روانشناسی تاریک در واقع مطالعه اون بخش هایی از ذهن انسانه که بیشتر به سمت فریب، دستکاری، استثمار و کنترل گرایش داره. دیگه خبری از همدلی و رشد شخصی نیست اینجا میریم سراغ اینکه چرا بعضی ها انقدر راحت میتونن بقیه رو ابزار کنن، چرا وجدان بعضی ها تقریبا خاموشه و چرا بعضی ها جهان رو فقط صحنه قدرت و بازی میبینن.
تو این حوزه، معروف ترین و پراستفاده ترین مدل، همون سهگانه ست که سال ۲۰۰۲ دو تا پژوهشگر به اسم های پاولوس و ویلیامز معرفی کردن:
خودشیفتگی (Narcissism)، ماکیاولیسم (Machiavellianism) و سایکوپاتی (Psychopathy).
هر سه و بخوام در یک جمله خلاصه کنم:
خودشیفتگی : آدمی که خودش رو خاص و برتر میبینه و مدام نیاز به تحسین و توجه داره، ولی همدلی واقعی اون پایینه.
ماکیاولیسم: آدم حسابگر و استراتژیکی که با فریب و برنامهر یزی بلندمدت، بقیه رو ابزار رسیدن به قدرت و نفع خودش میکنه.
سایکوپاتی: آدمی که ترس و احساس گناه کمی داره، همدلی عاطفی اون تقریبا خاموشه و راحت میتونه بدون عذاب وجدان آسیب بزنه.
تو این حوزه، معروف ترین و پراستفاده ترین مدل، همون سهگانه ست که سال ۲۰۰۲ دو تا پژوهشگر به اسم های پاولوس و ویلیامز معرفی کردن:
خودشیفتگی (Narcissism)، ماکیاولیسم (Machiavellianism) و سایکوپاتی (Psychopathy).
هر سه و بخوام در یک جمله خلاصه کنم:
خودشیفتگی : آدمی که خودش رو خاص و برتر میبینه و مدام نیاز به تحسین و توجه داره، ولی همدلی واقعی اون پایینه.
ماکیاولیسم: آدم حسابگر و استراتژیکی که با فریب و برنامهر یزی بلندمدت، بقیه رو ابزار رسیدن به قدرت و نفع خودش میکنه.
سایکوپاتی: آدمی که ترس و احساس گناه کمی داره، همدلی عاطفی اون تقریبا خاموشه و راحت میتونه بدون عذاب وجدان آسیب بزنه.
👍2
تفاوت سایکوپاتی و نپاتیسم چیه حالا؟
سایکوپاتی یه ویژگی شخصیتی یا اختلال و روانشناسیه
یعنی یه الگوی پایدار تو شخصیت آدم که شامل کمبود همدلی عاطفی، کمبود احساس گناه و پشیمانی، تکانشگری، سطحی بودن احساسات و تمایل به سوءاستفاده از بقیه میشه. تو سهگانه تاریکی هم یکی از سه رکن اصلیه.
نپاتیسم اصلا ویژگی شخصیتی نیست خب
و در اصل یعنی پارتیب ازی و طرفداری از فامیل و آشنایان وقتی کسی به خاطر نسبت فامیلی نه شایستگی به کسی شغل موقعیت یا امتیاز میده بهش میگن نپاتیسم یه رفتار اجتماعیه نه یه صفت شخصیتی
سایکوپاتی یه ویژگی شخصیتی یا اختلال و روانشناسیه
یعنی یه الگوی پایدار تو شخصیت آدم که شامل کمبود همدلی عاطفی، کمبود احساس گناه و پشیمانی، تکانشگری، سطحی بودن احساسات و تمایل به سوءاستفاده از بقیه میشه. تو سهگانه تاریکی هم یکی از سه رکن اصلیه.
نپاتیسم اصلا ویژگی شخصیتی نیست خب
و در اصل یعنی پارتیب ازی و طرفداری از فامیل و آشنایان وقتی کسی به خاطر نسبت فامیلی نه شایستگی به کسی شغل موقعیت یا امتیاز میده بهش میگن نپاتیسم یه رفتار اجتماعیه نه یه صفت شخصیتی
خودشیفتگی (Narcissism)
حس بزرگمنشی و خاص بودن
نیاز شدید به تحسین و توجه
احساس استحقاق (حق به جانب بودن)
همدلی پایین (بهخصوص وقتی به نفعش نباشه)
نسخه رایج تو سهگانه تاریکی بیشتر از نوع Grandios هست (نه آسیبپذیر و شکننده)
حس بزرگمنشی و خاص بودن
نیاز شدید به تحسین و توجه
احساس استحقاق (حق به جانب بودن)
همدلی پایین (بهخصوص وقتی به نفعش نباشه)
نسخه رایج تو سهگانه تاریکی بیشتر از نوع Grandios هست (نه آسیبپذیر و شکننده)
ماکیاولیسم (Machiavellianism)
بدبینی نسبت به طبیعت انسان («همه دنبال نفع خودشونن»)
تمایل به فریب، دستکاری و استراتژیهای بلندمدت
تمرکز روی قدرت و کنترل
صبورتر و حسابگرتر از دو تای دیگه
احساسات بقیه رو خوب میفهمه، ولی ازش برای کنترل استفاده میکنه
بدبینی نسبت به طبیعت انسان («همه دنبال نفع خودشونن»)
تمایل به فریب، دستکاری و استراتژیهای بلندمدت
تمرکز روی قدرت و کنترل
صبورتر و حسابگرتر از دو تای دیگه
احساسات بقیه رو خوب میفهمه، ولی ازش برای کنترل استفاده میکنه
سایکوپاتی (Psychopathy)
کمبود احساس گناه و پشیمانی
همدلی عاطفی بسیار پایین
تکانشگری و بیپروایی
سطحی بودن احساسات
نسخه غیربالینیش تو سهگانه تاریکی بررسی میشه (نه لزوماً مجرم یا قاتل)
کمبود احساس گناه و پشیمانی
همدلی عاطفی بسیار پایین
تکانشگری و بیپروایی
سطحی بودن احساسات
نسخه غیربالینیش تو سهگانه تاریکی بررسی میشه (نه لزوماً مجرم یا قاتل)
وجه مشترک این سه؟
همه سه ویژگی تو یه هسته مشترک شریکان که بهش میگن Antagonism یا خصومت/ناسازگاری:
همدلی عاطفی پایین
تمرکز روی منافع خود
تمایل به استفاده از دیگران به عنوان ابزار
ولی مکانیزم و انگیزهشون فرق داره:
خودشیفته → دنبال تحسین و تأیید
ماکیاولیست → دنبال قدرت و کنترل استراتژیک
سایکوپات → دنبال تحریک، لذت و رهایی از محدودیته
همه سه ویژگی تو یه هسته مشترک شریکان که بهش میگن Antagonism یا خصومت/ناسازگاری:
همدلی عاطفی پایین
تمرکز روی منافع خود
تمایل به استفاده از دیگران به عنوان ابزار
ولی مکانیزم و انگیزهشون فرق داره:
خودشیفته → دنبال تحسین و تأیید
ماکیاولیست → دنبال قدرت و کنترل استراتژیک
سایکوپات → دنبال تحریک، لذت و رهایی از محدودیته
تاریخچه کوتاه
سال ۲۰۰۲ دو پژوهشگر به اسم دلروی پاولوس و کوین ویلیامز این مدل رو معرفی کردن. قبل از اون این سه ویژگی جدا جدا بررسی میشدن، ولی اونا نشون دادن که همبستگی متوسط تا بالایی با هم دارن و میشه به عنوان یه خوشه واحد مطالعه کرد.
سال ۲۰۰۲ دو پژوهشگر به اسم دلروی پاولوس و کوین ویلیامز این مدل رو معرفی کردن. قبل از اون این سه ویژگی جدا جدا بررسی میشدن، ولی اونا نشون دادن که همبستگی متوسط تا بالایی با هم دارن و میشه به عنوان یه خوشه واحد مطالعه کرد.
چطور اندازهگیری میشه؟
رایجترین مقیاسها:
Short Dark Triad (SD3)
Dirty Dozen (نسخه خیلی کوتاه ۱۲ سؤالی)
این مقیاسها نسخه بالینی نیستن و بیشتر برای جمعیت عادی طراحی شدن
رایجترین مقیاسها:
Short Dark Triad (SD3)
Dirty Dozen (نسخه خیلی کوتاه ۱۲ سؤالی)
این مقیاسها نسخه بالینی نیستن و بیشتر برای جمعیت عادی طراحی شدن
پیامدها و همبستگیها
تحقیقات نشون دادن که نمره بالای سهگانه تاریکی معمولاً با اینا رابطه داره:
مثبت (کوتاهمدت):
موفقیت تو مصاحبههای شغلی و شبکهسازی
جذابیت اولیه تو روابط
بعضی موقعیتهای رهبری و رقابت شدید
منفی (بلندمدت):
روابط ناپایدار و آسیبزا
تعارض بیشتر تو محیط کار
اعتماد پایینتر از طرف دیگران
احتمال بالاتر رفتارهای غیراخلاقی و گاهی مجرمانه
تحقیقات نشون دادن که نمره بالای سهگانه تاریکی معمولاً با اینا رابطه داره:
مثبت (کوتاهمدت):
موفقیت تو مصاحبههای شغلی و شبکهسازی
جذابیت اولیه تو روابط
بعضی موقعیتهای رهبری و رقابت شدید
منفی (بلندمدت):
روابط ناپایدار و آسیبزا
تعارض بیشتر تو محیط کار
اعتماد پایینتر از طرف دیگران
احتمال بالاتر رفتارهای غیراخلاقی و گاهی مجرمانه
ریشهها
بخش قابل توجهی ژنتیکیه (بهخصوص سایکوپاتی و خودشیفتگی)
محیط هم نقش داره: سبک دلبستگی ناایمن، طردشدگی در کودکی، محیطهای رقابتی و کمبود منابع
از نظر فرگشتی، بعضی محققان معتقدن این ویژگیها تو محیطهای ناپایدار میتونن استراتژیهای موفقی باشن (استراتژی زندگی سریع)
بخش قابل توجهی ژنتیکیه (بهخصوص سایکوپاتی و خودشیفتگی)
محیط هم نقش داره: سبک دلبستگی ناایمن، طردشدگی در کودکی، محیطهای رقابتی و کمبود منابع
از نظر فرگشتی، بعضی محققان معتقدن این ویژگیها تو محیطهای ناپایدار میتونن استراتژیهای موفقی باشن (استراتژی زندگی سریع)
نسخه گسترشیافته: Dark Tetrad
بعضی پژوهشگرها بعداً سادیزم (لذت بردن از رنج دیگران) رو هم اضافه کردن و بهش گفتن چهارگانه تاریکی. ولی هنوز سهگانه اصلی پراستفادهترین مدله
بعضی پژوهشگرها بعداً سادیزم (لذت بردن از رنج دیگران) رو هم اضافه کردن و بهش گفتن چهارگانه تاریکی. ولی هنوز سهگانه اصلی پراستفادهترین مدله