AghayedNet

✔️مکتب حدیثیِ مرحوم شیخ احمد اَحسائی و ارتباط آن با «رؤیا»

🔻نقدی بر یادداشت دکتر رسول جعفریان

🔸بخش دوم

آقای جعفریان پس از مقدماتی کوتاه درباره سابقه خواب در تاریخ بشریت و ریشه‌های قرآنی و روایی رؤیا و گریزی به افکار سنتی درباره علم تعبیر خواب، عبارات «تحفة‌البیت» را نقل کرده‌ و چنین نوشته‌اند:

«آنچه گذشت نمونه ای از استناد به خواب، برای درستی باورهای نامتعارف و غیر رسمی یک شخص و درست کردن یک «مذهب» بود، آن هم با یک استدلال خیلی ساده که چون خواب ایشان، برای مأذون بودن از امامان، در باره ضروریات دین بوده، حجت بوده، و نه تنها خودش که جانشینان او هم به استناد همان خواب، همان قدرت رهنمایی و هدایت و ارشاد را دارند. می گویند، بر اساس ادعای شیخ احمد که می گفت من از متن حدیث می توانم قطع کنم که از امام معصوم هست یا نه، وقتی صاحب جواهر، حدیثی ساخت و جلوی شیخ احمد گذاشت ببینید او می فهمد یا نه و احسایی گفت این حدیث کلام امام است. پس آن را توجیهات بسیار کرد. شیخ محمد حسن آن ورقه را گرفت و بیرون رفت و پاره کرد.»

نخست اینکه شیخیه «مذهب» نیست؛ بلکه «مکتب» است و به تعبیر علامه طباطبایی «فرقه» نبوده و در متن شیعه اثنی‌عشری است.

دوم دکتر جعفریان می‌توانستند به منبع دست‌اول درباره این رؤیاها و کاربرد آنها مراجعه کنند چنانکه روش در پژوهش نیز همین است. در اتوبیوگرافیِ مرحوم شیخ احمد احسائی و در یادداشت‌های فرزند ایشان به آن رؤیا اشاره شده است که منظور اصلی از نقل آن‌ها، مأذون‌بودن از طرف آن بزرگواران است در نشر فضایل و مناقب و حقایق و تحقیقات و درایات مستند به آیات و روایات متواتره معنوی. کتب ایشان گواه موجود و منتشر در جوامع اسلامی است.

سوم اینکه مرحوم موسوی اصفهانی در کتاب خود، همه جهات را استقصاء نکرده‌اند و صرفاً به یک‌جهت اشاره کرده‌اند. استدلالات و مباحث متعددی در این زمینه است که در کتاب مختصر این مرحوم به آن اشاره نشده است و طبیعی است چراکه در هر نوشتاری به زاویه یا زوایایی از موضوع اشاره می‌شود. به‌خصوص کتاب «تحفة‌البیت» برای مبتدیان از پیروان ایشان نوشته شده نه برای استناد در پژوهش‌های علمی و فرهنگی در سطح جامعه تشیع.

چهارم همان‌گونه که اشاره شد، باید ساحت‌ها را از هم تفکیک کرد. یک‌ساحت رؤیای شخصی‌ای است که شیخ مرحوم دیده است و یک ساحت، عرصه مکتوبات ایشان است. مباحث شیخ مرحوم متکی بر آیات و روایات و مرویات اهل‌بیت علیهم‌السلام است. اگر این تفکیک انجام شود، انصاف در پژوهش رعایت شده است.

در عین نقل این رؤیای صادقه، باید دانست که شیخ احسائی ادعاء ارتباط با امام زمان نداشته است و به‌طور کلی این حرکت را نفی فرموده است. ایشان هرگز ادعا نکرده است که با امام زمان در ارتباط است و حتی درباره رؤیت امام زمان عجل الله فرجه در زمان غیبت کبری، مباحثی ارائه فرموده است. با توجه به اینکه در آخرین توقیع، امام صلوات الله علیه بیان فرموده‌اند که «وقعت الغیبة التامة» و روایاتی همچون این روایت که «لا تراه عین حتی تراه کل عین» ملاقات با حضرت در غیبت کبری و ارتباط با حضرت، جای تأمل دارد. ایشان در رساله «العصمة و الرجعة» بیاناتی در این زمینه مطرح فرموده‌اند.

پنجمین و آخرین نکته هم ادعاهایی است درباره مرحوم شیخ حسن صاحب‌جواهر و جعل حدیث که در نوشتار «نقد و ردّ عبارات لؤلؤالصدف درباره عالم ربانی مرحوم حاج سیدمحمدکاظم رشتی اعلی‌الله‌مقامه» این موضوع را بررسی کرده‌ایم و در این مختصر تکرار نمی‌کنیم.

در پایان به تعبیر یکی از محققان رجالیِ معاصر اشاره می‌کنیم که درباره مکتب حدیثیِ «شیخیه» چنین اظهار کرده‌اند:

«به نظرم لااقل دو خصیصه در آثار شیخیه مرتبط با حدیث و علوم حدیث وجود دارد:
١. استفاده از مصادر متعدد حدیثی. یعنی برخلاف مشهور علماء، خودشان را مقید به کتب اربعه و حتی وسایل الشیعة نکرده‌اند.
٢. علی‌رغم آگاهی از علم رجال اما کمتر به مناقشات رجالی، نیاز پیدا می‌کنند. که این دو علت دارد: یکی تتبع نسبتاً خوبی که در منابع حدیثی دارند و این باعث می‌شود در مباحث علمی، برای هر مسئله، چندین روایت ذکر کنند، که در این صورت، مناقشات رجالی چندان مثمر نیست. دوم قرائنی که برای تصحیح روایات به روایات منضم می‌کنند.
دیگر روایت، خبر واحد بلا قرینه نیست، بنابراین نیاز به مناقشات رجالی نیست.
به نظرم با تتبع در کتب علمای شیخیه می‌شود کتاب مفصلی درباره مباحث مرتبط با علوم حدیث نوشت.»

و الحمد لله اولاً و آخراً و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین

٨ جمادی‌الآخرة ١۴۴٢

🔸این یادداشت در سایت عقاید:
🔻🔻🔻
http://www.aghayed.net/jafarian/

2.51K viewsedited 06:36