شعر فارسی (از رودکی تا نیما) ویر
12.9K subscribers
299 photos
426 videos
7 files
78 links
Download Telegram
منم که شُهره‌ی شهرم به عشق ورزیدن
منم که دیده نیالوده‌ام به بد دیدن


حافظ و ملامتیگری: آنچه در این غزل مهم است این است که در بردارنده‌ی اصول اندیشه‌های ملامتی حافظ است برای شرح و بررسی دقیق‌تر این غزل لازم است اندکی در پیشینه‌ی اندیشه ملامتی بحث و فحص کنیم. یکی از نخستین منابعی که به تفصیل درباره‌ی اندیشه ملامت و فرقه یا مشرب ملامتی بحث می‌کند، هجویری است. وی ملامت را در پاکیزه و پالوده ساختن محبت مؤثر می‌داند و ریشه اندیشه ملامتیه را به آیه‌ای از قرآن مجید می‌رساند که در حق مؤمنان حقیقی دوستداران خداست ... و لا يخافون لومة لائم ( مائده۵۴) [ ایشان از ملامت هیچ ملامتگری - در راه عشق و ایمان خود باکی ندارند] و می‌گوید که (اهل حق همواره آماج ملامت خلق بوده‌اند کشف المحجوب ، ص ۶۸) و به سیره رسول اکرم (ص) استناد می‌کند که تا وحی بر او نازل نشده بود نزد همه نیکنام بود و چون «خلعت دوستی در سر وی افکندند خلق زبان ملامت بدو دراز کردند. گفتند کاهنست و گروهی گفتند شاعرست و گروهی گفتند کافرست و گروهی گفتند مجنونست و مانند این. پیشین، ص ۶۹) سپس خود‌پسندی را بزرگترین آفت در راه سلوک می‌شمارد و می‌گوید: «آنکه پسندیده حق بود خلق وی را نپسندند و آنکه گزیده تن خود بود حق و را نگزیند» (ص۷۰). وی ابوصالح حمدون قصار (متوفای ۲۷۱ ق) را مؤسس ملامتیه می‌شمارد و سخن معروف او را نقل می‌کند که گفت: الملامة ترك السلامة ( پیشین ، ص ۷۴) اما گویا پیش از حمدون قصار یکی از مشایخ او به نام سالم باروسی به نشر تعلیمات ملامتی پرداخته ابوحفص حداد نیشابوری نیز همزمان و همانند حمدون این اندیشه را در نیشابور ترویج می‌کرده است. ( جستجو در تصوف ایران ، ص ۳۳۷، ۳۴۲).

باری ملامتیه فرقه و سلسله خاصی در میان سایر فرقه‌های صوفیانه نبوده‌اند. شاید بتوان گفت اصول اندیشه ملامتی میان اغلب فرقه‌های صوفیه مشترک است. همه صوفیان نظراً از ریا و خودپسندی و مغرور شدن به زهد و تزکیه نفس گریزان بوده و از رعونت نفس و جاه و جلال دنیوی رویگردان بوده اند اما در عمل از همان صدر اول صوفیان بی‌صفا نیز وجود داشته‌اند. هجویری در بحث از ملامت و ملامتیه از ملامتی‌نمایان که از این پادزهر ریا خود زهر تازه‌ای ساخته‌اند انتقاد می‌کند و می‌گوید مقصود ایشان از رد خلق قبول ایشان است (كشف المحجوب، ص۷۳) و بصیرت شگرفی از احوال آنان دارد: «اما به نزديك من طلب ملامت عین ریا بود و ریا عین نفاق از آنچه مرائی راهی رود که خلق و را قبول کند و ملامتی بتكلف راهی رود که خلق و را رد کند و هر دو گروه اندر خلق مانده‌اند و از ایشان برون گذرندارند» (ص ۷۵).

حافظ‌نامه
#بهاءالدین_خرمشاهی
جلددوم
ص۱۰۹۰

@vir486
👍6❤2👏2💯1
خوش آن ساعت‌ که چون تمثال از آیینهٔ فردی
تو آری سر برون از جیب ناز و من ‌کنم ‌گردی

ز رنگ ناتوانی عذر خواهد سیر این باغم
به دستنبویی خجلت ندارم جز گل زردی

اگر گردی ‌کند خاک ته پا پشت پا بوسد
بر احباب ازین بیشم نمی‌باشد ره آوردی

عقوبت از کمین معصیت غافل نمی‌باشد
شب من تیره‌تر شد آخر از تشویش شبگردی

جهان یکسر قمار آرزوی پوچ می‌بازد
بجز دست پشیمانی ‌که دارد برد و آوردی

مروت سخت دور است از مزاج بیحس ظالم
ز زخم کس نمی‌گردد دچار نیشتر دردی

به این سامان که‌ گردون نشئهٔ وارستگی دارد
بلند افتا‌ده باشد دامن برچیدهٔ مردی

اسیر فقرم اما راحت بی‌درد سر دارم
به ملک تیره‌ روزی نیست چون من سایه پرورد‌ی

به ذوق‌ کوثر و الوان نعمت خون مخور بیدل
بهشت آن بس ‌که یابی نان‌ گرم و آبک سردی

بیدل دهلوی

@vir486
❤4👍3🔥1👏1
شبي رسيد كه در آرزوي صبح اميد
هزار عمر دگر بايد انتظار كشيد

در آسمان سحر ايستاده بود گمان
سياه كرد مرا آسمان بي‌خورشيد

هزار سال ز من دور شد ستاره‌ي صبح
ببين كزين شب طلمت جهان چه خواهد ديد

دريغ جان فرورفتگان اين دريا
كه رفت در سر سوداي صيد مرواريد

نبود در صدفي آن گوهر كه مي‌جستيم
صفاي اشك تو باد اي خراب گنج اميد

ندانم آن كه دل و دين ما به سودا داد
بهاي آن چه گرفت و به جاي آن چه خريد

سياه دستي آن ساقي منافق بين
كه زهر ريخت به جام كسان به جاي نبيد

سزاست گر برود رود خون ز سينه‌ي دوست
كه برق دشنه‌ي دشمن نديد و دست پليد

چه نقش باختي اي روزگار رنگ‌آميز
كه اين سپيد سيه گشت و آن سياه سپید


كجاست آن كه دگر ره صلاي عشق زند
كه جان ماست گروگان آن نوا و نويد

بيا كه طبع جهان ناگزير اين عشق است
به جادويي نتوان كشت آتش جاويد

روان سایه كه آيينه‌دار خورشيد است
ببين كه از شب عمرش سپيده‌اي ندميد

#ابتهاج
@vir486
👍10❤3🔥2
حکایت
اندر احوال قاضیان


همه کس را دندان به تُرشی کُند گردد مگر قاضیان را که به شیرینی.

قاضی که به رشوت بخورد پنج خیار
ثابت کند از بهرِ تو ده خربزه زار


#گلستان
#سعدی

@vir486
👌7👍1🔥1👏1
آفات کشورداری و فرمانروایی

گویند که آفاتِ مُلک[=فرمانروایی و کشورداری] شش چیز است:
حِرمان و فتنه و هوا و خِلاف روزگار و تنگ‌خویی و نادانی.

۱- حِرمان: آن است که نیک‌خواهان را از خود محروم کند و اهلِ رای و تجربت را نومید فروگذارد. [= از متخصّصان و اندیشمندان بهره نبردن]

۲- فتنه: آن‌که جنگ‌های ناپیوسان و کارهای نااندیشیده حادث گردد و شمشیر‌های مخالف از نیام برآید[= جنگ‌های تحمیلی و غیرمنتظره پیش بیاید و کشور در جنگ باشد.]

۳- هوا و هوس: مولِع بودن به زنان و شکار و سماع و شراب و امثال آن[= سیاستمداران دنبال عیش و نوش، خوشگذرانی، سهم‌خواهی، اختلاس و... باشند و افرادی صالح و سالم نباشند.]

۴- خلاف روزگار: وبا و قحط و غرق و حرق و آن‌چه بدین ماند[= بیماری‌های همه‌گیر، خشک‌سالی، سیل، آتش‌سوزی و...]

۵- تنگ‌خویی: اِفراط خشم و کراهیت و غلوِّ در عقوبت و سیاست[= نداشتن تحمّل، رواداری، بخشش، اعمال مجازات‌های سنگین ]

۶- نادانی: ملاطفت در مواضع مخاصمت و به کار داشتن مناقشت به جای مجاملت[= نداشتن یک سیاست صحیح و درست در مواضع گوناگون و نداشتن هنر دیپلماسی صحیح]

📚کلیله و دمنه، ترجمه نصرالله منشی، تصحیح استاد مینوی، انتشارات امیر‌کبیر، صص ۸۰ - ۸۱


@vir486
👍9❤1👌1💯1
شد ز غمت خانهٔ سودا دلم
در طلبت رفت به هر جا دلم

در طلب زهرهْ‌رُخِ ماه‌رو
می‌نگرد جانب بالا دلم

فرش غمش گشتم و آخر ز بخت
رفت بر این سقف مصفا دلم

آه که امروز دلم را چه شد؟ 
دوش چه گفته‌است کسی با دلم؟ 

از طلب گوهر گویای عشق
موج زند موج چو دریا دلم

روز شد و چادر شب می‌دَرَد
در پی آن عیش و تماشا دلم

از دل تو در دل من نکته‌هاست
اه چه ره است از دل تو تا دلم

گر نکنی بر دل من رحمتی
وای دلم وای دلم وا دلم

ای تبریز از هوس شمس دین
چند رود سوی ثریا دلم

#مولانا


@vir486
👍7❤2👏2🔥1
نیما در «افسانه» به حافظ می‌گوید:

حافظا این چه کید و دروغی است
کز زبان می و جام و ساقی است؟
نالی ار تا ابد باورم نیست
که بر آن عشق بازی، که باقی است
من بر آن عاشقم که رونده است.

اگر به گمان نیما حافظ در هوای وجودی باقی و سرمدی - خدا - باشد، سرایندۀ «افسانه» در عوض دوستدار هستی فانی و سپنجی آدمی است. انسانگرایی شاعر امروز عرفان شعر کهن را باور ندارد و به دیده انکار می‌نگرد تا خود جایگاه آن را به دست آورد. اساساً بدون روی گرداندن از شعر کلاسیک سرودن منظومه‌ای چون «افسانه»، شدنی است؟ روی آوردن به آینده ناچار مستلزم پشت کردن به گذشته است. اما داوری شاملو درباره موضوع شعر شاعر پیشین چنان یکباره شعر و شاعری پیش از خود را به مسخره می‌گیرد که گویی رأی داور از پیش صادر شده است. شعر بزرگ فارسی البته نیاز به سنجش و ارزیابی تازه دارد. اما خشم و خروش‌هایی از این دست چیزی بر کسی روشن نمی‌کند.

باری بگذریم و برویم بر سر شعر متعهد.

در این دریافت شعر ابزار است مانند مته و دار. باید بتوان به یاری آن جنگید و دشمنان را بدان آویخت و یا دست کم چون اهر‌می صخره‌ها را از پیش پای خلق به کنار زد. شاعر چون شاخه‌ای از جنگل خلق سراینده درد و امید آنان در شب از صبح و در شکست از پیروزی سخن می‌گوید و فتح‌نامه می‌سراید تا روان‌های خسته‌شان آباد و چشم‌های خفته‌شان بیدار شود.

شکاریم یک‌سر همه پیش مرگ
#شاهرخ_مسکوب
ص۹۹

@vir486
👏7👍2
تو آن نوری که دوزخ را
به آب خود
بمیرانی

#مولوی
@vir486
👍11
عزیز جانم
هرگاه بدی جهان را فرا گرفت
و آدمیزاد
ناامن‌ترین مفهوم شد
خداوند شاعری نازل می‌کند
تا در حیرت حضور زنی،
صبح را
دوباره به باورها بازگرداند
و نور از کلامش
به سحرگاه ذات‌ها بپاشد
حالا ما
آخرین برگزیدگانی هستیم که در این نیمه شب زمستانی
این معنا را پیامبری می‌کنیم
بیشتر بخند
تا حرارتش به سرتاسر هستی
سرایت کند.


سعید انصاریان

@vir486
❤9👍4
حکایت
وطن

عاقل چوم خلاف اندر میان آید بِجَهد و چون صلح بیند لنگر بنهد که آن جا سلامت بر کران است و این جا حلاوت در میان

#گلستان
#سعدی

@vir486
❤8👍1
ایزد دِلَکی مهرفزایت بدهاد
زین بِه نظری، به این گدایت بدهاد

خوبیّ و خوشیّ و دل‌فریبیّ و جمال،
داری همه جز وفا؛ خدایت بدهاد!

#اثیر_اخسیکتی
@vir486
❤5👏4👍1
خاقانی یک قصیده داره که برای مرگ فرزندش نوشته، جدا از اینکه این قصیده جیگر آدم رو خون می‌کنه کلمات خیلی مهمی داره.
حالا از اونا بگذریم، این بیت رو براتون آوردم:

ای نهان داشتگان موی ز سر بگشایید
وز سر موی سر آغوش بزر بگشایید


نهان داشتگان: زنانِ حرم.
وقتی زنان رو دعوت به پریشان کردن موهاشون می‌کنن که نیازه شدت سوگواری رو نشون بدن.
حالا
سر آغوش یا سر آگوش چیه؟
یه کیسه‌ای بود که اول اون‌ رو روی سرشون می‌ذاشتن و بعد کلاه یا هر چیز دیگه‌ای رو می‌ذاشتن روی اون و عقیده داشتن با این کار گرد و خاک رو موها نمی‌شینه.

بزر چیه حالا؟ به، چسبیده به اسم و ازش صفت ساخته.
مثل بهوش، بخرد.
بزر یعنی زرین.
سر آغوشی که زرین یا زرنگاره.

خاقانی یه بیت جالب دیگه هم داره:
باد سر زلفت ز سر آغوش
دستار سرِ سران ربوده

#یک_نکته_از_این_معنی_گفتیم_و_همین_باشد.
@vir486
❤9👍5
به  روز  خجسته   سرِ  مهرماه،
به  سر   برنهاد  آن   کیانی‌کلاه،

زمانه بی‌اندوه   گشت  از  بدی
گرفتند   هر  کس   رهِ    بخردی

دل    از   داوری‌ها     بپرداختند،
بدآیین  یکی  جشن نو ساختند!

بفرمود    تا     آتش    افروختند،
همه  عنبر  و  زعفران  سوختند،

پرستیدن  مهرگان  دین  اوست؛
تن‌آسانی و خوردن آیین  اوست.

اگر  یادگارست  از او ماه  و  مهر،
بکوش و به رنج ایچ منمای چهر!

#شاهنامه
#فردوسی

@vir486
❤10👌3👍2
بیدار هر که گشت در ایران .‌.
رود به دار ..!

بیدار و زندگانی بی دارم آرزوست ...!


#عارف_قزوینی

@vir486
❤12👍5
رفتی و همچنان به خیال من اندری
گویی که در برابر چشمم مصوری

فکرم به منتهای جمالت نمی‌رسد
کز هر چه در خیال من آمد نکوتری

مه بر زمین نرفت و پری دیده برنداشت
تا ظن برم که روی تو ماه است یا پری

تو خود فرشته‌ای نه از این گل سرشته‌ای
گر خلق از آب و خاک تو از مشک و عنبری

ما را شکایتی ز تو گر هست هم به توست
کز تو به دیگران نتوان برد داوری

با دوست کنج فقر بهشت است و بوستان
بی دوست خاک بر سر جاه و توانگری

تا دوست در کنار نباشد به کام دل
از هیچ نعمتی نتوانی که برخوری

گر چشم در سرت کنم از گریه باک نیست
زیرا که تو عزیزتر از چشم در سری

چندان که جهد بود دویدیم در طلب
کوشش چه سود چون نکند بخت یاوری

سعدی به وصل دوست چو دستت نمی‌رسد
باری به یاد دوست زمانی به سر بری


#سعدی

@vir486
❤10👍3👏3🔥1
یار خوش چیزی است!
زیرا که یار از خیالِ یار قوّت می‌گیرد و می‌بالد و حیات می‌گیرد.

چه عجب می‌آید! مجنون را خیالِ لیلی قوّت می‌داد و غذا می‌شد...
عالَم بر خیال قائم است.


فیه‌ ما فیه/ مولانا
@vir486
👍14
جان هیچ و جسد هیچ و نفس هیچ و بقا هیچ
ای هستی تو ننگ عدم تا به کجا هیچ

دیدی عدم هستی و چیدی الم دهر
با این همه عبرت ندمید از تو حیا هیچ

مستقبل اوهام چه مقدار جنون داشت
رفتیم و نکردیم نگاهی به قفا هیچ

آیینهٔ امکان هوس‌آباد خیال ست
تمثال جنون‌گر نکند زنگ و صفا هیچ

زنهار حذر کن ز فسونکاری اقبال
جز بستن دستت نگشاید ز حنا هیچ

خلقی‌ست نمودار درین عرصهٔ موهوم
مردی و زنی باخته چون خواجه‌سرا هیچ

بر زلهٔ این مایده هرچند تنیدیم
جز حرص نچیدیم چو کشکول‌ گدا هیچ

تا چند کند چارهٔ عریانی ما را
گردون که ندارد به جز این کهنه ردا هیچ

منزل عدم و جاده نفس ما همه رهرو
رنج عبثی می‌کشد این قافله با هیچ

بیدل اگر این است سر و برگ کمالت
تحقیق معانی غلط و فکر رسا هیچ !!

ابُوالمَعانی میرزا عَبدُالقادر بیدلِ دهلوی

@vir486
❤10👍6
تفاوت حرف «ق» و «خ» در دو بیت زیر از غزلیات حافظ شیرازی:



ما نگوییم بد و میل به ناحق نکنیم
جامهٔ کس سیه و دلق خود ازرق نکنیم

رقم مغلطه بر دفتر دانش نزنیم
سر حق بر ورق شعبده ملحق نکنیم



من تریدی ندارم که حافظ در انتخاب هجای «-ق» در قافیه و صامت «ق» در درون شعری با این حال و هوای اعتراض‌آمیز و خطابی، کاملاً از روی آگاهی و توجه به تأثیر موسیقایی آن عمل کرده است. ابن‌جنّی در کتاب الخصایص اشاره می‌کند که اعراب کلمهٔ «قَضْم» -به معنی شکستن- را در مورد اجسام خشک و کلمهٔ «خِصْم» -به معنی شکستن- را برای اجسام نرم به کار می‌برند و این به سبب قوت «ق» و ضعف «خ» است. از این روی صوت قوی‌تر را برای فعل قوی‌تر و صوت ضعیف‌تر را برای فعل ضعیف‌تر به کار برند. ابن‌سینا نیز وقتی می‌خواهد توضیح دهد که اصوات حروف از حرکت‌های غیرگفتاری هم شنیده می‌شود، دربارهٔ صوت حاصل از حرف «ق» می‌نویسد که از شکافتن جسم‌ها و کنده شدن ناگهانی آنها شنیده می‌شود.



گمشده لب دریا،
تأملی در معنی و صورت شعر حافظ،
تقی پورنامداریان، ص ۹۹


@vir486
❤7👍4
این نیز بگذرد


جهان را پادشاهی پاک‌دین بود
که مُلک عالَمش زیر نگین بود

حکیمانی که پیش شاه بودند
که اِجری‌خوارهٔ درگاه بودند

چنین گفت ای عجب روزی به ایشان
که حالی می‌رود بر من پریشان

مرا سازید یک انگشتری پاک
که هر وقتی که باشم نیک غمناک

چو در وی بنگرم، دل‌شاد گردم
ز دست تُرکِ غم آزاد گردم

وگر دل‌شاد باشم نیز از بخت
چو در وی بنگرم، غمگین شوم سخت

حکیمان زو امان جُستند یک‌چند
نشستند آن بزرگان خردمند

بسی اندیشه و فکرت بکردند
بسی خونابه و حسرت بخَوردند

به آخر اتّفاقی جزم کردند
به یک‌ ره بر نگینی عزم کردند

که بنگارند بر وی این رقم زود:
به آخر بگذرد این نیز هم زود


الهی‌نامهٔ عطّار نیشابوری، تصحیح دکتر شفیعی کدکنی، ص ۳۱۱

@vir486
👌8👏2❤1
۲۰ مهر بزرگداشت خواجه‌ی شیراز


دل و دینم دل و دینم ببرده‌ست
بَر و دوشش بَر و دوشش بَر و دوش

#حافظ

@vir486
❤9👍4👏2🥰1