Инсон учун энг муҳими — тарбия, билим ва соғлик. Иқтибосда шу нарса назарда тутиляпти. Агар бизда улардан бири бўлмаса, қандай ҳолат бўлишини мисолда яққол кўриб турибсиз.

Мухум | Muxum ❌
Муҳим | Muhim ✅

*Расм обуначиларимиздан
@xatoliklar

Яхши янгилик

1. “Машъал” газетасида мақоламиз эълон қилинибди.
2. Шу пост баҳона канал фаолиятини яна тиклаб оламизми, нима дейсиз?

(газетанинг тўлиқ шакли изоҳда 👇)

@xatoliklar

Бир обуначимиз жон куйдириб, анчадан бери шу ҳолат ҳақида гапирадилар. Йирик ресторан бренди учун ҳарф ажрата билмаслик — уятли ҳолат. Шунчаки эътиборсизликка йўйиш мумкиндир, лекин огоҳлантиришлар ҳам фойда бермабди.

Ечим: ў ҳарфини логотип услубида макрон ¯ билан ёзса, олам гулистон бўларди.

БОЛСИН | BOLSIN ❌
БЎЛСИН | BO‘LSIN | BŌLSIN ✅

*Расм обуначиларимиздан
@xatoliklar

Тил, саводхонлик, имло масалалари ҳаётида “қирқ юзинчи” ўринда турадиган одамлар катта кўпчиликни ташкил этишига ачинаман.

Орзуалар ❌
Орзулар ✅

Шакиллантириш ❌
Шакллантириш ✅

*Расм обуначиларимиздан
@xatoliklar

«Машина олиш ойижонга ёқишдан осон»

Бу жумла эътиборни тортади. Тирик тил (қайнона эмас, ойижон), юмор, миллий контекст, халққа яқинлик бор. Креативлик нуқтаи назаридан — бу плюс.

Муаллифлар халқнинг ичидаги гапни топган. Қайнона-келин ёки куёв муносабатлари — ҳаммага таниш оғриқли (ва кулгили) мавзу.

Лекин жамият шусиз ҳам қайнона-келин можароларидан чарчаган. Реклама эса “қайнона — золим, унга ёқиш қийин” деган эски ва зарарли стереотипни янада чуқурлаштиряпти.

Жиддийроқ қаралса, оилавий муқаддас тушунчаларни, хусусан, катталарга бўлган муносабатни тижорат манфаати йўлида ишлатиш — этик нормаларга зид.

Копирайтерга маслаҳатим: креатив бўлиш яхши, лекин фаросат чегарасидан чиқмаслик керак. Жиловланмаган креатив бренд обрўсини тушириб қўйиши мумкин.

@xatoliklar

Бу пост канал админи томонидан ёзилди

Матнларимиздаги энг катта “касаллик”лардан бири — бу услубий ғализлик, айниқса, рус тили грамматикаси таъсирида шаклланган сунъий жумлалар. Худди сарлавҳадаги каби.

Расмий ҳужжатлар, янгиликлар ва ҳатто реклама матнларида биз кўпинча рус тилидаги пассив (мажҳул нисбат) конструкцияларни ўзбек тилига тўғридан-тўғри кўчириб қўйилганини кузатамиз. Бу ўзбек тили руҳиятига тўғри келмайдиган ва матнни ўқувчи учун оғирлаштирадиган ҳолат.

Асосий қоида: эга (иш-ҳаракат бажарувчиси) аниқ бўлса, феъл ҳам аниқ нисбатда бўлиши керак.

Таржимонлар ва матн муаллифлари рус тилидаги “кем-то сделано” (кимдир томонидан қилинган) қолипини русчадагидек қўллашади.

• Ушбу қарор вазирлик томонидан тасдиқланди ❌
• Вазирлик ушбу қарорни тасдиқлади ✅

• Лойиҳа қурувчилар томонидан амалга оширилмоқда ❌
• Қурувчилар лойиҳани амалга оширмоқда ✅

• Сизга менежерларимиз томонидан қўнғироқ қилинади ❌
• Менежерларимиз сизга қўнғироқ қилишади ✅

Шунга оид яна қандай мисолларни биласиз? Изоҳларда ёзиб қолдиринг.

@xatoliklar

Орамизда бухгалтерлар борми?

Шу кунларда ўзини ўзи банд қилганлик мақомини тугатиб, ЯТТ очгандим. Ўтган йил солиқлари бўйича камомад чиқяпти.

Ўзини ўзи банд қилган фуқаро учун:
— айланмадан олинадиган солиқ ҳисоботини тайёрлаш ва топшириш,
— қарздорликни ҳисоблаш,
— солиқ имтиёзини қўллаш.

Шу бўйича ёрдам бера оладиган, солиқчиликни яхши тушунадиган бухгалтер бўлса, алоқага чиқинг.

Ҳаммага раҳмат, бухгалтер топилди.

— Таржимоннинг маҳорати нимада?
— Матннинг таржима қилинган матн эканлигини билдирмаслигида.

Анча йилдан бери халқаро имтиҳон тизимлари бўйича юқори балл олган ёшларга имтиҳон топшириш харажатлари тўлиқ қоплаб бериляпти. Бу яхши, албатта. Аммо ундаги тасдиқнома матни эътиборимни тортди — суратдаги матнни ўқинг.

Енгил таҳрирланган ва ўзбекчалаштирилган ҳолати 👇

Халқаро имтиҳон тизимлари бўйича юқори балл (даража) тўплаган жисмоний шахсга имтиҳон топшириш харажатининг тўлиқ қоплаб берилиши тўғрисида ТАСДИҚНОМА

Ўзбекистон Республикаси Ёшлар ишлари агентлиги ўз билимига ишонган, салоҳиятли ва илм олиш йўлида тинимсиз ҳаракат қилаётган _____га тақдим этди. Унинг International English Language Testing System (IELTS) имтиҳонидан юқори балл (даража) қайд этгани учун топширган имтиҳон харажатининг давлат томонидан тўлиқ қоплаб берилиши тасдиқланди.

P. S. Чет тилларига давлат миқёсида эътибор берилиши жуда яхши, аммо бу ўз тилимизга тупуриб қўйиш эвазига бўлмаслиги керак.

@xatoliklar

ЭМАКДОШ ва ЭМИКДОШ

Кўпинча талаффузи ва ёзилиши ўхшаш бўлган сўзларни чалкаштириб юборамиз. Бугун тилимиздаги ана шундай ҳолатлардан бирини кўриб чиқамиз.

1. ЭМАКДОШ — бирга ишлайдиган, ҳамкасб.

Мисол: Одатда, иш юзасидан елкадош бўлиши керак бўлган ўртоқлар бир-бирларини буткул танимай, ўз эмакдоши қандай заҳмат чекаётганини билмай меҳнат қилади. (Газетадан)

————————

2. ЭМИКДОШ — бир онани эмишган опа-сингил, ака-ука.

Мисол: Бир синглим бор — менинг билан эмикдош,
Синглимга арзимни етказ, ёлғиз ғоз. (“Алпомиш” достонидан)

————————

Мавзуга оид:
• Бедана ва бедона
• Таъриф ва тариф
• Дипломат ва дипломант

@xatoliklar

Кўчаларда, турли пешлавҳа ва эълонларда имловий хатоларга тез-тез дуч келиб турамиз. Аммо энг ачинарлиси — бундай ҳолатларнинг айнан таълим-тарбия масканларида учраши.

Расмга эътибор қилсангиз, келтирилган иқтибос Президент Шавкат Мирзиёевга тегишли. Таълим ва ёшлар тарбиясига оид шундай муҳим фикрни катта қилиб ёзиб қўйиб, унда бундай қўпол имловий хатога йўл қўйилганини ҳеч нарса билан оқлаб бўлмайди.

Мумкун ❌
Мумкин ✅

@xatoliklar

“Бошқа ҳар қандай жойда хато қилсанг қилавер, лекин элчихона пешлавҳасида эмас”, дейдиган одам борми?

Ўзбекистон Республикасининг Буюк Британиядаги Элчихонаси экан. Тез орада тўғрилаб қўйишади деган умиддамиз.

Элчиҳона | Elchihona ❌
Элчихона | Elchixona ✅

O’ ❌
O‘ ✅

@xatoliklar

Элчихонадан боғланишди

Юқоридаги анча эски (2019 йилги) ҳолати экан.
Расмда эса ҳозирги ҳолатини кўриб турибсиз, барака топгурлар тўғрилаб қўйишган экан.

@xatoliklar

Каналимиз энди овозли форматда

Нурмуҳаммад ака Исроилов ташаббуси билан Avtoradio кўмагида янги форматдаги лойиҳага қўл урдик — “Сўзгар”.

Энди она тилимизга оид кенг тарқалган хатолар, сўзларнинг келиб чиқиш тарихи (этимологияси), қизиқарли ибора ва мақолларнинг мазмун-моҳияти қисқа, тушунарли ва жарангдор аудио форматда ёритиб борилади.

Уларни секин-аста каналимизга ҳам жойлаб борамиз.

🎧 Кейинги аудиоларда қайси мавзуларга тўхталишимизни истайсиз? Изоҳларда таклифларингизни ёзиб қолдиринг 👇

#сўзгар
@xatoliklar

🌙 Айём муборак

Бу — Ҳайит табрикларида энг кўп ишлатиладиган жумлалардан бири. Баъзилар “Айём сўзи кўпликни билдиради, ҳайит эса 1 кун, демак, бу хато” дейди. Келинг, бу ҳолатни қисқача таҳлил қиламиз.

Ҳайит ўзи неча кун?
— Рамазон ҳайити (Ийд ал-Фитр)
Ислом шариатида фақат 1 кун (Шаввол ойининг 1-куни) ҳисобланади. Халқимиз орасида 3 кун давомида йўқловлар қилиш одати шаклланган бўлса-да, диний жиҳатдан байрам бир кундир.

— Қурбон ҳайити (Ийд ал-Адҳа)
Бу байрам эса диний нуқтаи назардан ҳақиқатан ҳам 3-4 кун (Зулҳижжанинг 10-куни ва ундан кейинги 3 та “Ташриқ” кунлари) давом этади.

Хўш, унда Рамазон ҳайитида “Айём муборак” дейиш хатоми?
Араб тили грамматикаси бўйича қарасак: “Айём” (أيام) — “явм” (يوم — кун) сўзининг кўплиги, яъни “кунлар” дегани. Рамазон ҳайити 1 кун бўлгани учун арабий талқинга кўра “кунлар муборак” дейиш мантиқсиздек туюлиши мумкин.

Аммо ўзбек тилида бу сўз кўплик маъносини йўқотган ва якка ҳодиса — байрамни англатадиган мустақил сўзга айланган. Тилимизда арабча кўплик шаклида кириб келиб, бирлик маъносида ишлатиладиган сўзлар жуда кўп:
• Ашё (“шай” — нарсанинг кўплиги);
• Шароит (“шарт”нинг кўплиги);
• Ахборот (“хабар”нинг кўплиги);
• Авлиё (“валий” — дўстнинг кўплиги).

Демак, Ҳайит 1 кун ёки 3 кун бўлишидан қатъи назар, ўзбек тилида “Айём муборак!” дейиш мутлақо тўғри. Ҳеч иккиланмай шу тарзда табриклайверинг.

Айём муборак!

@xatoliklar

“Бошингни сапчадек узиб ташлайман” — сапча нима?

Бадиий асарлар ва халқ достонларида қаҳрамонларнинг куч-қудратини тасвирлашда бу ибора тез-тез учрайди. Хўш, сапча ўзи нима?

🍈 Сапча — қовуннинг палакда тугиб, эндигина катталаша бошлаган хомаги.

Нега бош айнан сапчага ўхшатилган?
Кичик хомак — сапчанинг банди жуда нозик бўлади. Уни узиб олиш учун ҳеч қандай куч талаб этилмайди, салгина тегиб кетса ҳам палакдан осонгина узилиб тушаверади.

Ёзувчилар ва халқ бахшилари қаҳрамоннинг кучи ва шиддатини бўрттириб (муболаға санъати орқали) кўрсатиш учун айнан шу ташбеҳдан фойдаланишган. Полвон учун душманнинг бошини танасидан жудо қилиш гўёки палакдан жажжигина сапчани юлиб олишдек осон, арзимас ва заҳматсиз иш эканлиги ифодаланган.

@xatoliklar