یکی از صفحات نسخه‌ای خطی از کتاب شریف «میزان»

فهرست مطالب کتاب مبارک «میزان»

مقدمه: مقصود از تصنیف كتاب
فصل: برای رفع هر اختلافی میزانی كه مورد قبول طرفین باشد لازم است
فصل: میزان در هر اختلافی باید با آن تناسب داشته باشد
فصل: میزان خوبی و بدی و كفر و ایمان و عدالت و فسق
فصل: عقل در چه اموری میزان است؟
فصل: در بین شیعه اثنی‏عشری رسول‏اللّه و ائمه هدی علیهم‌السلام میزان می‏باشند
فصل: آیا در زمان غیبت برای رفع خلافها میزانی در دست هست یا نه و اگر هست چیست؟
فصل: میزان در این زمان باید همگانی بوده و ویژه جمعی خاص نباشد
فصل: میزان هنگامی نتیجه‏بخش است كه طرفین از اغراض و امراض خویش چشم بپوشند
فصل: میزان این زمان هم مثل سایر زمانها رافع خلاف می‏باشد👇

فصل: نظر به اینكه هر مدعی خود را حق و مخالف خویش را باطل قلمداد می‏كند، لازم است كه حق واضح و برای طالبان آن مخفی نباشد
فصل: مطالب این كتاب كاملاً كلی بوده و به منظور اثبات حقیت طائفه و یا شخص معینی نوشته نشده است
فصل: امروز میزان ضروریات دین و مذهب است كه همگانی بوده و عالم و عامی طائفه حقه آن را قبول دارند
فصل: احقاق حق و ابطال باطل با خداوند است و به وسیله تسدید و تقریر خداوند معجزه از سحر ممتاز می‏گردد
فصل: توضیحی در مطلب فصل پیش و اینكه خداوند به وسیله برهان یقینی حقانیت حق و بطلان باطل را چنان واضح می‏نماید كه راههای شبهه و شك را در هر یك مسدود می‏سازد
فصل: تقریر و تسدید خدا برهانی است تامّ كه خدشه‏بردار نیست
فصل: درجات ضرورت و اقسام آن (ضرورت اسلام و مذهب و علما)👇

فصل: نتیجه این درجات این است كه باید علما معتقد به ضرورت شیعه بوده، و علما و شیعه باید معتقد به ضرورت اسلام باشند. اختلاف در فروع كفر و فسق نبوده و میزانی هم برای رفع آن در دست نیست
فصل: ضرورت گاهی لفظ و معنایش هر دو ضروری است و گاهی لفظ آن ضروری می‏باشد
فصل: ضروریات محكمات است و باید همه متشابهات را به آنها ردّ نمود چنانكه قانون در متشابهات و محكمات قرآن چنین است
فصل: مراتب ضروریات در وضوح و خفاء و نسبت به امكنه و ازمنه و اشخاص مختلف می‏شود و به طور كلی ضروری به تدریج به حد ضرورت می‏رسد
فصل: معذوریت جاهل و غافل و ناسی و میزان كلی در این نوع معذوریتها
فصل: امروز میزانی كه از طرف خدا و رسول و ائمه علیهم‌السلام مقرّر گردیده ضروریات اسلام و مذهب و علماء اثنی‏عشری می‏باشد و هر دلیلی به ضمیمه تقریر معتبر می‏گردد
فصل: یكتایی خدا در ذات و صفات و افعال و عبادت ضروری مذهب و اسلام بلكه ضروری ادیان است
فصل: نبوت و خاتمیت و عصمت و طهارت و عبودیت محمّد بن عبداللّه صلی الله علیه و آله و ابدی‏بودن شریعت او ضروری اسلام و مذهب و اتفاقی علما است
فصل: دوازده‏بودن خلفاء حضرت محمّد صلی الله علیه و آله كه معصوم و مطهرند و همه از نور و طینت او می‏باشند از ضروریات مذهب اثنی‏عشری است
فصل: از ضروریات مذهب شیعه است كه در غیبت صغری وكلای معینی بودند و در غیبت كبری علمای ابرار و فقهای اخیار نواب عام ائمه هدی علیهم‌السلام می‏باشند
فصل: ضروری مذهب و اتفاقی علما است كه عامی می‏تواند تقلید كند هر عالمی از علمای اثنی‏عشری را كه ثقه و امین و عادل و ناظر در حلال و حرام ائمه هدی علیهم‌السلام و عارف به احكام ایشان باشد
فصل: ضروری دین و مذهب و اتفاقی علما است حرمت اذیت مؤمنین و مؤمنات بدون استحقاق و ملعون‏بودن اذیت‏كننده ایشان به زبان خدا و ملعون و كافربودن كسی كه ضروریات واضحه را كتمان نماید
فصل: از ضروریات دین و مذهب جسمانی بودن معاد و معراج است و هر كس آن را انكار نماید یا غیر این اعتقاد داشته باشد كافر بوده و در جهنم مخلّد خواهد بود و نیز اگر كسی موافق با ضروریات را كافر بداند خود كافر می‏باشد
فصل: ضروری دین و مذهب و اتفاقی عقلا و علما و اهل ادیان است كه اگر شخصی خلافی كرد خلاف او را نباید به دیگری یا به جمعیتی كه آن شخص بسته به آنها می‏باشد نسبت داد.

🌷پس از نگارش کتاب ميزان، علت هايی دنيوی که ريشه در اميال نفسانی داشت، سبب شد برخی به خيال خود اشکال هايی بر اين کتاب شريف وارد کنند. آقای شريف طباطبائی اعلی الله مقامه در دروس خود به اين جريان اشاره کرده و پاسخ می فرمايند. نمونه ای از واکنش ايشان را ذيلاً نقل می کنيم.

🌷یکی از رسائل عالم ربانی مرحوم حاج محمدکریم کرمانی اعلی الله مقامه، رساله «الدرة الیتیمة»‌است.
در این رساله، به مناسبت‌هایی درباره «ضروریاتِ دین» بیانات فرموده‌اند. این رساله به زبان عربی است و 325 بیت است (هر بیت 50 حرف)

مرحوم عالم ربانی حاج میرزا محمدباقر شریف طباطبائی اعلی الله مقامه، به مناسبت‌های مختلف از عبارات این رساله استفاده فرموده‌اند و گویا این رساله برای جناب ایشان نگاشته شده است؛ چه اینکه آقای شریف طباطبایی اع به علت شرایط موجود، درباره موقعیت ضروریات دین بسیار فرمایش فرموده‌اند؛ به گونه‌ای که یکی از مهم‌ترین محورهای نگاشته‌ها و فرمایش‌های ایشان، بحث ضروریات و نظریات و شناخت تقسیمات آنهاست.
از این رو بر مستبصران لازم است این بحث را ریشه‌ای بررسی کرده و با آن آشنا باشند.

آقای شریف طباطبائی اع در رساله‌ای درباره موقعیت رساله «دره یتیمه» می‌فرمایند:
انتهی ما اردت ایراده من کلامه اعلی الله مقامه و رفع فی دار الخلد اعلامه فی تلک الرسالة الشریفة التی اهداها الی طالبی الحق و الیقین فانظروا فی کلماته و اقتبسوا انوارا من مشکاته.

حاصل معنی:
به پایان رسید آنچه می‌خواستم از کلام آقای کرمانی اعلی الله مقامه و رفع فی الخلد اعلامه نقل کنم از رساله دره یتیمه؛ رساله‌ای که آن را به طالبان حق و یقین اهدا فرموده است. پس نگاه کنید در کلمات او و از مِشکاتِ او تحصیل نورانیت کنید.

و در جایی می‌فرمایند:
قدعرفت مما مر من کلامه اعلی الله مقامه فی الدره الیتمیة و کفی بذلک دلیلا و وضح سبیلا و من لم‏یجعل الله له نورا فما له من نور.

حاصل معنی:
دانستی از آنچه گذشت از کلام آقای کرمانی اع در رساله دره یتیمه. و کفایت است به نقل عبارات دره یتیمه، دلیل و آشکارایی راه. و کسی را که خدا برای او نوری قرار نداده، البته نوری نخواهد داشت.

🌷به جملاتی از رساله «الدرة الیتیمة» اشاره می‌کنیم.

ایشان بعد از آنکه ضرورت را به ضرورت عقلاء و ملّیین و مسلمین و مؤمنین و ضرورت علماء تقسیم می‌کنند، می‌فرمایند:

مسائل هذا المذهب یومنا هذا علی ثلاثة أقسام:

قسم ما هو ضروری بینهم سواء کان من باب انهم عقلاء او من اهل الملل او من المسلمین او من المؤمنین و فیه الحجة بلا خلاف و هو حجة عامة علی اهل جمیع هذا المذهب و من انکره خرج عن المذهب و ارتد و کان من الکافرین.

و قسم لیس بضروری اهل المذهب و لکنه ضروری حملة الدین و مستحفظی الشرع المبین لان العامة غیر محتاجین الیه کلا فلم‌یضبطوه و لم‌یحفظوه و لکن المستحفظین حفظوه بلا نکیر بینهم و هم مجمعون علیه متفقون علی روایته ففیه ایضا الحجة و یحصل العلم بقول الحجة.

و قسم فیه اختلاف و سبیل طالبه الحجة علیه و لاشک ان هذا المختلف ‌فیه لایکاد ان یکون من الضروریات لوجود الاختلاف فمن اقام دلیلا علی مطلبه مما یلزم الضرورة بالضرورة ففیه الحجة و لایمکن التخلف عنه و من لم یقم فلا حجة له علی غیره فان حصل له یقین کما ذکرنا یکون حجة علیه و الا فلیس لله فیه حجة علی عباده.👇👇

ترجمه:

«مسائل این مذهب در امروز، سه قسم است:

قِسمی میان اهل مذهب ضروری است، اعمّ از عاقل، اهل ملت‌ها، مسلمین و مؤمنین (یعنی آنچه همه آن را قبول دارند) و این‌گونه از ضروری، حجیت دارد بدون هیچ اختلافی و آن حجت است بر اهل همه مذاهب و کسی که آن را انکار کند از مذهب خارج شده و مرتد است و کافر.

و قِسمی ضروری اهل مذهب نیست؛ ولی ضروری گروه حاملان دین و حافظان شرع مبین است (ضروری علما) [مانند حرمت تفسیر قرآن به رأی، حرمت رأی و قیاس در احکام، رد بر فقیه و راوی و...]
چراکه عامه اهل مذهب به آن نیازی ندارند و آن را ضبط و حفظ نمی‌کنند؛‌ ولی حافظان آن را حفظ کرده‌اند بدون آنکه مُنکِری آن را وازند و ایشان همه بر آن اجماع کرده‌اند و بر روایت‌کردن آن مُتّفقند. این قسم هم حجیت دارد و به فرمایش حجت (علیه‌السلام) علم حاصل می‌شود.

و قسمی اختلافی است و راه طالب آن، به دست آوردن دلیلی است که بر او حجت باشد و شکی نیست که این مختلفٌ ‌فیه، هرگز از ضروریات نیست چراکه در آن اختلاف است.
پس کسی که دلیلی را بر مطلبش اقامه کند از دلائلی که ضرورتاً مستلزم ضرورت است، حجیت دارد و تخلف از آن ممکن نیست و کسی که چنین دلیلی را اقامه نکند، حجتی بر غیرش نخواهد داشت.
پس اگر برای او یقین حاصل شد، همان‌گونه که گفتیم، بر خود او حجت است و الا در آن برای خدا حجتی بر بندگانش نیست (یعنی آن را از بندگانش نخواسته است.)»

👆نوشتاری مفصل از هانری کربن.
در بخشی از این کتاب درباره دیدگاه عالم ربانی مرحوم شیخ احمد احسائی اعلی الله مقامه و عالم ربانی مرحوم حاج محمدکریم کرمانی اعلی الله مقامه پژوهش‌هایی ارائه کرده است.
بدیهی است ارائه این کتاب، تنها برای آشنایی با تحقیقات این مستشرق شهیر است.👇

این کتاب سال‌ها پیش با نام «ارض ملكوت»، با توضيح فرعیِ «كالبد انسان در روز رستاخيز» و «از ايران مزدایی تا ايران شیعی»، با ترجمه «سيدضياء‌الدين دهشيری» توسط «مركز ايرانی مطالعه فرهنگ‌ها» منتشر شد و «انتشارات طهوری» آن را تجدید چاپ کرد. مترجم كتاب در مقدمه خود ضمن ارائه شرح حالی از هانری كربن درباره ماجرای ترجمه خود از اين كتاب می‌نويسد:
«ترجمه كتاب حاضر به بنده محول شد و پس از اتمام كار از قضا كربن خود در تهران بود. به پيشنهاد مسؤول مؤسسه مطالعات و تحقيقات اين حقير طی جلسه‌ای مشروحاً در باب اين ترجمه با آن بزرگ مرد صحبت كرد و بحمدالله اشكالی در ميان نبود. پس از سفر وی به پاريس، مقدمه دومی كه او بر كتاب مذكور نوشته بود به ايران رسيد، ترجمه شد و به آن كتاب منضم شد.»
«سرزمين عرفانی هورقليا» و «برگزيده متون سنتی» از فصول و بخش‌های كتاب ارض ملكوت است.

در بخشی از کتاب ارض ملکوت درباره کتاب ارشادالعوام، نگاشته مرحوم حاج محمدکریم کرمانی اع چنین آمده است:
اين كتاب یعنی ارشاد العوام، با انديشه‌ای ژرف و بديع، چشم اندازهای فراوانی به روی خواننده می‌گشايد (ارض ملكوت، ترجمه دهشيري، ص ۱۱۳)

کربن در جای دیگری در وصف مصنف کتاب ارشادالعوام می‌نویسد:
«شخصیتی بزرگ‌ و خارق‌ العاده‌ بود، بر تمام‌ فرهنگ‌ روحانی و علوم‌ مذهبی محيط‌ زمان‌ خود احاطه‌ داشت‌، و اگر بخواهيم‌ مقايسه‌ كنيم‌، به‌ يكي‌ از نوابغ‌ شهير عالم‌گير قياس‌ مي‌شود كه‌ استعداد فوق‌ العاده‌ براي‌ همه‌ چيز دارند؛ نظير نوابغ‌ بزرگي‌ كه‌ در دوره‌ رنسانس‌ در اروپا پيدا شدند.»

🌷پرسش و پاسخ

ـــــ مهم‌ترین دلیل بر اینکه حضرت زهرا سلام الله علیها در بین چهارده معصوم علیهم‌السلام رتبه چهارده را دارا هستند از آیات قرآن و روایات کدام است؟

ـــ‌ پاسخ: آیه شریفه «الرجال قوامون علی النساء» که در اینجا خداوند متعال مطلق فرموده است و از نظر ظاهر بشریتِ این بزرگواران، حضرت زهرا سلام الله علیها جزء نساء هستند به دلیل آیه شریفه مباهله «و نساءنا و نساءکم» که حضرت رسول، حضرت زهرا را به عنوان نساء همراه خود فرمودند.
با توجه به این دو آیه شأن آن حضرت شأن نساء‌ است. و در «نا» همه ائمه شریکند و رتبه حضرت زهرا بعد از ائمه قرار دارد. و از بعضی روایات این مطلب استفاده می‌شود به خصوص روایاتی که در تأویل و باطن بعضی آیات رسیده است که در آنها سماء‌ به حضرت رسول تفسیر شده و زمین به حضرت زهرا و معلوم است که زمین رتبه‌اش بعد از آسمان و کواکب و خورشید و ماه و حتی جبال است. چون سکون زمین به برکت جبال است و در نقش اسم اعظم و شرف شمس مقام حضرت زهرا مقام وعاء و ظرف معرفی شده است که دراین باره در مواضع دیگر توضیح داده‌ایم.

کتاب معیاراللغة