از مُلکِ وجودم؛ اثری عشقِ تو نگذاشت
چون کشورِ سلطانِ ستمکار خرابم



حزین‌لاهیجی

فردوسی وطن‌پرست بوده و به تمام سرزمین نیاکان خود یعنی ایران بسیار عشق داشته و شور مخصوصی آشکار می‌سازد چنانکه این خیال بر احساسات مذهبی او فائق آمده، همه جا وطن‌پرستیش بر مذهب فزونی می‌جوید و هر جا که در شاهنامه به شکست ایران بر می‌خورد ناله‌های جانسوز برآورده مانند آنکه عزیزترین کسانش از دست رفته زاری می‌کند و می‌نالد.

همه جای جنگی سواران بُدی
نشستنگه شهریاران بُدی
کنون جای سختی و جای بلاست
نشستنگه تیز چنگ اژدهاست

سخن و سخنوران بدیع الزمان فروزانفر

چون ازین غصه ننالیم و چرا نخروشیم.


حافظ

جاویدنام حسین پوشنه عزیز.

زنده‌یاد اخوان‌ثالث گفته‌بود: ما بر سلطه‌ییم نه با سلطه.
مقایسه کنید با هنرمندان فخرفروش کنونی.
محمدرضا شریفی‌نیا
یزدانی‌خرم و.......

تا چند کنی خدمت دونان و خسان؟
جان بر سر هر طعمه منه چون مگسان
 نانی بدو روز خور؛ مکش منت کس
خون دل خود خوری؛ نه از نان کسان

شاهنامه‌خوانی
کوروش اسدپور

و گفت: بزرگترین دعوی‌ها آن است که کسی دعوی کند در خدای و اشارت کند به خدای یا سخن گوید از خدای یا قدم در انبساط نهد این همه که گفتیم از صفات دروغ‌زنان است.


تذکره‌الاولیا
عطارنیشابوری
تصحیح استاد شفیعی‌کدکنی

رعیت را نشاید به بیداد کُشت
که مر سلطنت را پناهند و پشت

سعدی

مردم پناه و پشت هر حکومتی هستند و اصلا بدون مردم حکومت معنایی ندارد. اگر حاکم عادل بود مردم در اطراف او جمع می‌شوند و او را بهترین پشتیبان هستند و اگر ظالم بود و به دور از عدل مردم پریشان می‌شوند و رخت هجرت برمی‌گزینند.

بهرام بیضایی یه جمله‌ای داره و میگه من توی غربت یه ایران کوچیک برای خودم درست کرده‌ام و در غربت به آن پناه می‌برم.
همین جمله مفهوم ملت بودن را به معنای درست می‌رساند. شاید کمتر گوشه‌ای از جهان مثل ما ملت واحد داشته باشد، ملتی که درد و رنج و شادی هم را به تمامی درک می‌کنند و شریک شادی و غم هم هستند.
این ملت واحد، رنج مشترک دارند، شادی مشترک دارند که باز در غربت و شاید هزاران مایل از هم دور باز آن را درک و حس می‌کنند.
مهم‌ترین بنای این ملت زبان فارسی و ستون اصلی آن شاهنامه‌ست.

جاویدنام حسین پوشنه عزیز.
همین‌قدر زیبا
سربه‌زیر
مؤدب
تلاشگر و نان‌آور.

آن نخل که پروردمش از خون دل اکنون
بارش همه خونی است که از چشم تر آید

مجمرزواره‌ای

ساقیا می بده و غم مخور از دشمن و دوست
که به کامِ دلِ ما آن بشد و این آمد

حافظ


امیدواری و پایداری.
پناه هم باشیم..

چنانکه از شاهنامه بر‌می‌آید فردوسی طبع لطیف و خوی پاکیزه داشت. سخنش از طعن و دروغ و بدگویی و چاپلوسی خالی بود و تا می‌توانست الفاظ پست و زشت و تعبیرات ناروا و دور از اخلاق به کار نمی‌برد. در وطن‌دوستی چنانکه از جای جای شاهنامه بخوبی بر‌می‌آید سری پرشور داشت. به قهرمانان و دلاوران کهن عشق می‌ورزید و از آن‌ها که به ایران گزند رسانیده‌بودند نفرت داشت.


با کاروان حُلّه
عبدالحسین زرین‌کوب
ص ۳۹

از قضا شاهنامه نیز خود دستاورد شکست و ناکامی است؛ شکستی چندصد ساله از عرب‌ها و افول سامانیان و چرخشی ناکام در تاریخ ایران. وقتی ناتوانی در عرصه‌ی تاریخ واقعی رخ می‌نماید نیاز به روایت و تاریخ‌پردازی آشکارتر می‌شود. ابومنصور عبدالرزاق و شاهنامه‌سرایان و فردوسی از واقعیت نادلپذیر زمان به خاطره‌ی دلپذیر گذشته روی می‌آورند؛ نه برای گریز ناممکن از زمانه‌ای که در آن‌اند بلکه برای آنکه نهیب حادثه بنیادشان از جا نبرد. شاهنامه جویای پایگاهی است در گذشته برای ایستادن در زمان حال و پیدایش آن از نیاز ایرانیان برای زنده بودن و خود ماندن سرچشمه می‌گیرد. این کتاب پیروزی کلام است بر «عمل» اگر در ورزیدن و پروردن تاریخ که کار آدمی است - نامرادیم در سخن که شاهکار آدمی است - کامرواییم.



ارمغان مور
شاهرخ مسکوب
ص۱۲۳