران می‌داند. در مقابل، علی تلاش می‌کند تا چهره‌ای مثبت از جریان روشنفکری ایران ارائه دهد. در این بخش از فیلم، به نظر می‌رسد براهنی به حملات چند دهه اخیر به جریان روشنفکری واکنش نشان داده و منتقدان آن را در قامت شخصیتی چون غلام، که نمادی از استبداد، فساد و دوری از مناسبات مدرن و مدنی است، به تصویر می‌کشد؛ غلامی که بیننده شبکه ماهواره‌ای «من و تو» است و زنانی را که با او همراهی نکرده‌اند، پس از تجاوز به قتل رسانده و در خاک خانه خود دفن کرده است. به نظر می‌رسد این خانه قدیمی همان «ایران» است که اکتای براهنی این خانه و خاکش را مکانی ضد زن می‌داند که بعد از تجاوز، پیکر این زنان در این خاک دفن می‌شوند؛ خانه‌ای که به نظر براهنی فرسوده و کثیف است و کهنگی و نشانه‌های ارتجاع بر آن چیرگی دارد. و اگر تمیزی نیز در آن مشاهده شود حاصل کار علی است. اما آیا این خانه (ایران) واقعاً چنین است؟

فیلم «پیرپسر» جزئیات بیشتری دارد و روند داستانی آن به شدت جذاب و درگیرکننده است. براهنی در پایان فیلم، ایده اصلی آن را برگرفته از داستان رستم و سهراب شاهنامه می‌داند. این ادعا، پرسشی مهم را برای مخاطب مطرح می‌کند: چه نسبتی میان نبرد پدر و پسر در فیلم که به مرگ پسر می‌انجامد، با داستان رستم و سهراب وجود دارد؟ به نظر می‌رسد در این بخش، یا براهنی درک کاملی از شاهنامه و داستان رستم و سهراب نداشته، یا عامدانه در پی ایجاد ارتباطی میان این دو داستان بوده است؟

به هر حال، اکتای براهنی، که به نظر می‌رسد دیدگاه‌هایی نزدیک به پدرش دارد، با این فیلم وارد عرصه روشنفکری شده و به جدال با کسانی برخاسته است که طی سال‌های اخیر جریان روشنفکری ایران را مورد نقد قرار داده‌اند؛ نقدی که با تکیه بر تجربه و دانش تاریخی، محک خورده و عیار سخنان جریان روشنفکری را بیش از پیش برای عموم مردم آشکار ساخته است.

آتوسا: نهاد ترویجی اندیشه سیاسی و دانش تاریخی در ایران

🆔 @atusa_sbu

مولفه‌های مفهوم ایران

🔸دکتر امید غیاثی، پژوهشگر تاریخ ایران، به بررسی ریشه‌ها و تداوم نام و مفهوم «ایران» از دوران باستان تاکنون می‌پردازد. ایشان مفهوم ایران را با عنوان «تداوم در گسست» تعریف کرده و معتقدند این مفهوم از سه مؤلفه‌ی فرهنگی، سیاسی و جغرافیایی تشکیل شده است.

آتوسا: نهاد ترویجی اندیشه سیاسی و دانش تاریخی در ایران

🆔 @atusa_sbu

🔸بیست و پنجم تیر ۱۳۸۵ سالروز درگذشت شاپور شهبازی

📌«علیرضا شاپور شهبازی» باستان‌شناس، تاریخ‌نگار، نویسنده، پژوهشگر و استاد دانشگاه در ۲۵ تیرماه ۱۳۸۵ درگذشت.. وی بنیانگذار مرکز تحقیقات هخامنشی در سال ۱۳۵۲ بود.

شهبازی یکی از مهم ترین پژوهشگران مطالعات ایران باستان بود که در سطح بین‌المللی، اعتبار و شهرت فراوانی داشت. شاپور شهبازی یکی از فعال‌ترین استادان در زمینهٔ تاریخ پیش از اسلام ایران بود و ۱۸۰ مقاله و ۱۸ کتاب در این زمینه به‌زبان‌های فارسی، انگلیسی، آلمانی و فرانسوی به رشتهٔ تحریر درآورد و مقاله‌های بسیاری از وی در دانشنامهٔ ایرانیکا قرار گرفته‌اند.

از کتاب‌های مهم او کورش بزرگ: زندگی و جهان‌داری بنیادگذار شاهنشاهی ایران که برندهٔ جایزهٔ کتاب سال شد؛ کتاب راهنمای مستند تخت جمشید و شرح مصور نقش رستم که به چهار زبان فارسی، انگلیسی، آلمانی و فرانسوی منتشر شد می‌توان اشاره کرد.

🆔 @atusa_sbu

"ایران امر قدیم که هنوز جدید است"

🔸امید غیاثی، پژوهشگر تاریخ و اندیشه سیاسی، معتقد است که ایران با تداومی که در بین گسست‌هایی که داشته است اما باعث نشده است که مفهوم ایران به محاق برود. «ایران» امر «قدیم» است که هنوز «جدید» است.

آتوسا: نهاد ترویجی اندیشه سیاسی و دانش تاریخی در ایران

🆔 @atusa_sbu

🔸️به مناسبت سوم امرداد سالروز درگذشت استاد عباس (رسام) ارژنگی، هنرمند ایران‌پرست تبریزی

نویسنده: آرسام محمودی

عباس (رسام) ارژنگی هنرمند جفا دیده روزگار در سال ۱۲۷۱ شمسی در تبریز و در خاندانی هنرمند، سرشناس و اصیل به دنیا آمد. نیای بزرگ او میرحیدر از خوشنویسان و هنرمندان تبریز بود که در زمان حمله تیمور به تبریز و اشغال این شهر، توسط تیمور اسیر شد و اجباراً به سمرقند رفت.

ادامه یادداشت

آتوسا: نهاد ترویجی اندیشه سیاسی و دانش تاریخی در ایران

🆔 @atusa_sbu

مفهوم ایران: از شرف‌الدین بدلیسی تا آرش ر‌ئیسی‌نژاد
نقدی بر دیدگاه آرش رئیسی‌نژاد/ از هلال شیعی تا هلال نوروزی

✍امین داودی: پژوهشگر تاریخ ایران و عضو شورای علمی موسسه آتوسا

🔸آرش ر‌ئیسی‌نژاد، استادیار سابق دانشگاه تهران و چهره دانشگاهی نزدیک به محمدجواد ظریف، طی سال‌های اخیر به عنوان یک دانشگاهی جوان و تحصیل‌کرده در غرب، با ارائه‌ی منظری نو، از طریق رسانه‌های همسو با قدرت، به جامعه معرفی شده است. با این حال، به نظر می‌رسد در مبانی نظری، تفاوت چشمگیری با نسل پیشین دانشگاهیان ایران در دهه‌های اخیر نداشته باشد. این یادداشت با رویکردی انتقادی، یکی از دیدگاه‌های ر‌ئیسی‌نژاد در باب «هویت ایرانی» را، با اتکا به تحلیل کتاب «شرفنامه» اثر مورخ برجسته‌ی کُرد ایرانی، شرف‌الدین بدلیسی، مورد بررسی قرار می‌دهد.

🔸ر‌ئیسی‌نژاد، که استاد ژئوپلیتیک است، برای ترسیم «عمق استراتژیک نوین ایران» و هویت ایرانی، نوروز و تشیع را به عنوان دو ستون بنیادین هویت ایرانی معرفی کرده و سیاست منطقه‌ای ایران را بر پایه‌ی این «هویت تاریخی» بنا می‌نهد. بحث نوروز به عنوان یکی از لایه‌های معنایی مفهوم ایران و کاربرد آن در ترسیم سیاست خارجی، نیازمند بررسی جداگانه‌ای است؛ با این حال، رویکرد وی در این زمینه، که بر پایه‌ی برداشت رمانتیک، خطرناک و ایدئولوژیک بنا شده، منجر به سیاسی‌سازی یک امر آیینی و فرهنگی مبتنی بر صلح، و تبدیل آن به یک ابزار سیاسی و ایدئولوژیک ستیزه‌جو و توسعه‌طلب منطقه‌ای خواهد شد. اما در این یادداشت، تمرکز بر نقد دیدگاه ر‌ئیسی‌نژاد در خصوص تشیع به عنوان هویت پایه‌ای ایران، با اتکا به تحلیل جدال شیعه و سنی در عصر صفویه و با استناد به «شرفنامه» بدلیسی است.

🔸تشیع در عصر صفویه، به‌ویژه در نیمه‌ی نخست این دوران، دارای مفهوم و کارکردی متمایز از عصر حاضر است. با الهام از رویکرد «تاریخ مفاهیم» که توسط کوزلک توسعه یافته است، می‌توان دریافت که مفاهیم در دوره‌های تاریخی مختلف، دارای معانی و کارکردهای متفاوتی هستند. این تحلیل مفهومی، به ما امکان درک عمیق‌تر و دقیق‌تری از این مفاهیم را می‌دهد. نکته‌ی حائز اهمیت این است که ر‌ئیسی‌نژاد ظاهراً به این بُعد تاریخی-مفهومی توجه نکرده است؛ چرا که کارکرد مفاهیم بنیادین، به عنوان مثال شیعه، نه تنها با گذشت ۴۰۰ سال، بلکه حتی در پنج دهه اخیر، متحول شده است.

🔸شرف‌الدین بدلیسی، مورخ ایرانی، کُرد و اهل تسنن، که در دربار عثمانی به تاریخ‌نگاری امرای کُرد پرداخته است، دیدگاه ویژه‌ای در مورد مفهوم ایران و جایگاه شیعه و سنی دارد. به نظر می‌رسد بدلیسی، ۴۰۰ سال پیش، درک عمیق‌تری از «مفهوم ایران» و مبانی هویت ایرانی نسبت به ر‌ئیسی‌نژاد داشته است. برخلاف رویکرد ر‌ئیسی‌نژاد، بدلیسی «ایران» را مفهومی «فرا-قومی» و «فرا-مذهبی» تعریف می‌کند. تقلیل دادن مفهوم «ایران» به یک مذهب یا آیین خاص، یک خطای استراتژیک، غیرعلمی و غیرتاریخی است که صرفاً به دلیل نزدیکی به محافل سیاسی و قدرت، منجر به چنین برداشت‌های ایدئولوژیکی از این مفهوم می‌شود.

🔸«ایران» نزد شرف‌الدین بدلیسی، مفهومی ثابت، کلی و تاریخمند است که در چارچوب یک قومیت یا مذهب نمی‌گنجد. این نکته در بخش‌هایی از کتاب «شرفنامه» به صراحت بیان شده است. در مقابل، ر‌ئیسی‌نژاد تلاش می‌کند تا یک «ناحیه» یا بُعد خاص از این سنت (تشیع) را در خدمت سیاست کلی ایران در منطقه قرار دهد. رئیسی‌نژاد، علیرغم ظاهر علمی و آکادمیک، در عمل همان رویکرد ایدئولوژیک شریعتی را پیگیری می‌کند. رویکردی که «تشيع» را از جایگاه تاریخی و اصیل خود منحرف کرد و آن را به ابزاری بی‌ارتباط با مفهوم حقیقی‌اش بدل ساخت.👇

ادامه یادداشت را در «INSTANT VIEW» بخوانید:
👇👇

https://B2n.ir/qd3139

استادی وطن‌دوست و حامی

خبر درگذشت ناگهانی و تکان‌دهنده «دکتر کریم سلیمانی، استاد تاریخ دانشگاه بهشتی،» بنده را در بهت و حیرت فرو برده است.

دکتر سلیمانی همواره در جهت ترویج دانش تاریخی و رویکرد ملی، از بنده حمایت می‌کردند و پیوسته مورد تشویق این استاد فرزانه و ایران‌دوست قرار می‌گرفتم.

درگذشت ایشان را به خانواده محترم و دانشجویان و گروه تاریخ دانشگاه بهشتی تسلیت عرض می‌کنم.

امین داودی
عضو تیم علمی موسسه آتوسا

🆔 @atusa_sbu

سبک زندگی ما و سایه بلند داریوش بزرگ

✍ مریم روشن‌بین: عضو تیم علمی موسسه آتوسا

در تاریخ ایران، نام کوروش بزرگ همواره با گسترش مرزهای شاهنشاهی و پایه‌گذاری نخستین شاهنشاهی ایرانی همراه است؛ اما کمتر به این نکته پرداخته می‌شود که پایداری، نظم و فرهنگِ مشترک در این شاهنشاهی، تا حد زیادی حاصل تدبیر و مدیریت بی‌نظیر داریوش بزرگ بوده است که شاهنشاهی کشورساز بود.

داریوش نه‌تنها با سرکوب شورش‌ها و ایجاد یک نظام اداری منسجم، شاهنشاهی را تثبیت کرد، بلکه با نگاهی دقیق به فرهنگ، معماری، ارتباطات و سبک زندگی، الگویی ماندگار پدید آورد؛ الگویی که بازتاب‌های آن را تا به امروز می‌توان در رفتار، سلیقه و ارزش‌های فرهنگی ایرانیان مشاهده کرد.

زادروز؛ بزرگداشت هویت فردی

هرودوت، مورخ یونانی سده پنجم پیش از میلاد، در کتاب نخست خود گزارش می‌دهد که ایرانیان، برخلاف بسیاری از اقوام دیگر، زادروز خود را بزرگ می‌داشتند و آن را با آیین‌هایی خاص جشن می‌گرفتند. این نکته، در جهان باستان که زادروز تنها مختص پادشاهان بود یا حتی در سنت‌هایی که آن را امری ناپسند می‌دانستند، بی‌سابقه و قابل‌توجه است. برای ایرانیان، تولد نه فقط یک اتفاق زیستی، بلکه مناسبت هویت‌ساز بود؛ بزرگداشتی برای بودن، که به نظر می‌رسد ریشه در نگرشی عمیق‌تر به انسان و جایگاه او در جهان داشته است. این رسم، که از دوران هخامنشی آغاز شد، امروز به یکی از سنت‌های رایج در سراسر جهان تبدیل شده است. و همچنان ایرانیان با دقت و سلیقه‌ای خاص به برگزاری آن می‌پردازند.

ظاهر، زیبایی و ارتباط با جهان

در گزارش‌های مورخان یونانی همچون کتزیاس و آریانوس، بارها به پوشش آراسته، پارچه‌های نفیس و زیورهای خاص درباریان ایرانی اشاره شده است. دربار هخامنشی از مراکز مد آن زمان_ مانند مصر و فینیقیه _ تأثیر می‌پذیرفت، و این توجه به زیبایی‌شناسی، به‌ویژه در دوره داریوش، به اوج رسید.
این گرایش به ظاهر مرتب، انتخاب لباس‌های خوش‌دوخت و علاقه به هماهنگی رنگ و جنس، تا امروز در زندگی ایرانیان قابل مشاهده است. حتی در شرایط سخت اقتصادی، بسیاری از ما سعی داریم از جریان جهانی مد فاصله نگیریم.

راه‌های شاهی، سفری در مسیر تاریخ

یکی از مهم‌ترین اقدامات عمرانی داریوش، ساخت و بازسازی راه‌های ارتباطی گسترده در سراسر شاهنشاهی بود؛ از جمله راه شاهی که امروز به آن شاهراه خراسان بزرگ گفته می شود. امروز می توان گفت نزدیک به ۹۰ درصد مسیرهای اصلی کشور، با مسیرهایی منطبق‌اند که به فرمان داریوش ساخته یا بازسازی شده بودند. این راه‌ها نه‌تنها برای تجارت و نظامی‌گری، بلکه برای انتقال نامه‌ها، فرهنگ و اخبار به کار می‌رفتند و شالوده‌ای برای پیوستگی سرزمینی و فرهنگی ایران ایجاد کردند. ما هنوز، بی‌آن‌که بدانیم، در مسیری گام می‌زنیم که داریوش ترسیم کرده بود.

نگاه جهانی، سلیقه سلطنتی

در کتیبه معروف شوش، داریوش فهرستی دقیق از مصالحی ارائه می‌دهد که از سرزمین‌های گوناگون برای ساخت کاخ به شوش منتقل شده‌اند: سنگ از مصر، چوب از لبنان، طلا از سغد، و استادکارانی از سراسر شاهنشاهی... این کتیبه نه فقط یک سند آماری است، بلکه بیانگر نگاه داریوش به بهترین بودن، کیفیت جهانی، و اولویت دادن به زیبایی و دوام است. در جهانی که بسیاری از پادشاهان، آنچه به دست‌شان می‌رسید را کافی می‌دانستند، داریوش انتخاب می‌کرد. امروز هم ما، در رفتارهایی مانند برنددوستی، انتخاب کالای باکیفیت و معماری فاخر، هنوز رد آن نگاه را با خود داریم.

نرمش و سازش برفرهنگ ها

در دوران هخامنشی، با وجود تنوع قومیتی، زبانی و دینی، فضای شاهنشاهی توأم با احترام متقابل و پذیرش تفاوت‌ها بود. این ویژگی، در منابع یونانی نیز مورد توجه قرار گرفته است. داریوش، شاهنشاهی‌ای را هدایت می‌کرد که در آن، نرمش و سازش اصل اداره آن بود. امروز، این روحیه در قالب‌هایی چون مهمان‌نوازی ایرانیان، که به عنوان میراث ناملموس در یونسکو ثبت شده، همچنان زنده است.

ایرانی‌بودن زیر سایه داریوش بزرگ

داریوش بزرگ، تنها یک شاهنشاه فاتح نبود؛ او معمارِ تمدنی ماندگار بود. آن‌چه امروز در سبک زندگی، ارزش‌ها و رفتارهای روزمره ما دیده می‌شود _ از جشن تولد و توجه به پوشش گرفته تا علاقه به کیفیت، جاده‌سازی و مهمان‌نوازی _ همه و همه بازتابی از مدیریتی است که بیش از دو هزار سال پیش بر پایه تدبیر، احترام به انسان و آینده‌نگری بنا شده بود.

ما شاید نام داریوش را در کتاب‌های درسی خوانده باشیم، اما واقعیت این است که ما هنوز در جهانی زندگی می‌کنیم که او طراحی کرده بود.

آتوسا: نهاد ترویجی اندیشه سیاسی و دانش تاریخی در ایران

🆔 @atusa_sbu

شروین وکیلی و ناسیونالیسم غرب‌ستیز

«نمی‌دانم قدرتی که شما[اروپایی‌ها] را بر ما مسلط کرده چیست و موجب ضعف ما و ترقی شما چه؟ شما در قشون جنگیدن و بکار بردن قوای عقلیه متبحرید حال آنکه ما در جهل غوطه‌ور و بندرت آتیه را در نظر می‌گیریم. مگر جمعیت و حاصلخیزی و ثروت مشرق زمین از اروپا کمتر است؟ یا آفتاب که قبل از رسیدن به شما به ما می‌تابد تأثیرات مفیدش در سر ما کمتر از شماست؟ یا خدایی که مراحمش بر جمیع ذرات عالم یکسان است خواسته شما را بر ما برتری دهد؟ گمان نمی‌کنم. اجنبی حرف بزن! بگو من چه باید بکنم که ایرانیان را هشیار نمایم»

شاید پرسش عباس میرزا از ژوبر مهم‌ترین پرسش معاصر ما درباره وضعیت اکنون باشد. نوع برخورد ما با این پرسش شکل‌دهنده آینده ماست. اما گاهی عواملی چون ناسیونالیسم رمانتیک و غرب‌ستیز که پشت «وطن‌پرستی» سنگر گرفته‌، مانعی بزرگ سر راه درک ما هستند.

یک نمونه‌ شاخص که در این ویدئو آمده، گفتار کسانی چون شروین وکیلی است که هر چه بیشتر ما را از یافتن پاسخ دور می‌کند. اندیشیدن ایدئولوژیک ناگزیر به ضدیت با مدرنیته ختم می‌شود.

در این ویدئو به راستی‌آزمایی سخنان وکیلی پرداخته‌ایم.

🆔 @Atusa_thinktank

مائوئیست‌های ایرانی: از سرخی ایدئولوژی تا واقعیت‌های موجود

نویسنده: خشایار رضوی جیفانی (دانشجوی دکتری تاریخ دانشگاه تربیت مدرس)

🔸گروه‌های چپ در دهه چهل با وجود آنکه اصلاحات ارضی تا حد زیادی زندگی کشاورزان را دگرگون کرده بود، اما از نگاه آنان تحولات ایران به دنبال اصلاحات ارضی، ارتجاعی و در راستای ادغام در سرمایه‌داری جهانی بود؛ چرا که از نظر آنان در ایران به دنبال اصلاحات ارضی نظام سرمایه‌داری وابسته به دولت یعنی بورژوازی کمپرادور ایجاد شده بود. با به حاشیه رفتن جبهه ملی از عرصه سیاسی، گروه‌های سیاسی - اجتماعی اعم از مارکسیست و اسلامی به گفتمان‌های انقلابی و مبارزه مسلحانه و قهرآمیز متمایل شدند. به‌گونه‌ای که حتی بیشتر هواخواهان جبهه ملی دوم در اروپا و آمریکا مائوئیست شدند. اکثریت جوانان حزب توده در خارج از کشور نیز از این حزب که مواضع اصلاح‌طلبانه‌تری نسبت به دیگر گروه‌های چپ داشت انشعاب کردند و «سازمان (مائوئیستی) انقلابی حزب توده ایران» را تشکیل دادند که هوادار مبارزه مخفی و پشتیبان مبارزه چریکی بود. کار به جایی رسید که در کنفدراسیون دانشجویان ایرانی کمتر کسی را می‌شد یافت که مارکسیست - لنینیست یا مائوئیست نباشد. چریک‌ها سیاست «شکیبایی و انتظار» را انفعال سیاسی می‌دانستند. آن‌ها بر این باور بودند که باید شرایط مبارزه سیاسی را به وجود آورد و نظام حاکم را وادار کرد از اعمال خشونت حکومتی عقب نشیند.

🔸از طرفی نیمه اول دهه ۴۰ آغاز اختلاف و انشعاب در گروه‌های چپ‌گرا بود. اختلاف چین مائوئی و شوروی باعث انشعاب در احزاب چپ ایرانی نیز شد. مائو با علم‌کردن نظریه «سوسیال امپریالیست» بودن شوروی در واقع انشعابی فراگیر در جنبش جهانی کمونیستی به وجود آورد. بخشی از این اختلاف‌نظری و برخی در روش بود. نورالدین کیانوری انشعاب مائوئیستی را بزرگ‌ترین انشعاب در تاریخ حزب توده می‌داند. از محورهای شدید اختلاف سازمان انقلابی و حزب توده بر سر به‌کارگیری خشونت در مبارزه علیه حکومت پهلوی و جانشینی دیکتاتوری پرولتاریا به‌جای حکومت سلطنتی پهلوی بود.

🔸سازمان انقلابی، حزب توده را متهم کرد که صرفاً شعار سرنگونی حکومت کودتا را می‌دهد و نه نظام سلطنتی را، پس نمی‌خواهد دیکتاتوری پرولتاریا را ایجاد کند. سازمان به مبارزه قهرآمیز اعتقاد داشت و حزب را متهم می‌کرد که به خشونت متوسل نمی‌شود. سازمان با پیروی از انقلاب مائو می‌گفتند باید دهقان‌ها را مسلح کرد تا ارتش دهقانی ایجاد شود و شهرها از طریق دهات‌ها محاصره شود. مائوئیست‌ها، چریک‌های شهری مثل چریک‌های فدایی خلق را نیز روشنفکرانی با رویه مبارزاتی خرده‌بورژوایی می‌دانستند و اعتقاد داشتند که مبارزه مسلحانه را باید از میان توده‌ها و با یاری پرولتاریا و دهقانان انقلابی و بر اساس الگوی چین آغاز کرد و با چریک‌های فدایی خلق نیز بر سر شیوه مبارزه مسلحانه اختلاف‌نظر داشتند.

ادامه یادداشت را در «مشاهده فوری» مطالعه بفرمایید:

آتوسا: نهاد ترویجی اندیشه سیاسی و دانش تاریخی در ایران

https://B2n.ir/eb3025

🆔 @atusa_sbu

«روایت‌های ۲۸ مرداد؛ آسیب‌شناسی چهار بحران کلیدی»

✍محسن نورمحمد: عضو تیم علمی آتوسا و دانشجوی دکتری تاریخ دانشگاه ملی (بهشتی)

🔸در تاریخ هر کشور رخدادهایی وجود دارند که با مرور زمان از یادها می‌روند و آرام‌آرام جای خود را به حوادث بعدی می‌دهند و در مقابل آن، برخی وقایع نه تنها فراموش نمی‌شوند، بلکه به محل منازعه دائمی بدل می‌گردند و در حافظه جمعی به‌عنوان نقطه‌عطفی سرنوشت‌ساز باقی می‌مانند. در چنین مواردی، آنچه در گذشته رخ داده، صرفا به عنوان یک «حادثه تاریخی» باقی نمی‌ماند، بلکه به بستری برای بازتعریف ارزش‌ها، ائتلاف‌ها و مرزبندی‌های سیاسی بدل می‌شود. بررسی چنین رخدادهایی بسیار دشوار است زیرا روایت‌ها و تحلیل‌های ارائه شده، ناگزیر در میان شبکه‌ای از ایده‌ها، پیش‌فرض‌ها و منافع سیاسی قرار می‌گیرد. علاوه بر آن، اهمیت چنین رخدادهایی، آنها را به سرعت از فضای آکادمیک خارج کرده و به فضاهای ژورنالیستی و عمومی وارد می‌کند؛ این جابه‌جایی، گرچه موجب زنده‌ماندن واقعه در حافظه‌ی جمعی می‌شود، اما در عین حال بحث علمی و استدلال منطقی پیرامون آن را بسیار دشوار می‌کند، زیرا اساس گفت‌وگو بیش از آنکه بر اسناد و شواهد متکی باشد، تحت تأثیر منازعات هویتی و سیاسی قرار می‌گیرد.

🔸۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و حادثه رخ‌داده در آن روز، نمونه‌ای برجسته از این دست وقایع است که تا امروز، بیش از آن‌که موضوعی برای مطالعه صرف تاریخ باشد، به میدان تقابل روایت‌های مختلف بدل شده است. اگرچه روایت‌های پیرامون این رخداد از فردای آن در حال شکل‌گیری بوده‌است، اما در سال‌های اخیر و با گسترش فضای مجازی، موجی از روایت‌های تازه و عمدتاً غیرمستند به‌وجود آمده است که اغلب بر پایه برداشت‌های گزینشی یا تحلیل‌های شتابزده ساخته می‌شود و سایه‌ای سنگین بر پژوهش‌های آکادمیک انداخته‌است. رشد این روایت‌ها در سال‌های گذشته و رواج آن‌ها حتی در برخی محافل دانشگاهی، ضرورت آسیب‌شناسی پژوهش‌های مرتبط با این حوزه را دوچندان ساخته و از این رو، نوشتار حاضر می‌کوشد تا به طور خلاصه و در چهار بخش، آسیب‌های مبتنی بر مطلق‌گرایی، تقلیل‌گرایی، زمان‌پریشی و نص‌گرایی در روایت‌های فعلی مشخص کند.

🔸شایان ذکر است که با توجه به تلاش برای آسیب‌شناسی این موضوع، در این نوشتار به جای مفاهیمی مانند «کودتا»، «قیام ملی» و... از واژه «رخداد» برای اشاره به روز ۲۸ مرداد استفاده شده است؛ زیرا این اصطلاح، نسبت به ماهیت آن رویداد، خنثی بوده و از پیش‌داوری‌های رایج دوری می‌کند.

🆔 @atusa_sbu

ادامه یادداشت را در INSTANT VIEW مطالعه بفرمایید

https://share.google/Vi30E51rIV7HGYXWu

ایران چیست؟

‍ 🔹فایل صوتی سخنرانیِ دکتر جواد طباطبایی در همایش بین‌المللی تاریخ و فرهنگ جنوب ایران (فارس تاریخی) ۱۳۹۶
🔹پیرامون اندیشه ایرانشهری و تداوم تاریخی ایران
🔹بن‌بست کنونی شیوه‌های تاریخنگاری دربارۀ ایران

(عنوان دقیق سخنرانی در دست نیست)

آتوسا: نهاد ترویجی اندیشه سیاسی و دانش تاریخی در ایران

🆔 @atusa_sbu

محسن نورمحمد، دانشجوی دکتری تاریخ دانشگاه ملی (بهشتی) در گفتگو با آتوسا و آسیانیوز ایران به نسبت مارکسیسم با ناسیونالیسم پرداخته است و ریشه‌های پیوند این دو ایدئولوژی را در اندیشه‌های مارکس و در پی آن جریان تاریخی کمونیست شوروی بررسی می‌کند.

آتوسا: نهاد ترویجی اندیشه سیاسی و دانش تاریخی در ایران

🆔 @atusa_sbu

«چه کسی کودتا کرد؟ مصدق یا شاه‌ و زاهدی؟»

در شب بیست‌وهشت مرداد، سعی کردم فرایند برکناری مصدق رو بررسی کنم.

داوری نهایی با شماست. این چیزی نیست که نتیجه را بتوان به کسی تحمیل کرد.

اما از نظر من این پروندۀ حقوقی همچنان بازه و باز هم خواهد موند. دعوت می‌کنم این فایل رو با اینکه طولانیه به مرور گوش کنید. داوری نهایی با خود شما ــ گرچه فکر می‌کنم نظر خودم حین بحث مشخص باشه. از نظر من، دعوای بیست و هشت مرداد دعوایی حقوقی است (نه نظامی) و جواب را هم باید در فرایند انحلال پارلمان و برگزاری رفراندوم توسط مصدق پیدا کرد. جزئیات در فایل...

دربارۀ مصدق دعوت می‌کنم بحث‌های قبلی رو هم بشنوید:

▪️ «مصدق و راه‌آهن»

▪️«مصدق و رضاشاه»

▪️«ایران در خطر تجزیه ــ سال ۱۳۲۴»

▪️«مصدق، حزب توده و کمونیسم»

▪️«مصدق و پارلمان ــ قانون اختیارات

#شاهد_تاریخی

@Garajetadayoni | گاراژ

ایران کثیرالمله و ستم ملی

محسن نورمحمد، دانشجوی دکتری تاریخ دانشگاه بهشتی، (ملی) در گفت‌وگو با امین داودی از مؤسسه آتوسا، به بررسی و ریشه‌یابی مفاهیم «ایران کثیرالمله» و «ستم ملی» پرداخته است. این مفاهیم چگونه در تاریخ معاصر پدیدار شدند؟

محسن پاسخ می‌دهد.

آتوسا: نهاد ترویجی اندیشه سیاسی و دانش تاریخی در ایران

@atusa_sbu

مریم روشن‌بین، مدرس «جغرافیای سرزمین‌های مشترک میان هند و ایران از پیشاهخامنشی تا پایان ساسانیان»
عضو تیم علمی آتوسا

شاه چیست و این مفهوم چگونه پدید آمد؟

دکتر ابوالفضل رضوی، دانشیار گروه تاریخ دانشگاه خوارزمی، در گفتگو با موسسه علمی و تاریخی آتوسا و روزنامه آسیا، به بررسی روند شکل‌گیری مفهوم «شاهنشاه»، «فرّ ایرانی» و «فرّ کیانی می‌پردازد. «شاه» و «شاهنشاه» چیستند و چگونه ایرانیان این مفهوم بنیادین را خلق کرده‌اند؟

دکتر رضوی پاسخ می‌دهد.

آتوسا: نهاد ترویجی اندیشه سیاسی و دانش تاریخی در ایران

🆔 @Atusa_thinktank

دیوار کوتاه هویت ایرانی

✍ اردلان کوزه‌گر: عضو تیم علمی آتوسا

🔸در جهان پادآرمانشهریِ ۱۹۸۴ جورج ارول، تابوی روابط میان دو جنس گرفتاری‌های در آن جامعهٔ خیالی پدید آورده بود که دو جنس را به عدم درک از همدیگر، نفرت از جنس مخالف و در مواردی خطرپذیری برای رسیدن به یکدیگر و خاموش‌کردن نیازهای سرکوب‌شدهٔ درونی می‌کشاند. این پادآرمانشهر برای ما تنها جهانی فانتزی و زاییدهٔ ذهن داستان‌نویسی خلاق نیست، چه که در فضایی مشابهش زیسته‌ایم. چنین سرکوبی ضمن همهٔ معضلاتی که به همراه دارد، بازار خوبی هم برای سوداگران بازارهای جنسی و شبه‌جنسی پدید می‌آورد. شوخی‌های جنسی در سینما و تئاتر و انواع ژانرهای هزل‌گونه، انواع شوهای عاشقانه و ... و پدیده‌ای که در روزهای اخیر با نام طنز روان ایرانیان را خراشانده است: سیده زینب موسوی!

🔸در اینجا آهنگ پرداختن به طنز بی‌مایهٔ خانم موسوی را ندارم. او هم کاسبی است در این بازار که راه فروش جنس بی‌ارزشش را یافته، ظاهری محجب و دهانی آلوده به واژگانی رکیک، تناقضی است که خوب می‌فروشد. به‌علاوه او چون داستان عامیانهٔ خاتم، برادر حاتم طایی، راه شهرت را خوب پیدا کرده، توهین به آنچه نزد ایرانیان گرامی است. و این یادداشت هم به همین موضوع خواهد پرداخت.

🔸نکوهش ملیت، حمله به بنیادهای ملی، تحقیر مفاخر، بی‌مهری به نمادهای ملی و ... چند دهه‌ای است که بر سرزمین ما سایه افکنده است و جز در روزهای کوتاهی که نیاز به اقبال عمومی می‌افتد در بر همین پاشنه می‌چرخد. البته از دید نگارنده، در جامعه‌ای آرمانی هر کسی حق دارد به هر چهره، نماد یا اندیشه‌ای بتازد. ولی در جامعه‌ای که یک جمله به زبانی غیرفارسی در نشریه‌ای آشوب‌ها پدید می‌آورد، اشارتی به رابطهٔ یک خانواده با فلان قدرت خارجی در مجموعه‌ای تلویزیونی به تظاهرات و تعطیلی آن مجموعه می‌آنجامد، نقد یک سنت زن‌ستیزانه قبیله‌ای آتش‌ها برپا می‌سازد، پرداختن به سیاستی و یا عقیدتی می‌تواند عواقبی ناگوار داشته باشد و ... آیا چنین آزادی‌ای حاکم است که ما توقع خویشتن‌داری از ملت داشته باشیم؟ آیا آزادی تنها مشمول توهین به آب‌وخاک و فرهنگ ایرانی است؟
باز به دید نگارنده، آنان که خواهان تعقیب و مجازات خانم موسوی هستند نیز درک درستی از ایرانی‌گری و بنیادهای آزادی ندارند. چنین اندیشه‌هایی زیان‌بارند و پایبندی بدان‌ها بیش از آنکه سودی برای ایران داشته باشد، به گریز از جامعهٔ مدنی‌ای می‌انجامد که آرزومند آنیم.

🔸 آرزوی برخوردی به‌سان برخوردهای تکفیری با توهین‌کنندگان به فرهنگ و هویت ایرانی، نقض غرض است. امثال زینب‌موسوی‌ها امتداد راهی را می‌روند که دهه‌هاست پی‌گیری می‌شود و آن تاختن به ایران و ایرانی است. خشم ایرانیان طبیعی است و حق مسلم هرکسی است که از چنین وهنی برآشفته شود. ولی تاختن بیش از حد بدو نیز نتیجهٔ نامطلوب خواهد داشت، نخست دیده‌شدن بیشتر کسی که شاید سزاوار چنین توجهی نباشد و دودیگر زدن برچسب فاشیستی به دوستداران میهن.

آتوسا: نهاد ترویجی اندیشه سیاسی و دانش تاریخی در ایران

🆔 @atusa_sbu

اردلان کوزه‌گر، عضو تیم علمی آتوسا در مورد شخصیت احمد کسروی توضیح می‌دهد.

آتوسا: نهاد ترویجی اندیشه سیاسی و دانش تاریخی در ایران

🆔@atusa_sbu