✔️دیدگاه شیخیه (مکتب استبصار) درباره جابر بن حیان و ارائه گزارشی از «کتاب البیانِ» او
🔸در لینک زیر:
🔻🔻🔻
https://t.me/AghayedNet/4346
🔸در لینک زیر:
🔻🔻🔻
https://t.me/AghayedNet/4346
✔️🔻دیدگاه شیخیه (مکتب استبصار) درباره جابر بن حیان و ارائه گزارشی از «کتاب البیان»
🔸بخش اول
جابر بن حیان شخصیتی جنجالی در تاریخ اسلام و تشیع است. مؤلفات فراوانی به او منسوب است که در این کتابها اقوالی را از حضرت صادق علیهالسلام نقل کرده و از ایشان به «سیدی» تعبیر آورده است.
برخی به وجود چنین کسی با این نام و مشخصاتِ تاریخی اذعان کردهاند و برخی او را توهمی بیش نمیدانند. بعضی پژوهشگران این نام را عنوانی رمزی معرفی کردهاند و وراء این نام، جمعی اهل قلم را تصور کردهاند. بعضی او را همراه جعفر برمکی دانسته و تعبیرات کتابهای او را راجع به او دانستهاند و نَه جعفر بن محمد الصادق علیهماالسلام.
درباره اهداف او از نگارش در علم کیمیا و نسبتدادن آن به حضرت صادق علیهالسلام نیز گفتوگو فراوان است. آیا میخواسته وجهه عمومی حضرت را از «امام» بودن به یککیمیاگر تغییر دهد؟ یا نیت او تبلیغ امر حضرت بوده است؟ گذشته از آنکه برخی «کیمیادانیِ» حضرت صادق را زیر سؤال بردهاند!
غیر از کیمیا، بعضی معتقَدات گروههای افراطی و غالیِ شیعه در مکتوبات جابر گزارش شده است. با ترجمه کتاب «پییر لوری» در ایران با نام کیمیا و عرفان در سرزمین اسلام تردیدها درباره این شخصیت بیشتر شد. (کیمیا و عرفان در سرزمین اسلام، پییر لوری، ترجمه زینب پودینه آقایی و رضا کوهکن، چ اول، تهران: طهوری و انجمن ایرانشناسی فرانسه در ایران، ١٣٨٨ش)
در این نوشتار کوتاه در پی اثبات یا نفی دیدگاهها نیستیم؛ چراکه جرح و تعدیل این گزارهها نیازمند تکنگاری دیگری است. همینقدر اشاره میکنیم بزرگان دین اعلی الله مقامهم ازو نام برده و در مباحث کیمیا، مکتوباتی از او را نقل کردهاند.
به اشاراتی در مکتوبات بزرگان دین اشاره میکنیم. نخستین اشاره، واکنش شیخمرحوم اعلیاللهمقامه است در کتاب کشکول خود. ایشان در «باب الجیم» اشعاری را درباره جابر بن حیان نقل فرمودهاند و فرزند ایشان مرحوم محمدتقی احسائی در مقابلِ این ابیات، اشعاری را سروده است. سپس شیخ مرحوم در پاسخ به اشعارِ مرحوم محمدتقی، اشعاری سرودهاند! عبارات کتاب کشکول چنین است:
«قیل:
یا ذا الذی بعلومه، ضل الاوائل و الاواخر
ما انت الا کاسر، کذب الذی سماک جابر
قال محمدتقی بن احمد بن زینالدین:
یا ذا الذی بعلومه، اغنی الاوائل و الاواخر
ما انت الا جابر، کذب الذی سماک کاسر
فالحکمة النوراء یدخل، خدرها من کان ماهر
ما کل مَن صحب الامانی، حیث صار القوم صائر
قال ابوه احمد بن زینالدین لما وقف علی مدحه لجابر:
یا ذا الذی بعلومه، ضل الاوائل و الاواخر
ما انت الا کاسر، کذب الذی سماک جابر
غطّی الضیا بظلامه، و البخل شیمة کل فاجر
کاللیل فیه مثاله، مذ صح ان اللیل کافر.» (جوامعالکلم، ج١٠، ص٨٧)
شیخمرحوم در این ابیات اخیر، موضع گوینده اشعار را تصدیق میفرمایند و به بخیلبودن جابر بن حیان اشاره کرده و «کاسر» بودن او (در مقابل جابر بودنش) را تأیید میفرمایند.
جالب است که اشاره کنیم سالها قبل دیوان شیخ مرحوم در بیروت به چاپ رسید و چون این چند بیت از شیخ مرحوم است، در پایان دیوان منتشر شد. محقق، برای توضیح این ابیات پاورقی زده و نوشته است میان روات، دو جابر را میشناسیم: جابر بن عبدالله انصاری و جابر بن یزید جعفی و شرححال مختصری از هر دو نقل کرده است و منظورش این است که این ابیات، اشاره به یکی از این دو شخصیت است و جابر بن یزید جعفی را ترجیح داده است! (دیوان الشیخ الاوحد الأحسائی، تحقیق و تعلیق: راضی ناصر السلمان، بیروت: مؤسسة البلاغ، ٢٠٠٣م، ص۵٠۵ تا۵١٠)
و حال آنکه این دو از اعاظم اصحاب ائمه بودهاند و این مذمتها مربوط به این دو نیست. بلکه منظور از «جابر» در این ابیات، همان جابر بن حیان است و تعبیر «و البخل شیمة کل فاجر» اشاره به صفت مذموم جابر بن حیان است.
قرینه دیگر بر اینکه این اشعار درباره جابر بن حیان است، سخن صلاحالدین صَفَدی است که در گزارش حال جابر بن حیان نوشته است:
«...و رأیته اذا ذکر الحجَر یقول بعد مایرمزه: و قد اوضحته فی الکتاب الفلانی فیتعب الطالب حتی یظفر بذلک المصنَف المشؤوم فیجده قد قال: و قد بینته فی الکتاب الفلانی. فلایزل یحیل علی شیء بعد شیء. و وجدت بعض الفضلاء قد کتب علی بعض تصانیفه اِما الفردوسی او غیره: هذا الذی بمقاله، غر الأوائل و الأواخر؛ ما انت الا کاسر، کذب الذی سماک جابر.» (الوافی بالوفیات، تحقیق احمد الأرناؤوط و ترکی مصطفی، ط١، بیروت: دار احیاء التراث العربی، ١۴٢٠ق، ج١١، ص٢٧)
این نخستین شاهد مکتبی درباره ابنحیان بود.
⏳ادامه دارد...
@AghayedNet
🔸بخش اول
جابر بن حیان شخصیتی جنجالی در تاریخ اسلام و تشیع است. مؤلفات فراوانی به او منسوب است که در این کتابها اقوالی را از حضرت صادق علیهالسلام نقل کرده و از ایشان به «سیدی» تعبیر آورده است.
برخی به وجود چنین کسی با این نام و مشخصاتِ تاریخی اذعان کردهاند و برخی او را توهمی بیش نمیدانند. بعضی پژوهشگران این نام را عنوانی رمزی معرفی کردهاند و وراء این نام، جمعی اهل قلم را تصور کردهاند. بعضی او را همراه جعفر برمکی دانسته و تعبیرات کتابهای او را راجع به او دانستهاند و نَه جعفر بن محمد الصادق علیهماالسلام.
درباره اهداف او از نگارش در علم کیمیا و نسبتدادن آن به حضرت صادق علیهالسلام نیز گفتوگو فراوان است. آیا میخواسته وجهه عمومی حضرت را از «امام» بودن به یککیمیاگر تغییر دهد؟ یا نیت او تبلیغ امر حضرت بوده است؟ گذشته از آنکه برخی «کیمیادانیِ» حضرت صادق را زیر سؤال بردهاند!
غیر از کیمیا، بعضی معتقَدات گروههای افراطی و غالیِ شیعه در مکتوبات جابر گزارش شده است. با ترجمه کتاب «پییر لوری» در ایران با نام کیمیا و عرفان در سرزمین اسلام تردیدها درباره این شخصیت بیشتر شد. (کیمیا و عرفان در سرزمین اسلام، پییر لوری، ترجمه زینب پودینه آقایی و رضا کوهکن، چ اول، تهران: طهوری و انجمن ایرانشناسی فرانسه در ایران، ١٣٨٨ش)
در این نوشتار کوتاه در پی اثبات یا نفی دیدگاهها نیستیم؛ چراکه جرح و تعدیل این گزارهها نیازمند تکنگاری دیگری است. همینقدر اشاره میکنیم بزرگان دین اعلی الله مقامهم ازو نام برده و در مباحث کیمیا، مکتوباتی از او را نقل کردهاند.
به اشاراتی در مکتوبات بزرگان دین اشاره میکنیم. نخستین اشاره، واکنش شیخمرحوم اعلیاللهمقامه است در کتاب کشکول خود. ایشان در «باب الجیم» اشعاری را درباره جابر بن حیان نقل فرمودهاند و فرزند ایشان مرحوم محمدتقی احسائی در مقابلِ این ابیات، اشعاری را سروده است. سپس شیخ مرحوم در پاسخ به اشعارِ مرحوم محمدتقی، اشعاری سرودهاند! عبارات کتاب کشکول چنین است:
«قیل:
یا ذا الذی بعلومه، ضل الاوائل و الاواخر
ما انت الا کاسر، کذب الذی سماک جابر
قال محمدتقی بن احمد بن زینالدین:
یا ذا الذی بعلومه، اغنی الاوائل و الاواخر
ما انت الا جابر، کذب الذی سماک کاسر
فالحکمة النوراء یدخل، خدرها من کان ماهر
ما کل مَن صحب الامانی، حیث صار القوم صائر
قال ابوه احمد بن زینالدین لما وقف علی مدحه لجابر:
یا ذا الذی بعلومه، ضل الاوائل و الاواخر
ما انت الا کاسر، کذب الذی سماک جابر
غطّی الضیا بظلامه، و البخل شیمة کل فاجر
کاللیل فیه مثاله، مذ صح ان اللیل کافر.» (جوامعالکلم، ج١٠، ص٨٧)
شیخمرحوم در این ابیات اخیر، موضع گوینده اشعار را تصدیق میفرمایند و به بخیلبودن جابر بن حیان اشاره کرده و «کاسر» بودن او (در مقابل جابر بودنش) را تأیید میفرمایند.
جالب است که اشاره کنیم سالها قبل دیوان شیخ مرحوم در بیروت به چاپ رسید و چون این چند بیت از شیخ مرحوم است، در پایان دیوان منتشر شد. محقق، برای توضیح این ابیات پاورقی زده و نوشته است میان روات، دو جابر را میشناسیم: جابر بن عبدالله انصاری و جابر بن یزید جعفی و شرححال مختصری از هر دو نقل کرده است و منظورش این است که این ابیات، اشاره به یکی از این دو شخصیت است و جابر بن یزید جعفی را ترجیح داده است! (دیوان الشیخ الاوحد الأحسائی، تحقیق و تعلیق: راضی ناصر السلمان، بیروت: مؤسسة البلاغ، ٢٠٠٣م، ص۵٠۵ تا۵١٠)
و حال آنکه این دو از اعاظم اصحاب ائمه بودهاند و این مذمتها مربوط به این دو نیست. بلکه منظور از «جابر» در این ابیات، همان جابر بن حیان است و تعبیر «و البخل شیمة کل فاجر» اشاره به صفت مذموم جابر بن حیان است.
قرینه دیگر بر اینکه این اشعار درباره جابر بن حیان است، سخن صلاحالدین صَفَدی است که در گزارش حال جابر بن حیان نوشته است:
«...و رأیته اذا ذکر الحجَر یقول بعد مایرمزه: و قد اوضحته فی الکتاب الفلانی فیتعب الطالب حتی یظفر بذلک المصنَف المشؤوم فیجده قد قال: و قد بینته فی الکتاب الفلانی. فلایزل یحیل علی شیء بعد شیء. و وجدت بعض الفضلاء قد کتب علی بعض تصانیفه اِما الفردوسی او غیره: هذا الذی بمقاله، غر الأوائل و الأواخر؛ ما انت الا کاسر، کذب الذی سماک جابر.» (الوافی بالوفیات، تحقیق احمد الأرناؤوط و ترکی مصطفی، ط١، بیروت: دار احیاء التراث العربی، ١۴٢٠ق، ج١١، ص٢٧)
این نخستین شاهد مکتبی درباره ابنحیان بود.
⏳ادامه دارد...
@AghayedNet
▪️... عجب مناسبتی است. وفات زینب کبری سلام الله علیها در چه شب مناسبی واقع شده. وقتی از امام صادق سؤال میکنند آقا در میان ایام، ما در چه شب و روزی امام حسین را زیارت کنیم؟ میفرماید: در نیمه رجب و نیمه شعبان.
▪️و ظاهراً امشب شب نیمه ماه رجب است. دلهای شما امام حسین علیهالسلام را زیارت کرد به زیارتکردن قبر واقعی و حقیقی حسین، زینب کبری سلام الله علیها.
▪️حسین با همه غمها و مصیبتهایش در دل زینب دفن شد. زینب حامل همه مصیبتهای حسین است. زینب حامل تمام مصیبتها و غمهای وارده بر حسین است. قلب مطهر زینب جای همه آن غمهاست. همه آلام و مصائب کربلا را زینب با دل و قلب خود حمل کرد و به جمیع شیعیان تا دامنه قیامت رسانیده و میرساند.
▪️ما امام زمان صلوات الله علیه را تسلیت میدهیم و میدانیم آن بزرگوار الآن در کنار قبر مطهر جد بزرگوارشان امام حسین هستند. به حسب این روایت اگر امشب شب نیمه رجب باشد، شب زیارتی امام حسین است. روز نیمه رجب شیعه اگر بتواند خودش را کنار آن قبر مطهر می رساند.
▪️خدایا ما را با آن بزرگوار در این شب و روز، در زیارتی که قبر مطهر جد بزرگوارش امام حسین علیهالسلام را میفرماید و اگر وفات زینب کبری هم در همین شب و روز بوده، یقیناً آن حضرت عمهاش زینب کبری را نیز زیارت میفرماید. خدایا ما را در زیارت آن بزرگوار این دو مکان شریف و سایر مشاهد مشرفه را شریک بفرما. خدایا ما را از آثار و برکات زیارتهای آن بزرگوار و اعمال و طاعات آن حضرت محروم مفرما. ما را در این شب و روز نیمه ماه رجب از زائران قبر امام حسین محسوب فرما از عزاداران بر زینب کبری سلام الله علیها قرار بده.
📚از فرمايشهای مکتبی
@AghayedNet
▪️و ظاهراً امشب شب نیمه ماه رجب است. دلهای شما امام حسین علیهالسلام را زیارت کرد به زیارتکردن قبر واقعی و حقیقی حسین، زینب کبری سلام الله علیها.
▪️حسین با همه غمها و مصیبتهایش در دل زینب دفن شد. زینب حامل همه مصیبتهای حسین است. زینب حامل تمام مصیبتها و غمهای وارده بر حسین است. قلب مطهر زینب جای همه آن غمهاست. همه آلام و مصائب کربلا را زینب با دل و قلب خود حمل کرد و به جمیع شیعیان تا دامنه قیامت رسانیده و میرساند.
▪️ما امام زمان صلوات الله علیه را تسلیت میدهیم و میدانیم آن بزرگوار الآن در کنار قبر مطهر جد بزرگوارشان امام حسین هستند. به حسب این روایت اگر امشب شب نیمه رجب باشد، شب زیارتی امام حسین است. روز نیمه رجب شیعه اگر بتواند خودش را کنار آن قبر مطهر می رساند.
▪️خدایا ما را با آن بزرگوار در این شب و روز، در زیارتی که قبر مطهر جد بزرگوارش امام حسین علیهالسلام را میفرماید و اگر وفات زینب کبری هم در همین شب و روز بوده، یقیناً آن حضرت عمهاش زینب کبری را نیز زیارت میفرماید. خدایا ما را در زیارت آن بزرگوار این دو مکان شریف و سایر مشاهد مشرفه را شریک بفرما. خدایا ما را از آثار و برکات زیارتهای آن بزرگوار و اعمال و طاعات آن حضرت محروم مفرما. ما را در این شب و روز نیمه ماه رجب از زائران قبر امام حسین محسوب فرما از عزاداران بر زینب کبری سلام الله علیها قرار بده.
📚از فرمايشهای مکتبی
@AghayedNet
✔️🔻دیدگاه شیخیه (مکتب استبصار) درباره جابر بن حیان و ارائه گزارشی از «کتاب البیان»
💠بخش اول
🔸بخش دوم
واکنش دیگر، تعبیرات مرحوم آقای کرمانی است. ایشان در رسائل کیمیا، از جابر بن حیان چنین تعبیر آوردهاند: «جابر بن حیان الصوفی». این تعبیر در چند موضع تکرار شده است. (مکارمالابرار، ج٢٧، ص٢۵٩ و ج٢٩، ص٢٠)
غیر از مرحوم آقای کرمانی، شماری از نویسندگان گذشته نیز از جابر بن حیان با لقب «صوفی» یاد کردهاند و گویا پیشروِ ایشان ابنندیم است. (کیمیا و عرفان در سرزمین اسلام، پییر لوری، ص۶۴ و١٢٢)
مرحوم آقای کرمانی در موضعی درباره خصوصیت علم کیمیا میفرمایند:
« اعلم ان حقیقة هذا العلم عند احد رجلین: اِما رجل زهد فی الدنیا و رغب فی الاخرة و استوی عنده السلطنة و الفقر و لایخاف منه فساد فی الحرث و النسل و هو حکیم ماهر فیمنحه الله ذلک لان مثله خزانة علم الله و علم رسوله و علم ولیه و مثله لایشقی و لایخیب و اِما رجل بخیل کثیر الضبط و الحفظ لایترشح من یده قطرة و ان کان کافراً فاسقاً فیمکن انیمنح الله ذلک هذا العلم ایضاً لیوصله الی اهل الحکمة فهو الوعاء الذی یجب الاخذ عنه و التنکب عنه مثل جابر بن حیان الصوفی الذی منحه الصادق علیه السلام و قد علم انه لایظهره بحیث یلزم منه فساد... .» (مکارمالابرار، ج٢٧، ص١۵۴)
همچنین به مؤلفات جابر بن حیان اشاره کرده و میفرمایند:
« قد ملأ جابر بن حیان ازید من خمسمائه کتاب له من روایاته عن الصادق علیه السلام و هی عند اهلها معروفة مشهورة.» (همان، ص١١)
اشاره میفرمایند که بیش از پانصد کتاب به او منسوب است. امروزه میدانیم در فهرست آثار منسوب به جابر، به حدود سه هزار نام اشاره شده است و از آن میان، چیزی کمتر از دویست و پنجاه عنوان موجود است. (دانشنامه جهان اسلام، ج٩، ص١۶٨)
دیدگاه مکتبی ما چنین است که جابر بن حیان از اهل تسنن است. هم سنی و هم صوفی بوده و در مواضعی که از حضرت صادق علیهالسلام به «مولانا الصادق» یا «سیدنا الصادق» و امثال آن یاد میکند، نه بهعنوان این است که حضرت را امام معصوم میداند آنچنانکه شیعه اعتقاد دارد؛ بلکه هرچه از حضرت اخذ کرده به عنوان این است که همانطوری که فقه را از ابوحنیفه اخذ میکردند، کیمیا و عرفان را هم از حضرت اخذ میکردند و به عنوان معلم فقه و عرفان به ایشان مراجعه میکردند. حضرت هم صلاح اینطور میدانستند که به او تعلیم دهند آنچه را که به او تعلیم دادند. در مواضعی هم که خدمت حضرت کرنشی داشته، هم از این جهت است.
برای نمونه در کتاب «مختار رسائل جابر بن حیان» آمده است:
جابر بن حیان میگوید: «پس در برابر او [امام صادق علیهالسلام] به سجده افتادم. مولایم گفت: و اگر سجدهات رو به من است بدانکه از زمره نیکبختانی. پیش از این نیز نیاکانت برابر من به سجده افتاده بودند... .» (مختار رسائل جابر بن حیان، کتاب اخراج الی القوة ما فی الفعل، صص٧٩و٨٠)
میدانیم یکی از فضائل محمدوآلمحمد علیهمالسلام که در بیانات معصومین مطرح است، «مقام بیان» است. عالم ربانی مرحوم شیخ احمد اَحسائی در کتاب شرح الزیارة الجامعة الکبیرة مباحثی در معرفی این مقام ارائه فرمودهاند و دیگر بزرگان دین از جمله مرحوم آقای حاج محمدکریم کرمانی اعلی الله مقامه در کتاب ارشادالعوام تفصیل دادهاند. در ذیل عنوان «مقام بیان» که یکی از فضائل است، نکتهها و مطلبهای متعددی وجود دارد که در مباحث دروس کتاب ارشادالعوام جلد اول به آن اشاره کردهایم و پرداختن به آن خارج از حوصله این وجیزه است.
در میان آثار منسوب به جابر بن حیان دو کتاب است با نام «کتاب البیان» و «البیان و التبیان».
«کتاب البیان» نخستین کتاب از مجموعه کتابهای مربوط به علم کیمیاست و مختصر و «البیان و التبیان» مفصل است و بهعنوان مقاله هفتادم از «کتاب السبعون» شناخته میشود.
استفاده از تعبیر «البیان» در علم صناعت فلسفی یکی از رموز است و به مقامات عالیه اشاره دارد. ازاینرو شیخمرحوم نفعنا الله بعلومه، در پایان «الرسالة الفارسیة» که در علمالصناعة مباحثی مطرح فرمودهاند، ترقیمه را چنین مینگارند:
«و کتب هذه الکلمات محررها و مُظهرها و مجریها فی هذا المیدان بلسان اهل البیان و مدد اهل المعانی فی التبیان العبد المسکین احمد بن زینالدین... » (جوامعالکلم، ج٩، ص١٠۵)
در این وجیزه گزارشی از محتوای «کتاب البیانِ» ابنحیان ارائه میکنیم. انگیزه این معرفی این است که به قدمت مصطلح «البیان» نه بهعنوان علمِ ادبی بلکه به عنوان یکی از مقامات معنوی اولیاء توجه دهیم.
در این کتاب، به گوشههای اندکی از مقام بیان بهمثابه یک مقام معنوی اشاره شده است. این گزارش، صرفِ نظر از نویسنده «کتاب البیان» است و صرفاً بر قدمت این تعبیر در این بافت معنایی متمرکز است.
⏳ادامه دارد...
@AghayedNet
💠بخش اول
🔸بخش دوم
واکنش دیگر، تعبیرات مرحوم آقای کرمانی است. ایشان در رسائل کیمیا، از جابر بن حیان چنین تعبیر آوردهاند: «جابر بن حیان الصوفی». این تعبیر در چند موضع تکرار شده است. (مکارمالابرار، ج٢٧، ص٢۵٩ و ج٢٩، ص٢٠)
غیر از مرحوم آقای کرمانی، شماری از نویسندگان گذشته نیز از جابر بن حیان با لقب «صوفی» یاد کردهاند و گویا پیشروِ ایشان ابنندیم است. (کیمیا و عرفان در سرزمین اسلام، پییر لوری، ص۶۴ و١٢٢)
مرحوم آقای کرمانی در موضعی درباره خصوصیت علم کیمیا میفرمایند:
« اعلم ان حقیقة هذا العلم عند احد رجلین: اِما رجل زهد فی الدنیا و رغب فی الاخرة و استوی عنده السلطنة و الفقر و لایخاف منه فساد فی الحرث و النسل و هو حکیم ماهر فیمنحه الله ذلک لان مثله خزانة علم الله و علم رسوله و علم ولیه و مثله لایشقی و لایخیب و اِما رجل بخیل کثیر الضبط و الحفظ لایترشح من یده قطرة و ان کان کافراً فاسقاً فیمکن انیمنح الله ذلک هذا العلم ایضاً لیوصله الی اهل الحکمة فهو الوعاء الذی یجب الاخذ عنه و التنکب عنه مثل جابر بن حیان الصوفی الذی منحه الصادق علیه السلام و قد علم انه لایظهره بحیث یلزم منه فساد... .» (مکارمالابرار، ج٢٧، ص١۵۴)
همچنین به مؤلفات جابر بن حیان اشاره کرده و میفرمایند:
« قد ملأ جابر بن حیان ازید من خمسمائه کتاب له من روایاته عن الصادق علیه السلام و هی عند اهلها معروفة مشهورة.» (همان، ص١١)
اشاره میفرمایند که بیش از پانصد کتاب به او منسوب است. امروزه میدانیم در فهرست آثار منسوب به جابر، به حدود سه هزار نام اشاره شده است و از آن میان، چیزی کمتر از دویست و پنجاه عنوان موجود است. (دانشنامه جهان اسلام، ج٩، ص١۶٨)
دیدگاه مکتبی ما چنین است که جابر بن حیان از اهل تسنن است. هم سنی و هم صوفی بوده و در مواضعی که از حضرت صادق علیهالسلام به «مولانا الصادق» یا «سیدنا الصادق» و امثال آن یاد میکند، نه بهعنوان این است که حضرت را امام معصوم میداند آنچنانکه شیعه اعتقاد دارد؛ بلکه هرچه از حضرت اخذ کرده به عنوان این است که همانطوری که فقه را از ابوحنیفه اخذ میکردند، کیمیا و عرفان را هم از حضرت اخذ میکردند و به عنوان معلم فقه و عرفان به ایشان مراجعه میکردند. حضرت هم صلاح اینطور میدانستند که به او تعلیم دهند آنچه را که به او تعلیم دادند. در مواضعی هم که خدمت حضرت کرنشی داشته، هم از این جهت است.
برای نمونه در کتاب «مختار رسائل جابر بن حیان» آمده است:
جابر بن حیان میگوید: «پس در برابر او [امام صادق علیهالسلام] به سجده افتادم. مولایم گفت: و اگر سجدهات رو به من است بدانکه از زمره نیکبختانی. پیش از این نیز نیاکانت برابر من به سجده افتاده بودند... .» (مختار رسائل جابر بن حیان، کتاب اخراج الی القوة ما فی الفعل، صص٧٩و٨٠)
میدانیم یکی از فضائل محمدوآلمحمد علیهمالسلام که در بیانات معصومین مطرح است، «مقام بیان» است. عالم ربانی مرحوم شیخ احمد اَحسائی در کتاب شرح الزیارة الجامعة الکبیرة مباحثی در معرفی این مقام ارائه فرمودهاند و دیگر بزرگان دین از جمله مرحوم آقای حاج محمدکریم کرمانی اعلی الله مقامه در کتاب ارشادالعوام تفصیل دادهاند. در ذیل عنوان «مقام بیان» که یکی از فضائل است، نکتهها و مطلبهای متعددی وجود دارد که در مباحث دروس کتاب ارشادالعوام جلد اول به آن اشاره کردهایم و پرداختن به آن خارج از حوصله این وجیزه است.
در میان آثار منسوب به جابر بن حیان دو کتاب است با نام «کتاب البیان» و «البیان و التبیان».
«کتاب البیان» نخستین کتاب از مجموعه کتابهای مربوط به علم کیمیاست و مختصر و «البیان و التبیان» مفصل است و بهعنوان مقاله هفتادم از «کتاب السبعون» شناخته میشود.
استفاده از تعبیر «البیان» در علم صناعت فلسفی یکی از رموز است و به مقامات عالیه اشاره دارد. ازاینرو شیخمرحوم نفعنا الله بعلومه، در پایان «الرسالة الفارسیة» که در علمالصناعة مباحثی مطرح فرمودهاند، ترقیمه را چنین مینگارند:
«و کتب هذه الکلمات محررها و مُظهرها و مجریها فی هذا المیدان بلسان اهل البیان و مدد اهل المعانی فی التبیان العبد المسکین احمد بن زینالدین... » (جوامعالکلم، ج٩، ص١٠۵)
در این وجیزه گزارشی از محتوای «کتاب البیانِ» ابنحیان ارائه میکنیم. انگیزه این معرفی این است که به قدمت مصطلح «البیان» نه بهعنوان علمِ ادبی بلکه به عنوان یکی از مقامات معنوی اولیاء توجه دهیم.
در این کتاب، به گوشههای اندکی از مقام بیان بهمثابه یک مقام معنوی اشاره شده است. این گزارش، صرفِ نظر از نویسنده «کتاب البیان» است و صرفاً بر قدمت این تعبیر در این بافت معنایی متمرکز است.
⏳ادامه دارد...
@AghayedNet
✔️دیدگاه شیخیه (مکتب استبصار) درباره جابر بن حیان
🔹و ارائه گزارشی از «کتاب البیان»
🔸متن کامل مقاله و گزارشِ کتاب البیان در لینک زیر:
🔻🔻🔻
http://www.aghayed.net/jaaber/
🔹و ارائه گزارشی از «کتاب البیان»
🔸متن کامل مقاله و گزارشِ کتاب البیان در لینک زیر:
🔻🔻🔻
http://www.aghayed.net/jaaber/
🔺کتاب تازه منتشر شده شیخ احمد احسائی اعلیاللهمقامه از دیدگاه اَعلام مکتب آن بزرگوار اعلیاللهمقامهم
@AghayedNet
@AghayedNet
✔️🔻رکن رابع
علماء امامیه رضواناللهعلیهم در طول دوران غیبت، عقاید اسلامی و ایمانی را در قالب پنج ساختار متفاوت عرضه کردهاند و عبارات ایشان در کتبشان موجود است.
گاهی از ساختار دوگانه (توحید، عدل) سخن به میان آوردهاند؛
و در مواضعی از ساختار چهارگانه نوع اول (توحید، عدل، نبوت، امامت)؛
و در رسالههایی از ساختار چهارگانه نوع دوم (توحید، نبوت، امامت، معاد) سخن به میان آوردهاند.
در کتابهایی هم عقاید اسلامی را ضمن ساختار پنجگانه توصیف کردهاند (توحید، عدل، نبوت، امامت، معاد).
از این رو جای تعجب نیست که بزرگان مکتب استبصار (همچون مرحوم شیخ احمد اَحسائی اعلیاللهمقامه) ساختار عقاید اسلامی و ایمانی را چهار عدد بشمارند؛ به گونهای که هیچ یک از اصول پنجگانه مشهور، نادیده گرفته نشود.
رکن رابع به تصریح مرحوم حاج محمدکریم کرمانی اعلیاللهمقامه ولایت اولیاء و برائت از اعداء است و همچنین آشنایی با مقامات شیعیان و شناخت فقیه برای مراجعه به او و اخذ دین از او.
اما نائب خاص بودن و یک فرد بودن او، توضیحات ناصوابی است و شاید برخی از گروهها به آن اعتقاد داشته باشند ولی در مکتب استبصار این معتقَد نیست.
تعبیر رکن رابع در کلمات مرحوم شیخ احمد احسائی أعلیاللهمقامه به کار نرفته است؛ بلکه مفاد آن به طور مکرر در نوشتههای ایشان وجود دارد و این مفاد، مفادی است قرآنی و روایی.
مرحوم سیدکاظم رشتی و مرحوم حاج محمدکریم کرمانی اعلی الله مقامهما تعبیر رکن رابع را برای آن مفهوم گسترده انتخاب کرده و در یکاصطلاح بیان فرمودهاند و به کاربردن اصطلاح برای مفهومی شایع، وحشتزا نیست که برخی وحشت کردهاند.
@AghayedNet
علماء امامیه رضواناللهعلیهم در طول دوران غیبت، عقاید اسلامی و ایمانی را در قالب پنج ساختار متفاوت عرضه کردهاند و عبارات ایشان در کتبشان موجود است.
گاهی از ساختار دوگانه (توحید، عدل) سخن به میان آوردهاند؛
و در مواضعی از ساختار چهارگانه نوع اول (توحید، عدل، نبوت، امامت)؛
و در رسالههایی از ساختار چهارگانه نوع دوم (توحید، نبوت، امامت، معاد) سخن به میان آوردهاند.
در کتابهایی هم عقاید اسلامی را ضمن ساختار پنجگانه توصیف کردهاند (توحید، عدل، نبوت، امامت، معاد).
از این رو جای تعجب نیست که بزرگان مکتب استبصار (همچون مرحوم شیخ احمد اَحسائی اعلیاللهمقامه) ساختار عقاید اسلامی و ایمانی را چهار عدد بشمارند؛ به گونهای که هیچ یک از اصول پنجگانه مشهور، نادیده گرفته نشود.
رکن رابع به تصریح مرحوم حاج محمدکریم کرمانی اعلیاللهمقامه ولایت اولیاء و برائت از اعداء است و همچنین آشنایی با مقامات شیعیان و شناخت فقیه برای مراجعه به او و اخذ دین از او.
اما نائب خاص بودن و یک فرد بودن او، توضیحات ناصوابی است و شاید برخی از گروهها به آن اعتقاد داشته باشند ولی در مکتب استبصار این معتقَد نیست.
تعبیر رکن رابع در کلمات مرحوم شیخ احمد احسائی أعلیاللهمقامه به کار نرفته است؛ بلکه مفاد آن به طور مکرر در نوشتههای ایشان وجود دارد و این مفاد، مفادی است قرآنی و روایی.
مرحوم سیدکاظم رشتی و مرحوم حاج محمدکریم کرمانی اعلی الله مقامهما تعبیر رکن رابع را برای آن مفهوم گسترده انتخاب کرده و در یکاصطلاح بیان فرمودهاند و به کاربردن اصطلاح برای مفهومی شایع، وحشتزا نیست که برخی وحشت کردهاند.
@AghayedNet
Forwarded from AghayedNet
@AghayedNet_ظلمات الهاویة.pdf
35.2 MB
🔺شب ٢٢ ماه رجب، مرگ معاویه لعنهالله.
مرحوم نوری رضوان الله علیه در کتاب ظلمات الهاویة فی مثالب معاویة مینویسد سزاوار است که شیعه این روز را از اعظم اعیاد قرار دهد.
@AghayedNet
مرحوم نوری رضوان الله علیه در کتاب ظلمات الهاویة فی مثالب معاویة مینویسد سزاوار است که شیعه این روز را از اعظم اعیاد قرار دهد.
@AghayedNet
🔺کتاب تازه منتشر شده هدی العقول إلى أحاديث الأصول، جزء اول در دو مجلد
نگاشته شیخ محمد بن عبدعلی آل عبدالجبار
🔸معلوماتی درباره شیخ محمد آل عبدالجبار در اینجا و اینجا
@AghayedNet
نگاشته شیخ محمد بن عبدعلی آل عبدالجبار
🔸معلوماتی درباره شیخ محمد آل عبدالجبار در اینجا و اینجا
@AghayedNet
✔️ ٢٣ رجب ﺣﻤﻠﻪ ﺑﻪ ﺍﻣﺎﻡ ﻣﺠﺘﺒﻰ ﻋﻠﻴﻪﺍﻟﺴّﻠﺎﻡ ﺩﺭ ساباط و مجروح شدن ران مبارک آن بزرگوار
▪️از فرمایشهای مکتبی
و قَضَيْنا إِلى بَنِي إِسْرائِيلَ فِي الْكِتابِ لَتُفْسِدُنَّ فِي الْأَرْضِ مَرَّتَيْنِ وَ لَتَعْلُنَّ عُلُوًّا كَبِيراً. خدا در سوره اسراء خبر داد و خطاب به این امت فرمود که ما به امت های پیش از شما گزارش دادیم و آنها را با خبر کردیم که شما کیستید: لتُفْسِدُنَّ فِي الْأَرْضِ مَرَّتَيْنِ.
شما اشقیاء این امت هستید که دو افساد بزرگ روی زمین دارید. امیرالمؤمنین را با ضربت شهید میکنید به اسم اسلام و همراه با گفتن الله اکبر. این را دین می شمارید و در قتل علی علیه السلام به خدا تقرب میجویید.
همچنین امام مجتبی را به قصد کشتن ضربت میزنید. به ران مبارک حضرت ضربت زدند که سال ها مداوا میفرمود و جراحت التیام پیدا نمیکرد.
این طور نبود که نتوانند التیام بدهند، بلکه بناست که متحمل این مصائب بشوند. اگرنه وجود امام اسم الله و ذکر الله است. یا من اسمه دواء و ذکره شِفاء. خودشان هم فرمودند: ذکرُنا اهلَ البیت شِفاء من الوَعک. وقتی که نقاهت دارید، بیمارید، کسلید، بگویید: یا بقیة الله، یا اباعبدالله، یا اباالفضل، یا فاطمة الزهراء، یا زینب الکبری. میفرمایند اصلاً اسم و یاد ما برای بیماری ها شِفاست.
پس خودشان، وجودشان اسم الله است و ذکر الله است؛ اما این مصائب را از جهت مصالح این عالم باید متحمل شوند.
🔺٢٣ رجب، طبق نقلی، ﺣﻤﻠﻪ ﺑﻪ ﺍﻣﺎﻡ ﻣﺠﺘﺒﻰ ﻋﻠﻴﻪ ﺍﻟﺴّﻠﺎﻡ ﺩﺭ ساباط و مجروح شدن ران مبارک آن بزرگوار
ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﺭﻭﺯ ﺟﺮّﺍﺡ ﺑﻦ ﺳﻨﺎﻥ أﺳﺪﻯ ﻣﻠﻌﻮﻥ ﺩﺭ ﺳﺎﺑﺎﻁ ﻣﺪﺍﺋﻦ ﺑﺎ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﺍﺯ ﺗﺎﺭﻳﻜﻰ ﺷﺐ ﺧﻨﺠﺮ ﻳﺎ ﺗﻴﻐﻰ ﻣﺴﻤﻮﻡ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺭﺍﻥ ﻣﺒﺎﺭک ﺍﻣﺎﻡ ﺣﺴﻦ ﻣﺠﺘﺒﻰ ﻋﻠﻴﻪ ﺍﻟﺴّﻠﺎﻡ ﺯﺩ ﻛﻪ ﺗﺎ ﺍﺳﺘﺨﻮﺍﻥ ﺷﻜﺎﻓﺖ.
ﺁﻥ ﺣﻀﺮﺕ ﺍﺯ ﺷﺪّﺕ ﺩﺭﺩ ﺩﺳﺖ ﺩﺭ ﮔﺮﺩﻥ ﺍﻭ ﺍﻓﻜﻨﺪ ﻭ ﻫﺮ ﺩﻭ ﺑﻪ ﺯﻣﻴﻦ ﺍﻓﺘﺎﺩﻧﺪ. ﺩﻭﺳﺘﺎﻥ ﺣﻀﺮﺕ ﺁﻥ ﻣﻠﻌﻮﻥ ﺭﺍ ﻛﺸﺘﻨﺪ ﻭ ﺍﻣﺎﻡ ﻋﻠﻴﻪ ﺍﻟﺴّﻠﺎﻡ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ ﻭﺍﻟﻰ ﻣﺪﺍﺋﻦ، ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮﺩ (ﻋﻤﻮﻯ ﻣﺨﺘﺎﺭ ثقفی) ﺑُﺮﺩﻧﺪ.
📚مصباح المتهجد، ص٧۴٩؛ بحار الأنوار، ج۴۴، ص٣٣؛ علل الشرایع، ج١، ص٢٢١.
@AghayedNet
▪️از فرمایشهای مکتبی
و قَضَيْنا إِلى بَنِي إِسْرائِيلَ فِي الْكِتابِ لَتُفْسِدُنَّ فِي الْأَرْضِ مَرَّتَيْنِ وَ لَتَعْلُنَّ عُلُوًّا كَبِيراً. خدا در سوره اسراء خبر داد و خطاب به این امت فرمود که ما به امت های پیش از شما گزارش دادیم و آنها را با خبر کردیم که شما کیستید: لتُفْسِدُنَّ فِي الْأَرْضِ مَرَّتَيْنِ.
شما اشقیاء این امت هستید که دو افساد بزرگ روی زمین دارید. امیرالمؤمنین را با ضربت شهید میکنید به اسم اسلام و همراه با گفتن الله اکبر. این را دین می شمارید و در قتل علی علیه السلام به خدا تقرب میجویید.
همچنین امام مجتبی را به قصد کشتن ضربت میزنید. به ران مبارک حضرت ضربت زدند که سال ها مداوا میفرمود و جراحت التیام پیدا نمیکرد.
این طور نبود که نتوانند التیام بدهند، بلکه بناست که متحمل این مصائب بشوند. اگرنه وجود امام اسم الله و ذکر الله است. یا من اسمه دواء و ذکره شِفاء. خودشان هم فرمودند: ذکرُنا اهلَ البیت شِفاء من الوَعک. وقتی که نقاهت دارید، بیمارید، کسلید، بگویید: یا بقیة الله، یا اباعبدالله، یا اباالفضل، یا فاطمة الزهراء، یا زینب الکبری. میفرمایند اصلاً اسم و یاد ما برای بیماری ها شِفاست.
پس خودشان، وجودشان اسم الله است و ذکر الله است؛ اما این مصائب را از جهت مصالح این عالم باید متحمل شوند.
🔺٢٣ رجب، طبق نقلی، ﺣﻤﻠﻪ ﺑﻪ ﺍﻣﺎﻡ ﻣﺠﺘﺒﻰ ﻋﻠﻴﻪ ﺍﻟﺴّﻠﺎﻡ ﺩﺭ ساباط و مجروح شدن ران مبارک آن بزرگوار
ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﺭﻭﺯ ﺟﺮّﺍﺡ ﺑﻦ ﺳﻨﺎﻥ أﺳﺪﻯ ﻣﻠﻌﻮﻥ ﺩﺭ ﺳﺎﺑﺎﻁ ﻣﺪﺍﺋﻦ ﺑﺎ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﺍﺯ ﺗﺎﺭﻳﻜﻰ ﺷﺐ ﺧﻨﺠﺮ ﻳﺎ ﺗﻴﻐﻰ ﻣﺴﻤﻮﻡ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺭﺍﻥ ﻣﺒﺎﺭک ﺍﻣﺎﻡ ﺣﺴﻦ ﻣﺠﺘﺒﻰ ﻋﻠﻴﻪ ﺍﻟﺴّﻠﺎﻡ ﺯﺩ ﻛﻪ ﺗﺎ ﺍﺳﺘﺨﻮﺍﻥ ﺷﻜﺎﻓﺖ.
ﺁﻥ ﺣﻀﺮﺕ ﺍﺯ ﺷﺪّﺕ ﺩﺭﺩ ﺩﺳﺖ ﺩﺭ ﮔﺮﺩﻥ ﺍﻭ ﺍﻓﻜﻨﺪ ﻭ ﻫﺮ ﺩﻭ ﺑﻪ ﺯﻣﻴﻦ ﺍﻓﺘﺎﺩﻧﺪ. ﺩﻭﺳﺘﺎﻥ ﺣﻀﺮﺕ ﺁﻥ ﻣﻠﻌﻮﻥ ﺭﺍ ﻛﺸﺘﻨﺪ ﻭ ﺍﻣﺎﻡ ﻋﻠﻴﻪ ﺍﻟﺴّﻠﺎﻡ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ ﻭﺍﻟﻰ ﻣﺪﺍﺋﻦ، ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮﺩ (ﻋﻤﻮﻯ ﻣﺨﺘﺎﺭ ثقفی) ﺑُﺮﺩﻧﺪ.
📚مصباح المتهجد، ص٧۴٩؛ بحار الأنوار، ج۴۴، ص٣٣؛ علل الشرایع، ج١، ص٢٢١.
@AghayedNet
AghayedNet
🔺رسائلی از عالم ربانی مرحوم حاج محمدکریم کرمانی اعلی الله مقامه که در ماه رجب المرجب (در سالهای مختلف) نگارش آن به پایان رسیده است. @AghayedNet
🔺رسائلی از عالم ربانی مرحوم شیخ احمد اَحسائی اعلی الله مقامه که در ماه رجب المرجب (در سالهای مختلف) نگارش آن به پایان رسیده است.
@AghayedNet
@AghayedNet
اللّهُمَّ صَلِّ عَلى حَلِيفِ السَّجْدَةِ الطَّوِيلَةِ وَ الدُّمُوعِ الغَزِيرَةِ المُعَذَّبِ فِی قَعْرِ السُّجُونِ وَ ظُلَمِ المَطامِيرِ ذِی السَّاقِ المَرْضُوضِ بِحلَقِ القُيُودِ
@AghayedNet
@AghayedNet
✔️🔻تکمله نوشتار «رویکرد سه نوری به اندیشه شیخ احسائی». معرفی اثری نویافته از مرحوم نوری
در نوشتار مذکور اشاره کردیم که مرحوم میرزا حسین نوری در سه ساحت درباره عالم ربانی مرحوم شیخ احمد اَحسائی قلم و قدم زده است: نخست تعبیرات ایشان از شیخ، دوم مواضعِ عملی ایشان و سوم اثرپذیری ایشان از افکار شیخ.
بهتازگی محقق مدقق، أحمد علی الحلی النجفی، اثری نویافته از مرحوم نوری معرفی کرده است و آن تحشیه مرحوم نوری است بر شرح الزیارة الجامعة الکبیرة.
این اثر نویافته، از جهتی عنوانی جدید در آثار مرحوم نوری است و از جهتی نمونهای دیگر از اقدامات عملی ایشان در ارتباط با اندیشه شیخ اَحسائی اعلیاللهمقامه برشمرده میشود.
این تحشیه بر بخشی از مجلدِ اول کتاب شرح الزیاره نگاشته شده است.
@AghayedNet
در نوشتار مذکور اشاره کردیم که مرحوم میرزا حسین نوری در سه ساحت درباره عالم ربانی مرحوم شیخ احمد اَحسائی قلم و قدم زده است: نخست تعبیرات ایشان از شیخ، دوم مواضعِ عملی ایشان و سوم اثرپذیری ایشان از افکار شیخ.
بهتازگی محقق مدقق، أحمد علی الحلی النجفی، اثری نویافته از مرحوم نوری معرفی کرده است و آن تحشیه مرحوم نوری است بر شرح الزیارة الجامعة الکبیرة.
این اثر نویافته، از جهتی عنوانی جدید در آثار مرحوم نوری است و از جهتی نمونهای دیگر از اقدامات عملی ایشان در ارتباط با اندیشه شیخ اَحسائی اعلیاللهمقامه برشمرده میشود.
این تحشیه بر بخشی از مجلدِ اول کتاب شرح الزیاره نگاشته شده است.
@AghayedNet
@AghayedNet_عقود انامل.pdf
58.8 KB
🔺نوشتهای به زبان عربی
از مرحوم حاج محمدکریم کرمانی اع
درباره «عقود انامل»
و توضیح حدیثی درباره اسلامِ حضرت ابوطالب علیهالسلام
@AghayedNet
از مرحوم حاج محمدکریم کرمانی اع
درباره «عقود انامل»
و توضیح حدیثی درباره اسلامِ حضرت ابوطالب علیهالسلام
@AghayedNet
▪️حضرت صادق علیهالسلام فرمودند:
هنگامی که حضرت ابوطالب از دنیا رفتند، جبرئیل نازل شد و عرض کرد: یا محمد، از مکه خارج شو که دیگر در این شهر یاوری نداری.
🔺٢۶ رجب، سالروز ﻭﻓﺎﺕ ﺣﻀﺮﺕ ﺍﺑﻮﻃﺎﻟﺐ رحمة الله علیه، پدر امیرالمؤمنین صلوات الله علیه
@AghayedNet
هنگامی که حضرت ابوطالب از دنیا رفتند، جبرئیل نازل شد و عرض کرد: یا محمد، از مکه خارج شو که دیگر در این شهر یاوری نداری.
🔺٢۶ رجب، سالروز ﻭﻓﺎﺕ ﺣﻀﺮﺕ ﺍﺑﻮﻃﺎﻟﺐ رحمة الله علیه، پدر امیرالمؤمنین صلوات الله علیه
@AghayedNet