انتشارات ابلق

گوشه‌ای از پیشگفتار کتاب شریف "سلوک‌نامه" (شرح باب ۵۶۰ فتوحات مکیه) :

کتاب شریف فتوحات که نام کامل آن "الفتوحات المکیة فی معرفة الأسرار المالكیة و الملکیة" است مهمترین تالیف جناب شیخ اکبر محیی الدین بن عربی در کنار فصوص الحکم است و میتوان این دو کتاب را حاصل عمر علمی و سلوکی جناب شیخ دانست!
فصوص الحکم به جهت اختصار و اشتمال بر مباحث بدیعه و ساختار جذاب و بی‌سابقه خود، شدیداً مورد اهتمام و توجه علاقه‌مندان به عرفان قرار گرفت و در طی قرون، صد‌ها شرح و تعلیقه بر آن نگاشته شد؛ از جمله این فقیر به عنایت حق تبارک و تعالی شرحی مفصل بر آن را آغازیده و آن را موسوم به "نگین حکمت" نموده‌ام که گمان میرود بالغ بر ۲۰ مجلد گردد!

اما فتوحات به جهت تفصیل فراوان و ساختار دائرةالمعارفی خود کمتر مورد توجه دانشمندان قرار گرفته و شاید شروح و حواشی بر آن به تعداد انگشتان دو دست نرسد مگر پاره‌های مختصری که بر برخی از بخش‌های آن نگاشته شده‌اند خصوصاً به جرأت میتوان گفت تا به حال هیچ دانشمندی شرحی مفصل به زبان شیرین و پاکِ فارسی بر آن ننگاشته و به همین جهت پارسی‌زبانان غالباً از فیوضات جاریه در فتوحات محروم بوده‌اند!

از طرفی کسانی که در طول تاریخ به شرح و بسط و نقد اندیشه‌های محیی‌الدین پرداخته‌اند غالباً ناظر بر مبانی نظری او یا به عبارتی دیگر "عرفان نظری" بوده‌اند و کمتر به مبانی و مطالب سلوکی و عرفام عملی وی توجه کرده‌اند!

جناب محیی‌الدین بن عربی کتاب شریف فتوحات را بر ۵۶۰ باب تبویب کرده و در هر بابی، حباکی از حُبُک معارف را گشوده و در اسرار الهیه داد سخن‌ سر داده و طبق ادعاء‌ خود تمام کتاب حتی شیوه تبویب آن را بر اساس الهام ربانی قرار داده است!
سخن در معرفی شاکله و ساختار این کتاب شریف و معرفی ابواب آن و نقد و بررسی کلی مباحث مطروحه در آن خود موضوع پژوهش مستقلی بوده و از حوصله بحث ما خارج است.

غرض آن که جناب شیخ خاتمه کتاب شریف و عظیم‌ خود یعنی باب ۵۶۰ را، به وصایا و نصائح سلوکی و عملی خود خطاب به سالکان و عارفان و مشتاقان کوی حقیقت اختصاص داده و این باب که از مفصل‌ترین ابواب فتوحات است را در عرفان عملی و سلوک الی الله ترتیب داده است و بسیاری از تجربیات سلوکی و عملی خود را در آن با اهل سلوک به اشتراک گذاشته است!

اهمیت این باب زمانی آشکارتر میشود که توجه داشته باشیم که جناب شیخ به عنوان عارفی کم‌نظیر، آن را در واپسین سال‌های عمر خود نگاشته و پس از عمری مجاهدت علمی و عملی، چکیده و عصاره توصیه‌های سلوکی خود را در آن‌ جمع کرده است و بر اهل تحقیق پوشیده نیست که‌ نگاشته‌های یک مولّف در زمان انباشت تجربه و پختگی، بسی ارزشمندتر از تالیفات او در جوانی و خامی است!

شکی نیست که جناب محیی‌الدین بن عربی از اثرگذارترین اشخاص در تاریخ اندیشه بشری است و به هیچ وجه نمی‌توان به راحتی از کنار او و آثارش رد شد؛ چه اینکه تاثیر او در تمام مکاتب فکری بعد از خود در جهان اسلام، امری غیر قابل تردید است!
شیخِ اکبر چه از لحاظ علمی و چه عملی از سرآمدان دوران خود بلکه همه دوران‌هاست و به حق میتوان او را شخصیتی فرا زمانی و مکانی دانست که گستره اندیشه‌هایش مرزهای جغرافیایی و محدودیت‌های زمانی را در نوردیده است!

یقیناً توصیه‌های سلوکی چنین عارفی که غالب مشایخ طریقت در دسترس خود را دیده و از علوم و معارف و تجربیاتشان بهره جسته و خود نیز صاحب تجربه‌های فراوان سلوکی بوده و مرد این میدان است از اهمیت به‌سزایی برخوردار است!
خصوصاً وقتی به احاطه و سیطره جناب شیخ بر شریعت و آیات قرآنی و احادیث نبوی توجه داشته باشیم اذعان خواهیم کرد که باب ۵۶۰ فتوحات در حقیقت یک‌‌ دوره سلوک‌نامه مبتنی بر دین عزیز اسلام و شریعت و طریقت آن است!

تمامی این جهات ما را بر آن داشت تا به تدریس و ترجمه و شرح این باب شریف بپردازیم و برای نخستین بار در تاریخ عرفان اسلامی، شرحی مفصل و مکتوب _هم در قالب صوتی و هم کتبی_ به اهالی معرفت تقدیم بداریم و در طی این سفر علمی و سلوکی، احیاناً اگر کژی یا خطایی از شیخ دیده‌ایم گوشزد کرده‌ایم چرا که احدی از ابناء بشر _ به استثناء مطهّرین که ۱۴ نور پاکند و طبق تصریح قرآن‌ کریم، خدای تعالی ایشان را از هر رجس و آلودگی علمی و عملی پاک داشته_ به طور مطلق معصوم و عاری از خطا و اشتباه نمیدانیم!

https://ablaghpub.com/product/sharh-fotuhat-makkiyah-bab-560/