Aka-Uka Karamazovlarni qachon o’qish kerak?
Slovoj Zizekni taniydiganlar ko’pdir. Ohirgi marta uni “Men hammani sevaman deb meni aldama” qabilidagi nutqini eshitgandim. Balki katta ehtimol bilan aynan qo’limdagi “Aka-uka Karamazovlar” asarini o’qigandir. Garchi Dostoyevskiy galyutsinatsiya qilib dinni nihoyatda badiiylashtirib yuborishi menga yoqmasada, uni inson qalbi haqidagi fikrlarni Islomdagi tasavvufdagi solishtirishlarimga qoq tushishi doim meni hayron qoldirgan.
Fikrga qarshi fikr deganday Ivanga qarshi Zosimani qo’yadi yozuvchi. Ivan shunday deydi:
“Insoniyatni sevish mumkin, lekin yoningdagi odamni sevish juda qiyin.
Uzoqdagi odamni sevish osonroq chunki u seni bezovta qilmaydi.”
Bu matndagi uzoqdagini sevish nimani anglatadi? Dinlarda qo’shnini sevishga tadbiq qilingan va Ivan bunga raddiya o’laroq qo’shnimni seva olmayman deydi. Bu aqlga mos emas. Sen yoningdagi kishiga chidamaysan. Agar sen yoningdagiga chiday olmasang, insoniyatni sevaman deyishing yolg‘on bo‘lishi mumkin deydi. Shu joyda ko’lankasiga Zosimani matnini tashlayman. U deydiki “Do’zah nima”? Javobi esa daxshatli darajada sokin : Do’zah bu sevishga qodir bo’la olmay qolishdir. (Menincha bu qalbni qattiqligi haqida). Inson hayoti davomida unga bir marta imkon beriladi: sevish, yonish, fidokorlik qilish, yordam berish. Zosima aytadiki, agar inson o‘zida bor nurni boshqalarga tutganida, u nur nafaqat o‘zini, balki boshqalarning yo‘lini ham yoritgan bo‘lardi:
“If you had shone then with your light, you would have illuminated the path of others.”
Demak yoningdagi insonning gunohi sen sababli bo’lishi ham mumkin. Balki sen o’zing yetarlicha nurli emasdirsan yoningdagiga senga havas qilib nuringdan bir chimdim ber deyishi uchun.
Yoki er bilan hotin qanchalik bir biriga singib ketishini va yo uyoqlik yo bu yoqlik yo’lga o’girib yuborishini o’zimizning Furqonda ham ko’rishimiz mumkin. Misol uchun Ummu Jamil huddiki zulmga o’tin tashlab turgan misoli.
Shu nuqtada yozuvchi Boy odam va Lazarus hikoyasiga to’xtalibdi. Bilishimcha Boy odam Abraham(Ibrohim alayhissalom) dan bir qultum suv so’raydi. “Barmog‘ini suvga botirib, tilimni ho‘llasin” deydi. Lekin javob keladi: o‘rtada “great gulf fixed” katta jarlik bor. Bu jarlik endi kech degani. Endi sevishni hohlasang ham sevolmaysan, yordam qilolmaysan va qaytolmaysan degani.
Bu birgina betlik sahifa nega meni etiborimni tortdi. Menimcha bugungi kundagi barcha betoqatlik, kimdir kimdirni so’yib qo’yishi, kimdir kimdir hayvon deyishi, vaholanki hayvon gunohsizdir sizdan ko’ra, yoki arzimas narsalar ustida bir biri bilan dahanaki jangga kirishib ketishi bu o’zbek halqidan sevgi rahm shavqatning ko’tarilganidir. Butun bir o’zbekning deyishga ham haqqim yo’q. Lekin so’ngi paytda o’ldir o’ldirlar ko’payib ketganday.
20 yoshda “Aka-Uka Karamazovlar” kabi og‘ir, falsafiy va axloqiy masalalar bilan to‘la asarni o‘qish, ruhiy jihatdan biroz og‘ir bo‘lishi mumkin. Hozir esa ingliz tili, tarix, va muhabbat haqida o‘qish yoshligingizni to‘liq foydalangan holda dunyoqarashingizni shakllantirishga ko’proq yordam beradi. Bu katta, murakkab axloqiy asarlarni o‘qish o’z “vaqti bilan” foydali bo‘ladi. 25 yoshdan oshganingizda hayotiy tajriba va mantiqiy chidamlilik bilan buni qabul qilishingiz osonroq. Erta qarimaysiz va ezilmaysiz, aksincha, haqiqiy tushuncha beradi. Kamiga balki sizda o’zingizni etiqodingiz mustahkam bo’lishi kerak,(balki xristian dini haqida hamin qadar ilmingiz yo’qdir)asar boshdan oyoq etiqod masalasini o’rtaga qo’yadi.
Slovoj Zizekni taniydiganlar ko’pdir. Ohirgi marta uni “Men hammani sevaman deb meni aldama” qabilidagi nutqini eshitgandim. Balki katta ehtimol bilan aynan qo’limdagi “Aka-uka Karamazovlar” asarini o’qigandir. Garchi Dostoyevskiy galyutsinatsiya qilib dinni nihoyatda badiiylashtirib yuborishi menga yoqmasada, uni inson qalbi haqidagi fikrlarni Islomdagi tasavvufdagi solishtirishlarimga qoq tushishi doim meni hayron qoldirgan.
Fikrga qarshi fikr deganday Ivanga qarshi Zosimani qo’yadi yozuvchi. Ivan shunday deydi:
“Insoniyatni sevish mumkin, lekin yoningdagi odamni sevish juda qiyin.
Uzoqdagi odamni sevish osonroq chunki u seni bezovta qilmaydi.”
Bu matndagi uzoqdagini sevish nimani anglatadi? Dinlarda qo’shnini sevishga tadbiq qilingan va Ivan bunga raddiya o’laroq qo’shnimni seva olmayman deydi. Bu aqlga mos emas. Sen yoningdagi kishiga chidamaysan. Agar sen yoningdagiga chiday olmasang, insoniyatni sevaman deyishing yolg‘on bo‘lishi mumkin deydi. Shu joyda ko’lankasiga Zosimani matnini tashlayman. U deydiki “Do’zah nima”? Javobi esa daxshatli darajada sokin : Do’zah bu sevishga qodir bo’la olmay qolishdir. (Menincha bu qalbni qattiqligi haqida). Inson hayoti davomida unga bir marta imkon beriladi: sevish, yonish, fidokorlik qilish, yordam berish. Zosima aytadiki, agar inson o‘zida bor nurni boshqalarga tutganida, u nur nafaqat o‘zini, balki boshqalarning yo‘lini ham yoritgan bo‘lardi:
“If you had shone then with your light, you would have illuminated the path of others.”
Demak yoningdagi insonning gunohi sen sababli bo’lishi ham mumkin. Balki sen o’zing yetarlicha nurli emasdirsan yoningdagiga senga havas qilib nuringdan bir chimdim ber deyishi uchun.
Yoki er bilan hotin qanchalik bir biriga singib ketishini va yo uyoqlik yo bu yoqlik yo’lga o’girib yuborishini o’zimizning Furqonda ham ko’rishimiz mumkin. Misol uchun Ummu Jamil huddiki zulmga o’tin tashlab turgan misoli.
Shu nuqtada yozuvchi Boy odam va Lazarus hikoyasiga to’xtalibdi. Bilishimcha Boy odam Abraham(Ibrohim alayhissalom) dan bir qultum suv so’raydi. “Barmog‘ini suvga botirib, tilimni ho‘llasin” deydi. Lekin javob keladi: o‘rtada “great gulf fixed” katta jarlik bor. Bu jarlik endi kech degani. Endi sevishni hohlasang ham sevolmaysan, yordam qilolmaysan va qaytolmaysan degani.
Bu birgina betlik sahifa nega meni etiborimni tortdi. Menimcha bugungi kundagi barcha betoqatlik, kimdir kimdirni so’yib qo’yishi, kimdir kimdir hayvon deyishi, vaholanki hayvon gunohsizdir sizdan ko’ra, yoki arzimas narsalar ustida bir biri bilan dahanaki jangga kirishib ketishi bu o’zbek halqidan sevgi rahm shavqatning ko’tarilganidir. Butun bir o’zbekning deyishga ham haqqim yo’q. Lekin so’ngi paytda o’ldir o’ldirlar ko’payib ketganday.
20 yoshda “Aka-Uka Karamazovlar” kabi og‘ir, falsafiy va axloqiy masalalar bilan to‘la asarni o‘qish, ruhiy jihatdan biroz og‘ir bo‘lishi mumkin. Hozir esa ingliz tili, tarix, va muhabbat haqida o‘qish yoshligingizni to‘liq foydalangan holda dunyoqarashingizni shakllantirishga ko’proq yordam beradi. Bu katta, murakkab axloqiy asarlarni o‘qish o’z “vaqti bilan” foydali bo‘ladi. 25 yoshdan oshganingizda hayotiy tajriba va mantiqiy chidamlilik bilan buni qabul qilishingiz osonroq. Erta qarimaysiz va ezilmaysiz, aksincha, haqiqiy tushuncha beradi. Kamiga balki sizda o’zingizni etiqodingiz mustahkam bo’lishi kerak,(balki xristian dini haqida hamin qadar ilmingiz yo’qdir)asar boshdan oyoq etiqod masalasini o’rtaga qo’yadi.
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
Gibli movies 🍿 felt like a therapy session ❤️
Nimanidir neto qilyapmanda degan hayol keganmi silagayam. Yashashingiz kerak nu yashamayapsizde. Misol kredit to’laydiganlar bormi oramizda? 20 yilga bo’lib o’zi yashaydigan uy uchun 20 yil ishlash. Hozir Conspiracy theories sarqitga chiqdi, endi Empire degan nazariya muhokamada akademiyada. Mishel Fokoltni oldin ham tanishtirgandim, power boyicha. Qarang sodda tushuntiraman. Hullas qullik qilyapmiz. O’zimizni o’zimiz torture qilyapmizakanda. Ekplutatsiya haqida eshitgansizlar. Zavodda ishchilar tongdan kechgacha ekpulatatsiyaga uchragan. Endi biz o’zimizni o’zimiz ekplutatsiya qilyapmiz. Bunga Imperia sababchi. Siz bilgan Rim imperiyasidagi imperiya so’zimas. Bu boshqa nazariya.
Misol uchun siz internalized discipline ( o’z o’zini nazorat qilish) bilan bandsiz. Eski zamonlarda odamlar ho’jayinini ko’rmasa ishlamas edi. Hozir tepamizda hechkim turmasa ham ichingizda bir ovoz tur o’rningdan “dangasa” deydi. Dam olayotganingizda ham huddi hammadan siz orqada qolayotgandek bezovta bo’lasiz. Mana shu Biopower. Tizim sizning ongingizga shunday kirib olganki, endi sizga nazoratchi shart emas, siz o‘zingizni o‘zingiz "ekspluatatsiya" qilasiz.
Yoki instagramdagi reelslarni o’zim tanlayapman deb o’ylaysiz, lekin tizim tanlab beradi. “Muvaffaqiyatli” insonlarni kuzatasiz, o’zingizni kam his qilasiz, ko’proq ishlaysiz, ko’proq sotib olasiz, va “raspakovka cheeeeck” qilib tarmoqlarda ulashasiz. O’zingizni erkin deb o’ylaysiz, lekin endi metroda bir insonga tik qarashga haqqingiz yo’q. Shaxsiy chegara deysiz lekin qadamda kamera qadamingizni yozib boradi. Aptekaga kirsangiz sizga abort uchun dori beradi. Bu degani “bola tug’maysan” degani, Qatarda sotmasdi bunday dori, hullas tug’ish tugmasligingni biz belgilaymiz deydi. Sizga qanday emlash, qancha vaznga ega bo’lish kerakligingiz shkalaga solib qo’yilgan chunki imperiyaga sog’lom va ishga yaroqli tana kerak. Savdo markazlari esa sizni psixalogiyangizni boshqarib hatto hid bilan koproq sotib olishga undaydi. Talim esa endi diplom ol va sur emas, yetmaydi qancha o’qisang shuncha kam Lifelong Learning. Eng asosiysi samarador bo’ling, o’tirishga haqqingiz yo’q oyiga 20 ta kitob o’qing, har kuni zal, oyiga 20 ming topsangiz kam, o’zingizga qarang, plastik aperatsiya, kreativ, sog’lom, va asosiysi onlayn bo’ling o’shanda “xomashyo” ga aylanasiz qolasiz. Siz qaysi "kontent"ni iste'mol qilsangiz, o'sha tizimning bir qismiga aylanasiz. Mana ish va hayotingiz bir bo’lib ketdi. Endi uyda ham dam yo’q sizga mazza qilib uhlaydigan vaqtingiz telegramdan habar keladi va sizni bezovta qiladi. Yoki tayyor hechkim majburlamasada kontent yaratasiz, yoki kontentga like bosib doimiy tizim nazorati ichida turasiz. Quyida sizga ushbu nazariya ostida o’qiladigan asarlar ketma ketligi:
1) 1984 by Orwell
2) Evrilish
3) Yangi dunyo by Huxley
4) Neuromancer by Gibson
5) Frankenshteyn (biopolitika)
6) Newer Let me Go by Ishiguro
7) Truman Show (kino)
Misol uchun siz internalized discipline ( o’z o’zini nazorat qilish) bilan bandsiz. Eski zamonlarda odamlar ho’jayinini ko’rmasa ishlamas edi. Hozir tepamizda hechkim turmasa ham ichingizda bir ovoz tur o’rningdan “dangasa” deydi. Dam olayotganingizda ham huddi hammadan siz orqada qolayotgandek bezovta bo’lasiz. Mana shu Biopower. Tizim sizning ongingizga shunday kirib olganki, endi sizga nazoratchi shart emas, siz o‘zingizni o‘zingiz "ekspluatatsiya" qilasiz.
Yoki instagramdagi reelslarni o’zim tanlayapman deb o’ylaysiz, lekin tizim tanlab beradi. “Muvaffaqiyatli” insonlarni kuzatasiz, o’zingizni kam his qilasiz, ko’proq ishlaysiz, ko’proq sotib olasiz, va “raspakovka cheeeeck” qilib tarmoqlarda ulashasiz. O’zingizni erkin deb o’ylaysiz, lekin endi metroda bir insonga tik qarashga haqqingiz yo’q. Shaxsiy chegara deysiz lekin qadamda kamera qadamingizni yozib boradi. Aptekaga kirsangiz sizga abort uchun dori beradi. Bu degani “bola tug’maysan” degani, Qatarda sotmasdi bunday dori, hullas tug’ish tugmasligingni biz belgilaymiz deydi. Sizga qanday emlash, qancha vaznga ega bo’lish kerakligingiz shkalaga solib qo’yilgan chunki imperiyaga sog’lom va ishga yaroqli tana kerak. Savdo markazlari esa sizni psixalogiyangizni boshqarib hatto hid bilan koproq sotib olishga undaydi. Talim esa endi diplom ol va sur emas, yetmaydi qancha o’qisang shuncha kam Lifelong Learning. Eng asosiysi samarador bo’ling, o’tirishga haqqingiz yo’q oyiga 20 ta kitob o’qing, har kuni zal, oyiga 20 ming topsangiz kam, o’zingizga qarang, plastik aperatsiya, kreativ, sog’lom, va asosiysi onlayn bo’ling o’shanda “xomashyo” ga aylanasiz qolasiz. Siz qaysi "kontent"ni iste'mol qilsangiz, o'sha tizimning bir qismiga aylanasiz. Mana ish va hayotingiz bir bo’lib ketdi. Endi uyda ham dam yo’q sizga mazza qilib uhlaydigan vaqtingiz telegramdan habar keladi va sizni bezovta qiladi. Yoki tayyor hechkim majburlamasada kontent yaratasiz, yoki kontentga like bosib doimiy tizim nazorati ichida turasiz. Quyida sizga ushbu nazariya ostida o’qiladigan asarlar ketma ketligi:
1) 1984 by Orwell
2) Evrilish
3) Yangi dunyo by Huxley
4) Neuromancer by Gibson
5) Frankenshteyn (biopolitika)
6) Newer Let me Go by Ishiguro
7) Truman Show (kino)
❤1
100 Spoiler Alert🚨
Jack Londonning Martin Eden romani Janubiy dengizlarga qilgan safari davomida yozilgan va ramziy jihatdan ham aynan dengizda yakun topadi: Martin o‘zini suvga dengizga uloqtiradi. London Martin Idenning o’limi sababi u individualist ekanligidaligini aytadi va Londonga o’xshab sotsialist bo’lganda tirik qolardi deydi. Vaholanki London ham o’zini o’ldirgan faqat dengizda emas alkagol bilan(men kuzatgan alkagolga o’zini urganlarda Thanos kuchli edi)
Freyd nazariyasiga murojaat qilsak, bu o‘limni Thanatos(o’lim instinkti) orqali tushuntirish mumkin. Freydga ko‘ra, inson psixikasida ikki asosiy kuch mavjud: libido (Eros) yashash, bog‘lanish, yaratish instinkti va Thanatos yo‘q bo‘lishga, sukunatga, nollik holatiga, ona bachadoniga qaytish istagi.
Martin boshida kuchli libido bilan yashaydi: o’zini hammaga isbotlamoqchi bo’ladi ayniqsa Rufga.
Lekin roman davomida Martin asta-sekin anglaydiki jamiyat uni asari uchun emas, muvaffaqiyati uchun, nomi uchun sevadi. Bu anglash libidoni yemirib tashlaydi.
Men bu asarda men qo’rqgan eng kuchli his tuyg’uni ko’rganman: anhedoniya. Bu hech narsadan zavq ololmaslik,
ilgari qiziq bo‘lgan narsalarning mutlaqo ma’nosiz bo‘lib qolishi. Bazan tong otishiga ishtiyoq yo’qligini o’zimda sezib hayron qolaman. Martinning Dengizdagi so‘nggi sahna aynan shu psixik bo‘linishni ko‘rsatib bergan. Tana biologik jihatdan hali ham yashashni xohlaydi, qo‘l-oyoqlar suvni bilan kurashadi, yuqoriga chiqmoqchi bo‘ladi, ong esa allaqachon voz kechgan istak yo‘q, tirik qolishdan ma’no yo‘q, xohish yo‘q holatda teatr kuzatgandek o’z holatini taftish qilib chetdan tanadan chiqqan holda o’zini o’zi kuzatadi.
Insonni kurashadigan narsasi bo’lishi kerak ekan. Ayniqsa ishchi sinfini. Martin Eden tirik bo‘lgan paytda uni tirik tutgan yagona narsa kurash edi: kambag‘allikdan chiqish uchun kurash,bilim uchun kurash, sevgi uchun kurash, o‘zini isbotlash uchun kurash. Kurashishga hechnarsa qolmagandan keyin birdan orolga ketgisi keldi keyin u fikrdan ham qaytib suvga ona qorniga qaytdi.
Jack Londonning Martin Eden romani Janubiy dengizlarga qilgan safari davomida yozilgan va ramziy jihatdan ham aynan dengizda yakun topadi: Martin o‘zini suvga dengizga uloqtiradi. London Martin Idenning o’limi sababi u individualist ekanligidaligini aytadi va Londonga o’xshab sotsialist bo’lganda tirik qolardi deydi. Vaholanki London ham o’zini o’ldirgan faqat dengizda emas alkagol bilan(men kuzatgan alkagolga o’zini urganlarda Thanos kuchli edi)
Freyd nazariyasiga murojaat qilsak, bu o‘limni Thanatos(o’lim instinkti) orqali tushuntirish mumkin. Freydga ko‘ra, inson psixikasida ikki asosiy kuch mavjud: libido (Eros) yashash, bog‘lanish, yaratish instinkti va Thanatos yo‘q bo‘lishga, sukunatga, nollik holatiga, ona bachadoniga qaytish istagi.
Martin boshida kuchli libido bilan yashaydi: o’zini hammaga isbotlamoqchi bo’ladi ayniqsa Rufga.
Lekin roman davomida Martin asta-sekin anglaydiki jamiyat uni asari uchun emas, muvaffaqiyati uchun, nomi uchun sevadi. Bu anglash libidoni yemirib tashlaydi.
Men bu asarda men qo’rqgan eng kuchli his tuyg’uni ko’rganman: anhedoniya. Bu hech narsadan zavq ololmaslik,
ilgari qiziq bo‘lgan narsalarning mutlaqo ma’nosiz bo‘lib qolishi. Bazan tong otishiga ishtiyoq yo’qligini o’zimda sezib hayron qolaman. Martinning Dengizdagi so‘nggi sahna aynan shu psixik bo‘linishni ko‘rsatib bergan. Tana biologik jihatdan hali ham yashashni xohlaydi, qo‘l-oyoqlar suvni bilan kurashadi, yuqoriga chiqmoqchi bo‘ladi, ong esa allaqachon voz kechgan istak yo‘q, tirik qolishdan ma’no yo‘q, xohish yo‘q holatda teatr kuzatgandek o’z holatini taftish qilib chetdan tanadan chiqqan holda o’zini o’zi kuzatadi.
Insonni kurashadigan narsasi bo’lishi kerak ekan. Ayniqsa ishchi sinfini. Martin Eden tirik bo‘lgan paytda uni tirik tutgan yagona narsa kurash edi: kambag‘allikdan chiqish uchun kurash,bilim uchun kurash, sevgi uchun kurash, o‘zini isbotlash uchun kurash. Kurashishga hechnarsa qolmagandan keyin birdan orolga ketgisi keldi keyin u fikrdan ham qaytib suvga ona qorniga qaytdi.
Behalovat Avlod menga yuzga yuz dadamni tarbiya tizimini eslatdi. Meni paxtaga(dala) majburlab qaytarib jo’natvorganlariyu, qizim yiqilib tushmasin deb yugurib borib tutib qolganimda “tegma yiqilsin” deb so’kkanlariyu hamma hamma tarbiyalarini eslatdi. Kitobda qoyil qoldiradigan yangi argument yo’q(men uchun) lekin cohesion taraflama kitob nihoyatda kuchli yozilgan muammoga yechim bor. Balki bu kitobni men Negrining Empire nazariyasidan keyin o’qiganim uchun yangilik topolmagandurman, tag’in bilmadim.
Balzakdaqa yozuvchi ko’rmadim. Eng sevimli yozuvchilarimni ham qaysidir asari “atala”ga o’xshaydi lekin Balzakni har bir asarini tugatganimdan keyin shiftga uzoq qarab qolaman. Ilk bor Yevgeniya Grandeni o’qigandim, keyin Gorio Otasi eng sevimli asarimga aylandi, ohirgi o’qiganim Gobsek bo’ldi. Gobsek menga ochko’z bo’lib qarigan qariyalarni eslatadi. Nega bu qadar “yig’ishga” saqlashga ishtiyoqmand ekan bular derdim. Gobsek ham umrini ohirigacha mol mulk yig’adi, sutho’rlik qiladi, o’limidan keyin ombor ombor achigan ovqatlaru donlar, guruchlar topiladi. Buni adabiyotshunoslar Freydning “maniyni ushlab turish” nazariyasiga yoyishgan, yani pul bu najas va u chiqib ketsa baht tugaydi qabilida. Yoki kapitalizmdagi yakka hukmronlik kabi o’nlab qolibga solishgan bu asarni.
Menga hammasidan ham qiziq tuyilgani Gobsekni psixalogiyasi. U oltingina yashashga arzirligini va hatto ayollarni tuyg’usini u bilan sotib olishini aytadi. Eng qizig’i falsafa ichidagilar kitob o’qiydiganlar, ilm o’rganadiganlarni so’taklar deydi. Ilmni zaiflik deb o’ylaydi chunki aynan ilm egasi uni oldiga qarz so’rab boradi. Aynan. Men hayotimda ko’rgan jamiki “Gobsek”lar, ochko’zlar kitoblarni yoqtirmagan, ilmni ustidan kulgan, bataniklarni mashara qilgan. Insonda yashashdan maqsad har hil bo’lar ekan, kimdir hammadan ustin bo’lishni va tillani ustuda o’tirishni baht deb bilsa kimdir moralityni ustun qo’yarkan. Lekin asarlar siz o’ylaganchalik faqat syujet va dialoglardan iborat emas. Bir gapgina hayotda kim yutganini aytib qoygan. Narrator “men o’zim haqimda emas, bahtsiz inson haqida hikoya qilaman, chunki bahtlilar hikoyasi zerikarli bo’ladi” deydi.
Menga hammasidan ham qiziq tuyilgani Gobsekni psixalogiyasi. U oltingina yashashga arzirligini va hatto ayollarni tuyg’usini u bilan sotib olishini aytadi. Eng qizig’i falsafa ichidagilar kitob o’qiydiganlar, ilm o’rganadiganlarni so’taklar deydi. Ilmni zaiflik deb o’ylaydi chunki aynan ilm egasi uni oldiga qarz so’rab boradi. Aynan. Men hayotimda ko’rgan jamiki “Gobsek”lar, ochko’zlar kitoblarni yoqtirmagan, ilmni ustidan kulgan, bataniklarni mashara qilgan. Insonda yashashdan maqsad har hil bo’lar ekan, kimdir hammadan ustin bo’lishni va tillani ustuda o’tirishni baht deb bilsa kimdir moralityni ustun qo’yarkan. Lekin asarlar siz o’ylaganchalik faqat syujet va dialoglardan iborat emas. Bir gapgina hayotda kim yutganini aytib qoygan. Narrator “men o’zim haqimda emas, bahtsiz inson haqida hikoya qilaman, chunki bahtlilar hikoyasi zerikarli bo’ladi” deydi.
❤2
Hello Geniuses
O’tgan safar aytgan Empire nazariyasidagi tizimdagi qullikdan chiqishni misollar orqali o’rgataman. Bu ilmiy tilda Exodus deyiladi.
Ijtimoiy tarmoqni o’chiring, ishdan bo’shang, toqqa chiqib keting. Albatta bunday qila olmaysiz. Mayli Instagram ishlating lekin hamma qo’yayotgan postlarni qo’ymang, hohlasangiz yerni rasmga olib yerni qo’ymaysizmi, algaritm hohlagan narsani emas, o’zingiz hohlagan narsani ulashing. Va doim bahtingizni emas(masxaraboz emassizku) muammolaringizni ham ulashing, haqiqatni nega yashirasiz ahir, faqat sizni bahtli ko’rishlari uchunmi? Va hasad qilishlari uchunmi?
Keyingisi, Global citizens bo’lish yani millatchilik va chegaralarni rad qilib dunyoni istalgan hududida yashash
Keyingisi ikki soat yoki 3 soat tabiat qo’ynida vaqt o’tqazing. O’z o’zidan inperiyadan tizimdan tashqarida bo’lasiz.
Keyingisi urban gardening yani bog’dorchilik. Do’konda ovqat tugasa och qolamiz deysiz asli oldin do’konlar bo’lmagan. Yevropada hozir ko’p qavatli uylarda ham hatto jamoaviy bog’lar yaratilyapti hoh u tomda bo’lsin hoh uy ichida kichik parniklarda bo’lsin pamidordan tortib kashnichgacha o’zlari yetishtiradigan insonlar ko’p.
Keyingisi slow movement yani sekinroq yashash, tizim sizdan hamma bilan musoboqa o’ynashingizni hohlaydi siz o’ynaman. Siz ko’chadan ovqat olishni o’rniga yani fast foodlar o’rniga uyda ovqat tayorlaysiz kunlab balki haftalab ijtimoiy tarmoqlaringizni o’chirasiz va oilangiz va sevganlaringiz bilan maroqli vaqt o’tkazishga intilasiz bu bilan kapitalizmga vaqtni sotmaslikni o’rganasiz.
Va eng asosiysi keraksiz narsalarni sotib olmang. Reklama qilinayotgan har bir narsa ishlatilishi shart degani emas, misol uchun Dyson soch qurutgichi.
List may go on……
O’tgan safar aytgan Empire nazariyasidagi tizimdagi qullikdan chiqishni misollar orqali o’rgataman. Bu ilmiy tilda Exodus deyiladi.
Ijtimoiy tarmoqni o’chiring, ishdan bo’shang, toqqa chiqib keting. Albatta bunday qila olmaysiz. Mayli Instagram ishlating lekin hamma qo’yayotgan postlarni qo’ymang, hohlasangiz yerni rasmga olib yerni qo’ymaysizmi, algaritm hohlagan narsani emas, o’zingiz hohlagan narsani ulashing. Va doim bahtingizni emas(masxaraboz emassizku) muammolaringizni ham ulashing, haqiqatni nega yashirasiz ahir, faqat sizni bahtli ko’rishlari uchunmi? Va hasad qilishlari uchunmi?
Keyingisi, Global citizens bo’lish yani millatchilik va chegaralarni rad qilib dunyoni istalgan hududida yashash
Keyingisi ikki soat yoki 3 soat tabiat qo’ynida vaqt o’tqazing. O’z o’zidan inperiyadan tizimdan tashqarida bo’lasiz.
Keyingisi urban gardening yani bog’dorchilik. Do’konda ovqat tugasa och qolamiz deysiz asli oldin do’konlar bo’lmagan. Yevropada hozir ko’p qavatli uylarda ham hatto jamoaviy bog’lar yaratilyapti hoh u tomda bo’lsin hoh uy ichida kichik parniklarda bo’lsin pamidordan tortib kashnichgacha o’zlari yetishtiradigan insonlar ko’p.
Keyingisi slow movement yani sekinroq yashash, tizim sizdan hamma bilan musoboqa o’ynashingizni hohlaydi siz o’ynaman. Siz ko’chadan ovqat olishni o’rniga yani fast foodlar o’rniga uyda ovqat tayorlaysiz kunlab balki haftalab ijtimoiy tarmoqlaringizni o’chirasiz va oilangiz va sevganlaringiz bilan maroqli vaqt o’tkazishga intilasiz bu bilan kapitalizmga vaqtni sotmaslikni o’rganasiz.
Va eng asosiysi keraksiz narsalarni sotib olmang. Reklama qilinayotgan har bir narsa ishlatilishi shart degani emas, misol uchun Dyson soch qurutgichi.
List may go on……
❤3
Biz "o'z millatimiz" uchun qayg'urayotganimizda, aslida bizni boshqarayotgan va ekspluatatsiya qilayotgan tizimni mustahkamlayotgan bo'lishimiz mumkin. Millatchilik (misol uchun “o’zbek” )— bu erkin subyektlarni (Multitude) jilovlash uchun o'ylab topilgan eng "mukammal" tuzoqdir.
Hardt va Negri (aynan shunday demagan, hulosam shu, agar nazariyani o’zini yozib qoysam tushunarsiz bo’lib qoladi)
Meni qo’limdan telni olib qo’yinglar😂
Hardt va Negri (aynan shunday demagan, hulosam shu, agar nazariyani o’zini yozib qoysam tushunarsiz bo’lib qoladi)
Meni qo’limdan telni olib qo’yinglar😂
Empire kitobidan (bazi boblardan) olgan notelarim:
Davlatni Mualliflar modernizm inqiroziga berilgan birinchi siyosiy yechim deb atashadi. Bu yechim inson erkinligini tartib va xavfsizlik evaziga "sotib yubordi".
Xalq (People): Bu — Gobbs va keyingi davlatlar tushunchasi. Xalq — bu bitta irodaga (suverenga) bo‘ysundirilgan, endi o‘zining alohida fikri bo‘lmagan yagona "massa".
Davlatda Tarixiylik: Davlat o'zining kelib chiqishi va tuzilishini o'zi, tarixiy jarayonlar (urushlar, boshqaruv) orqali quradi.
Davlat — bu tartibni saqlash uchun o'ylab topilgan zo'ravonlik mashinasi. Biz buni anglaganimizdagina, tizimning "hayoliy" birligidan chiqib, o'z erkinligimizni (Multitude) qidira boshlaymiz.
Millat tushunchasi — bu go'yoki hamma narsani birlashtiruvchi "sehrli tayoqcha". Lekin aslida u insonlarning bir-biri bilan erkin (millatsiz, chegarasiz) bog'lanishiga to'sqinlik qiluvchi burjuacha mexanizm.
Subaltern xarakter. Mustamlakaga qarshi turish uchun o’zbek atamasi muhim edi. Lekin… Biz bir millatimiz, hamma bir xil bo'lishi kerak" degan g'oya tashqi bosimga qarshi tursa-da, ichkarida shaxsiy erkinlikni o'ldiradi.
Natsional suverenlikni yoki millat atamasini qanchalik vahshiy yo’lga olib kelinganligini Germaniya Natsizmida va Stalin Rassiyasida ko’rdik. Yani Milliy davlat o'zining cho'qqisiga chiqqanda (totalitarizm), u o'z xalqidan mutloq itoatkorlikni talab qiladi va "bizdan bo'lmaganlarni" yo'q qilishga kirishadi. Mualliflar bu jarayonni modernizmning (zamonaviylikning) fojiasi va sharmandasi deb atashadi.
Mustamlakachi o'zini "sivilizatsiyalashgan" deb hisoblashi uchun, u qarshisidagi insonni (mustamlakadagi shaxsni) o'zining mutloq teskarisi deb tasvirlashi kerak. Ya'ni, mustamlakachi o'zini "normal" deb ko'rsatish uchun "Boshqa"ni (Other) g'ayritabiiy qilib ko'rsatadi. Misol qora tanli-oq tanli. Qora soch, sariq( meni rijiy deb kulishardi ustimdan)
Yevropalik o'zining "yaxshi", "odobli" va "madaniyatli" ekanligini bilishi uchun unga doim o'sha "yomon", "vaxshiy" va "axloqsiz" deb tamg'alangan qul kerak.
Hardt va Negrining fikricha, bugungi kunda hokimiyat (dushman) o'z qiyofasini butunlay o'zgartirgan. Agar siz eski dushmanga (masalan, klassik milliy mustamlakachilikka) qarshi kurashaversangiz, ko'z oldingizda shakllanayotgan yangi global nazorat tizimini sezmay qolasiz.
Davlatni Mualliflar modernizm inqiroziga berilgan birinchi siyosiy yechim deb atashadi. Bu yechim inson erkinligini tartib va xavfsizlik evaziga "sotib yubordi".
Xalq (People): Bu — Gobbs va keyingi davlatlar tushunchasi. Xalq — bu bitta irodaga (suverenga) bo‘ysundirilgan, endi o‘zining alohida fikri bo‘lmagan yagona "massa".
Davlatda Tarixiylik: Davlat o'zining kelib chiqishi va tuzilishini o'zi, tarixiy jarayonlar (urushlar, boshqaruv) orqali quradi.
Davlat — bu tartibni saqlash uchun o'ylab topilgan zo'ravonlik mashinasi. Biz buni anglaganimizdagina, tizimning "hayoliy" birligidan chiqib, o'z erkinligimizni (Multitude) qidira boshlaymiz.
Millat tushunchasi — bu go'yoki hamma narsani birlashtiruvchi "sehrli tayoqcha". Lekin aslida u insonlarning bir-biri bilan erkin (millatsiz, chegarasiz) bog'lanishiga to'sqinlik qiluvchi burjuacha mexanizm.
Subaltern xarakter. Mustamlakaga qarshi turish uchun o’zbek atamasi muhim edi. Lekin… Biz bir millatimiz, hamma bir xil bo'lishi kerak" degan g'oya tashqi bosimga qarshi tursa-da, ichkarida shaxsiy erkinlikni o'ldiradi.
Natsional suverenlikni yoki millat atamasini qanchalik vahshiy yo’lga olib kelinganligini Germaniya Natsizmida va Stalin Rassiyasida ko’rdik. Yani Milliy davlat o'zining cho'qqisiga chiqqanda (totalitarizm), u o'z xalqidan mutloq itoatkorlikni talab qiladi va "bizdan bo'lmaganlarni" yo'q qilishga kirishadi. Mualliflar bu jarayonni modernizmning (zamonaviylikning) fojiasi va sharmandasi deb atashadi.
Mustamlakachi o'zini "sivilizatsiyalashgan" deb hisoblashi uchun, u qarshisidagi insonni (mustamlakadagi shaxsni) o'zining mutloq teskarisi deb tasvirlashi kerak. Ya'ni, mustamlakachi o'zini "normal" deb ko'rsatish uchun "Boshqa"ni (Other) g'ayritabiiy qilib ko'rsatadi. Misol qora tanli-oq tanli. Qora soch, sariq( meni rijiy deb kulishardi ustimdan)
Yevropalik o'zining "yaxshi", "odobli" va "madaniyatli" ekanligini bilishi uchun unga doim o'sha "yomon", "vaxshiy" va "axloqsiz" deb tamg'alangan qul kerak.
Hardt va Negrining fikricha, bugungi kunda hokimiyat (dushman) o'z qiyofasini butunlay o'zgartirgan. Agar siz eski dushmanga (masalan, klassik milliy mustamlakachilikka) qarshi kurashaversangiz, ko'z oldingizda shakllanayotgan yangi global nazorat tizimini sezmay qolasiz.
💊1
Current read💌
1. Michel Foucault. Society Must Be Defended
(Lectures at the Collège de France, 1975–1976)
2. Chakrabarty, Dipesh. “The Climate of History: Four Theses.” Critical Inquiry, Vol. 35, No. 2, 2009, pp.
197-222.
3. Eric Hayot. The Elements of Academic Style
4. The Routledge Companion to Literature and Trauma. 2020
5. Writing History, Writing Trauma By Lacan
6. Research Methods for English Studies
7. Human Acts by Hang Kang
8. We Do Not Part by Hang Kang
1. Michel Foucault. Society Must Be Defended
(Lectures at the Collège de France, 1975–1976)
2. Chakrabarty, Dipesh. “The Climate of History: Four Theses.” Critical Inquiry, Vol. 35, No. 2, 2009, pp.
197-222.
3. Eric Hayot. The Elements of Academic Style
4. The Routledge Companion to Literature and Trauma. 2020
5. Writing History, Writing Trauma By Lacan
6. Research Methods for English Studies
7. Human Acts by Hang Kang
8. We Do Not Part by Hang Kang
❤1
Yelkasiga kitob ortgan eshshaklar
Gajakdor so’zlarni bilish, so’zga usta bo’lish, ko’plab kitoblar o’qish sanatga oshno bo’lish, sher yozish insonni boshqalardan ko’ra ahloqiy ustunligini isbotlaydimi. Qisqa javobim: Yo’q!
Tarixda Poststrukturalizmning “buyuk” namoyondasi De Man Germaniya Natsizm hukumati uchun maqolalar yozib berganligi ommaga keyinchalik namoyon bo’ladi va qat qat sharmanda bo’ladi. Tasavvur qiling yaxshilik va moral axloq haqida bot bot maqolar yozib buyog’dan fashizmni qo’llab quvvatlash bir olim kishining ishimi?
Aesthetic appreciation yani yaxshi o’qirman bo’lish bilan ethical action yani yaxshi inson bo’lish bu boshqa boshqa tushunchalar. Juda ko’p insonlar devil’s advocate yani ataylab qarshi tomonni nohaq, ishonchi komil bo’lmasada himoya qiluvchi kishilar bo’ladi bular orasida ko’p kitob o’quvchilar ham bor. Bazi o’qirmanlar shunchaki texnik tilni yaxshi tushunadi, metaforalarni analiz qila oladi, yaxshigina nazariy ilmi bor, Kant deysizmi, Nitshe deysizmi hohlagan olimingiz haqida gapirib berishi mumkin lekin siz Xalokost( yaxudiylar qirg’ini) haqida yaxshi sher yozganingiz sizni qo’shningizga har kuni yordam beradigan inson ekanligingizni bildirmaydi. Qulay stolda o’tirib kimnidir dardi uchun kitobga ko’z yoshlaringizni oqizishingiz ham sizni axloqiy ustunligingizni, chuqur, aqlliligingizni ko’rsatmaydi.
Balki bazi kishilar kitobni o’zlarini intelektual narsistliklarini yana bir bor o’zlariga isbotlash uchun qilishlari mumkin. Yani “men buni o’qib yig’layapman men juda yaxshi va empat insonman” degan tuyg’u ichingizdan o’tsa va lekin kitob ichidagi travma survivorni holati bilan ishingiz bo’lmasa bu muammoni yig’labgina “yechib qo’ysangiz” va atrofingizdagi insonlarga munosabatingiz yomonligicha qolsa siz intelektual narsistsiz. Ro’parangizdagi inson yig’lab tursa, siz kulib tursangiz yoki “qo’y yig’lama” “aytmay qo’ya qol”, “kuchli bo’l” “hammani boshida bor” “seni travmangni yuz foiz tushunaman” desa bir kishi demak befarosatdir, kitob o’qish uyoqda tursin.
Yaxshi inson, moral, decent , ahloqiy ustun inson bo’lish uchun o’qish yetarli emas, o’qish boshlang’ich nuqta, lekin buniyam qilish qiyin hozir, o’qilsa ham “aqlli” inson bo’lish uchun o’qiladi va qarabsizki siz olim deb o’ylagan ro’parangizdagi kimsa, bir insonni olovda yoqsalar qarsak chalib turadi.
Kitob: The Routledge Companion to Literature and Trauma.2020
Gajakdor so’zlarni bilish, so’zga usta bo’lish, ko’plab kitoblar o’qish sanatga oshno bo’lish, sher yozish insonni boshqalardan ko’ra ahloqiy ustunligini isbotlaydimi. Qisqa javobim: Yo’q!
Tarixda Poststrukturalizmning “buyuk” namoyondasi De Man Germaniya Natsizm hukumati uchun maqolalar yozib berganligi ommaga keyinchalik namoyon bo’ladi va qat qat sharmanda bo’ladi. Tasavvur qiling yaxshilik va moral axloq haqida bot bot maqolar yozib buyog’dan fashizmni qo’llab quvvatlash bir olim kishining ishimi?
Aesthetic appreciation yani yaxshi o’qirman bo’lish bilan ethical action yani yaxshi inson bo’lish bu boshqa boshqa tushunchalar. Juda ko’p insonlar devil’s advocate yani ataylab qarshi tomonni nohaq, ishonchi komil bo’lmasada himoya qiluvchi kishilar bo’ladi bular orasida ko’p kitob o’quvchilar ham bor. Bazi o’qirmanlar shunchaki texnik tilni yaxshi tushunadi, metaforalarni analiz qila oladi, yaxshigina nazariy ilmi bor, Kant deysizmi, Nitshe deysizmi hohlagan olimingiz haqida gapirib berishi mumkin lekin siz Xalokost( yaxudiylar qirg’ini) haqida yaxshi sher yozganingiz sizni qo’shningizga har kuni yordam beradigan inson ekanligingizni bildirmaydi. Qulay stolda o’tirib kimnidir dardi uchun kitobga ko’z yoshlaringizni oqizishingiz ham sizni axloqiy ustunligingizni, chuqur, aqlliligingizni ko’rsatmaydi.
Balki bazi kishilar kitobni o’zlarini intelektual narsistliklarini yana bir bor o’zlariga isbotlash uchun qilishlari mumkin. Yani “men buni o’qib yig’layapman men juda yaxshi va empat insonman” degan tuyg’u ichingizdan o’tsa va lekin kitob ichidagi travma survivorni holati bilan ishingiz bo’lmasa bu muammoni yig’labgina “yechib qo’ysangiz” va atrofingizdagi insonlarga munosabatingiz yomonligicha qolsa siz intelektual narsistsiz. Ro’parangizdagi inson yig’lab tursa, siz kulib tursangiz yoki “qo’y yig’lama” “aytmay qo’ya qol”, “kuchli bo’l” “hammani boshida bor” “seni travmangni yuz foiz tushunaman” desa bir kishi demak befarosatdir, kitob o’qish uyoqda tursin.
Yaxshi inson, moral, decent , ahloqiy ustun inson bo’lish uchun o’qish yetarli emas, o’qish boshlang’ich nuqta, lekin buniyam qilish qiyin hozir, o’qilsa ham “aqlli” inson bo’lish uchun o’qiladi va qarabsizki siz olim deb o’ylagan ro’parangizdagi kimsa, bir insonni olovda yoqsalar qarsak chalib turadi.
Kitob: The Routledge Companion to Literature and Trauma.2020
1🔥3
Bog’ingni gullab yashnamayotganini sababi, har safar bir gul unganda, uni kesib birovlarga tutqazyapsan va bog’bonligingni shu bilan isbotlamoqchi bo’lyapsan.
🔥14
Professional yozish bo’yicha Eric Hayotdan Uneven U strukturasiga Jinoyat va Jazoni bir paragrafga solib ko’ramiz:
Jinoyat va jazo" bo‘yicha "Notekis U" namunasi:
(Level 4) Raskolnikovning jinoyati shunchaki moddiy ehtiyojdan tug‘ilgan harakat deb emas balki inson irodasining chegaralarini sinab ko‘rishga bo‘lgan metafizik urunish deb qarash to’g’riroq bo’ladi. (Level 3) Bu urinish muallif tomonidan "oddiy odamlar" va "o‘zgacha insonlar" o‘rtasidagi farq haqidagi Nitshening va boshqalarning sovuq nazariyasiga asoslanadi. (Level 2) Masalan, Rodion kampirni o‘ldirishdan oldin o‘zining "Napoleon" kabi buyuk shaxslarga o‘xshash-o‘xshamasligini tinimsiz tahlil qiladi. (Level 1) U o‘ziga: "Men bir qaltiraydigan jonzotmanmi yoki biron huquqqa egamanmi?" degan savolni qo’yadi. (Level 3) Bu savol jinoyatning asosi pulsizlik emas, balki ma'naviy kibr ekanligini tasdiqlaydi. (Level 4) Dalillar shuni ko‘rsatadiki, qotillik sodir etilganidan so‘ng boshlangan ruhiy azoblar nazariyaning amaliyotda mag‘lub bo‘lganini anglatadi. (Level 5) Oxir-oqibat, Dostoyevskiy bu orqali har qanday g‘oyaviy kibr insoniy tabiat , ahloqiylik(morality) va vijdon qonunlari oldida ojiz ekanligini isbotlagan
Jinoyat va jazo" bo‘yicha "Notekis U" namunasi:
(Level 4) Raskolnikovning jinoyati shunchaki moddiy ehtiyojdan tug‘ilgan harakat deb emas balki inson irodasining chegaralarini sinab ko‘rishga bo‘lgan metafizik urunish deb qarash to’g’riroq bo’ladi. (Level 3) Bu urinish muallif tomonidan "oddiy odamlar" va "o‘zgacha insonlar" o‘rtasidagi farq haqidagi Nitshening va boshqalarning sovuq nazariyasiga asoslanadi. (Level 2) Masalan, Rodion kampirni o‘ldirishdan oldin o‘zining "Napoleon" kabi buyuk shaxslarga o‘xshash-o‘xshamasligini tinimsiz tahlil qiladi. (Level 1) U o‘ziga: "Men bir qaltiraydigan jonzotmanmi yoki biron huquqqa egamanmi?" degan savolni qo’yadi. (Level 3) Bu savol jinoyatning asosi pulsizlik emas, balki ma'naviy kibr ekanligini tasdiqlaydi. (Level 4) Dalillar shuni ko‘rsatadiki, qotillik sodir etilganidan so‘ng boshlangan ruhiy azoblar nazariyaning amaliyotda mag‘lub bo‘lganini anglatadi. (Level 5) Oxir-oqibat, Dostoyevskiy bu orqali har qanday g‘oyaviy kibr insoniy tabiat , ahloqiylik(morality) va vijdon qonunlari oldida ojiz ekanligini isbotlagan
❤8
Freydni ushbusida “traumatic neuroses” atamasi bor bu atama hozirgi kunda PTSD(Post traumatic stress disorder) deb ataladi. Compulsion to repetition atamasini tushuntirgan boshida yani inson hamma o’tmishdagi, muammolarini qaytarishi. Yana oddiyroq qilib aytganda misol “ota onasi tashlab ketgan kishi o’zini shunday tutadiki uni hamma tashlab ketadi”, yoki bir ayol 3 marta turmush quradi uchala eri ham kasal bo’lib to’shakka mihlanadi.
Lekin hozir traumatic neurosis haqida gapirmoqchiman. Bostirilgan travma tush yoki flashback bilan qaytishi mumkin. Tushlar Tabiri asarida Freyd; “Har bir tush amalga oshmagan istakning qondirilishi” hattoki u nightmare (daxshatli tush) bo’lsada”.
Ko’p bor vafot etgan kishilarimni “qabrdan kovlab olishimni” tush ko’raman. Tushinishimcha menda bir katta istak bor, tugallanmagan suhbatlar istagi; qabrdan ular kuylagan qo’shiqlar esa meni ular bilan qanchalik manaviy bog’liqligimni va o’lim, aza travmasini nazorat qilishga urinayotgan ongni naqadar kuchli ekanligini ko’rsatadi
Lekin hozir traumatic neurosis haqida gapirmoqchiman. Bostirilgan travma tush yoki flashback bilan qaytishi mumkin. Tushlar Tabiri asarida Freyd; “Har bir tush amalga oshmagan istakning qondirilishi” hattoki u nightmare (daxshatli tush) bo’lsada”.
Ko’p bor vafot etgan kishilarimni “qabrdan kovlab olishimni” tush ko’raman. Tushinishimcha menda bir katta istak bor, tugallanmagan suhbatlar istagi; qabrdan ular kuylagan qo’shiqlar esa meni ular bilan qanchalik manaviy bog’liqligimni va o’lim, aza travmasini nazorat qilishga urinayotgan ongni naqadar kuchli ekanligini ko’rsatadi
❤32
Beowulf ilk adabiyotlardan biri, Inglizlarni “Alpomish”i hisoblanadi. 600-700 yillarda og’zaki ijodda kuylanib, 10 asrda qog’ozga tushurilgan. Qog’ozga ham emas pergament charmga. Bu paytda esa Samarqandda dunyodagi eng sifatli qog’ozlar ishlab chiqarila boshlagan edi. Asar og’zaki kuylanayotgan davrda Anglo-saxonlar Angliyada hali kichik-kichik qirolliklarga bo’linib, vikinglar bosqinidan qo’rqib, yog’och uylarda yashab yurgan bir paytda, O’rta Osiyoda ulkan o’zgarishlar ketayotgan edi.Qutayba ibn Muslim boshchiligidagi arab qo’shinlari Movarounnahrni (Samarqand, Buxoro, Xorazm) zabt etayotgan edi. Bu davr mintaqada eski Zardushtiylik va Buddiylik an’analari o’rniga Islom madaniyati kirib kelayotgan o’tish davri edi.
Beowulfni yozma shakli davrida esa O’zbekiston hududida “Birinchi Renessans” bo’lgan. Buxoro va Samarqandda Abu Rayhon Beruniy va Ibn Sino kabi daholar yashab ijod qilgan. Beowulf sahifalaridagi voqealar botqoqlikdagi maxluqlar, tumanli dengizlar va yog'ochdan yasalgan mead-hall (bazm zallari) sodir bo'layotgan yani yozilayotgan vaqtda, O'rta Osiyo hududi dunyodagi eng rivojlangan, boy va ilmiy salohiyatli joy bo'lgan. Ibn Sino “Tib Qonunlarini yozayotgan edi. Beruniy esa yerning aylanasini hisoblab chiqayotgan edi. Qisqa qilib aytganda Anglo-saxonlar (hozirgi Buyuk Britaniya) endigina o'z tilida birinchi dostonlarini yozishni boshlaganida, bizning bobolarimiz sayyoralarning harakatini hisoblab, zamonaviy tibbiyotga asos solishayotgan edi.
Hozirgi kunda Xitoy Buyuk ipak yo’lini temir yo’l variantini tuzib chiqmoqda va 2026 yil birinchi reysni Azarbayjongacha yetishini reja qilgan. Dengizdan ko’ra quruqlikdagi bu “Iron Silk Road” 14 kunda yetib borishini hisobga olsak dengizdagi vaqtdan(30-40kun) ancha tez va bu O’rta Osiyo yana Savdo yo’liga tushishiga umid bermoqda.
O’zbekistonni yuqorilashayotgan aholisi, qazilma boyliklari(agar elitani qo’lida qolib ketmasa albatta), boshqa kapitalistik davlatlardagi tug’ulish soniga qaraganda tug’ilishni barqarorligi O’zbekistonni 2050-2060 larini meni ko’zimga juda muvaffaqiyatli ko’rsatyapti. Agar dunyo tinch turib tursa yoki geomintaqaviy yana kimnidir mustamlakasiga aylanib qolmasak, bachalarni rivojlangan kelajak kutyapti.
Beowulf haqida alohida yoziladigan asar. Deyarli barcha zamonaviy "fantaziya" janridagi asarlar (masalan, Tolkein Uzuklar hukmdori, Taxtlar o'yini) o'z ildizini Beowulfdan olgan
Nimaga O’zbekiston tarixiga ulavorganimni Hozir unconscious miyamdan so’rab ko’rsam,O’zbekistonlikman degani uyalasan shunga qachon faxr bilan Xuddi “men Londonda yashayman” degan dugonangdaqa o’ziga ishonch bilan aytarkinsan deb o’ylab eski sug’d tili keldi hayolingga. Eski sugd tili huddi ingliz tilidek savdogarlar uchun majburiy til bo’lgan. Sen ham ingliz tili emas o’zbek tili global til bo’lganda, uzbda tug’ulganing kamchilik emas “privilege” bo’lardi” kabi hayollar unconsciously and unapologetically miyyangdan o’tdi.
Beowulfni yozma shakli davrida esa O’zbekiston hududida “Birinchi Renessans” bo’lgan. Buxoro va Samarqandda Abu Rayhon Beruniy va Ibn Sino kabi daholar yashab ijod qilgan. Beowulf sahifalaridagi voqealar botqoqlikdagi maxluqlar, tumanli dengizlar va yog'ochdan yasalgan mead-hall (bazm zallari) sodir bo'layotgan yani yozilayotgan vaqtda, O'rta Osiyo hududi dunyodagi eng rivojlangan, boy va ilmiy salohiyatli joy bo'lgan. Ibn Sino “Tib Qonunlarini yozayotgan edi. Beruniy esa yerning aylanasini hisoblab chiqayotgan edi. Qisqa qilib aytganda Anglo-saxonlar (hozirgi Buyuk Britaniya) endigina o'z tilida birinchi dostonlarini yozishni boshlaganida, bizning bobolarimiz sayyoralarning harakatini hisoblab, zamonaviy tibbiyotga asos solishayotgan edi.
Hozirgi kunda Xitoy Buyuk ipak yo’lini temir yo’l variantini tuzib chiqmoqda va 2026 yil birinchi reysni Azarbayjongacha yetishini reja qilgan. Dengizdan ko’ra quruqlikdagi bu “Iron Silk Road” 14 kunda yetib borishini hisobga olsak dengizdagi vaqtdan(30-40kun) ancha tez va bu O’rta Osiyo yana Savdo yo’liga tushishiga umid bermoqda.
O’zbekistonni yuqorilashayotgan aholisi, qazilma boyliklari(agar elitani qo’lida qolib ketmasa albatta), boshqa kapitalistik davlatlardagi tug’ulish soniga qaraganda tug’ilishni barqarorligi O’zbekistonni 2050-2060 larini meni ko’zimga juda muvaffaqiyatli ko’rsatyapti. Agar dunyo tinch turib tursa yoki geomintaqaviy yana kimnidir mustamlakasiga aylanib qolmasak, bachalarni rivojlangan kelajak kutyapti.
Beowulf haqida alohida yoziladigan asar. Deyarli barcha zamonaviy "fantaziya" janridagi asarlar (masalan, Tolkein Uzuklar hukmdori, Taxtlar o'yini) o'z ildizini Beowulfdan olgan
Nimaga O’zbekiston tarixiga ulavorganimni Hozir unconscious miyamdan so’rab ko’rsam,O’zbekistonlikman degani uyalasan shunga qachon faxr bilan Xuddi “men Londonda yashayman” degan dugonangdaqa o’ziga ishonch bilan aytarkinsan deb o’ylab eski sug’d tili keldi hayolingga. Eski sugd tili huddi ingliz tilidek savdogarlar uchun majburiy til bo’lgan. Sen ham ingliz tili emas o’zbek tili global til bo’lganda, uzbda tug’ulganing kamchilik emas “privilege” bo’lardi” kabi hayollar unconsciously and unapologetically miyyangdan o’tdi.
❤31