بیماری هلندی حالتی است که وقتی یک کشور ناگهان ثروت زیادی از راه صادرات منابع طبیعی (مثل نفت یا گاز) به‌دست می‌آورد، بخش صنعت و کشاورزی‌اش به تدریج نابود می‌شود. در این وضعیت، پول ملی کشور به‌شدت گران می‌شود و تولیدات داخلی در برابر کالاهای خارجیِ ارزان، قدرت رقابت خود را از دست می‌دهند. در نتیجه، اقتصادِ کشور به جای تکیه بر تولید و دانش، فقط به درآمدِ همان یک منبع طبیعی وابسته و تنبل می‌شود.

این پدیده اولین بار در دهه ۱۹۶۰ میلادی، پس از کشف منابع عظیم گاز طبیعی در دریای شمال، در کشور هلند رخ داد. اقتصاددانانِ نشریه معروف «اکونومیست» در سال ۱۹۷۷ برای اولین بار از اصطلاح «بیماری هلندی» استفاده کردند تا توصیف کنند چطور این ثروت گازی باعثِ سقوطِ بخش صنعتیِ هلند شده است.
طبق مقاله‌ی تاریخیِ "The Dutch Disease" (نوامبر ۱۹۷۷).

شروع ماجرا با یک «شوکِ مثبت» مثل کشف نفت یا افزایش قیمت آن است که دلار زیادی وارد کشور می‌کند. این ثروت با بالابردنِ ارزش پول ملی، تولیدِ داخلی را غیربه‌صرفه کرده و باعث می‌شود نیروی کار به سمت خدمات و واردات برود. در نهایت، با تمام شدن یا کاهش قیمت آن منبع، کشور می‌ماند و یک اقتصادِ بیمار، صنایعِ نابود شده و وابستگی شدید به واردات که دیگر توانِ تأمین هزینه‌هایش را ندارد.

مهم‌ترین عامل، اتکایِ بیش از حد دولت به درآمدهای ارزیِ حاصل از فروش مواد خام و تزریقِ بی‌رویه آن به بودجه کشور است. وقتی دولت با پول نفتِ زیاد، هزینه‌های جاری را بالا می‌برد و تقاضا را برای کالاهای خارجی افزایش می‌دهد، تورمِ داخلی بالا رفته و رقابت برای تولیدکننده داخلی غیرممکن می‌شود. نبودِ «صندوق ذخیره» یا مدیریتِ غلطِ درآمدهای ارزی، کشور را در سراشیبیِ این بیماری قرار می‌دهد.
مطابق مدل اقتصادیِ "Corden and Neary" (۱۹۸۲) که اصلی‌ترین تئوری برای توضیح این سازوکار است.

علاوه بر خودِ هلند، می‌توان به کشورهای نفت‌خیزِ خاورمیانه مثل ایران ، ونزوئلا، و نیجریه اشاره کرد که به‌شدت از این پدیده آسیب دیده‌اند. کشورهایی مثل روسیه و نروژ نیز در دوره‌هایی با این خطر مواجه بودند، اما نروژ با ایجادِ یک «صندوق ثروت ملی» هوشمندانه، توانست جلوی ورود مستقیمِ این پول به اقتصادش را بگیرد و از این بیماری در امان بماند. به استناد گزارش‌های تحلیلی صندوق بین‌المللی پول درباره کشورهای دارای منابع طبیعی .

معمولاً دولت‌ها نقش اصلی دارند، اگر درآمد زیادِ نفت، گاز یا منابع طبیعی را درست مدیریت نکنند، اقتصاد به‌هم می‌ریزد.وقتی پول زیاد وارد کشور می‌شود و بیشتر صرف واردات و هزینه‌های روزمره شود، تولید داخلی ضعیف می‌شود.

دولت باید درآمد منابع را ذخیره و کنترل کند، نه اینکه همه را یک‌باره خرج کند؛ مثل ایجاد صندوق ثروت ملی. تولیدکنندگان و کارآفرینان هم باید روی بهره‌وری، کیفیت و نوآوری تمرکز کنند تا بتوانند رقابت کنند.

کم که کشور فقط به نفت و منابع خام وابسته نباشد و بخش‌های دیگر اقتصادش هم قوی شوند.
درآمد منابع باید مدیریت شود و به سمت سرمایه‌گذاری بلندمدت و متنوع‌سازی اقتصاد برود؛ کار ساده‌ای نیست، ولی شدنی است.
کیس:نروژ که با صندوق ثروت ملی و کنترل خرج‌کرد درآمد نفت اثر این مشکل را خیلی کم کرد.

دوست دارین بیشتر چه بخش هایی از پرونده شخصیتی رو مطالعه کنید؟
چه سوال هایی دارید؟

تیم اندیشکده عمیق ، علمی و قابل فهم و متفاوت تر روی این کیس کار کرده

ژئوپلتیک یعنی مطالعه‌ی اینکه چگونه «جغرافیا» بر «سیاستِ قدرت» تأثیر می‌گذارد.در این دیدگاه، جغرافیا نه یک نقشه ساکن، بلکه «میدان نبرد» است. رهبران می‌آیند و می‌روند، دولت‌ها عوض می‌شوند، اما کوه‌ها، رودخانه‌ها و تنگه‌ها ثابت می‌مانند. جغرافیا همان قوانینی است که پیش از شروع بازی، روی صفحه شطرنج نوشته شده است.

-نقاط استراتژیک: تنگه‌ها و گذرگاه‌های باریکی که اگر کنترل شوند، می‌توان «شریان حیاتی» دشمن را قطع کرد (مثل تنگه هرمز یا کانال سوئز).
-موانع طبیعی: کوه‌ها، بیابان‌ها و دریاها که مانند دیوارهای دفاعی عمل می‌کنند و امنیتِ عمقِ استراتژیک را تأمین می‌کنند.
-دسترسی به آب‌های آزاد:‌ هر کشوری که به اقیانوس راه داشته باشد، می‌تواند تجارت جهانی را کنترل کند و قدرت نظامی‌اش را به دوردست‌ها صادر کند.
-منابع طبیعی: نفت، گاز، معادن کمیاب و آب شیرین؛ این‌ها سوختِ ماشین قدرت هستند و محلِ توزیع آن‌ها، مرزهای نفوذ را مشخص می‌کند.

در نگاه ژئوپلتیک، یک دولتِ قدرتمند دو هدف اصلی دارد:
۱.ایجاد مناطق حائل :فاصله‌انداختن بین مرکزِ قدرت و تهدیداتِ احتمالیِ همسایگان.
۲.دسترسی به منابع و بازار: اگر خودت نداری، باید یا آن را بخری، یا کنترلِ مسیرِ رسیدن به آن را در دست بگیری.

ژئوپلتیک به ما یاد می‌دهد که «جغرافیا سرنوشت نیست، اما محدودیت است.»
یک استراتژیستِ موفق کسی نیست که سعی کند بر خلاف جغرافیا شنا کند، بلکه کسی است که:
- محدودیت‌های جغرافیایی‌اش را می‌شناسد.
- از امتیازاتِ محیطی‌اش حداکثر استفاده را می‌کند.
- و برای خنثی کردنِ تهدیداتِ جغرافیاییِ همسایگان، اتحادهای هوشمندانه می‌سازد.