👆👆اجازه، در اصطلاح محدثان، معنای خاصی افاده میکند. درباره طُرُقِ نقلِ حدیث نوشتهاند:
ان التحمل یعنی تلقی الراوي للحدیث من الراوي الآخر الذي القاه الیه ثم الحفظ له من قبل الراوي المتقلي سواء کان ذلک الحفظ إستظهاراً و عن ظهر القلب أو کتابة و تدوینا.
تحمّل حدیث و انتقال احادیث از نسلی به نسل بعد، نیاز به مراسمی داشته است و به شَکلهای مختلفی انجام میشده:
1- السماع (که خودْ به دو صورت است: الإملاء، التحدث)
2ـ القرائة
3- المناولة: أن یناول [=یعطی] الشیخ تلمیذه أو الشخص الذی یرید أن یروي عنه یناوله کتابه في الحدیث. (و به دو صورت است: المناولة المقرونة بالإجازة، المناولة المجردة عن الإجازة)
4- الکتابة (به دو صورت است: الکتابة المقرونة بالإجازة، الکتابة المجردة عن الإجازة)
5- الإعلام
6- الوصیة
7- الوجادة (به دو صورت است: شفهیة [=شفاهاً]، تحریریة
8- الإجازة
شماره هشتمِ راههای نقل و تحمل حدیث، «إجازه» است.
اجازه، خودْ انواعی دارد:
الإجازة الصغیرة ــــ لفظ اجازه در آن مذکور است
الإجازة المتوسطة ــــ در آن اسانید موجود است
الإجازة الکبیرة ــــ نام همه مشایخِ اجازه و اسانید ایشان تا معصومین علیهمالسلام در آن نقل شده و البته شرح حال یک یا چند نفر از مشایخ اجازه نیز در آن مذکور است.
👇👇
ان التحمل یعنی تلقی الراوي للحدیث من الراوي الآخر الذي القاه الیه ثم الحفظ له من قبل الراوي المتقلي سواء کان ذلک الحفظ إستظهاراً و عن ظهر القلب أو کتابة و تدوینا.
تحمّل حدیث و انتقال احادیث از نسلی به نسل بعد، نیاز به مراسمی داشته است و به شَکلهای مختلفی انجام میشده:
1- السماع (که خودْ به دو صورت است: الإملاء، التحدث)
2ـ القرائة
3- المناولة: أن یناول [=یعطی] الشیخ تلمیذه أو الشخص الذی یرید أن یروي عنه یناوله کتابه في الحدیث. (و به دو صورت است: المناولة المقرونة بالإجازة، المناولة المجردة عن الإجازة)
4- الکتابة (به دو صورت است: الکتابة المقرونة بالإجازة، الکتابة المجردة عن الإجازة)
5- الإعلام
6- الوصیة
7- الوجادة (به دو صورت است: شفهیة [=شفاهاً]، تحریریة
8- الإجازة
شماره هشتمِ راههای نقل و تحمل حدیث، «إجازه» است.
اجازه، خودْ انواعی دارد:
الإجازة الصغیرة ــــ لفظ اجازه در آن مذکور است
الإجازة المتوسطة ــــ در آن اسانید موجود است
الإجازة الکبیرة ــــ نام همه مشایخِ اجازه و اسانید ایشان تا معصومین علیهمالسلام در آن نقل شده و البته شرح حال یک یا چند نفر از مشایخ اجازه نیز در آن مذکور است.
👇👇
👆شیخ مرحوم اع به افراد زیادی «اجازه» دادهاند و از افرادی «اجازه» دریافت فرمودهاند.
برای آشنایی کامل با فهرست تفصیلیِ اجازات صادره از شیخ مرحوم اع مراجعه نمایید به مقاله «مستجیزین و مجازین از شیخ احمد احسائی» نگاشته محققِ مدقق آقای هادی مکارم، چاپشده در جشننامه آیت الله رضا استادی (به کوشش رسول جعفریان، قم: نشر مورخ با همکاری کتابخانه تخصصی تاریخ اسلام و ایران،چ اول،1393)
مقدمه مقاله، ذیلاً تقدیم میشود:👇👇
برای آشنایی کامل با فهرست تفصیلیِ اجازات صادره از شیخ مرحوم اع مراجعه نمایید به مقاله «مستجیزین و مجازین از شیخ احمد احسائی» نگاشته محققِ مدقق آقای هادی مکارم، چاپشده در جشننامه آیت الله رضا استادی (به کوشش رسول جعفریان، قم: نشر مورخ با همکاری کتابخانه تخصصی تاریخ اسلام و ایران،چ اول،1393)
مقدمه مقاله، ذیلاً تقدیم میشود:👇👇
🌷عالم ربانی مرحوم شیخ احمد احسائی ـ رفع اللهُ شأنَه - و اهمیتِ خانواده (همسر و فرزندان)
شیخ مرحوم اع، درسال 1222 به زیارتِ آقا علی بن موسی الرضا - علیهالسلام مشرف شدند.
در نزدیکی طبس، قصیدهای سرودند. مَطلعِ قصیده چنین است:
إِلَیْکَ مَسیرِى یَابْنَ مُوسَى مِنَ البُعدِ
یُقَلْقِلُنِى شَوْقِى وَ یُزْعِجُنِى وَجْدِى
ای پور موسی! از راه دور به سوی تو میآیم در حالیکه آتش عشق، و شور اشتیاق تاب و قرار را از من ربوده است.
در ادامه، در چند بیت، اهمیت خانواده و همسر و فرزندان را بیان میفرمایند.
ا👇👇
شیخ مرحوم اع، درسال 1222 به زیارتِ آقا علی بن موسی الرضا - علیهالسلام مشرف شدند.
در نزدیکی طبس، قصیدهای سرودند. مَطلعِ قصیده چنین است:
إِلَیْکَ مَسیرِى یَابْنَ مُوسَى مِنَ البُعدِ
یُقَلْقِلُنِى شَوْقِى وَ یُزْعِجُنِى وَجْدِى
ای پور موسی! از راه دور به سوی تو میآیم در حالیکه آتش عشق، و شور اشتیاق تاب و قرار را از من ربوده است.
در ادامه، در چند بیت، اهمیت خانواده و همسر و فرزندان را بیان میفرمایند.
ا👇👇
👆اهل بصیرت در این ابیات تأمل نمایند و بیابند اُسوه ایشان شیخ مرحوم اع چگونه محبت و ارتباط خود را با خانوادهاش به تصویر میکشد.
چنان سوز دل را از دوری ایشان بیان میفرماید و چنان زیبا محبت خود را به ایشان نشان میدهد، که جایی برای توضیح بیشتر باقی نمیماند
و از طرفی چنان به محبتِ خود به اهل بیت - علیهمالسلام - تصریح میفرمایند که: از شدت محبت به اهل بیت و در راه اهل بیت، دوریِ از خانواده را برگزیدم؛ با اینکه بسیار طاقتفرساست.
این اشعار، از جهتهای گوناگون شایان تأمل و تدبر است:
وَ لِى صِبْیَةٌ یَا لَهْفَ نَفْسِى وَ نِسْوَةٌ
إِذا غِبْتُ عَنْهُم لاَیَقِرّوُنَ مِنْ بَعْدِ
وَ کُنْتُ إِذا مَا عَنَّ لِلْقَلْبِ ذِکْرُهُم
تَقَطَّعَ أَفْلاذٌ عَلَیْهِمْ مِنَ الْکَبْدِ
وَ لَمَّا دَعَوْتُمْ لَذَّ عِنْدِى فِرَاقُهُم
وَ لَمَّا أَبُلْ مَا هُمْ عَلَیْهِ مِنَ الْجَهْدِ
وَ لَذَّتْ لِىَ الْأَزمَاتُ وَ الْبَیْنُ وَ السُّرَى
وَ هَانَتْ بِقَلْبِى شِدَّةُ الحَرِّ وَ الْبَرْدِ
👈من همسر و دخترکانی دارم که جانم فدایشان باد؛ هرگاه آهنگ جدایی از ایشان میکنم، آرامش از ایشان سلب میشود. و هرگاه آیینه دلم رو به سوی ایشان میکند، جگرم پاره پاره میشود.
اما مولای من چون بانگ دعوت شما را شنیدم، دوری از ایشان لذتبخش شد و دیگر از امواج خروشان بلا که بر ایشان وارد آید پروایی ندارم. طوفان مشکلات، آتش فراق و سختی سفر گوارا شد و ناملایمات برایم هموار گشت.🌷
چنان سوز دل را از دوری ایشان بیان میفرماید و چنان زیبا محبت خود را به ایشان نشان میدهد، که جایی برای توضیح بیشتر باقی نمیماند
و از طرفی چنان به محبتِ خود به اهل بیت - علیهمالسلام - تصریح میفرمایند که: از شدت محبت به اهل بیت و در راه اهل بیت، دوریِ از خانواده را برگزیدم؛ با اینکه بسیار طاقتفرساست.
این اشعار، از جهتهای گوناگون شایان تأمل و تدبر است:
وَ لِى صِبْیَةٌ یَا لَهْفَ نَفْسِى وَ نِسْوَةٌ
إِذا غِبْتُ عَنْهُم لاَیَقِرّوُنَ مِنْ بَعْدِ
وَ کُنْتُ إِذا مَا عَنَّ لِلْقَلْبِ ذِکْرُهُم
تَقَطَّعَ أَفْلاذٌ عَلَیْهِمْ مِنَ الْکَبْدِ
وَ لَمَّا دَعَوْتُمْ لَذَّ عِنْدِى فِرَاقُهُم
وَ لَمَّا أَبُلْ مَا هُمْ عَلَیْهِ مِنَ الْجَهْدِ
وَ لَذَّتْ لِىَ الْأَزمَاتُ وَ الْبَیْنُ وَ السُّرَى
وَ هَانَتْ بِقَلْبِى شِدَّةُ الحَرِّ وَ الْبَرْدِ
👈من همسر و دخترکانی دارم که جانم فدایشان باد؛ هرگاه آهنگ جدایی از ایشان میکنم، آرامش از ایشان سلب میشود. و هرگاه آیینه دلم رو به سوی ایشان میکند، جگرم پاره پاره میشود.
اما مولای من چون بانگ دعوت شما را شنیدم، دوری از ایشان لذتبخش شد و دیگر از امواج خروشان بلا که بر ایشان وارد آید پروایی ندارم. طوفان مشکلات، آتش فراق و سختی سفر گوارا شد و ناملایمات برایم هموار گشت.🌷
👆👆امروز 20 ربیع الآخر 1437
عالم ربانی و حکیم صمدانی مرحوم حاج محمد کریم کرمانی رفع الله درجاته، در تاریخ 20 ربیع الآخر 1279 رسالهای تصنیف فرمودند. این رساله پاسخی است به دو پرسشِ عالم ربانی و حکیم صمدانی مرحوم حاج میرزا محمد باقر شریف طباطبایی اعلی الله شانه و نفعنا بعلومه.
در آن تاریخ مرحوم آقای کرمانی حدود 54 سال و مرحوم آقای شریف طباطبایی حدود 40 از عمر مبارکشان گذشته بود؛ اعلی الله مقامهما.
ظاهراً در آن تاریخ، آقای شریف طباطبایی اع در همدان سُکنی نگزیده بودند.
از آن زمان تاکنون 158 سال می گذرد.
این رساله به زبان عربی است و در مجموعةالرسائل 65 به طبع رسیده است (از صفحه108 تا صفحه120)
از این رساله نسخهای خطی به شماره 173/6 (س123) در دست است.
بعضی از عبارات رساله:
آقای مرحوم کرمانی اعلی الله مقامه رساله را چنین شروع می فرمایند :
یقول العبد الاثیم کریم بن ابرهیم انه قد سألنی جناب السید الولی و السند الصفی صاحب المآثر و قرین المفاخر مولانا المیرزا محمد باقر بن المرحوم الحاج ملاجعفر القهی الاصفهانی عن مسئلتین اشکلتا علیه و انا فی تبلبل البال و اختلال الحال من شر الاشرار و کید الفجار فلم استطع من جوابه الی ان هدأت الفورة و انکسرت السورة منهم قلیلا فتنفست قلیلا و غنثت رویدا فتذکرت تأخیر جوابه فبادرت الی حلّ مشکلاته و اغتنمت الفرصة من الزمان و انتهزت الفراق من طوارق الحدثان ...👇
عالم ربانی و حکیم صمدانی مرحوم حاج محمد کریم کرمانی رفع الله درجاته، در تاریخ 20 ربیع الآخر 1279 رسالهای تصنیف فرمودند. این رساله پاسخی است به دو پرسشِ عالم ربانی و حکیم صمدانی مرحوم حاج میرزا محمد باقر شریف طباطبایی اعلی الله شانه و نفعنا بعلومه.
در آن تاریخ مرحوم آقای کرمانی حدود 54 سال و مرحوم آقای شریف طباطبایی حدود 40 از عمر مبارکشان گذشته بود؛ اعلی الله مقامهما.
ظاهراً در آن تاریخ، آقای شریف طباطبایی اع در همدان سُکنی نگزیده بودند.
از آن زمان تاکنون 158 سال می گذرد.
این رساله به زبان عربی است و در مجموعةالرسائل 65 به طبع رسیده است (از صفحه108 تا صفحه120)
از این رساله نسخهای خطی به شماره 173/6 (س123) در دست است.
بعضی از عبارات رساله:
آقای مرحوم کرمانی اعلی الله مقامه رساله را چنین شروع می فرمایند :
یقول العبد الاثیم کریم بن ابرهیم انه قد سألنی جناب السید الولی و السند الصفی صاحب المآثر و قرین المفاخر مولانا المیرزا محمد باقر بن المرحوم الحاج ملاجعفر القهی الاصفهانی عن مسئلتین اشکلتا علیه و انا فی تبلبل البال و اختلال الحال من شر الاشرار و کید الفجار فلم استطع من جوابه الی ان هدأت الفورة و انکسرت السورة منهم قلیلا فتنفست قلیلا و غنثت رویدا فتذکرت تأخیر جوابه فبادرت الی حلّ مشکلاته و اغتنمت الفرصة من الزمان و انتهزت الفراق من طوارق الحدثان ...👇
👆ـــــ لو کان الانبیا السابقون الیوم لما کان یوحی الیهم علی الاستقلال و انما یأتی الوحی الی النبی ثم یبلغهم النبی ذلک الوحی و کذلک الیوم الخضر علیه السلام موجوداً حیاً و کان نبیاً قبل النبي و ليس بنبي مستقل الان و كذلك ادريس و الياس و عيسی و يأتي عيسی مع بقية الله وزيرا و ليس بنبي مستقل و لايعمل بانجيله و له نفس صالحة للنبوة و لكن لايوحی اليه بالاستقلال ...
ـــــ ان الخلق الاول اربعة عشر نفسا لم يجعل الله في مثل الذي خلقهم منه نصيبا فكيف يكون سلمان من جنس الائمة و كون سلمان من العلماء و انه من اهل البيت لايوجب ان يكون من جنس ذواتهم بل من جنس صفاتهم ... .
ـــــ ان الخلق الاول اربعة عشر نفسا لم يجعل الله في مثل الذي خلقهم منه نصيبا فكيف يكون سلمان من جنس الائمة و كون سلمان من العلماء و انه من اهل البيت لايوجب ان يكون من جنس ذواتهم بل من جنس صفاتهم ... .
22 ربیع الثانی 1437
عالم ربانی و حکیم صمدانی مرحوم حاج محمد کریم کرمانی اعلی الله مقامه در تاریخ 22 ربیع الثانی 1262 از تحریر رسالهای فراغت جستند . این رساله، پاسخی است به سؤالات ملا محمد جواد قزوینی.
آقای مرحوم رفع الله شأنه تاریخ نگارش را چنین مرقوم میفرمایند :
قد کتبه العبد الاثیم کریم بن ابرهیم و فرغ من تسویده فی اول لیلة الاثنین الثانی و العشرین من شهر ربیع الثانی من شهور سنة 1262 فی قرية لنگر من قری كرمان حامداً مصلياً مستغفراً .
در آن تاریخ مرحوم آقای کرمانی حدود 37 سال از عمر شریفشان گذشته بود. این رساله در لنگر (روستایی در کرمان) به پایان رسیده است . از آن تاریخ تاکنون 175 سال می گذرد .
این رساله به زبان عربی است و در مجموعه الرسائل 68 به طبع رسیده است. ( از صفحه 167 تا صفحه 277)
از این رساله دو نسخه در کتابخانه موجود است :
شماره نسخه : 67/2 ( ع-55)
شماره نسخه : 71/3 (ع -36)👇👇
عالم ربانی و حکیم صمدانی مرحوم حاج محمد کریم کرمانی اعلی الله مقامه در تاریخ 22 ربیع الثانی 1262 از تحریر رسالهای فراغت جستند . این رساله، پاسخی است به سؤالات ملا محمد جواد قزوینی.
آقای مرحوم رفع الله شأنه تاریخ نگارش را چنین مرقوم میفرمایند :
قد کتبه العبد الاثیم کریم بن ابرهیم و فرغ من تسویده فی اول لیلة الاثنین الثانی و العشرین من شهر ربیع الثانی من شهور سنة 1262 فی قرية لنگر من قری كرمان حامداً مصلياً مستغفراً .
در آن تاریخ مرحوم آقای کرمانی حدود 37 سال از عمر شریفشان گذشته بود. این رساله در لنگر (روستایی در کرمان) به پایان رسیده است . از آن تاریخ تاکنون 175 سال می گذرد .
این رساله به زبان عربی است و در مجموعه الرسائل 68 به طبع رسیده است. ( از صفحه 167 تا صفحه 277)
از این رساله دو نسخه در کتابخانه موجود است :
شماره نسخه : 67/2 ( ع-55)
شماره نسخه : 71/3 (ع -36)👇👇
👆👆چند نمونه از پرسشهایی که در این رساله پاسخ فرمودهاند:
ـــ فرق بین قیاس منصوص العلة و مستنبط العلة در حجیت چیست؟
ـــ حقیقت غیر منصرف که در السنه نُحاة شایع است در عالم تکوین چیست و اسباب منع صرف را در عالم کبیر و انسان صغیر و وسیط بیان فرمایید.
ـــ حقیقت طی الأرض را به طوری که عالم و جاهل بفهمند بیان فرمایید.
ـــ فرق بین قیاس منصوص العلة و مستنبط العلة در حجیت چیست؟
ـــ حقیقت غیر منصرف که در السنه نُحاة شایع است در عالم تکوین چیست و اسباب منع صرف را در عالم کبیر و انسان صغیر و وسیط بیان فرمایید.
ـــ حقیقت طی الأرض را به طوری که عالم و جاهل بفهمند بیان فرمایید.
کتاب طبقات اعلام الشیعه، دانشنامهای است در ۱۷ جلد در شرح احوال و آثار عالمان شیعه از قرن ۴ تا ۱۴ هجری نوشته آقا بزرگ طهرانی. این کتاب به زبان عربی است.
شیخ آقا بزرگ، این کتاب را به یازده بخش تقسیم کرده و هر بخش را به قرنی از سده ۴ تا ۱۴ هجری اختصاص دادهاست و شرح احوال و آثار آنان به تفصیل در کتب شیعه آمدهاست. در این کتاب، مطالب مربوط به هر یک از بزرگان شیعه در هر قرن، مرتب و تنظیم شده و نامی ویژه به آن داده شدهاست.
مجلدات مربوط به قرنهای چهارم تا دوازدهم، به کوشش فرزند مؤلف، دکتر علینقی منزوی، یک بار در بیروت و یک بار از سوی دانشگاه تهران منتشر شد. بخشی از قرن سیزدهم نیز با تحقیق و یادداشتهایی در مشهد منتشر شد و بخشی از آن در قم انتشار یافت. بخش نهایی نقباء البشر که مربوط به قرن چهاردهم هجری قمری است در سال ۱۳۸۸ش چاپ شده و به بازار آمد. این جلد، مجلد پنجم و نهایی نقباء البشر بود که در یک جلد قطور چاپ شده است. علاوه بر اصل مطالب آقا بزرگ، ذیلهایی هم در کتاب آورده شده است. با چاپ این بخش، مجموعهٔ نقباء البشر کاملا چاپ شده است.
ــــــــــــــ
🌷درباره عالم ربانی مرحوم حاج میرزا محمدباقر شریف طباطبایی - أعلی الله مقامه - در جلد 10 و در صفحه 176، از کتاب «طبقات اعلام الشیعه» چنین آمده است:👇👇
شیخ آقا بزرگ، این کتاب را به یازده بخش تقسیم کرده و هر بخش را به قرنی از سده ۴ تا ۱۴ هجری اختصاص دادهاست و شرح احوال و آثار آنان به تفصیل در کتب شیعه آمدهاست. در این کتاب، مطالب مربوط به هر یک از بزرگان شیعه در هر قرن، مرتب و تنظیم شده و نامی ویژه به آن داده شدهاست.
مجلدات مربوط به قرنهای چهارم تا دوازدهم، به کوشش فرزند مؤلف، دکتر علینقی منزوی، یک بار در بیروت و یک بار از سوی دانشگاه تهران منتشر شد. بخشی از قرن سیزدهم نیز با تحقیق و یادداشتهایی در مشهد منتشر شد و بخشی از آن در قم انتشار یافت. بخش نهایی نقباء البشر که مربوط به قرن چهاردهم هجری قمری است در سال ۱۳۸۸ش چاپ شده و به بازار آمد. این جلد، مجلد پنجم و نهایی نقباء البشر بود که در یک جلد قطور چاپ شده است. علاوه بر اصل مطالب آقا بزرگ، ذیلهایی هم در کتاب آورده شده است. با چاپ این بخش، مجموعهٔ نقباء البشر کاملا چاپ شده است.
ــــــــــــــ
🌷درباره عالم ربانی مرحوم حاج میرزا محمدباقر شریف طباطبایی - أعلی الله مقامه - در جلد 10 و در صفحه 176، از کتاب «طبقات اعلام الشیعه» چنین آمده است:👇👇