🌷👆سيد عبد الله شُبَّر و شيخيه
می دانيم که سيد عبد الله شبر از شيخ أحمد أحسايی، پيشوای طريقه شيخيه اجازه ای در حديث داشته است. در مورد مناسبات علمای عتبات و ايران با شيخ أحسايی، تاکنون تحقيقات متعددی صورت پذيرفته، اما در ارتباط با مناسبات سيد عبد الله شبر با شيخيان تاکنون توجهی از سوی محققان ابراز نشده است. ما در رابطه با مناسبات او با شيخ أحسايی چيز زيادی نمی دانيم، اما به هر حال موضوعات متعددی علاقه مشترک اين دو تن را تشکيل می داده است. به طور نمونه اينکه هر دو تن شرحی بر زيارت جامعه نوشته اند و نيز اين موضوع که شبر نيز همانند أحسايي به تأويل و تفسير احاديث مشکل و با مضامينی باطنی و يا غاليانه شيعی علاقمند بوده است.
از ديگر سو می دانيم که شبر، اجازه روايتی به سيد کاظم رشتی داده بوده است و سيد کاظم نيز در اجازات خود، گاهی به اين امر اشاره می کرده است[۱]. در اجازه ای از سيد کاظم رشتی، وی از اين شيخ روايی خود با عبارات بسيار مهمی که حاکی از عمق اعتقاد او به سيد عبدالله شبر است، ياد می کند[۲]. از گفتار سيد کاظم در دليل المتحيرين، چنين بر می آيد که روابط شبر و پدرش با شيخ أحمد أحسايی بسيار خوب بوده است. سيد کاظم رشتی در اين کتاب از او و پدرش ستايش بليغی کرده و آن دو را از جمله کسانی دانسته که با شيخ أحمد أحسايي مراودت داشته اند[۳]. رشتی همچنين از فرزند شبر، سيد حسن و از پسر عموی شبر به عنوان کسانی که از دوستداران شيخ أحسايی بوده اند، ياد می کند[۴].
بر اساس اسناد موجود، ما از روابط شبر و خاندانش با شيخيان بعدی اطلاع ويژه ای در اختيار نداريم؛ اما می دانيم که وی مورد ستايش بليغ محمدکريم خان کرمانی، پيشوای شيخيان کرمانی نيز قرار گرفته بوده است. در کتاب فصل الخطاب[۵]، کريم خان ضمن يادآوری اين نکته که سيد کاظم رشتی از شبر اجازه حديث داشته، به مراتب علمی و بلندی مرتبت شبر در درک معارف امامان توجه داده که خود اين امر نشان از جايگاه شبر نزد شيخيان است[۶].
نکته مهم ديگری که می بايست در اين ميان مورد توجه قرار گيرد، اين است که بخشی از نسخه های کتابهای شبر، با قلم خود او هم اينک در کتابخانه شيخيان کرمان نگهداری می شود. نويسنده اين سطور، در ميان سالهای ۱۳۷۲ تا ۱۳۷۴ ش در طی سه سفر به کرمان، توانست فهرستی مختصر از تمامی نسخه های خطی اين کتابخانه تهيه و به سفارش مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی در تهران، مقدمات عکسبرداری از تمامی اين مجموعه را فراهم کند. در ميان نسخه های خطی اين مجموعه گرانقدر، تعدادی از نسخه های اصل کتاب جامع المعارف و الأحکام و شماری ديگر از آثار شبر به خط او، موجود است. بنابر اظهارات شفاهی آقای ابراهيمی، دليل وجود نسخه های اصل کتابهای شبر، مناسبات و روابطی است که ميان شبر و برخی از فرزندانش[۷] با سيد کاظم رشتی و شيخيان وجود داشته است. ما درباره جزييات اين روابط اطلاع دقيقی نداريم؛ شايد بررسی بيشتر اين نسخه ها، که هم اينک عکسی از همه آنها در کتابخانه مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی موجود است، بتواند پرتوی بر اين موضوع بيافکند. از ديگر سو با توجه به اينکه از خاندان شبر، شماری از عالمان و تحصيل کردگان علوم دينی تاکنون در شهرهای مختلف عراق زندگی می کنند، شايد دسترسی به برخی از اطلاعات خانوادگی در اين مورد مفيد باشد. در هر صورت به نظر می رسد، وجود اين روابط ميان شبر با شيخيان که به هر حال به گرايش اخباری و دست کم غير اصولی شناخته می شوند و در عين حال عقايد ويژه ای در مورد مسائل اعتقادی و کلامی و فلسفی دارند، با توجه به شناختی که از شبر در اين زمينه ها داريم، خود حائز اهميت است. به دليل مناسبات خصمانه و يا دست کم بدبينانه فقيهان اصولی با شيخيان، جای اين پرسش باقی است که چه اموری شبر را با شيخ أحسايي و به ويژه سيد کاظم رشتي مرتبط می کرده است؟
—------------------------------------------------------
[۱] برای اجازات سيد کاظم رشتی از شبر و از فرزندش سيد جعفر شبر نک: ابراهيمی، فهرست، ص ۱۱۷، ۱۲۶
[۲] نک: کريم خان کرماني، فصل الخطاب، ص ۶
[۳]، ۱۴۲ نک: سيد کاظم رشتي، دليل المتحيرين، ص ۴۶
[۴] همو، ص ۱۴۲
[۵] کتاب فصل الخطاب نمونه ای است از يکی از مهمترين نمايندگان مکتب شيخی در گردآوری احاديث که چند دهه ای پس از جامع المعارف شبر نوشته شده است.
[۶] نک: کريم خان کرماني، فصل الخطاب، ۱۳۰۲ق، ص ۱۰
[۷]برای فرزندان شبر، نک: محمد بن معصوم، ص ۳۹- ۴۱ ؛ برای خاندان او پس از وی، نک: آقابزرگ طهراني، ۲/ ۲۷۸؛ کحاله، معجم المؤلفين، ۹/۱۵۳ ؛ موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴(۱)/ ۵۱۵-۵۱۶ ؛ امين، أعيان الشيعة، ۹/۲۰۴؛ مدرس، ريحانة، ۳/۱۷۷؛ معلم حبيب آبادي، مکارم الآثار، ۴/۱۱۶۵ و ۱۱۶۸.
@AghayedNet
می دانيم که سيد عبد الله شبر از شيخ أحمد أحسايی، پيشوای طريقه شيخيه اجازه ای در حديث داشته است. در مورد مناسبات علمای عتبات و ايران با شيخ أحسايی، تاکنون تحقيقات متعددی صورت پذيرفته، اما در ارتباط با مناسبات سيد عبد الله شبر با شيخيان تاکنون توجهی از سوی محققان ابراز نشده است. ما در رابطه با مناسبات او با شيخ أحسايی چيز زيادی نمی دانيم، اما به هر حال موضوعات متعددی علاقه مشترک اين دو تن را تشکيل می داده است. به طور نمونه اينکه هر دو تن شرحی بر زيارت جامعه نوشته اند و نيز اين موضوع که شبر نيز همانند أحسايي به تأويل و تفسير احاديث مشکل و با مضامينی باطنی و يا غاليانه شيعی علاقمند بوده است.
از ديگر سو می دانيم که شبر، اجازه روايتی به سيد کاظم رشتی داده بوده است و سيد کاظم نيز در اجازات خود، گاهی به اين امر اشاره می کرده است[۱]. در اجازه ای از سيد کاظم رشتی، وی از اين شيخ روايی خود با عبارات بسيار مهمی که حاکی از عمق اعتقاد او به سيد عبدالله شبر است، ياد می کند[۲]. از گفتار سيد کاظم در دليل المتحيرين، چنين بر می آيد که روابط شبر و پدرش با شيخ أحمد أحسايی بسيار خوب بوده است. سيد کاظم رشتی در اين کتاب از او و پدرش ستايش بليغی کرده و آن دو را از جمله کسانی دانسته که با شيخ أحمد أحسايي مراودت داشته اند[۳]. رشتی همچنين از فرزند شبر، سيد حسن و از پسر عموی شبر به عنوان کسانی که از دوستداران شيخ أحسايی بوده اند، ياد می کند[۴].
بر اساس اسناد موجود، ما از روابط شبر و خاندانش با شيخيان بعدی اطلاع ويژه ای در اختيار نداريم؛ اما می دانيم که وی مورد ستايش بليغ محمدکريم خان کرمانی، پيشوای شيخيان کرمانی نيز قرار گرفته بوده است. در کتاب فصل الخطاب[۵]، کريم خان ضمن يادآوری اين نکته که سيد کاظم رشتی از شبر اجازه حديث داشته، به مراتب علمی و بلندی مرتبت شبر در درک معارف امامان توجه داده که خود اين امر نشان از جايگاه شبر نزد شيخيان است[۶].
نکته مهم ديگری که می بايست در اين ميان مورد توجه قرار گيرد، اين است که بخشی از نسخه های کتابهای شبر، با قلم خود او هم اينک در کتابخانه شيخيان کرمان نگهداری می شود. نويسنده اين سطور، در ميان سالهای ۱۳۷۲ تا ۱۳۷۴ ش در طی سه سفر به کرمان، توانست فهرستی مختصر از تمامی نسخه های خطی اين کتابخانه تهيه و به سفارش مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی در تهران، مقدمات عکسبرداری از تمامی اين مجموعه را فراهم کند. در ميان نسخه های خطی اين مجموعه گرانقدر، تعدادی از نسخه های اصل کتاب جامع المعارف و الأحکام و شماری ديگر از آثار شبر به خط او، موجود است. بنابر اظهارات شفاهی آقای ابراهيمی، دليل وجود نسخه های اصل کتابهای شبر، مناسبات و روابطی است که ميان شبر و برخی از فرزندانش[۷] با سيد کاظم رشتی و شيخيان وجود داشته است. ما درباره جزييات اين روابط اطلاع دقيقی نداريم؛ شايد بررسی بيشتر اين نسخه ها، که هم اينک عکسی از همه آنها در کتابخانه مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی موجود است، بتواند پرتوی بر اين موضوع بيافکند. از ديگر سو با توجه به اينکه از خاندان شبر، شماری از عالمان و تحصيل کردگان علوم دينی تاکنون در شهرهای مختلف عراق زندگی می کنند، شايد دسترسی به برخی از اطلاعات خانوادگی در اين مورد مفيد باشد. در هر صورت به نظر می رسد، وجود اين روابط ميان شبر با شيخيان که به هر حال به گرايش اخباری و دست کم غير اصولی شناخته می شوند و در عين حال عقايد ويژه ای در مورد مسائل اعتقادی و کلامی و فلسفی دارند، با توجه به شناختی که از شبر در اين زمينه ها داريم، خود حائز اهميت است. به دليل مناسبات خصمانه و يا دست کم بدبينانه فقيهان اصولی با شيخيان، جای اين پرسش باقی است که چه اموری شبر را با شيخ أحسايي و به ويژه سيد کاظم رشتي مرتبط می کرده است؟
—------------------------------------------------------
[۱] برای اجازات سيد کاظم رشتی از شبر و از فرزندش سيد جعفر شبر نک: ابراهيمی، فهرست، ص ۱۱۷، ۱۲۶
[۲] نک: کريم خان کرماني، فصل الخطاب، ص ۶
[۳]، ۱۴۲ نک: سيد کاظم رشتي، دليل المتحيرين، ص ۴۶
[۴] همو، ص ۱۴۲
[۵] کتاب فصل الخطاب نمونه ای است از يکی از مهمترين نمايندگان مکتب شيخی در گردآوری احاديث که چند دهه ای پس از جامع المعارف شبر نوشته شده است.
[۶] نک: کريم خان کرماني، فصل الخطاب، ۱۳۰۲ق، ص ۱۰
[۷]برای فرزندان شبر، نک: محمد بن معصوم، ص ۳۹- ۴۱ ؛ برای خاندان او پس از وی، نک: آقابزرگ طهراني، ۲/ ۲۷۸؛ کحاله، معجم المؤلفين، ۹/۱۵۳ ؛ موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴(۱)/ ۵۱۵-۵۱۶ ؛ امين، أعيان الشيعة، ۹/۲۰۴؛ مدرس، ريحانة، ۳/۱۷۷؛ معلم حبيب آبادي، مکارم الآثار، ۴/۱۱۶۵ و ۱۱۶۸.
@AghayedNet
رساله عالم ربانی مرحوم حاج میرزا محمدباقر شریف طباطبایی اعلی الله مقامه در پاسخ به پرسش های طهمورث میرزا
@AghayedNet
@AghayedNet
🌷امروز، اتمام نگارش رساله مرحوم آقای شریف طباطبایی اع در پاسخ به طهمورث میرزا
آغاز رساله:
بسم اللّه الرحمن الرحيم
الحمد للّه رب العالمين و الصلوة و السلام علي محمّد و آله الطاهرين و اللعنة علي اعدائهم اجمعين.
و بعد چون مسائلي چند رسيد از جانب سنيّ الجوانب نواب مستطاب عمدة الاساطين و سلالة السلاطين ايده اللّه بتأييداته في العالمين و سدده بتسديداته في مسائل الشرع المتين و الدين المبين و مرا امر فرموده بودند به جواب از آن خطاب مستطاب پس مبادرت نمود به اقدام و مسارعت پيمود به اقدام اقلام و مصدر ساخت هر فقره اي از آن خطاب را و در تلو هريك به جوابي پرداخت اميد كه موافق طبع مستقيم و عقل قويم گردد.
انجام رساله:
عرض مي شود: كه در كتاب خصال و ساير كتب اصحاب احاديث به اين مضمون رسيده كه فرموده اند زائد الخلقه و ناقص الخلقه دشمن ما اهل بيت است و او را لعنت و نفرين فرموده اند و لهم عذاب جهنم و لهم عذاب الحريق فرموده اند. و مؤمنان به ائمه علیهم السلام به اين اعتقادند كه نفرين ائمه علیهم السلام مثل دعاي ايشان مستجاب است و مستجاب الدعوه بودن ايشان علیهم السلام داخل ضروريات مذهب شيعه اثني عشري است كه شكي در آن راهبر نيست پس البته به جهنم خواهند رفت و عذاب حريق را خواهند چشيد از براي شيعه شكي در آن نيست. اما اگر در حال طفوليت واصل شد او را به نار فلق امتحان خواهند كرد و تخلف از دخول آن خواهد كرد و به جهنم واصل خواهد شد به اتمام حجتي كه در نار فلق بر او كرده اند چنانكه جميع مستضعفين از اشقياء را به نار فلق امتحان مي كنند و بعد از اتمام حجت آنها را به جهنم مي برند اما اگر ايمان آورد و مرد ايمان او ايمان حقيقي نخواهد بود و خدا و رسول و ائمه هدی علیهم السلام اولی به تصديقند و ايشان فرموده اند و خبر از باطن و ضميری داده اند كه بر ساير مردم ظاهر نبوده و مخفي بوده پس اظهار ايمان از براي غير مطَّلعين به غيب نفاق ظاهر است از براي مطلعين به غيب. ان المنافقين في الدرك الاسفل من النار و درك اسفل پايين تر از جميع دركات است.
دگر زياده از اين نزد عاقلان بي جا است،برآر دست تضرع كه وقت، وقت دعا است
يا اللّه يا رحمن يا رحيم يا مقلب القلوب ثبِّت قلبي علي دينك و لاتفرق بيني و بين محمّد و آله صلواتك عليهم في الدنيا و الاخرة يا ارحم الراحمين.
تاریخ پایان نگارش:
و تمت المسائل في عصر يوم الاحد الخامس و العشرين من شهر شعبان المعظم من شهور سنة 1303 حامداً مصلّياً مستغفراً.
بخشی از فهرست سؤالات:
1. توالد و تناسل فرزندان حضرت آدم و حوا علیهما السلام به چه نوع بوده است و آمدن حوریه از بهشت برای شیث و جنیه برای قابیل به چه صورت انجام شده است؟
2. آیا فرعون موسی علیه السلام، همان عزیز مصر است که معاصر با یوسف علیه السلام بود و در اواخر سلطنت خود که مصادف با زمان نبوت موسی علیه السلام بوده، ادعای الوهیت کرده است؟
3. سِرّ اینکه امام باید پست تر از مأمومین یا مساوی با ایشان بایستد، چیست؟
4. نظر سرکار و مشایخ عظام اعلی الله مقامهم درباره مذهب مولوی چیست؟
5. کسی که به همان دین آباء و اجدادی خود بوده و مدتی مقلد مجتهدی بوده و با امام عادلی نماز می گذارده و بعد، نفاق آن مجتهد و فسق آن امام ظاهر گردیده و به دیگری رجوع کرده و با دیگری نماز می گذارده و بعد از مدتی باز نفاق و فسق انها آشکار شده تا پس از تفحص به مجتهد جامع الشرایطی که شایسته تقلید است بر می خورد. آیا اعمال گذشته را باید اعاده کند؟ و تکلیف او در مسائل اختلافی چیست؟
6. تقلید از مجتهدی که شخص از سوابق سوء و معاصی کبیره گذشته او باخبر است ولی اکنون علماء بر علم و تدین او اعتراف دارند و نمازگذاردن با او در صورتی که در حال حاضر از او معصیتی مشاهده نمی کند، جایز است؟ و آیا افشاء گناهان گذشته او میان مقلدین و مأمومین او گناه است؟
7. زائد الخلقه و ناقص الخلقه که ناصب است، اگر قبل از تکلیف بمیرد، خداوند با او چطور معامله خواهد کرد.
و... .
نسخه شناسی:
دو نسخه خطی به شماره های 288 و 70 در کتابخانه شخصی موجود است.
@AghayedNet
آغاز رساله:
بسم اللّه الرحمن الرحيم
الحمد للّه رب العالمين و الصلوة و السلام علي محمّد و آله الطاهرين و اللعنة علي اعدائهم اجمعين.
و بعد چون مسائلي چند رسيد از جانب سنيّ الجوانب نواب مستطاب عمدة الاساطين و سلالة السلاطين ايده اللّه بتأييداته في العالمين و سدده بتسديداته في مسائل الشرع المتين و الدين المبين و مرا امر فرموده بودند به جواب از آن خطاب مستطاب پس مبادرت نمود به اقدام و مسارعت پيمود به اقدام اقلام و مصدر ساخت هر فقره اي از آن خطاب را و در تلو هريك به جوابي پرداخت اميد كه موافق طبع مستقيم و عقل قويم گردد.
انجام رساله:
عرض مي شود: كه در كتاب خصال و ساير كتب اصحاب احاديث به اين مضمون رسيده كه فرموده اند زائد الخلقه و ناقص الخلقه دشمن ما اهل بيت است و او را لعنت و نفرين فرموده اند و لهم عذاب جهنم و لهم عذاب الحريق فرموده اند. و مؤمنان به ائمه علیهم السلام به اين اعتقادند كه نفرين ائمه علیهم السلام مثل دعاي ايشان مستجاب است و مستجاب الدعوه بودن ايشان علیهم السلام داخل ضروريات مذهب شيعه اثني عشري است كه شكي در آن راهبر نيست پس البته به جهنم خواهند رفت و عذاب حريق را خواهند چشيد از براي شيعه شكي در آن نيست. اما اگر در حال طفوليت واصل شد او را به نار فلق امتحان خواهند كرد و تخلف از دخول آن خواهد كرد و به جهنم واصل خواهد شد به اتمام حجتي كه در نار فلق بر او كرده اند چنانكه جميع مستضعفين از اشقياء را به نار فلق امتحان مي كنند و بعد از اتمام حجت آنها را به جهنم مي برند اما اگر ايمان آورد و مرد ايمان او ايمان حقيقي نخواهد بود و خدا و رسول و ائمه هدی علیهم السلام اولی به تصديقند و ايشان فرموده اند و خبر از باطن و ضميری داده اند كه بر ساير مردم ظاهر نبوده و مخفي بوده پس اظهار ايمان از براي غير مطَّلعين به غيب نفاق ظاهر است از براي مطلعين به غيب. ان المنافقين في الدرك الاسفل من النار و درك اسفل پايين تر از جميع دركات است.
دگر زياده از اين نزد عاقلان بي جا است،برآر دست تضرع كه وقت، وقت دعا است
يا اللّه يا رحمن يا رحيم يا مقلب القلوب ثبِّت قلبي علي دينك و لاتفرق بيني و بين محمّد و آله صلواتك عليهم في الدنيا و الاخرة يا ارحم الراحمين.
تاریخ پایان نگارش:
و تمت المسائل في عصر يوم الاحد الخامس و العشرين من شهر شعبان المعظم من شهور سنة 1303 حامداً مصلّياً مستغفراً.
بخشی از فهرست سؤالات:
1. توالد و تناسل فرزندان حضرت آدم و حوا علیهما السلام به چه نوع بوده است و آمدن حوریه از بهشت برای شیث و جنیه برای قابیل به چه صورت انجام شده است؟
2. آیا فرعون موسی علیه السلام، همان عزیز مصر است که معاصر با یوسف علیه السلام بود و در اواخر سلطنت خود که مصادف با زمان نبوت موسی علیه السلام بوده، ادعای الوهیت کرده است؟
3. سِرّ اینکه امام باید پست تر از مأمومین یا مساوی با ایشان بایستد، چیست؟
4. نظر سرکار و مشایخ عظام اعلی الله مقامهم درباره مذهب مولوی چیست؟
5. کسی که به همان دین آباء و اجدادی خود بوده و مدتی مقلد مجتهدی بوده و با امام عادلی نماز می گذارده و بعد، نفاق آن مجتهد و فسق آن امام ظاهر گردیده و به دیگری رجوع کرده و با دیگری نماز می گذارده و بعد از مدتی باز نفاق و فسق انها آشکار شده تا پس از تفحص به مجتهد جامع الشرایطی که شایسته تقلید است بر می خورد. آیا اعمال گذشته را باید اعاده کند؟ و تکلیف او در مسائل اختلافی چیست؟
6. تقلید از مجتهدی که شخص از سوابق سوء و معاصی کبیره گذشته او باخبر است ولی اکنون علماء بر علم و تدین او اعتراف دارند و نمازگذاردن با او در صورتی که در حال حاضر از او معصیتی مشاهده نمی کند، جایز است؟ و آیا افشاء گناهان گذشته او میان مقلدین و مأمومین او گناه است؟
7. زائد الخلقه و ناقص الخلقه که ناصب است، اگر قبل از تکلیف بمیرد، خداوند با او چطور معامله خواهد کرد.
و... .
نسخه شناسی:
دو نسخه خطی به شماره های 288 و 70 در کتابخانه شخصی موجود است.
@AghayedNet
کتابی تازه منتشر شده درباره اجازه ای از شیخ محمد آل عبدالجبار به ضمیمه شرح احوال مفصل وی
@AghayedNet
@AghayedNet
🌷شیخ محمد آل عبدالجبار
ایام غدیر نزدیک شده بود. زائران از هر سو، از دور و نزدیک و از کشورهای مختلف خود را به نجف اشرف می رساندند. مرحوم سید کاظم رشتی اع هم برای زیارت غدیریه به نجف مشرف شدند و سه روز توقف کردند. در روز دوم قاصدی از طرف یکی از آقایان آمد و خدمت این بزرگوار عرض کرد که ما آماده مذاکره و اجتماعیم. سید مرحوم فرمودند: ای قاصد، تو بگو؛ آیا من و این شخصی که از جانب او آمدهای موافقیم یا مخالف؟ گفت: مخالفید. فرمود: اگر مخالفیم، نشستن ما و گفتوگوی ما بدون وجود حَکَمی آگاه، غیر از زیادشدن درگیریها فایدهای نخواهد داشت. باید حاکمی مشخص شود و هرچه حُکم کرد، همان اجرا شود. و این حاکم باید از علمای کشورهای دیگر باشد نه از کشور عراق؛ چراکه علمای عراق به طرفداری از من یا این شخص متهمند.
سید مرحوم به نام سه نفر از این علما تصریح فرمودند که یکی از ایشان، شیخ محمد آل عبدالجبار بود، دیگری مرحوم سید حسن عبدالقاهر بحرینی و سومین نفر مرحوم احمد بن شیخ خلف آل عصفور.
ادامه جریان در کتاب دلیل المتحیرین مذکور است.
در کتاب «انوار البدرین فی تراجم علماء القطیف و الأحساء و البحرین» نگاشته علی بن حسن بحرانی در شرح حال مرحوم شیخ محمد آل جبار به این جریان اشاره شده است: «و کان هذا الشیخ قدس سره من اساطین علماء الامامیة و اکابر فقهاء الشیعة الحقیة… و قد ارتضاه علماء النجف الاشرف للمحاکمة بینهم و بین السید کاظم الرشتی فی ایام المنازعة معه و ارتضاه السید المذکور ایضاً الا انه لم تتم الشروط بینهم و بینه و ناهیک بذلک فضلاً و کان رحمه الله تعالی کثیر الاسفار لزیارة العتبات الشریفة و یقلده کثیر من سکنة العراق و اهل القطیف و الاحساء فی حیاته.» (ج۱، ص۳۱۷)
حاصل معنی:
«این شیخ، از بزرگان علماء شیعه اثنی عشری و فقهاء شیعه است... و علماء نجف اشرف راضی شدند که وی میان ایشان و سید کاظم رشتی حَکَم باشد و سید رشتی اع نیز رضایت داشت؛ اما شرایط برگزاری مناظره مهیا نشد. و کفایت است همین فضیلت برای او... .»
همچنین رسائلی از مرحوم شیخ احمد احسائی اع و مرحوم سیدکاظم رشتی اع در پاسخ به شیخ محمد آل عبدالجبار موجود است. از جمله رساله ای در اثبات تقرير امام زمان عجل الله فرجه و عليه السلام و اثبات تصرف آن حضرت در زمان غيبت و نصرت كردن رعيت خود.
و نیز رساله ای در پاسخ به مسائل متعددِ وی که فهرست اجمالی مطالب آن عرضه می شود:
١ - تأويل آيه شريفه : مثل الذين ينفقون اموالهم في سبيل الله ، الخ
٢ - از معني حديثي كه وارد شده است كه حضرت صادق عليه السلام با بعض اصحاب خود گذشتند بر شطي پس موجي خارج شد و با حضرت معانقه كرد
٣ - از معني حديث شريف : لم سميت الزهراء زهراء عليها السلام ، الخ
٤ - جنت مؤمن چنانكه وعده فرمودهاند بقدر عرض آسمانها و زمين است در چنين جنتي چه خواهد نمود
٥ - سؤال از تأويل و باطن اينكه نهي از مخالطه اكراد ميفرمايند بجهت اينكه ايشان طائفه از جن هستند
٦ - سؤال از معني و سند حديث : ان الله خلق عشرين عالما انتم آخرهم
٧ - سؤال از كيفيت نزول جبرئيل بر پيغمبر صلي الله عليه و آله
٨ - سؤال از دليل عقلي بر وجود نبي و ولي عليهما السلام
٩ - سؤال از اينكه چگونه از امام مثل عبدالله بوجود ميآيد كه درباره او ميفرمايد : ابني عبدالله يحب ان لايعبد الله
١٠ - سؤال از معني فرمايش حضرت صادق عليه السلام : اني سألت الله ان يجعل هذا الامر اي الخلافة في هذا و هو اسمعيل فابي الله ذلك.
وی تألیفاتی نیز دارد که از جمله آنها کتابی در شرح احادیثی از اصول کافی است که پیش از این به چاپ رسیده است و در دفاع از مرحوم سیدکاظم رشتی اع نیز نگاشته هایی دارد. آنچه نوشته آمد به مناسبت کتاب تازه منتشر شده بود. تفصیل درباره این شخصیت، باشد برای فرصتی دیگر.
@AghayedNet
ایام غدیر نزدیک شده بود. زائران از هر سو، از دور و نزدیک و از کشورهای مختلف خود را به نجف اشرف می رساندند. مرحوم سید کاظم رشتی اع هم برای زیارت غدیریه به نجف مشرف شدند و سه روز توقف کردند. در روز دوم قاصدی از طرف یکی از آقایان آمد و خدمت این بزرگوار عرض کرد که ما آماده مذاکره و اجتماعیم. سید مرحوم فرمودند: ای قاصد، تو بگو؛ آیا من و این شخصی که از جانب او آمدهای موافقیم یا مخالف؟ گفت: مخالفید. فرمود: اگر مخالفیم، نشستن ما و گفتوگوی ما بدون وجود حَکَمی آگاه، غیر از زیادشدن درگیریها فایدهای نخواهد داشت. باید حاکمی مشخص شود و هرچه حُکم کرد، همان اجرا شود. و این حاکم باید از علمای کشورهای دیگر باشد نه از کشور عراق؛ چراکه علمای عراق به طرفداری از من یا این شخص متهمند.
سید مرحوم به نام سه نفر از این علما تصریح فرمودند که یکی از ایشان، شیخ محمد آل عبدالجبار بود، دیگری مرحوم سید حسن عبدالقاهر بحرینی و سومین نفر مرحوم احمد بن شیخ خلف آل عصفور.
ادامه جریان در کتاب دلیل المتحیرین مذکور است.
در کتاب «انوار البدرین فی تراجم علماء القطیف و الأحساء و البحرین» نگاشته علی بن حسن بحرانی در شرح حال مرحوم شیخ محمد آل جبار به این جریان اشاره شده است: «و کان هذا الشیخ قدس سره من اساطین علماء الامامیة و اکابر فقهاء الشیعة الحقیة… و قد ارتضاه علماء النجف الاشرف للمحاکمة بینهم و بین السید کاظم الرشتی فی ایام المنازعة معه و ارتضاه السید المذکور ایضاً الا انه لم تتم الشروط بینهم و بینه و ناهیک بذلک فضلاً و کان رحمه الله تعالی کثیر الاسفار لزیارة العتبات الشریفة و یقلده کثیر من سکنة العراق و اهل القطیف و الاحساء فی حیاته.» (ج۱، ص۳۱۷)
حاصل معنی:
«این شیخ، از بزرگان علماء شیعه اثنی عشری و فقهاء شیعه است... و علماء نجف اشرف راضی شدند که وی میان ایشان و سید کاظم رشتی حَکَم باشد و سید رشتی اع نیز رضایت داشت؛ اما شرایط برگزاری مناظره مهیا نشد. و کفایت است همین فضیلت برای او... .»
همچنین رسائلی از مرحوم شیخ احمد احسائی اع و مرحوم سیدکاظم رشتی اع در پاسخ به شیخ محمد آل عبدالجبار موجود است. از جمله رساله ای در اثبات تقرير امام زمان عجل الله فرجه و عليه السلام و اثبات تصرف آن حضرت در زمان غيبت و نصرت كردن رعيت خود.
و نیز رساله ای در پاسخ به مسائل متعددِ وی که فهرست اجمالی مطالب آن عرضه می شود:
١ - تأويل آيه شريفه : مثل الذين ينفقون اموالهم في سبيل الله ، الخ
٢ - از معني حديثي كه وارد شده است كه حضرت صادق عليه السلام با بعض اصحاب خود گذشتند بر شطي پس موجي خارج شد و با حضرت معانقه كرد
٣ - از معني حديث شريف : لم سميت الزهراء زهراء عليها السلام ، الخ
٤ - جنت مؤمن چنانكه وعده فرمودهاند بقدر عرض آسمانها و زمين است در چنين جنتي چه خواهد نمود
٥ - سؤال از تأويل و باطن اينكه نهي از مخالطه اكراد ميفرمايند بجهت اينكه ايشان طائفه از جن هستند
٦ - سؤال از معني و سند حديث : ان الله خلق عشرين عالما انتم آخرهم
٧ - سؤال از كيفيت نزول جبرئيل بر پيغمبر صلي الله عليه و آله
٨ - سؤال از دليل عقلي بر وجود نبي و ولي عليهما السلام
٩ - سؤال از اينكه چگونه از امام مثل عبدالله بوجود ميآيد كه درباره او ميفرمايد : ابني عبدالله يحب ان لايعبد الله
١٠ - سؤال از معني فرمايش حضرت صادق عليه السلام : اني سألت الله ان يجعل هذا الامر اي الخلافة في هذا و هو اسمعيل فابي الله ذلك.
وی تألیفاتی نیز دارد که از جمله آنها کتابی در شرح احادیثی از اصول کافی است که پیش از این به چاپ رسیده است و در دفاع از مرحوم سیدکاظم رشتی اع نیز نگاشته هایی دارد. آنچه نوشته آمد به مناسبت کتاب تازه منتشر شده بود. تفصیل درباره این شخصیت، باشد برای فرصتی دیگر.
@AghayedNet
AghayedNet
کتابی تازه منتشر شده درباره اجازه ای از شیخ محمد آل عبدالجبار به ضمیمه شرح احوال مفصل وی @AghayedNet
صفحه نخست و صفحه پایانیِ اجازه شیخ محمد آل عبدالجبار به شیخ طبسی، محور کتاب تازه منتشر شده
@AghayedNet
@AghayedNet
🌷پرسش و پاسخ
ـــــ در موبایل ها نرم افزار قرآن و مفاتیح و کتب دینی است. گاهی کودکان با آن بازی می کنند (منظور بازی با نرم افزارهای بازی و چه زیر دست و پا افتادن) آیا بی احترامی محسوب می شود یا خیر؟
ـــ پاسخ: اگر تعمد در بی حرمتی نیست، اشکالی ندارد.
ـــــ همچنین در عتبات عالیات یا در وقت دعا و زیارات، خواندن ادعیه، زیارات و قرآن از روی موبایل مانعی دارد؟
ـــ پاسخ: اگر استفاده از موبایل در آن عتبه مقدسه ممنوع نیست، اشکالی ندارد.
@AghayedNet
ـــــ در موبایل ها نرم افزار قرآن و مفاتیح و کتب دینی است. گاهی کودکان با آن بازی می کنند (منظور بازی با نرم افزارهای بازی و چه زیر دست و پا افتادن) آیا بی احترامی محسوب می شود یا خیر؟
ـــ پاسخ: اگر تعمد در بی حرمتی نیست، اشکالی ندارد.
ـــــ همچنین در عتبات عالیات یا در وقت دعا و زیارات، خواندن ادعیه، زیارات و قرآن از روی موبایل مانعی دارد؟
ـــ پاسخ: اگر استفاده از موبایل در آن عتبه مقدسه ممنوع نیست، اشکالی ندارد.
@AghayedNet
محمدباقر همدانی بهاری و اجداد او. ابتدای کتاب رجال بهاری(تلخیص رسائل حجة الاسلام شفتی).همان گونه که مکرّر یادآوری شده است،ایشان غیر از مرحوم میرزا محمدباقر شریف طباطبایی هستند.
@AghayedNet
@AghayedNet
کتاب دقایق العلاج، نگاشته عالم ربانی مرحوم حاج محمدکریم کرمانی اع. ترجمه عیسی ضیاء ابراهیمی در سال 1361 از این کتاب، در سال 1395 تجدید چاپ شد
@AghayedNet
@AghayedNet
🌷👆بخشی از مصاحبه ضیاء ابراهیمی در تاریخ 1386ش:
دكتر عيسي ضياء ابراهيمی از مردان قديم اين روزگار است كه هرچند دكترای حقوق دارد اما به واسطه ترجمه كتاب «دقايق العلاج» به نوعی با گياهان دارويي آشنايي دارد. او مي گويد: كتاب دقايق العلاج را حاج محمد كريم كرماني پسر ابراهيم خان ظهير الدوله كه مردي حكيم، فقيه و زبان شناس بوده است به زبان عربي نوشته بود. من در سال ۱۳۶۱ آن را به فارسي برگرداندم و با استقبالي كه از اين كتاب شد همان سال در بازار ناياب شد و البته ديگر هم تجديد چاپ نشد. دكتر ضياء ابراهيمي توضيح مي دهد كه كتاب دقايق العلاج در سال ۱۸۵۷ ميلادي نوشته شده است. در اين كتاب نويسنده مي گويد: مرض ها را موجودات زنده به وجود مي آورند كه برخي روح حيواني دارند، برخي روح گياهي كه در واقع منظور همان باكتري، ميكروب و ويروس بوده است.
منبع: روزنامه ایران، شماره3847 به تاریخ 7بهمن1386
@AghayedNet
دكتر عيسي ضياء ابراهيمی از مردان قديم اين روزگار است كه هرچند دكترای حقوق دارد اما به واسطه ترجمه كتاب «دقايق العلاج» به نوعی با گياهان دارويي آشنايي دارد. او مي گويد: كتاب دقايق العلاج را حاج محمد كريم كرماني پسر ابراهيم خان ظهير الدوله كه مردي حكيم، فقيه و زبان شناس بوده است به زبان عربي نوشته بود. من در سال ۱۳۶۱ آن را به فارسي برگرداندم و با استقبالي كه از اين كتاب شد همان سال در بازار ناياب شد و البته ديگر هم تجديد چاپ نشد. دكتر ضياء ابراهيمي توضيح مي دهد كه كتاب دقايق العلاج در سال ۱۸۵۷ ميلادي نوشته شده است. در اين كتاب نويسنده مي گويد: مرض ها را موجودات زنده به وجود مي آورند كه برخي روح حيواني دارند، برخي روح گياهي كه در واقع منظور همان باكتري، ميكروب و ويروس بوده است.
منبع: روزنامه ایران، شماره3847 به تاریخ 7بهمن1386
@AghayedNet
🌷پرسش و پاسخ
ـــــ اگر در شهرهایی غیر از شهر محل سکونت یا در کشورهای دیگر خسوف و کسوف یا زلزله رخ دهد، با توجه به وجود وسایل ارتباط جمعی، خبر، بلافاصله در دیگر مناطق منعکس می شود. وظیفه در خواندن نماز آیات چیست؟
ـــ پاسخ: بر اهل همان شهر واجب است.
ـــــ در ماشین های لباسشوییِ فعلی، اگر در بین لباس ها لباسی نجس باشد، آیا اشکالی دارد؟ یا اینکه باید ابتدا لباس را بشویند و بعد در ماشین بیندازند؟
ـــ پاسخ: اگر عین نجس زایل شده باشد و بعد در ماشین ریخته شود، اشکالی ندارد.
ـــــ با توجه به نزدیک شدن ماه مبارک رمضان برای برخی این سؤال مطرح شده است که در مسئله مکلف شدن دختر و پسر، نُه سال و چهارده سال باید تمام باشد یا اینکه وقتی وارد نه سال و چهارده سال شدند؟
ـــ پاسخ: تمام شدن نُه سال و چهارده سال قمری منظور است.
@AghayedNet
ـــــ اگر در شهرهایی غیر از شهر محل سکونت یا در کشورهای دیگر خسوف و کسوف یا زلزله رخ دهد، با توجه به وجود وسایل ارتباط جمعی، خبر، بلافاصله در دیگر مناطق منعکس می شود. وظیفه در خواندن نماز آیات چیست؟
ـــ پاسخ: بر اهل همان شهر واجب است.
ـــــ در ماشین های لباسشوییِ فعلی، اگر در بین لباس ها لباسی نجس باشد، آیا اشکالی دارد؟ یا اینکه باید ابتدا لباس را بشویند و بعد در ماشین بیندازند؟
ـــ پاسخ: اگر عین نجس زایل شده باشد و بعد در ماشین ریخته شود، اشکالی ندارد.
ـــــ با توجه به نزدیک شدن ماه مبارک رمضان برای برخی این سؤال مطرح شده است که در مسئله مکلف شدن دختر و پسر، نُه سال و چهارده سال باید تمام باشد یا اینکه وقتی وارد نه سال و چهارده سال شدند؟
ـــ پاسخ: تمام شدن نُه سال و چهارده سال قمری منظور است.
@AghayedNet
معرفی«المطیرفي»و عالم ربانی مرحوم شیخ احمد احسائی أع در کتابی با موضوع تاریخ تشیع در بحرین قدیم،چاپ شده در 1435ق.«المهاشیری»اشاره است به نسبت خاندان ایشان به مهاشیر از بنی خالد حکّام احساء
@AghayedNet
@AghayedNet
مباحثی درباره حقیقت محمدیه صلی الله علیه و آله؛ نگاشته عالم ربانی مرحوم شیخ احمد احسائی اع. تحقیق: محقق مدقق أحمد عبدالهادی؛ با مقدمه ای از محقق مدقق الشیخ محمدعلی الحرز سلمه الله
@AghayedNet
@AghayedNet
بررسی موضوعاتی همچون: علل اربعه بودن معصومین علیهم السلام، محل مشیت بودن آن بزرگواران، علم ایشان، معنی حضور امیرالمؤمنین ع نزد هر محتضر و به مناسبت بحث وحدت ناطق(ص237) و... .
@AghayedNet
@AghayedNet
AghayedNet
🌷به مناسبت پنجم جمادی الآخرة، سالروز موت مولوی زمانى در تهران بودم. ملكالشعرا را ديدم كه شاعران گذشته را نام مىبرد. يادى کرد از پدرش كه شاعرترين شاعران و ملكالشعراى زمان خود بود و داناترين شاعران به بدايع و فصيحترين و بليغترين ايشان بود. ملكالشعرا گفت:…
🌷كشف الأبيات
درباره مثنوی عالم ربانی مرحوم حاج محمد كريم كرمانی اع در گذشته مطلبي نوشته بودیم. اين كتاب گرانسنگ، اثری است ارزشمند كه يك پژوهشگر از جهت هاي گوناگون مي تواند به بررسي اين كتاب بپردازد. كتاب "تخميس مثنوي" سبب شد كه جايگاه اين كتاب بيش از پيش در نزد علاقمندان به مشايخ روشن شود.
در اين مجال، به معرفی يك كتابچه - صرف نظر از جايگاه مؤلف آن - می پردازم. اين كتابچه نيز در راستای بررسی درباره اين كتاب - مثنوی آقای كرمانی اع - قرار دارد.
اين نوشته به بررسی شعرهای اين كتاب از ديدگاه "الفبا" پرداخته و بيت های مثنوی را با توجه به حرف اول هر بيت دسته بندی كرده است. اين جزوه را که انتشارات نيك آيين در چهل صفحه به چاپ رسانیده، حاصل كوشش يد الله نواب زاده شفيعی است. نويسنده در دو صفحه اول، اطلاعات جامع و جالبی از تعداد ابيات مثنوی، تكرارها در مثنوی و تعداد ابياتي كه با هر يك از حروف الفبا شروع می شود ارائه كرده است. همان گونه كه در صفحه دوم اين جزوه آمده است، مقابله اين اثر با همكاري مجيد فرزاد مهاجری انجام شده است. روش كار نواب زاده در اين اثر اين گونه است كه ابتدا از تمام ابيات مثنوی فيش برداری شده و سپس بر اساس حروف الفبا جدا و مرتب گرديده است. براي سهولت كار، ابياتی كه با حروف "آ" و "الف" شروع می شدند در دو مقوله جداگانه فيش شده است. كلماتي كه در اول بيت قرار دارند و با همزه خاتمه پيدا مي كنند، اگر تلفظ "اي"داشته اند در رديف "الف" و اگر تلفظ "ي" داشته اند در رديف "ي" فهرست شده اند. در مثنوي كرماني ابياتي كه با حروف "ث" و "ژ" و "ض" شروع شده باشد، سروده نشده است. طبق نوشته نواب زاده شفيعي، تعداد تمام ابيات مثنوي كرماني 1948 بيت است. چهار بيت در مثنوي وجود دارد كه هر يك دو بار آورده شده است:
1- همچو فانوسي فنا در نور شمع
جلوه گر چون شعله اندر بين جمع
2- گر تو را باشد به سر چشمي بصير
ور بود در سينه ات قلبي خبير
3- شرح آن را باب رحماني كنم
اقتباس از كار يزداني كنم
4- هر كسي بر فطرت خود مي رود
تا به اصل خويشتن ملحق شود
در تمام كتاب مبارك مثنوي دو زوج بيت وجود دارد كه در هر زوج بيت مصراع اول مشابه است:
1. وحي آمد از خداوند عليم
جانب املاك و شيطان رجيم
وحي آمد از خداوند عليم
جانب جبريل كاي پيك كريم
2. پس روان گشتند زآنجا با شتاب
سوي آن مردي كه حق را بود باب
پس روان گشتند زآنجا با شتاب
سوي آن سنگي كه ماهي شد در آب
مقابله اين اثر در سال 1364 انجام شده است اما تاريخ چاپ اول اين اثر سال 1382 است. طبق بررسی يدالله نواب زاده، تعداد ابيات مثنوی مبارك كرمانی از لحاظ شروع با حروف الفبا بدين ترتيب است:
آ (ابیاتی که با «آ» شروع می شوند): 112 (بیت)
الف: 163 ب: 140 پ: 48 ت: 104 ج: 68 چ: 147 ح: 29 خ: 36 د: 72 ذ:5 ر:40 ز: 53 س: 50 ش:33 ص:14 ط:10 ظ:4 ع:49 غ:13 ف:18 ق:18 ک:66 گ:209 ل:48 م:109 ن:69 و:51 ه:147 ی:23
@AghayedNet
درباره مثنوی عالم ربانی مرحوم حاج محمد كريم كرمانی اع در گذشته مطلبي نوشته بودیم. اين كتاب گرانسنگ، اثری است ارزشمند كه يك پژوهشگر از جهت هاي گوناگون مي تواند به بررسي اين كتاب بپردازد. كتاب "تخميس مثنوي" سبب شد كه جايگاه اين كتاب بيش از پيش در نزد علاقمندان به مشايخ روشن شود.
در اين مجال، به معرفی يك كتابچه - صرف نظر از جايگاه مؤلف آن - می پردازم. اين كتابچه نيز در راستای بررسی درباره اين كتاب - مثنوی آقای كرمانی اع - قرار دارد.
اين نوشته به بررسی شعرهای اين كتاب از ديدگاه "الفبا" پرداخته و بيت های مثنوی را با توجه به حرف اول هر بيت دسته بندی كرده است. اين جزوه را که انتشارات نيك آيين در چهل صفحه به چاپ رسانیده، حاصل كوشش يد الله نواب زاده شفيعی است. نويسنده در دو صفحه اول، اطلاعات جامع و جالبی از تعداد ابيات مثنوی، تكرارها در مثنوی و تعداد ابياتي كه با هر يك از حروف الفبا شروع می شود ارائه كرده است. همان گونه كه در صفحه دوم اين جزوه آمده است، مقابله اين اثر با همكاري مجيد فرزاد مهاجری انجام شده است. روش كار نواب زاده در اين اثر اين گونه است كه ابتدا از تمام ابيات مثنوی فيش برداری شده و سپس بر اساس حروف الفبا جدا و مرتب گرديده است. براي سهولت كار، ابياتی كه با حروف "آ" و "الف" شروع می شدند در دو مقوله جداگانه فيش شده است. كلماتي كه در اول بيت قرار دارند و با همزه خاتمه پيدا مي كنند، اگر تلفظ "اي"داشته اند در رديف "الف" و اگر تلفظ "ي" داشته اند در رديف "ي" فهرست شده اند. در مثنوي كرماني ابياتي كه با حروف "ث" و "ژ" و "ض" شروع شده باشد، سروده نشده است. طبق نوشته نواب زاده شفيعي، تعداد تمام ابيات مثنوي كرماني 1948 بيت است. چهار بيت در مثنوي وجود دارد كه هر يك دو بار آورده شده است:
1- همچو فانوسي فنا در نور شمع
جلوه گر چون شعله اندر بين جمع
2- گر تو را باشد به سر چشمي بصير
ور بود در سينه ات قلبي خبير
3- شرح آن را باب رحماني كنم
اقتباس از كار يزداني كنم
4- هر كسي بر فطرت خود مي رود
تا به اصل خويشتن ملحق شود
در تمام كتاب مبارك مثنوي دو زوج بيت وجود دارد كه در هر زوج بيت مصراع اول مشابه است:
1. وحي آمد از خداوند عليم
جانب املاك و شيطان رجيم
وحي آمد از خداوند عليم
جانب جبريل كاي پيك كريم
2. پس روان گشتند زآنجا با شتاب
سوي آن مردي كه حق را بود باب
پس روان گشتند زآنجا با شتاب
سوي آن سنگي كه ماهي شد در آب
مقابله اين اثر در سال 1364 انجام شده است اما تاريخ چاپ اول اين اثر سال 1382 است. طبق بررسی يدالله نواب زاده، تعداد ابيات مثنوی مبارك كرمانی از لحاظ شروع با حروف الفبا بدين ترتيب است:
آ (ابیاتی که با «آ» شروع می شوند): 112 (بیت)
الف: 163 ب: 140 پ: 48 ت: 104 ج: 68 چ: 147 ح: 29 خ: 36 د: 72 ذ:5 ر:40 ز: 53 س: 50 ش:33 ص:14 ط:10 ظ:4 ع:49 غ:13 ف:18 ق:18 ک:66 گ:209 ل:48 م:109 ن:69 و:51 ه:147 ی:23
@AghayedNet
رساله ای از مرحوم محمدتقی أحسائی ره، فرزند عالم ربانی مرحوم شیخ أحمد أحسائی أع. این رساله به تازگی توسط محقق مدقق جناب آقای مکارم تصحیح و چاپ شده است.👇
@AghayedNet
@AghayedNet
محمدتقي_الأحسائي_ورسالته_في_الإ.pdf
2.2 MB
مقاله «محمدتقی بن أحمد الأحسائي و رسالته فی الإجتهاد و الأخبار» چاپ شده در مجموعه مقالات اولین همایش بین المللی میراث مشترک ایران و عراق
@AghayedNet
@AghayedNet
اتودی برای لوگوی سایت و کانال عقاید. با تشکر از طراح محترم؛ جزاه الله خیرا.
@AghayedNet
@AghayedNet