Лк 4:1-13

История искушения Христа в пустыне завершается фразой, весьма знаменательно переведенной В. Н. Кузнецовой в Евангелии от Луки: «И дьявол, исчерпав все искушения, на время Его оставил» (ст. 13). Всего три искушения и уже исчерпал их все? Да, именно так! И вообще, надо понять глубину этого рассказа. За достаточно условной формой (образной, притчевой) стоит универсальное содержание. Эти искушения – не какие-то «частные» или случайные. Это то, чем искушается человек как таковой. То есть любой человек. И именно этими тремя всё и исчерпывается.
Если условно согласиться с тем, что есть плоть, душа и дух, то мы увидим, что плоть жаждет насытиться «хлебом»; душа жаждет насытиться «всяким обладанием», будь то деньги, власть и т. д., то есть «все царства мира», причем жажда эта сугубо иррациональна, как и положено той жажде, которой жаждет душа. А вот третье искушение – особое. Дьявол ставит Иисуса на верх ХРАМА (а не просто КАКОГО-ТО высокого здания). Третье искушение – для сознания религиозного, жаждущего, чтобы ангелы носили его на руках. Заключается это искушение в том, что ты сам уже будешь искушать Бога, то есть испытывать Его, то есть использовать Его. Когда Бог – средство. Или механизм. А так нельзя.
Еще раз повторим: перечисленные евангелистом искушения универсальны. Не надо думать, что предложение сделать из камня хлеб актуально только для Сына Божьего. Разве не пытаемся мы питаться камнями? Человек в своем греховном сознании именно и предполагает, что можно насытиться всем тем ненужным, чего мы привычно жаждем. Христос своими ответами дьяволу утверждает, что существует и иная возможность, иная программа.
Итак, за историей искушения в пустыне, которую можно по недоразумению принять за сказку, стоят глубочайшие смыслы, и главный из них таков: ЖИТЬ МОЖНО ИНАЧЕ.

Не знаю почему, молясь за других, ты обязательно хочешь звать их не по фамилии, а по имени. Я уверен, что фамилии Богу тоже известны. Многие люди попадают в мои молитвы только как «старик из Кру», «эта официантка» или даже «тот человек». Их имена можно позабыть или не знать вообще, но все же помнить, как они нуждаются в том, чтобы за них молились.

Клайв Стейплз Льюис

Терпение — это вовсе не состояние скота, который всё терпит. Это не унижение человека — совсем нет. Это не компромисс со злом — ни в коем случае. Терпение — это есть умение сохранять невозмутимость духа в тех обстоятельствах, которые этой невозмутимости препятствуют. Терпение — это есть умение идти к цели, когда встречаются на пути различные преграды. Терпение — это умение сохранять радостный дух, когда слишком много печали. Терпение есть победа и преодоление, терпение есть форма мужества — вот что такое настоящее терпение.

о.Александр Мень

Автор книги - баптист, доступными прежде всего протестантам аргументами, говорит о доктрине апокатастасиса. ⬇️

Конференция на кафедре медиалингвистики и редактирования факультета журналистики БГУ с участием кандидата филологии А.Дубровского.

Аляксандр Дуброўскі
Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт
Факталагічная верагоднасць тэксту і жанр
Паняцце факталагічнай верагоднасці тэксту надзвычай важнае для тэорыі рэдагавання і медыялінгвістыкі і выводзіць на праблемы інфармацыйнай бяспекі грамадства. Разглядацца яно можа з розных ракурсаў, але відавочна, што пры такім разглядзе нельга абстрагавацца ад сталых літаратуразнаўчых катэгорый, адна з якіх, прычым цэнтральная, – жанр.
Як піша С. Лебедзеў, «адным з найбольш актуальных пытанняў тыпалогіі жанру было і застаецца пытанне пра ўзаемазалежнасць яго і іншых… структурных узроўняў тэксту» [3, с. 38]. Факталагічная верагоднасць мае з катэгорыяй жанру непасрэдную сувязь. Дастаткова супаставіць, напрыклад, такія жанры, як рэпартаж і фельетон, каб пераканацца ў яе відавочнасці. Але самае дзіўнае тое, што ў практыцы сустракаюцца спробы ігнараваць жанравыя адрозненні пры аналізе факталагічнай верагоднасці. Разгледзім адпаведны прыклад.
У 2017 годзе выйшла даследаванне Інакенція Паўлава, прысвечанае старажытнаму хрысціянскаму помніку Дзідахэ [гл. 4]. Зварот да прыкладу даследавання старажытнай публіцыстыкі можа дапамагчы і ў вывучэнні сучаснага публіцыстычнага дыскурсу: традыцыяналісцкі тып мастацкай свядомасці, які панаваў у тую эпоху, надаваў катэгорыі жанру падкрэслена нарматыўны характар, таму метадалагічныя памылкі, пра якія пойдзе гаворка, робяцца асабліва відавочнымі.
І. Паўлаў прапануе надзвычай ранняе датаванне помніка (36–43 гады першага стагоддзя), што робіць яго самым раннім хрысціянскім тэкстам (старэйшым за ўсе кананічныя тэксты Новага Запавету) і поўнасцю супярэчыць прынятаму ў навуцы датаванню. Аргументацыя не здаецца нам пераканаўчай, хаця гаворка цяпер не пра яе, тым больш што на ўсведамленне заяўленай праблемы гэта не ўплывае. Аднак дазволім сабе заўважыць, што ў тэксце прысутнічае якраз факталагічны матэрыял, які проста крычыць пра немагчымасць такога датавання: напрыклад, цікавасць да тэмы посту, у той час як тэксталогія Новага Запавету (які, з пункту гледжання даследчыка, маладзейшы за Дзідахэ) даказала, што абсалютная большасць згадак посту ў ім – пазнейшыя ўстаўкі. Тое ж можна сказаць і пра дробязную рэгламентацыю накшталт таго, колькі разоў на дзень маліцца малітвай «Ойча наш». Нічога падобнага ў кананічных тэкстах Новага Запавету мы, зразумела, не сустрэнем. Бо дробязная рэгламентацыя прыходзіць значна пазней, а не на самым пачатку такога яркага духоўнага руху, якім было хрысціянства ў першым стагоддзі.
Але нас цікавіць іншае: І. Паўлаў на падставе тэксту Дзідахэ і яго ранняга датавання абвяргае верагоднасць факталагічнага матэрыялу кананічных евангелляў. Логіка наступная: у Дзідахэ не згадваюцца прытчы Ісуса і яго рэпутацыя як цудатворцы і лекара, а гэта азначае, што евангеллі даюць нам несапраўдную інфармацыю.
Тое, што прытчы – асноўная жанравая форма маўлення гістарычнага Ісуса, ніколі не ставілася пад сумненне. «Сёння агульнапрызнана, што яны належаць да першаснага слоя падання», – піша І. Ераміяс [2, с. 47]. І. Паўлаў спрабуе гэта абвергнуць на той падставе, што прытчы не пераказваюцца ў Дзідахэ. Але як яны маглі б там пераказвацца? Дзідахэ – не наратыўны тэкст, а катэхізічны. Мы не знойдзем такіх пераказаў і ў сучасных катэхізісах, але ў тую эпоху гэта тым больш было б немагчыма, бо поўнасцю супярэчыла б законам мастацкай свядомасці, якая панавала. Як піша С. Лебедзеў, «жорсткасць канонаў дыктавала аўтару ўсё» [3, с. 38]. «Уціснуць» у Дзідахэ прытчы ці аповеды пра цуды і ацаленні – значыць разбурыць жанравы канон. І. Паўлаў, такім чынам, ігнаруе не толькі тэарэтычную паэтыку, але і гістарычную.

Цікава, што даследчык у якасці паралелі прыводзіць тэксты апостала Паўла, у якіх таксама не згадваюцца прытчы Ісуса і не пераказваюцца гісторыі ацаленняў. Але дагэтуль гэта ніколі не прыводзіла навукоўцаў да высноў пра неверагоднасць евангельскіх аповедаў, бо ніколі дагэтуль так не ігнараваліся жанравыя адрозненні. Усе разумелі, што пры супастаўленні тэкстаў несупастаўляльных жанраў такіх высноў наконт факталагічнай верагоднасці рабіць нельга. Тэксты апостала Паўла – гэта лісты (прычым напісаныя таксама па строгіх антычных рытарычных канонах); уставіць у ліст такі мікражанр, як прытча, структурна немагчыма, асабліва ў кантэксце эпохі традыцыяналісцкай мастацкай свядомасці. Прычым для апостала Паўла прынцыповым быў пераклад хрысціянскай весткі з вобразнай мовы Ісуса на паняццевую мову грэка-рымскага свету, што патрабавала менавіта адсутнасці, а ніяк не наяўнасці ўсёй Ісусавай вобразнасці.
А вось гаворка пра тое, што ў Паўла няма нічога пра цуды і ацаленні, абсалютна не адпавядае рэчаіснасці. Не варта думаць, што абавязкова трэба шукаць фразы тыпу «Ісус рабіў цуды, у тым ліку ацаляў людзей». У Паўла дастаткова іншых спасылак на гэта, у тым ліку ён сцвярджае наяўнасць так званых дароў ацалення і цудатворства. У ненаратыўных тэкстах інфармацыя цудоўна можа падавацца не праз пераказ падзей, а праз паняцці, якія лагічна звязаны з гэтымі падзеямі. Ісус быў (у памяці падання) цудатворцам і лекарам – адсюль у царкве дары ацалення і цудатворства, яны ўзыходзяць да яго дзейнасці, і было б дзіўна, каб апостал (у лістах) займаўся механічным пераказам падання, усім у ранняй царкве вядомага.
Усё тое ж самае трэба сказаць і пра Дзідахэ. Ні яго мэта, ні структура проста не дапускаюць падобных пераказаў. Іншымі словамі, гэтага не дапускае сам жанр.
Але паколькі Інакенцій Паўлаў вырашыў абвяргаць факталагічную верагоднасць евангельскага аповеду, ёсць сэнс разгледзець кагерэнтнасць той альтэрнатыўнай карціны, якая паўстае з яго высноў. Сам ён прызнае, што Ісус меў вялікую колькасць паслядоўнікаў, прычым яшчэ пры жыцці. Але з канцэпцыі І. Паўлава вынікае такі вобраз Ісуса, што немагчыма ўявіць, што ў ім магло прыцягваць увагу натоўпу. Калі аўтэнтычны змест весткі Хрыста заключаецца не ў кананічных евангеллях, а ў Дзідахэ, то і гэты змест, і сам вобраз Ісуса аказваюцца, у першую чаргу, проста шэрымі і нецікавымі. Гаворка тады ідзе пра нейкага дзіўнага лідара, які ў абсалютна трывіяльнай форме прапаведаваў абсалютна трывіяльныя рэчы ў выглядзе нудных абстракцый (калі мы прызнаем, што не было яркіх, запамінальных прытчаў, вядомых з евангелляў); калі дадаць, што не было і яркіх цудаў з ацаленнямі і, безумоўна, ніякай яркай палітычнай праграмы, то натоўпы паслядоўнікаў немагчыма нічым растлумачыць. А адмаўляць тое, што гэтыя натоўпы былі, не можа і сам І. Паўлаў, бо тады разбураецца ўся верагоднасць наступнай гісторыі хрысціянскага руху ў першым стагоддзі.
Калі адмаўляецца ў дачыненні да прытчаў аўтарства Ісуса, таксама трэба прапанаваць альтэрнатыўную гіпотэзу аўтарства. А менавіта: евангельскія прытчы павінны ператварацца ў фальклорныя творы (з калектыўным аўтарствам), што амаль неверагодна, бо супярэчыць ужо іх жанравай прыродзе. Гіпотэза ж самога І. Паўлава аб тым, што прытчы сканструяваны евангелістамі, не вытрымлівае крытыкі, бо прызнана, што евангеллі ўзыходзяць да вуснай традыцыі [гл. 1], і падобныя канструкцыі проста былі б адхілены царквой – захавальніцай гэтай традыцыі – з прычыны неадпаведнасці ёй. Сканструяванымі маглі быць доўгія прамовы ў чацвёртым евангеллі, са складанымі абстракцыямі і з такой жа ўскладненай вобразнасцю, і гэта магло ўспрымацца як цалкам дапушчальны багаслоўскі дыскурс (у духу згаданага сітуацыйна-кантэкстуальнага «перакладу») і не выклікаць пярэчанняў захавальнікаў традыцыі. Але адваротны працэс немагчымы: не могуць абстрактныя і амаль трывіяльныя павучанні (як у Дзідахэ) ператварацца ў яркія, лаканічныя і вельмі глыбокія прытчы (як у сінаптычных евангеллях).

Адстутнасць у Дзідахэ канкрэтнай факталогіі, якая прысутнічае ў евангеллях, тлумачыцца ніяк не неверагоднасцю гэтай факталогіі, а яе абсалютнай структурнай недарэчнасцю і немагчымасцю ў рамках таго жанру, які абралі аўтары гэтага помніка. А яны абралі абстрактны маралізатарскі дыскурс, у выніку і сам тэкст аказаўся проста забыты хрысціянскай традыцыяй – настолькі малазмястоўным і невыразным ён атрымаўся.
Мы бачым, што супастаўленне жанрава несупастаўляльных тэкстаў з мэтай высвятлення факталагічнай верагоднасці матэрыялу з’яўляецца немэтазгодным і вядзе да лагічных супярэчнасцей, але такое адбываецца менавіта пры ігнараванні жанравых адрозненняў. Гаворка вялася пра адзін з прыкладаў з эпохі традыцыяналісцкай мастацкай свядомасці. Падобныя назіранні могуць быць праведзены і на матэрыяле тэкстаў іншых эпох, пазнейшых. Адпаведна дадзеная праблематыка з’яўляецца перспектыўнай, у тым ліку ў міждысцыплінарных даследаваннях (гісторыя літаратуры, тэорыя літаратуры, тэксталогія, тэорыя тэксту, тэорыя рэдагавання і г. д.).

Літаратура
1. Данн, Дж. Д. Новый взгляд на Иисуса: что упустил поиск исторического Иисуса / Дж. Д. Данн; пер. А. Конева. – М.: Библейско-богословский институт св. апостола Андрея, 2009. – 207 с.
2. Иеремиас, И. Богословие Нового Завета. Часть первая. Провозвестие Иисуса / И. Иеремиас; пер. А. Л. Чернявского. – М.: Изд. фирма «Восточная литература» РАН, 1999. – 367 с.
3. Лебедев, С. Ю. Повествование и жанр в художественной прозе / С. Ю. Лебедев // Русский язык и литература в Азербайджане. – 2017. – Специальный выпуск 2017. – С. 38–45.
4. Павлов, И. Как жили и во что верили первые христиане: Учение двенадцати апостолов / И. Павлов. – М.: Эксмо, 2017. – 736 с.

По решению московской Общины Святого Валентина диаконисса rev. Серафима Шереметьева будет рукоположена в следующий духовный сан с правом настоятельницы.

Разъяснительные тезисы к Декларации веры
Ассоциации христианских евхаристических общин
https://t.me/vdeag/6
1. Ассоциация христианских евхаристических общин (далее – АХЕО) является содружеством христиан (общин христиан), имеющих разный конфессиональный опыт, но заинтересованных в постижении и реализации подлинной христианской ортодоксии и ортопраксии.
2. АХЕО не абсолютизирует ту или иную конфессиональную вероучительную христианскую традицию, но старается быть чуткой к результатам научно-богословского (в первую очередь – библеистического) осмысления исторического христианского опыта с целью актуализации тех его аспектов, которые представляют аутентичное содержание провозвестия Христа, и критического переосмысления того, что к таковым не относится.
3. АХЕО четко дистанцируется от методологии богословского фундаментализма (в его различных конфессиональных вариациях) как полностью неприемлемой.
4. Общины, входящие в АХЕО, могут придерживаться разнообразных существующих в историческом христианстве литургических практик и теорий (включая рефлексию над таинствами).
5. АХЕО подтверждает в качестве неизменной позиции свою приверженность подлинному принятию людей несмотря на различия, как о том заявлено в нашей Декларации: «…никто во Христе не может быть исключаем, угнетаем либо иметь привилегии на основании своего происхождения, социального статуса, расы, гендера или сексуальной ориентации».
24 марта 2019
Ассоциация христианских евхаристических общин
(Association of Christian Eucharistic Congregations)

«Число наших конфессий можно было сократить до двух. Первой из них стала бы ненависть, которая использует обряды и догмы, чтобы нападать на других. Другая - Любовь, которая позволяет очень разным людям познать их единство и братство перед Богом".

Ричард Вурмбранд
Из книги «Христос спускается в тюремный ад»

о.Александр Мень размышляет о культуре и Исламе ⬇️

Библия - это вечные истины? Осторожно!

Конечно, вечные. С одной стороны.
А с другой - когда там вечное - только вечное - чисто духовное - это убивает ее плоть. Внеисторическое чтение делает из Слова Божия - просто сборник цитат, выражающих вечные истины - это убийственно. (И что потом удивляться успеху Довинченных кодов, Евангелия от Иуды и гностиков?) Оно - Слово Божие, конечно, но существует всегда в истории. И в окружающем мире своего времени с его проблемами. Потому она и написана на разных языках в разных культурных контекстах разными живыми авторами со своими темпераментами, психологиями и вопросами. Оно бросает вызов властям, империям, а не только персональным внутренним грехам.
Поэтому грустен подход: у меня вопрос - что Библия скажет на это? Я вовсе не о протестантах - кажется, это свойственно многим конфессиям - ну, православные обильно приправят Отцами, у протестантов этого нет, но сути сейчас это не меняет. (А еще удобнее бы разложить нужные цитаты по полочкам - и… Получится скучный набор прописных истин для катехизиса. Учение о разводе, учение о покаянии, учение о благотворительности - ненавижу! Это убивает. Это превращает нечто невыносимо прекрасное, неуловимое, многосмысленное - в банальности и общие места, которые мы сто раз слышали в проповедях.)
Вот и исток нео-гностицизма (и любви к Довинченному) сегодня. Ищи глубоко в себе сокровенную вечную истину и спасайся как можешь.

steba.livejournal