🔺تقارنی تاریخی

هانری کربن، از استادانِ پیشینِ «مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران»، سال‌ها به مطالعه و معرفی میراث عرفانی و حِکمی عالم ربانی، مرحوم حاج محمدکریم‌ کرمانی، پرداخت و در آثاری هم‌چون ارض ملکوت منعکس کرد.

اکنون پس‌از نیم‌قرن، در همان مؤسسه، سومین همایش «علم در عصر قاجار» برگزار شده و میراث نجومی و طبی مرحوم آقای کرمانی نیز مورد توجه قرار گرفته است.

دیروز، بازخوانی میراث عرفانی و فلسفی این اندیشمند به‌دست هانری کربن؛ امروز، بررسی میراث علمی هم‌ایشان در عرصۀ نجوم و طب، در همان مؤسسه!

@AghayedNet

✔️رکن محمدی و رکن فاطمی، دو رکن امیرالمؤمنین (علیهم‌السلام)

🔹[قال رسول الله صلی الله علیه و آله لعلي علیه‌السلام: ...] عن قلیل ینهدّ رکناک [...]. فلما قُبض رسول الله صلی الله علیه و آله قال علي علیه السلام: هذا أحد رکنيّ الذی قال لي رسول الله صلی الله علیه و آله. فلمّا ماتت فاطمة علیها السلام قال علي: هذا الرکن الثاني الذي قال رسول الله صلی الله علیه و آله (بحار الأنوار، ج۴٣، ص١٧٣).

🔹رسول‌الله صلی الله علیه و آله به امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمودند: به‌زودی دو رکن تو درهم خواهد شکست. پس وقتی حضرت رسول از‌دنیا رحلت فرمودند، امیرالمؤمنین فرمودند: این یکی از دو رکن من بود که رسول‌خدا به من خبر دادند. وقتی که فاطمه زهراء ازدنیا رحلت فرمودند، حضرت علی فرمودند: این هم رکن دوم بود که رسول‌الله فرمودند.

🔸رسول‌خدا یک رکن و فاطمه زهراء یک رکن دیگر است. ازنظر مرتبه هم معلوم است که رکنیت رسول‌خدا مرتبه اول و رکنیت فاطمه زهراء رکنیت دوم است. نسبت هر دو مقام به مقام ولایت علوی صلوات الله علیه و سایر معصومین علیهم السلام مقام رکنیت است.

🔸کلمه رکن و اطلاق دو رکن بیان این مطلب است که هردو برای آن حقیقت کلیه و طیبۀ محمدیه صلی الله علیه و آله، دو مظهر کلی‌اند اما در اختلاف تعین: تعین محمدی و تعین فاطمی. و تعین محمدی ابتدای آن تعینات است و تعین فاطمی انتهای آن تعینات.

🔸و ابتدا و انتها برای هر شیء دو حدّی است که شیء به آن حد محدود می شود: ابتدای وجود و انتهای وجود شیء. در رکن بودن، فاطمه و رسول‌خدا یکسان‌اند. اما مرتبه به این‌طور است که آن بزرگوار رکن اول و ایشان رکن دوم است.

🔸رسول‌خدا در این عالم برای حقیقت محمدیه مظهر کلی هستند، اما در عنوان و تعین محمدی. و فاطمه زهراء هم از مظاهر کلیه حقیقت محمدیه هستند، اما در تعین فاطمی. تعین محمدی ابتدای آن تعینات است و تعین فاطمی انتهای آن تعینات است.

🔸رکن «ما بِهٖ قِوام الشیء» است؛ آنچه برای وجود هر چیزی پایه است و قوام آن شیء به آن بستگی دارد. مقام ولایت به ابتدا و انتها بستگی دارد، یعنی رکن محمدی و رکن فاطمی سلام الله علیهم اجمعین.
مقام ولایت کلیه و مقام اسماء و صفات خدا دو رکن اساسی دارد: یک رکن ابتدا و یک رکن انتها. رکن ابتدا را تعین محمدی می‌نامند و رکن انتها را تعین فاطمی.
از‌این‌رو این فرمایش رسول‌خدا به امیرالمؤمنین به این نظر است که تو چون حامل ولایت کلیه هستی، من یک رکنم و فاطمه هم یک رکن است، به تفسیر خود امیرالمؤمنین علیه‌السلام.

🔸در بیان امیرالمؤمنین و در این تعبیر، مقام و منزلت فاطمه زهراء سلام الله علیها روشن شد و به‌خصوص در این فضائل ظاهریه و در این مقامات ظاهریه هم امیرالمؤمنین نشان دادند که فاطمه زهراء حامل آن رکن است، به تفسیری که فرمودند.

@AghayedNet

✔️🔻عالم ربانی مرحوم حاج میرزا محمدباقر شریف طباطبائی اعلی الله مقامه:

🔸قبر حضرت فاطمه زهرا عَلَيها وَ عَلی اَبِيها وَ بَعلِها وَ بَنِيهَا السّلام در خانه او است.

🔸و چون بنى‌اميّه مسجد را وسعت دادند، خانه او در مسجد واقع شد و در نزديکى باب جبرئيل واقع است و حضرت امير صلوات اللّه عليه آن را مخفى داشت که مبادا منافقين آن را نبش کنند که بر آن حضرت نماز کنند و به موجب وصيت خود او راضى نبود که منافقين بر او نماز کنند.
〰️〰️〰️〰️
✔️من دائرة المعارف الحسينية (تاريخ المراقد):

🔹«هذا ونميل إلى الرأي القائل بأن السيّدة فاطمة الزهراء عليهاالسّلام مدفونة في بيتها

🔹حيث من المستبعد جداً في مثل تلك الظروف التي أراد الإمام أمير المؤمنين عليه السّلام أن لا يطّلع أحد على تشييعها ودفنها أن ينقلها إلى البقيع

🔹وأن يترك هذا المكان الفضيل قرب مرقد أبيها وقرب الروضة والمسجد،

🔹وإذا ما قيل بأن الدفن كان في بيتها فنرجّح أن يكون في حجرتها لا في فناء دارها.»
@AghayedNet

🔺فرمایش عالم ربانی مرحوم حاج سید محمدکاظم رشتی رفع الله شأنه در پاسخ به پرسشی درباره فدک
@AghayedNet

🔺به‌زودی...
کتاب تازه‌منتشرشده
دروس
عالم ربانی مرحوم حاج محمدکریم کرمانی نفعَنَا اللهُ بِعلُومه

مجموعهٔ حاضر دروسِ مرحوم آقای کرمانی است که در اواخر عمر (در سال ۱۲۸۵ ق) در قریۀ لنگر کرمان، پیرامون بحث معراج کتاب شریف الفطرة السلیمة (جلد دوم) که تصنیف خود این بزرگوار است، فرمایش فرموده‌اند.

این مجموعه مشتمل بر هفتاد و پنج درس از مباحث حکمی، اعتقادی و معارفی است که در آن‌ها موضوعاتی هم‌چون توحید و معرفت خداوند، مشیت و مراتب آفرینش، عوالم غیب و شهاده، قوس نزول و صعود، حقیقت انسان و مراتب استکمال او، نبوت و ولایت، مقامات و شئون محمد و آل‌محمد علیهم‌السلام، معراج جسمانی، مرگ و برزخ و معاد، تکوین و تشریع، حقیقت عبادات، و تأویل آیات و روایات، بررسی شده است. هم‌چنین مباحثی در طبیعیات، فلسفه، کیفیت ارتباط روح و جسد، حقیقت حرکت، رابطه مؤثر و اثر، افلاک و عناصر، و نقد آرای حکماء مطرح گردیده است. این دروس، افزون بر تبیین مبانی حکمت الهی و معارف اهل‌بیت علیهم‌السلام، مشتمل بر نکات اخلاقی و تربیتی و مباحثی در سیروسلوک علمی و عملی نیز هست.
@AghayedNet

🔺صفحه نخست از نسخه خطی دروس عالم ربانی مرحوم حاج محمدکریم کرمانی نفَعَنَا اللهُ بِعُلُومِه
@AghayedNet

🔺کتاب تازه‌منتشرشده
از فرّه ایزدی تا نور ولایت
(پدیدارشناسی انسان کامل در فلسفه تاریخ آریایی‌شیعی)
@AghayedNet

🔺کتاب تازه‌منتشرشده
لام‌الف‌لا
(بررسی جایگاه «لام‌الف (لا)» در حروف بیست‌ونه‌گانه و روایات خاصه و عامه، تبیین اسرار توحیدی و حِکمی آن در آثار بزرگان مکتب #شیخیه، بررسی جایگاه و کاربردهای آن در متون عرفانی و علم حروف و اشاره به مباحث لغوی، ادبی و آموزشی آن.)
@AghayedNet

🔺مقاله منتشرشده
نگاه تأویل‌گرایانۀ شیخ احمد احسائی [اعلی الله مقامه] به طبیعت و پدیده‌های طبیعی بر مبنای آیات قرآن
مجلۀ تاریخ علم، دوره بیست‌ویکم، شماره اول
@AghayedNet

🔸اَلّلهمّ صَلّ عَلی مُحَمّدٍ وَ آلِ مُحَمّد وَ عَجِّل لِوَلِیکَ الْفَرَجَ وَ الْعافِیةَ وَ النَّصرَ وَ اجْعَلْنا مِن اَعوانِهِ وَ اَنصارِهِ وَ اَتباعِهِ وَ شیعَتِهِ وَ اَرِنا فِی آلِ مُحَمَّدٍ وَ اَولِیائِهِمْ عَلَیهِمُ‌السَّلامُ ما یَأْمُلُونَ وَ فِی عَدُوِّهِم ما یَحْذَرونَ اِٰله الْحَقِّ آمین یا ذَاالْجَلالِ وَ الاِکْرام یا اَرْحَمَ الرّاحِمین.
@AghayedNet

🔺کتاب تازه‌منتشرشده
جامع علم و عمل
مشتمل بر مقاله‌ای عربی با عنوان:
اجازة الشیخ احمد الأحسائی [اعلی الله مقامه] للشیخ محمدعلی القطری البحرانی
@AghayedNet

🔺تصویر نسخه مخطوط اجازه عالم ربانی مرحوم شیخ اَحسائی رفع الله شأنه به شیخ محمدعلی قطری بحرانی
🔸مشتمل بر براعت استهلال با محوریت علم و جایگاه علماء
@AghayedNet

✔️🔺رویکرد مکتب استبصار در خصوص کتاب شرح تجرید الاعتقاد
@AghayedNet

✔️🔻هر سخن وقتی و هر نکته مکانی دارد

اخیراً کاربری در فضای مجازی پرسید: این‌که شما می‌گویید: «کل ارض کربلا و کل یوم عاشورا» یعنی هر زمینی کربلا است، بنابراین شما خاک (تربتِ) همۀ زمین‌ها را هم می‌خورید؟! چون طبق این عبارت همه‌جا کربلا است.
ابتدا توضیح دادم که بزرگان برای این جمله معانی حقیقی و باطنی بیان فرموده‌اند. در اینجا نیازی نیست آن مطالب تکرار شود. در ایام محرم و صفر و در بعضی یادداشت‌ها متذکر شده‌ایم.
در ادامه، توضیح دادم اشتراک در حقیقت باطنی، به‌خودی‌خود، مستلزم اشتراک در احکام فقهی نیست. هر حکمی دلیل و موضوع خودش را دارد. احکامِ شرعی تابع نظر صریح شارع مقدس صلوات الله علیه است و تابع فتاوای فقهاء شیعه رحمة الله علیهم است. بنابراین اگرچه در باطن این عبارت را جاری می‌دانیم، ولی در احکام فقهی، تابع نظرات فقهی دین هستیم.
بعد، برای او چند نمونه گفتم.
مثلاً بنابر روایات، ما قائلیم که کربلا اشرف و اعظم از مکه است و کعبه بیت‌اللهِ ظاهری است و بیت‌الولایه حضرت سیدالشهداء است. خدا به زمین کعبه فرمود: «لولا تربة كربلاء‌ ما فضّلتکِ و لولا ما تضمّنته ارض كربلاء‌ لماخلقتک» (کامل الزیارات، ص۲۶۷). اما با همۀ این عظمت، کربلا قبلۀ نماز نمی‌شود و طبق دستور رسول‌خدا، همه مسلمین در اقصی نقاط جهان رو به حرم مکه می‌کنند.
مثال دیگر این‌که زیارت کربلا حج واجب را از گردن مستطیع ساقط نمی‌کند. شخص نمی‌تواند بگوید:‌ «من به کربلا رفته‌ام و حقیقت حج را درک کرده‌ام؛ بنابراین حج بر منِ مستطیع واجب نیست.»
حتی در مناسک علماء شیعه آمده است که اگر کسی نذر کرده باشد در روز عرفه امام حسین علیه‌السلام را زیارت کند و سپس مستطیع شود، باید حج برود و نذرِ مزاحم با حج منحل می‌شود. پس عظمت زیارت جانشینِ امتثالِ تکلیفِ حج نیست.
هم‌چنین ورود به کربلا احرامِ واجبِ ورود به مکه را ندارد. بنابراین از تعبیر «کربلا اشرف از مکه است» یا تعبیر «حجِ بیت‌الولایه» نمی‌توان نتیجه گرفت که زائر کربلا نیز باید از میقات محرم شود و محرمات احرام را رعایت کند. حکم احرام به موضوع مشخص خود تعلق گرفته است.
هم‌چنین «حرم حسینی» احکام «حرم مکه» را ندارد. در حرم مکه، شکار حیوان صحرایی و... یا کندن و بریدن گیاهان و درختانِ مشمولِ حکم، حتی برای شخص غیرمُحرم ممنوع است. البته استثناهایی در مناسک آمده و در این یادداشت درپی استقصاء همۀ جوانب نیستیم (بنگرید به دعائم الحکمة (فارسی)، ج۹، «کفایة المسائل جلد ۱»، ص۴۴۱ تا ۴۴۴ و ۴۵۳ تا ۴۶۲ و ۴۷۳ و ۴۷۷). اما صِرفِ اطلاقِ «حرم حسینی» یا برتری معنوی کربلا، دلیل سرایت این ممنوعیت‌ها به کربلا نیست. حرمت و احترام کربلا محفوظ است، اما اثبات هریک از این احکام دلیل جداگانه و صریح می‌خواهد.
نمونۀ دیگر: در دهه اول ماه ذی‌حجه وقتی به کربلا مشرف می‌شویم، نماز «و واعدنا...» را میان مغرب و عشاء می‌خوانیم و نمی‌گوییم چون کربلا باطن مکه است، پس حج باطنی انجام داده‌ایم، پس نماز «و واعدنا...» را که با خواندن آن در ثواب حاجیان شریک می‌شویم، نخوانیم. خیر، در روایت و فتوای فقهی است که برای کسی که در ایام حج در مکه نیست، ادای نماز «و واعدنا...» مستحب است؛ «فاذا فعلت ذلک شاركت الحاج فی ثوابهم و ان لم‌تحج‌» (وسائل الشیعة، ج۸، ص۱۸۳). بنابراین شامل کربلا هم می‌شود و ما بین مباحث باطنی و احکام و دستورات فقهی تفاوت می‌گذاریم.
از استاد ما حفظه‌الله پرسیده شده: «... آيا در كربلا هم چون اصل و باطن حج است، همين حكم را دارد؟» فرموده‌اند: «كسانی هم كه اين دهه در كربلا باشند، مانند ديگرانی هستند كه به حج موفق نشده‌اند. اين نماز را بخوانند به ثواب آن نائل می‌شوند، ان‌ شاء الله‌ تعالی.»
و سؤال شده: «آیا زائرِ مشاهدِ مشرفه مثل مشهد امام رضا علیه‌السلام هم به‌دلیل احادیثی که رسیده (مثلاً «والله زیارة ابی افضل»)، همین حکم را دارد؟» پاسخ فرموده‌اند: «سایر مشاهد مشرفه هم مانند کربلا است. یعنی کسانی که در این دهه در آن مشاهد باشند، این نماز را بخوانند به ثواب آن نائل می‌شوند، ان شاء الله تعالی.»
در پایان این یادداشت، بسیار مناسب است فرمایشی از عالم ربانی مرحوم آقای حاج محمدکریم کرمانی رفع الله شأنه نقل کنیم که به تفاوت این دو رویکرد اشاره می‌فرمایند. در حِکمت وظایفی داریم (علم به حقایق اشیاء و امور باطنی عالم) و در فقه وظیفه‌ای دیگر (نگاه قشری برای شناختِ وظیفۀ بدنِ مکلف دربرابر پروردگار، چنان‌که فرموده‌اند: «الفقه هو العلم بكيفية معاملة العبد للرب جل‏‌جلاله» (دعائم الحکمة (عربی)، ج۳، «رسالة فی اصول الفقه»، ص۳۳)).
«[مرحوم آقای کرمانی] روزی درس حکمت را که تمام کردند خواستند فقه را شروع بفرمايند، فرمودند: من از همه‌کس قشری‌ترم اما به‌ خيال خودم منافاتی با دقت من ندارد.»
@AghayedNet

🔸به‌زودی...
@AghayedNet