🔺هجدهم محرم، زادروز عالم ربانی، مرحوم آقای حاج محمدکریم کرمانی اعلی الله مقامه
@AghayedNet

🔹صورت کاغذی که مرحوم حاج محمدکریم کرمانی اعلی الله مقامه بعد از برگشتن از میهمانی برای صاحب‌خانه نوشته‌اند

🔸بسم الله الرحمن الرحیم

عرض می‌شود قدری نان به مرغابی‌ها دادم، بعد ملتفت شدم که فرموده بودید ضیافت از بابت ثُلثی است که وصیت شده. حال ملاحظه کنید اگر وصیت به طوری است که عیبی ندارد به مرغابی دادن که خوب، و الّا نصف نانی از خود به مصرف این میهمانی عوض من رسانیده که اقلاً ما در حرام نیفتیم و عمل حرام کم و زیادش تفاوت نمی‌کند والسلام.
@AghayedNet

✔️🔻وسائل الشیعة به خط مرحوم شیخ حرّ عاملی
در تملک مرحوم آقای حاج محمدکریم کرمانی

عالم ربانی مرحوم حاج محمدکریم کرمانی اعلی الله مقامه در «رسالة فی النذر» هنگام استشهاد به کتاب گرانسنگ وسائل‌الشیعة، به نسخه خطیِ این کتاب اشاره کرده و آن را در حیازت خود معرفی می‌فرمایند:
«و لم‌ینقل خلاف ذلک الا عن الشیخ حر فانه نقل عنه کراهة صومها بدون اذنه ولکن عندی الوسائل بخطه و عنون الباب بالکراهة.» (مکارم‌الابرار، ج٢٢، ص۴۶٢)

این مخطوط از کتاب «تفصیل وسائل‌ الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة» که مرحوم آقای کرمانی اعلی‌ الله مقامه از آن یاد می‌کنند،‌ نسخه نفیسی است و به خطِ مؤلف و اینکه در تملک این بزرگوار بوده جالب توجه است.
تملک وسائل‌ الشیعة به خط مؤلف بعضی از ویژگی‌های شخصیتِ علمی مرحوم آقای کرمانی را بازگو می‌کند. ازاین‌رو در این یادداشت بر این موضوع تأمل خواهیم کرد.

مرحوم محمد بن حسن مشهور به شیخ حرعاملی (١٠٣٣-١١٠۴ق)، فقیه و محدث اخباری و صاحب اثر ارزشمند وسائل الشیعه و مدفون در جوار حضرت رضا علیه‌السلام است.

تألیفات این عالم شهیر به خط خودش چنین است:
١. مجموعه شامل خلق الکافر (صفر ١٠٧۶ق)، کشف التعمیة فی حکم التسمیة (ذی الحجه ١٠٧٧ق)، نزهة الاستماع فی حکم الاجماع (رجب ١٠٧٨ق)، (کتابخانه مجلس ش۴٢۵٢)؛
٢. وسائل الشیعة (کتابخانه ملک؛ آستان قدس؛ مرعشی ش ١۵٢۵٢)؛
٣. مجموعه (حجیة البرائة و الاستصحاب، کتابت ١٨٠۴ق)، رسالة فی حجیة ظواهر الکتاب، منقولاتی از کتاب المقالات شیخ مفید و غرر و الدرر سید مرتضی)، (کتابخانه ملک ش۶۴٨)؛
۴. دیوان شعر (کتابخانه ملک ش۶٠٢)، در نسخه‌ای دیگر در مکتبة امیرالمؤمنین العامة، ش٢٧۶: صححه و اضاف علیه فی الهوامش کثیرا الحر العاملی بخطه مع ختمه «العبد محمد الحر» (فهرست مکتبة الحکیم، اوراق عتیق، دفتر چهارم، ص٧۴۶).

مرحوم شیخ حر عاملی وسائل الشیعة را در طول ۲۰ سال گردآوری کرده است. دو سومِ اين كار بزرگ را در زادگاهش «مشغر» به رشته تحرير درآورد و در سال ١٠٨٨ در مشهد مقدس آن را به اتمام رساند. اين سال براى شيخ سال پركار و پربركتى محسوب مى‌شد؛ چرا كه در اين سال «فهرست وسائل الشيعة» را نيز تدوين نمود.

این گردآوری در طیّ سه مرحله انجام شده است. به‌‌عبارت دیگر مرحوم شیخ حر، سه نسخه از وسائل‌ الشیعة تحریر کرده است که می‌توانیم به نسخه مسوده و مبیضه اول و ثانی تعبیر بیاوریم.

با توجه به رسائل دیگری از عالم ربانی مرحوم حاج محمدکریم کرمانی اعلی الله مقامه، سومین نسخه از کتاب وسائل‌ الشیعة در اختیار مرحوم آقای کرمانی بوده است.

ایشان در رساله جواب شیخ محمد بحرانی، نسخه‌شناسیِ مختصری از وسائل‌الشیعة ارائه کرده و بیان می‌فرمایند که نسخه سوم نزد ایشان است:
«و لیس فی الوسائل الموجود عندنا ذلک... فلعلها کان فی بعض نسخ الوسائل فانه سوّد بخطه ثلث نُسَخ و عندی الثالثة منها و فیها حذف و زیادة کثیرة.» (مکارم‌الابرار، ج٣١، ص۶١١)

امروزه این سه تحریر (سه نسخه وسائل به‌ خط مؤلف) به‌طور متمرکز وجود ندارد؛ بلکه ظاهراً پاره‌پاره شده و هر بخشی در کتابخانه‌ای در ایران نگهداری می‌شود. در فهرست فنخا (ج٨، ص٨۶۶) پانزده نسخه وسائل به خطّ مؤلف معرفی شده است. عجالتاً نتیجه‌ای که می‌توان حاصل کرد اینکه مراحل نگارش سه مرحله بوده است چنانکه مرحوم آقای کرمانی اعلی الله مقامه اشاره فرموده‌اند (سوّد بخطه ثلث نسخ) و در حال حاضر پاره‌های این سه مرحله و نسخه، به‌طور پراکنده در کتابخانه‌ها پخش است.

به موضوع اصلی بازگردیم. متأسفانه گزارشی تاریخی درباره تملک این نسخه در دست نیست: اینکه این نسخه چگونه در تملک مرحوم آقای کرمانی قرار گرفته و در نهایت به کجا منتقل شده است. تصاوير نسخه‌های اهدائیِ کرمان به دائرة المعارف بزرگ اسلامی نیز از این نسخه نفیس خالی است. همین‌قدر می‌دانیم سومین نسخه به خطّ مرحوم شیخ حرّ عاملی در اختیار مرحوم آقای کرمانی بوده است.

تملک وسائل‌الشیعة به خط مؤلف بعضی از ویژگی‌های شخصیتِ علمی مرحوم آقای کرمانی را بازگو می‌کند:
نشان‌ دسترسیِ مرحوم آقای کرمانی به منابع دستِ اولِ است. همچنین اهمیت این بزرگوار به متون روائی و مجامع حدیثی را حکایت می‌کند.
از طرفی نفوذ اجتماعی و دینیِ ایشان در اوساط علمی آن دوره را بازگو می‌کند که این‌نوع از نُسَخ خدمت ایشان ارائه می‌شده است. دیگر اینکه بیان‌گر غنای کتابخانه شخصی ایشان نیز هست.

از نگاه «درون‌مکتبی» جایگاه این عالم شیعی اعلی الله مقامه مشخص است. اما با نگاه «برون‌مکتبی» در کنار همه ویژگی‌هایی که اشاره شد، تملک این‌گونه نسخه‌ها و استفاده از آن تتبع و تضلع ایشان را آشکارتر کرده و ارزشِ مباحث تحقیقی ایشان و دقت‌های علمی ایشان را روشن‌تر می‌سازد. اعلی الله درجاتِه و نفعنا الله بعلومه.
@AghayedNet

✔️رساله «شش فصل»

🔻از تصنیفات عالم ربانی مرحوم حاج محمد کریم کرمانی اعلی الله مقامه

آشنایان با تصانیف عالم ربانی مرحوم حاج محمدکریم کرمانی رفع الله شأنه می‌دانند که این بزرگوار رساله‌ای به نام «چهار فصل» تصنیف فرموده‌اند. در این رساله دستوراتی عملی درباره انواع ارتباط‌ها بیان فرموده‌اند: معامله با خدا و رسول و ائمه علیهم‌السلام، بزرگان و علماء دین، سیاستمداران و به تعبیر حضرت سجاد علیه‌السلام «سائسک بالسلطان» و ارتباط و معامله با سایر مردم.
همچنین با رساله دیگری از این بزرگوار نیز آشنایند؛ رساله‌ای مشهور به «سی فصل» که پاسخی است به سی شبهه که از ناحیه مخالفان مطرح شده و پاسخی است به تهمت‌هایی که به ساحت این بزرگوار و مکتب زده‌اند. این سی شبهه از ناحیه دیگران را عالم ربانی مرحوم حاج میرزا محمدباقر شریف طباطبائی اع جمع‌آوری کرده و خدمت ایشان ارسال کردند. مطالعه این کتاب برای روشن شدن اذهان در برابر تهمت‌ها و شبهه‌ها ضروری به نظر می‌رسد.
گذشته از این دو رساله که در این سیاق خاص نام‌گذاری شده است (چهار فصل - سی فصل) در منابع، رساله دیگری از این بزرگوار نام برده شده است با نام «شش فصل.»
در فهرست «فنخا» آمده است:
«شش فصل، رفع شبهات اهل کربلا، رساله در جواب شبهات، کلام و اعتقادات/ فارسی، کرمانی؛ محمدکریم بن ابراهیم.»
همچنین در لیست کتابخانه ابراهیمیه در مرکز دائرة المعارف، نام رساله «شش فصل» ملاحظه می‌شود (ش٣٧٠۴٣) اما در کتاب «فهرست کتب مشایخ عظام» از این نام اثری نیست.
علت نام‌گذاری به «رساله شش فصل» از این جهت است که مرحوم مصنف اع در مقدمه رساله می‌فرمایند: «و این رساله را مشتمل بر شش فصل نموده‌ام و در هر فصلی شبهه را با جواب آن ایراد نمودم.»
نام دیگر این رساله، «رساله در رفع بعض شبهات مُشَبّهین» است.
این تصنیف، در جواب شبهه‌هایی است که دیگران به مرحوم حاج محمدکریم کرمانی اع نسبت داده‌اند و به خواهش یکی از دوستان پاسخ فرموده‌اند. مختصر این شبهه‌ها چنین است:
١. آیا شما بر آنید که حضرت سیدالشهداء‌ به آسمان صعود کرده‌اند؟ (شایان ذکر است که در رساله «سی فصل» نیز این شبهه و تهمت را پاسخ فرموده‌اند.)
٢. آیا معتقدید اصول دین سه است؟
٣. ادعاء نیابت امام داشتن
۴. آیا بناء ماه‌ها بر عدد است؟
۵. رکن رابع چیست؟
۶. صورت مرشد را در هنگام عبادت باید در نظر داشت؟
ایشان پس از حمد و ثناء الهی می‌فرمایند یکی از برادران اشاره کرد که افرادی مسائلی را به من نسبت می‌دهند و خوب است که به فارسی پاسخی نوشته شود. و حال آنکه اغلب این مسائل از طریقه ملت اسلام بیرون بود و هیچ عاقلی را گمان نمی‌رود که شخص مسلمان به آن مسائل کفرآمیز اعتقاد داشته باشد. مدتی بعد، یکی دیگر از برادران نامه‌ای نوشته و خواهان پاسخ به این شبهه‌ها شدند. و یکی از «اجلّه معتمدین» نیز بر نوشتن رساله تأکید کردند. در نتیجه این رساله را تنظیم کردم.
ایشان اع تأکید می‌فرمایند در این رساله عقیده خود را ثبت فرموده‌اند. و در هر فصلی، شبهه‌ای را پاسخ فرموده‌اند. اگرچه بناء رساله بر شش فصل است؛ اما در پایان، چند خطی به عنوان «قاعده مختصر» یادداشت فرموده‌اند. در بعضی منابع آن را «فصل هفتم» ثبت کرده‌اند (چنانکه در مکارم الابرار فارسی، ج٧، ص۴٧۴ آمده) و در بعضی منابع به عنوان «خاتمه» و «نتیجه‌گیری از سخنان پیشین» نوشته‌اند. (فنخا، ج٢١) و ممکن است به علت اینکه در پایان «قاعده مختصری» مرقوم فرموده‌اند و عملاً «هفت فصل» شده است، در بین آشنایان با اندیشه ایشان به نام شش فصل معروف نشده است؛ اگرچه بناء رساله (چنانکه در مقدمه فرموده‌اند) شش فصل است.
این رساله مختصر به صورت املاء است؛ یعنی این بزرگوار بیان فرموده و شخصی نگاشته است. در آخر رساله آمده است: «املاء العبد الاثیم علی بعض المحبین.»
تاریخ بیان و نگارش این رساله چهار شب به آخرِ جمادی الثانیِ ١٢۶٣ق است. نسخه‌ای از این رساله در کتابخانه ملک تهران است (۶٢۶/٢) و نسخه‌ای در دائرة المعارف تهران(٢٠٠٢/۵)
در پایان، «قاعده مختصر» ایشان را از آخر رساله نقل می‌کنیم:
«چون معاندين دروغ بسيار بر اين خادم مؤمنين می‌بندند قاعده‌ای به طور اختصار عرض می‌کنم بعد از اين آنچه می‌شنويد به اين قاعده بسنجيد اگر با آن راست آيد قول من است و اعتقاد من والا من از آن قول بيزارم.
و آن قاعده اين است که اگرچه آنچه نسبت می‌دهند به من مطابق کتاب خدا و سنت رسول و ضرورت مسلمين يا ضرورت مذهب شيعه يا اجماعی علماء شيعه است آن قول من است و به آن معتقدم و اگر مخالف يکی از آنهاست آن قول من نيست و معتقد به آن نيستم. اين ميزان در دست شما باشد و آنچه نسبت به اين حقير دهند به اين ميزان بسنجيد و حق را از باطل تميز دهيد و همين چند کلمه که در اين رساله ذکر شد اگرچه به طور اختصار بود از برای اهل انصاف و تديّن کافی است. در خانه اگر کس است يک حرف بس است.»
@AghayedNet

🔺معرفی رساله شش فصل در جلد بیست و یکم فهرست «فنخا»
@AghayedNet

🔺فایل رساله‌ای از مرحوم حاج محمدکریم کرمانی اع که در بعضی منابع به‌نام شش فصل معرفی شده است.
#کتاب
@AghayedNet

📜قصیده اول از قصیده‌های دوازده‌گانه عالم ربانی مرحوم شیخ احمد احسائی اعلی الله مقامه (ابیات ۶۳ تا ۶۸)
@AghayedNet

🔺نشست با موضوع

کتاب‌ها، فعالیت‌ها و دیدگاه‌های نجومیِ
مرحوم حاج محمدکریم کرمانی

🔸گفت‌وگویی با دکتر امیرمحمد گمینی، پژوهشکده تاریخ علم دانشگاه تهران
instagram.com/aghayednet
@AghayedNet

🔺اسطرلاب‌ها
با اشاره‌ای به حلقه کریمیه از ابداعات عالم ربانی مرحوم حاج محمدکریم کرمانی اعلی الله مقامه
@AghayedNet

✔️🔻عالم ربانی مرحوم حاج محمدکریم کرمانی اعلی الله مقامه:

▪️«سرکار سائل فرموده است: و اینکه می‌گویند ما به دوربین دوازده ستاره سیاره و بیست و چهار ماه دیده‌‌ایم و حال اینکه این مسئله نقل و قول حکمای سابقین از اهل اسلام است منظور چیست؟

🔹عرض می‌شود: که بیشتر نبودن سیاره از هفت از شرع نرسیده و حکمای سابق هم که گفته‌اند به جهت آن گفته‌اند که اینها را دیده‌اند و زیاده ندیده‌اند با چشم خود یا با آلاتی که داشته‌اند.

🔸 و حال، آلات عجیبه ساخته شده و کواکب خفیه از انظار دیده می‌شود و نه منافاتی با شرع و کتاب و سنت دارد و نه منافاتی با عقل و تکذیب نمی‌توان کرد و ندیدن حکمای اسلام حجت خدایی نیست و واجب‌الاطاعه نیست.»
مکارم‌الابرار (فارسی)، ج۱۵، ص۲۶۷
@AghayedNet

🔺گزارشی انتقادی از کتاب ملا آقا دربندی و مقتل‌نگاری

🔸شایان ذکر است که این نقد، هم‌زمان با چاپ کتاب مذکور نگاشته و منتشر شد. پس‌از مدتی که فایل دیجیتالی کتاب در فضای مجازی قرار گرفت، تغییرات و تصحیحاتی در متن کتاب اعمال شده بود که در پاورقیِ این نقد اشاره کرده‌ایم.
@AghayedNet

🔺🎙فایل صوتی نشست
🔹کتاب‌ها، فعالیت‌ها و دیدگاه‌های نجومیِ
مرحوم حاج محمدکریم کرمانی
🔸گفت‌وگویی با دکتر امیرمحمد گمینی، پژوهشکده تاریخ علم دانشگاه تهران
📆 سه‌شنبه ۱۷ مرداد ۱۴۰۲
Instagram.com/aghayednet
@AghayedNet

📜قصیده اول از قصیده‌های دوازده‌گانه عالم ربانی مرحوم شیخ احمد احسائی اعلی الله مقامه (ابیات ۶۹ تا ۷۵)
پایان قصیده‌.
@AghayedNet

🔺کتاب مواعظ محرم ‌الحرام ۱۳۰۲ ق
فرمایش‌های عالم ربانی مرحوم حاج میرزا محمدباقر شریف طباطبائی اعلی الله مقامه
#کتاب
@AghayedNet

✔️🔺 سلسله یادداشت‌هایی با عنوان:

فَرَّت مِن قَسوَرَة (ع)

واکاوی امکان عقلی و وقوعیِ تجلی حضرت امیر علیه‌السلام به هیئت اَسَد در کربلا و معراج

🔸به‌زودی...
@AghayedNet