✔️🔻روز ولادت عالم ربانی مرحوم شیخ احمد اَحسائی اعلی‌ الله‌ مقامه

با توجه به اسناد تاریخی، ماهِ ولادت شیخ اعلی الله مقامه قطعی است و مشخص است که در ماه رجب سال ١١۶۶ق ولادت یافته‌اند؛ اما روز ولادت مشخص نیست. شیخ مرحوم رفع الله درجاته در زندگی‌نامه خود نگاشته‌اند: «فی شهر رجب المرجب» و مرحوم شیخ عبدالله احسائی رحمه الله نیز در شرح احوالی که نگاشته، به روز ولادت اشاره‌ای نکرده‌اند.

برخی روز بیست‌وششم این ماه نوشته‌اند که میزان اعتبار آن اندک و منبع آن ناشناس است.(١) از این رو دوستداران این بزرگ‌مرد شیعه، در تمام این ماه، نسیم معرفت و محبت را از دیار احساء، به گونه دیگری استشمام می‌کنند.

اهل بصیرت و معرفت و تابعان عالم ربانی مرحوم حاج میرزا محمدباقر شریف طباطبائی اعلی‌ الله‌ مقامه روز سیزدهم رجب را از جهت بزرگ‌داشت ولادت شیخ اع جشن می‌گیرند؛ زیرا هم‌زمان با جشن عمومی ١٣ رجب است که به روز ولادت حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام شهرت دارد.
@AghayedNet
———————————ا
١. در مقدمه یکی از چاپ‌های حیاة النفس چنین آمده است:
قیل انه ولد فی الیوم السادس و العشرین من شهر رجب، و مادة تاریخ ولادته فی حساب الأبجد آیة قرآنیة فی سورة المطففین یقول تعالی: ختامه مسک. (حیاة النفس فی حضرة القدس، تحقیق و تعلیق: عبدالجلیل علی الأمیر، ص۴۴)

🔺کتاب تازه منتشر شده
کشف الظلام و قشع الغمام فی المشیة و الارادة لله الملک العلام
نگاشته میرزا حسن دهلوی حائری
مشتمل بر مقدمه‌ای درباره مؤلف و نقل مراسله عالم ربانی مرحوم حاج سید محمدکاظم رشتی اعلی الله مقامه خطاب به مؤلف
و متن کتاب در چهار فصل و خاتمه
به ضمیمه تصاویر اسناد و مخطوطات
@AghayedNet

🔺فایل صوتی
🔹بخش‌هایی از یک‌نشست غیر رسمی برای اساتید دانشگاه در رشته‌های شیعه‌شناسی (بهمن ١۴٠٠)
🔸با موضوع بررسی مبانی کلامی شیخیه

@AghayedNet

✔️🔺اشعار مرحوم شیخ کاظم اُزری در آثار بزرگان شیخیه
🔸در لینک زیر:
https://t.me/AghayedNet/4759

✔️🔻اشعار مرحوم شیخ کاظم اُزری در آثار بزرگان شیخیه

شیخ کاظم بن محمد بن مراد بن مهدی اُزْری، مشهور به «ملاکاظم ازری» شاعر مدیحه‌سرای شیعه در قرن دوازدهم هجری است.

اُزْری در لغت به معنی اِزار فروش است و چون محمد، پدر ملاکاظم بدین پیشه مشغول بود، به اُزْری لقب یافت و خاندان ایشان به «آل الاُزری» مشهور شدند. (اعیان الشیعة ج٧ ص۴۴٠)

ملاکاظم شاعری بزرگوار بود که علماء شیعه عراق از جمله مرحوم سیّد بحرالعلوم به او و اشعارش ارج می‌نهادند و مردم نیز از اشعارش استقبال فراوان نمودند. قصیده بلند «هائیه» در مدح رسول‌خدا صلی الله علیه و آله و امیرالمؤمنین علیه‌السلام از شاخص‌ترین اشعار اوست. این شاعر بزرگ شیعه در کرخ بغداد از دنیا رحلت کرد و در کاظمین در مقبره‌ای که مخصوص خاندان او بود، دفن شد.

در تاریخ وفات ایشان اختلاف است. سال ١٢٠١ق بنا بر نوشته‌ای که روی سنگِ داخل مقبره ایشان یافت شده. (اعیان الشیعة ج٩ ص١٢) اول جمادی الاولی ١٢١١ق بنا بر قول آقابزرگ (الذریعة ج٩ القسم الاول ص۶٩ و طبقات اعلام الشیعة ج١٢ ص٢٧٢) و ظاهراً این قول اصحّ است. آقابزرگ می‌گوید: محمد سماوی که سنگ قبر ملاکاظم را دیده، این تاریخ درج شده بوده. اگرچه مشهور ١٢١٢ق است. (اعیان الشیعة ج٩ ص١٢)
در کتب بزرگان دین اعلی الله مقامهم به بعضی ابیات شیخ اُزری استشهاد شده است. در این یادداشت به نمونه‌هایی از استشهادهای بزرگان دین به اشعار او اشاره می‌کنیم:

عالم ربانی مرحوم شیخ احمد اَحسائی اعلی الله مقامه در رساله‌ای به مناسبتی بیتی از شیخ ازری نقل کرده‌اند.عبارت ایشان و بیتِ شیخ ازری چنین است:
«لیس المراد بالاتحاد الاتحاد الذی هو ظاهر الفساد کما هو یتوهم و قد تقدم الاشارة الی الحلول فلا حاجة الی ذکره لانا نکتفی بادنی ما یحصل به الفهم لذی الفهم و الا فکما قال الشاعر محمد بن الازری البغدادی: کم بِجَنبَیَّ لِلصَّبابةِ وادٍ؛ کلَّ آنٍ حَمامُهُ نَوّاحُ.» (جوامع الکلم ج١ ص٢۴٣)

از آنجا که برخی منابع اسم ملاکاظم را محمدکاظم ذکر نموده‌اند (مثل الذریعة ج١٧ ص١٣۵) این بزرگوار در این موضع به این‌طور تعبیر آورده و اسم او را مختصر نموده‌اند. یعنی محمدکاظم پسر محمد اُزری از اهل بغداد (اشاره شد که پدر ملاکاظم به اُزری لقب یافت).

و در رساله‌ای دیگر: «و لکنی اقول کما قال محمدکاظم الازری ره: کم بجَنبیَّ للصبابة وادٍ؛ کلَّ آنٍ حمامه نوّاح». (همان ج۶ ص١٠٢)
عالم ربانی مرحوم حاج سید محمدکاظم رشتی رفع الله شأنه نیز در مواضعی از این بیت استفاده فرموده‌اند. (جواهر الحکم ج١٣ ص١٣ و ج١۴ ص۵٨٣ و...)
این بیت در اعیان الشیعة چنین ثبت شده: «کم بِجَنبَیه للصَّبابة وادٍ؛ کلَّ آنٍ حَمامُه نَوّاحُ.» (ج٩ ص١۴)

قبل از این بیت ابیاتی سروده که مضمونش چنین است: (ای مرغ باغ عشق! سلامِ مرا به دوستانم برسان و به ایشان بگو: آیا تا به حال دیده‌اید که شیری بر اثر گوشه‌چشمی بر زمین افکنده شود و در دست شیفتگی و آشفتگی اسیر گردد به‌حدی که آرامش و آسایش نداشته باشد؟) پس در بیت مذکور می‌گوید: چه بسیار سرزمینی که پیرامون من برای سوزش از عشق مهیّا است، که در هر آنی کبوترِ آن سرزمین با صدای بلند می‌گرید.

عالم ربانی مرحوم حاج سید محمدکاظم رشتی رفع الله شأنه در یکی از مواعظ خود به بیتی از ابن‌ازری اشاره می‌فرمایند که سروده است: «این المفرّ بنی‌سفیان من أسد؛ لو صاح بالفلک الدوّار لم‌یدر». ایشان می‌فرمایند ما این مصرع را چنین خواندیم: «لو صاحَبَ الفلکَ الدوّارَ لم‌یَدُرِ» و چنین توضیح می‌فرمایند... .

🔸برای مطالعه متن کامل لینک زیر را لمس یا کلیک کنید:
🔻🔻🔻
http://www.aghayed.net/alozri/

🔺 ٢٢ ماه رجب، مرگ معاویه لعنه‌ الله.
مرحوم نوری رضوان الله علیه در کتاب ظلمات الهاویة فی مثالب معاویة می‌نویسد سزاوار است که شیعه این روز را از اعظم اعیاد قرار دهد.
@AghayedNet

✔️تخلف از تأدب پژوهشی

🔺یادداشتی در دفاع از عالم ربانی مرحوم حاج میرزا محمدباقر شریف طباطبائی اعلی الله مقامه

🔸در لینک زیر:
https://t.me/AghayedNet/4773

✔️تخلف از تأدب پژوهشی

🔻یادداشتی در دفاع از عالم ربانی مرحوم حاج میرزا محمدباقر شریف طباطبائی اعلی الله مقامه

عالم ربانی و حکیم صمدانی مرحوم حاج میرزا محمدباقر شریف طباطبائی اعلی الله مقامه در حوزه‌های مختلفِ معرفتی قلم زده‌اند و رسائل و شروح ارزشمندی به یادگار گذاشته‌اند.

یکی از رسائل ایشان رساله‌ای است که به این نام شهرت پیدا کرده است: «رساله در شرح کلیات فخر رازی».

رساله تحقیق کلیات که در مباحث منطق است و این بزرگوار شرح فرموده‌اند، به‌‌درخواست مرحوم امان‌الله خان انجام گرفته و خودِ او متن رساله خطی را فرستاده و شرح آن را به فارسی تقاضا کرده است.

یا مرحوم امان‌الله خان در نامه خود نوشته که این رساله از «فخر رازی» است، یا ناسخ اشتباهاً آن را به فخر رازی نسبت داده بوده است. درهرصورت، مرحوم آقای شریف طباطبائی رفع الله شأنه به‌علت نبود امکانات برای بررسی بیشتر، مطابق اظهار ایشان، این رساله را در مقدمه به فخر رازی نسبت داده و مرقوم کرده‌اند:

«در اين اوان محنت‌اقتران، كريمه‏‌ای از مصدر عزت و جلال و حشمت و كمال [...] نواب ضياءالملک «امان‌اللّه‏ خان» والی ولايت كردستان اطال اللّه‏ بقاه و بلغه ما يتمناه و جعل اخراه خيراً من اولاه، به‌‌افتخار و سرافرازی، با رساله‌‌ای از فخر رازی رسيد، و اشاره به شرح آن به زبان فارسی نه به تازی رفته بود اگر چه خود آن رساله تازی بود و شرح آن به عربی مناسب.»

متأسفانه دکتر سید حسین سیدموسوی در مقاله‌ای نسبت‌به عالم ربانی مرحوم آقای شریف طباطبائی رفع الله شأنه از تأدب پژوهشی تخلف کرده و عبارت سخیفی را به‌کار برده است. وی در این مقاله با عنوان رساله تحقیق الکلیات که در خردنامه صدرا منتشر گردیده نوشته است:

«این رساله در اسفندماه ١٣۶۴ بدون تصحیح و تحقیق در چاپخانه خراسان، همراه شرح مرحوم حاج محمدباقر شریف طباطبائی متوفای ١٣١٩هـ‌ق که از سلسله شیخیه محسوب می‌شود به‌چاپ رسیده است. عنوان این رساله چاپ‌شده شرح رساله کلیات فخر رازی است. شارح، این رساله را به‌غلط به امام فخر رازی نسبت داده است.» (خردنامه صدرا، ش١٩، ص٧٧)

ما بدون برخورد با مقاله دکتر سیدموسوی، مؤلف رساله را یافته بودیم و اشکالی در این مطلب نیست. سخن درباره جمله پایانی دکتر است و تعبیرِ بی‌ادبانه او درباره مرحوم آقای شریف أشاد الله شأنَه.

امروزه با مراجعه به فهرست نسخ خطی، می‌یابیم رساله تحقیق کلیات تألیف قطب‌الدین محمد بن محمد بویهی رازی است و چون با القاب گوناگونی ازو یاد می‌شود (همچون قطب‌الدین، علامه رازی و قطب تحتانی) محتمل است که این خلط برای ناسخ رخ داده و گمان کرده است که رساله مذکور از فخر رازی است.

قطب‌الدین رازی یا قطب تحتانی، ابوجعفر محمد بن محمد رازی، متولد ۶٩۴ق و متوفای ٧۶۶ق است. صاحب اعیان الشیعة و شیخ عبدالله نعمة، نویسنده فلاسفة الشیعة، نوشته‌اند که وی در ٧٧۶ از دنیا رفته است. در صورتی که منابع متعددی همچون معجم المؤلفین و الأعلام (زرکلی) و... سال وفات او را ٧۶۶ ذکر کرده‌اند.

درباره شیعه یا سنی بودن او نیز اختلاف است و کسانی همچون شیخ آقابزرگ طهرانی او را شیعه دانسته‌اند. درحالی‌که جورج طربیشی او را سنی معرفی کرده است. آقابزرگ طهرانی نوشته است:
«رسالة فی الکلیات للمولی العلامة قطب‌الدین محمد بن محمد البویهی الرازی، شارح المطالع و الشمسیة و شیخ شیخنا الشهید و تلمیذ العلامة، توفی 766» (الذریعة ج١٨ ص١٢٨)

در کتاب کشف الحجب و الأستار عن أسماء الکتب و الأسفار نیز آمده است:
«رسالة فی تحقیق الکلیات لقطب الملة و الدین محمد بن محمد الرازی البویهی المتوفی سنة ست و ستین و سبعمائة.» (ص٢۴۷)

فقط دو شرح بر این رساله شناسایی شده است. شرحی از متقدمان نگاشته ابراهیم بن محمد بن عربشاه حنفی متوفای ٩۴۴ق و شرحی از متأخران که شرحِ عالمِ ربانی مرحوم آقای میرزا محمدباقر شریف طباطبائی است.

البته در سال‌های اخیر بررسی‌هایی درباره رساله تحقیق کلیات صورت پذیرفت. نخست مقاله دکتر سیدموسویِ مذکور است که در مجله خردنامه صدرا منتشر گردید و متن رساله را ارائه کرد. دوم ترجمه ترکی این رساله است که در سال ٢٠١٣ ارائه شد و در نمایشگاه بزرگ کتاب که به‌مناسبت ماه رمضان در میدان بایزید استانبول برگزار شد، ارائه گردید. (خبر این چاپ و انتشار را در کانال تلگرامیِ عقاید‌نِت منعکس کردیم.) شارحان ترکیِ این رساله (شمس حنفی و امیر رومی) به ضبط نص و شرح بعضی لغات مشکل اکتفاء کرده‌اند (کاری که در مجله خردنامه صدرا نیز انجام شد.)

سوم چاپ ریاض است که توسط أبویعقوب یوسف بن عمر در سال ١۴۴٢ق صورت پذیرفت و در ۴٠ صفحه با بعضی پاورقی‌های توضیحی و تطبیق میان نسخ خطی منتشر شد.

برای مطالعه متن کامل لینک زیر را لمس یا کلیک کنید:
🔻🔻🔻
http://www.aghayed.net/razi/

🔺کتاب لهیب الأحزان الضارم فی وفاة الإمام موسی بن جعفر الکاظم (علیهماالسلام) نگاشته شیخ حسین آل عصفور

میان خاندان آل عصفور و عالم ربانی مرحوم شیخ احمد احسائی اعلی الله مقامه ارتباطات و مراوداتی بوده است. از جمله شیخ حسین آل عصفور به این بزرگوار اجازه داده است و احمد بن محمد آل عصفور از ایشان اع اجازه گرفته است.

همچنین در زمان حضور در احساء مناظرات و مباحثاتی با بزرگ اخباری‌ها، شیخ محمد بن شیخ حسین آل عصفور و برادران و فرزندان او داشتند. خود ایشان در شرح حال خود می‌فرماید: «و لقد کان بینی و بین الشیخ محمد بن الشیخ حسین بن عصفور البحرانی رحمهم الله بحث کثیر و اکثر الإنکار علیّ ثم انصرفنا.»

پیش‌از این، در مقاله «درآمدی بر میراث بحرینی عالم ربانی مرحوم شیخ احمد احسائی اع» به مباحثی در این باره اشاره کرده‌ایم.
@AghayedNet