زبان فارسی در ازبکستان

«هویت» وقتی به «زبان» گره می‌خورد به پدیده‌ه­ای پیچیده بدل می‌­شود. داستان هویت در آسیای مرکزی از ورود روس‌ها در ۱۸۶۰ شروع می‌شود. با سرنگونی امیر بخارا، امیرعالم خان منغیت، در ۱۹۲۰ به دست ارتش سرخ، چالش‌های هویتی وارد مرحله­‌ای جدید می‌­شود. با اینکه امیر، ازبک بود ولی به زبان فارسی صحبت می‌کرد. در فارسی‌زبان بودن مردم هیچ تردیدی وجود نداشت، حتی اگر سه دوره امیران شیبانی، اشترخانی و منغیت در آنجا حکومت می‌کردند. اما به تدریج، زبان فارسی در ازبکستان در تنگناهای سیاسی قرار گرفت چنانکه اکنون می‌توان گفت نیاز به توجه‌ و سرمایه‌گذاری‌های فرهنگی ویژه دارد تا از انزوا خارج شود. دراین گفتار، برای تقویت زبان فارسی در ایران فرهنگی بویژه در سمرقند و بخارا پیشنهادهایی ارائه می‌شود که یکی از آنها، سفر ما ایرانیان به این دو شهر ازبکستان است که می‌تواند گامی بلند در تقویت زبان فارسی در این منطقه از ایران فرهنگی باشد.

آرش ایرانپور
پژوهشگر حوزه آسیای مرکزی

ادامه مطلب


✒️ گروه مطالعات ورارود دانشگاه تهران

@vararud_ut

زبان فارسی؛ زبان دل و دربار

در این گفتار اولین خاستگاه‌ها و کانون‌های جوشان زبان و ادب پارسی در کشور همسایه، ازبکستان، را مورد بحث قرار می‌دهیم؛ کشوری که در آن نزدیک به سه سال، رایزن فرهنگی ایران در تاشکند، پژوهشگر، ویراستار و آموزگار زبان فارسی بودم. این سامان در آسیای میانه، از دیرباز تا امروز یکی از کانون‌های جوشان ادب پارسی است. در ازبکستان پاسداران راستین زبان‌فارسی در بخش‌ها و استان‌های فارس‌نشین ازبکستان، بویژه - تاجیک‌های سمرقند و بخارا- هستند که به روزگاری پیش از این، دو شهر آباد و نامدار ایران‌زمین بودند. مردمان فارس‌زبانی که پرچم زبان فارسی و فرهنگ و آیین ایرانی را برافراشته نگاه داشته‌اند. اینکه مردمانی در چنبره دشمنان گوناگون از زبان مادری نگهبانی کنند، کارشان ارزشی دوچندان خواهد یافت و تاجیکان کشور ازبکستان چنین کار کارستانی کردند.

جواد جلالی کیاسری
وابسته فرهنگی پیشین در ازبکستان و قزاقستان

ادامه مطلب


✒️ گروه مطالعات ورارود دانشگاه تهران

@vararud_ut

🔘 لغو روادید سفرهای زمینی در دستور کار ایران و تاجیکستان

اسکندر مومنی وزیر کشور جمهوری اسلامی در گفتگو با خبرنگاران در مورد جزئیاتی از دیدارش با امامعلی رحمان سخن گفت.

وی اظهار داشت: سلام و پیام دکتر پزشکیان رئیس جمهوری کشورمان به ایشان ابلاغ شد و ایشان هم متقابلا گفت سلام من را به برادرم دکتر پزشکیان برسانید. رئیس جمهور تاجیکستان در این دیدار تاکید کرد که در تعمیق و توسعه روابط در حوزه‌های سیاسی، امنیتی، فرهنگی، اجتماعی و گردشگری هیچ محدودیتی نداریم.

آقای مومنی تصریح کرد: یکی از موضوعات مطرح شده در این جلسه لغو روادید بین دو کشور بود که در گام اول برای سفرهای هوایی لغو شده است و مقرر شد در مرحله بعد با لغو روادید سفرهای زمینی، زمینه سفر راحت برای شهروندان ایران و تاجیکستان فراهم شود. آقای امام علی رحمان آمادگی کامل تاجیکستان را برای اجرای تفاهمنامه‌های منعقد شده در سفر دکتر پزشکیان اعلام کرد.

آمو نیوز

✒️ گروه مطالعات ورارود دانشگاه تهران

@vararud_ut

🔹گروه مطالعات ورارود کانون ایران‌شناسی دانشگاه تهران برگزار می‌کند:

سومین نشست از سلسله نشست‌های گفتارهایی در باب ورارود

🔸«تاریخچه ملت سازی در آسیای مرکزی»

سخنرانان نشست:

دکتر فرهاد عطایی
عضو سابق هیئت علمی گروه مطالعات منطقه‌ای دانشگاه تهران

دکتر الهه کولایی
عضو هیئت علمی گروه مطالعات منطقه‌ای دانشگاه تهران

دبیر نشست: فاطمه عرفانی
دانشجوی دکتری مطالعات منطقه‌ای دانشگاه تهران

◾زمان: دوشنبه ۸ اردیبهشت‌ ۱۴۰۴
ساعت ۱۵
◽مکان: دانشگاه تهران، دانشکده‌ی حقوق و علوم سیاسی، مرکز مطالعات عالی بین‌المللی

🔻حضور برای عموم آزاد است.

@vararud_ut
@iranshenasi_ut

#مقاله؛
📃 مسئله خط در تاجیکستان

سارا اسفندیاری
دانشجوی کارشناسی علوم سیاسی دانشگاه تهران


✒️ گروه مطالعات ورارود دانشگاه تهران

@vararud_ut

چکیده

یکی‌ از مسائلی که در سال‌های اخیر، بسیار اهمیت یافته است، بحث احیای نگاه به منطقه آسیای مرکزی و بازسازی روابط دیپلماتیک حسنه با کشور‌های این منطقه و چگونگی بهره گیری از ظرفیت‌های مشترک فرهنگی و تمدنی نظیر زبان و خط فارسی در این منطقه است.
در بین کشور‌های آسیای مرکزی ،تاجیکستان به عنوان کشوری فارسی زبان ولی با خط سیریلیک روسی بیشتر مورد توجه قرار گرفته و تلاش‌های صورت گرفته برای برقراری ارتباط دوستانه بین ایرانیان و تاجیکان بیشتر از دیگر کشور‌های آسیای مرکزی بوده است.
مسئله‌ای که اکنون دوباره مطرح شده، چگونگی تغییر خط در تاجیکستان و رسمیت یافتن خط سیریلیک است که بین آنها و دیگر فارسی زبانان و تاریخ و نیاکانشان فاصله انداخته، است.
مسئله اصلی در این مقاله بررسی آسیب‌های ناشی از رواج خط سیریلیک در تاجیکستان و امکان تغییر آن به خط فارسی است.
پرسش های اصلی این است که
چرا تغییر خط در تاجیکستان اتفاق افتاد؟ چگونه می‌توان خط سیریلیک را به خط فارسی تغییر داد؟
هدف اصلی این مقاله ارائه راه کارهای جدیدی است که در تغییر خط تاجیک‌ها به فارسی، کمک بسیار می‌کند و جنبه عینی و کاربردی دارد.

🔹 با کمال خرسندی اعلام می‌داریم که در طی دو سال گذشته، توفیق یافتیم مجموعه‌ای از نشست‌های علمی با عنوان «پیوندهای فرهنگی و تمدنی ایران و اوراسیا» را با تمرکز بر مباحث ایران‌شناسی و اشتراکات فرهنگی میان این دو حوزه تمدنی برگزار نماییم.

📌 اکنون با افتخار شما را دعوت می‌کنيم به هفتمین نشست با عنوان:
«سعدی در فرارود»
با حضور:
🔹 دکتر اصغر دادبه
🔹دکتر ابراهیم خدایار
🔹 دکتر حسن قریبی
🔹 دکتر مرتضی رضوان‌فر
🔹 دکتر محمود جعفری دهقی

🗓 دوشنبه ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۴
🕔 ساعت ۱۷
📍 به میزبانی مؤسسه ایراس: خیابان ولیعصر، بالاتر از پارک ساعی، کوچه امینی، پلاک 2، واحد 8

#اختصاصی

❗️دیپلماسی تمدنی ایران در آسیای مرکزی؛ پلی به سوی همبستگی منطقه‌ای

🖊سید محمد علی مدرسی یزدی، دانشجوی کارشناسی ارشد مطالعات منطقه جنوب شرقی آسیا، دانشگاه تهران
و علی افسری اوغانی، دانشجوی کارشناسی ارشد مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، دانشگاه تهران

ایران و کشورهای آسیای مرکزی دارای پیشینه‌ای غنی از روابط تاریخی، فرهنگی و تمدنی هستند. این منطقه که زمانی جزئی از قلمرو ایران فرهنگی محسوب می‌شد، همچنان از نظر فرهنگی، زبانی و اجتماعی پیوندهای عمیقی با ایران دارد. با این حال، در سال‌های اخیر، نفوذ بازیگران دیگر همچون ترکیه، روسیه و چین در آسیای مرکزی افزایش یافته و فرصت‌های ایران برای تعامل مؤثر در این منطقه را با چالش‌هایی مواجه کرده­ است. در این مناقشه هویتی، بستری از هویت ممکن شکل گرفته است که به باور نویسندگان، بر سه مؤلفه اساسی—روایت‌ها، قاب‌ها و نهاد—استوار است.

ادامه در👈
https://www.iras.ir/?p=12220

📎تلگرام
@IRAS_INSTITUTE
📎اینستاگرام:
https://www.instagram.com/iras_institute/

🔘 زمان و مکان سرودن شعر معروف "خلیج فارس" شاعر برجسته تاجیک

زنده یاد استاد مومن قناعت از شعرای برجسته تاجیکستان، سال 1980 میلادی در جریان سفرش به کویت به همراه هیات دیپلماسی شوروی برای میانجی‌گری آتش‌بس میان ایران و عراق، در پاسخ به درخواست یکی از امرای عرب برای قرائت شعری آنی، شعر خلیج فارس را سروده و قرائت می کند. (مومن ‎قناعت در آن ایام نماینده جمهوری سوسیالیستی ‎شوروی ‎تاجیکستان در شورای عالی شوروی بود.) بر اساس برخی نقل ها، این ابیات در این زمان و مکان از طرف یکی از اعضای هیات میانجی گر شوروی، کام حضار عرب را تلخ کرده و محیط را تحت تاثیر قرار داده بود.


از خلیج فارس می‌آید نسیم فارسی
ابر از شیراز می‌آید چو سیم فارسی

دُر از این دریا نمی‌جویم چو دور افتاده است
از تگ دریا ته چشم یتیم پارسی

می رسد از کشتی بشکسته شعر بی شکست
شعر هم بشکست با بند قدیم پارسی

شیخ را سرمست دیدم یک شبی از بوی نفت
رفت با عطر کفن عطر و شمیم فارسی

آمو | مطالعات تخصصی آسیای مرکزی


✒️ گروه مطالعات ورارود دانشگاه تهران

@vararud_ut

شب ادبیات فارسی در فرارود
در شب‌های بخارا

چهارشنبه ۲۴ اردیبهشت ساعت ۱۶

✒️ گروه مطالعات ورارود دانشگاه تهران

@vararud_ut

سفر معاون اول رئیس‌جمهور به تاجیکستان

«محمدرضا عارف»، معاون اول رئیس جمهوری اسلامی ایران، در پاسخ به دعوت رسمی «قاهر رسول‌زاده»، نخست وزیر جمهوری تاجیکستان، پنج‌شنبه ٨ خرداد ماه ١۴٠۴، برای انجام سفر رسمی دوجانبه و نیز شرکت در همایش بین‌المللی «حفظ یخچال‌های طبیعی»، به شهر دوشنبه عزیمت می‌کند.

در این سفر تعدادی سند همکاری در حوزه‌های مختلف به امضای مقامات دوکشور خواهد رسید.

عارف طی اقامت خود در تاجیکستان، با امامعلی رحمان، رئیس‌جمهور این کشور و برخی از رؤسای هیئت‌های شرکت‌کننده در همایش بین‌المللی حفظ یخچال‌های طبیعی، دیدار و گفت‌وگو خواهد کرد.

✒️ گروه مطالعات ورارود دانشگاه تهران

@vararud_ut

🌐سمرقند به عنوان پایتخت فرهنگی جهان اسلام در سال ۲۰۲۵ انتخاب شد.

سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی جهان اسلام (آیسیسکو) انتخاب شهر سمرقند را به عنوان پایتخت فرهنگی جهان اسلام اعلام نمود.
شهر سمرقند نمادی از فرهنگ و هنر ایرانی به شمار می رود و گوشه گوشه این شهر آثار فراوانی از معماری ایرانی به چشم می خورد.


✒️ گروه مطالعات ورارود دانشگاه تهران

@vararud_ut

‍ 🔘 زبان و ادبیات فارسی در قزاقستان(1)

این یک واقعیت تاریخی شناخته شده است که ایرانیان و قزاقها از زمان‌های قدیم روابط بسیار نزدیکی به لحاظ فرهنگی، اقتصادی، دینی و ملی با یکدیگر داشته‌اند، رشد تجارت و روابط فرهنگی، نیازمند دانستن زبان در برقراری ارتباط بود که متعاقبا منجر به تاثیر درهم‌تنیده و دوسویه فرهنگ‌ها بر روی هم و قرض‌گیری‌های واژگانی شد. یکی از دلایل اصلی نیاز به یادگیری زبان فارسی برای قزاق‌ها دلیل تاریخی آن است، با نگاهی مختصر بر پیشینه مشترک دو کشور مشاهده می‌شود که سرزمین ایران یا ایران‌زمین با قدمتی ۷ هزار ساله، در گذشته از حوزه تمدنی وسیعی برخوردار بوده است و کشورهای بسیاری از جمله بخش بزرگی از آسیای میانه را دربرمی‌گرفت.

قزاقستان نیز به عنوان یک کشور بسیار پهناور در منطقه آسیای میانه، در زمره این کشورها قرار داشته و بخش‌هایی از آن خصوصا جنوب قزاقستان شامل اسپنجاب (سایرام امروزی)، طراز و ترکستان جزء امپراتوری ایران محسوب می‌شد. جایگاه تاریخی این شهرها و ویژگی‌های آنها در برقراری پیوند میان دو کشور حائز اهمیت است. همچنین، اگرچه هم اکنون میان دو کشور مرز خاکی وجود ندارد، اما حضور گروهی از قزاق‌های ایرانی‌تبار در نقاط مختلف قزاقستان به ویژه چیمکنت و ایرانیان قزاق‌تبار در ایران در شهر گرگان، گواه دیگری بر وجود پیوندهای تاریخی دو ملت است.

بر همین اساس، زبان فارسی نیز از چندین جهت جایگاه ویژه‌ای در گذشته تاریخی قزاقستان داشته است. از جمله دلایل اهمیت زبان فارسی برای مردم قزاق، وجود متون متعدد مرتبط با تاریخ این کشور به زبان فارسی است. از آنجایی که در گذشته حاکمان و خان‌های مغول و ترک، مورخ یا واقعه‌نگار فارس یا فارسی‌زبان داشته‌اند، همه کتاب‌ها توسط آنها نوشته شده است. در مناطقی همچون ترکستان می‌توان به کتابخانه‌هایی اشاره کرد که مملو از دست‌خط‌های فارسی است. این نکته قابل تامل است اگر بدانیم که ۹۰-۹۵ درصد منابع دست‌اولی که حاوی اطلاعاتی درباره قزاق‌ها و اقوام ترک آسیای مرکزی در قرون وسطی است، منابع فارسی است و بدون آنها قزاق‌ها از هیچ منبع دیگری نمی‌توانند درباره اقوام ترکی و مغولی آسیای مرکزی اطلاعات کسب کنند. در کتابخانه ملی قزاقستان بیش از ۱۰۰ نسخه خطی فارسی وجود دارد که نیمی از این دست‌خط‌ها آثار ادبی و نیمی دیگر آثار دینی و مذهبی است و بنابراین اهمیت این امر حداقل برای متخصصان رشته تاریخ و علاقمندان به آگاهی از پیشینه تاریخی قزاقستان پوشیده نیست که برای دانستن سرگذشت تاریخی خود نیازمند منابع فارسی هستند.

با گذر از ویژگی‌ها و اهمیت تاریخی زبان فارسی، باید به تاثیر شعر و ادب فارسی بر ادبیات قزاقستان اشاره کرد، بخش باسواد جامعه قزاقستان در گذشته افزون بر زبان مادری، زبان‌های دیگر از جمله فارسی را فرامی‌گرفتند تا از این طریق به فرهنگ بزرگ ایرانی و اسلامی آشنایی یابند. از روزگار آبای قونونبایف و شاه کریم تا ورود حکومت شوروی افراد باسواد این منطقه در بخارا و سمرقند تحصیل می‌کردند و فارسی یاد می‌گرفتند و از آثار شاعران بزرگ ایرانی تاثیر پذیرفتند، شاهنامه فردوسی در جمهوری قزاقستان بیشتر از سایر کشورهای آسیایی مورد اقبال و توجه شاعران ترک‌زبان قرار گرفته و تقلیدها و نظریه‌سرایی‌های متعددی توسط آنها به رشته تحریر درآمده است.

آبای قونونبایف شاعر نامدار قزاق، از میان تمام فرهنگ قدیمی شرق، فقط اشعار کلاسیک شرقی (عربی-فارسی-جغتایی) را به عنوان غذای روحی خویش انتخاب کرده و با شایستگی تمام اشعار جاودانه فردوسی، حافظ، سعدی، نظامی، نوایی و فضولی را سروده و از آنها الهام گرفته است که نشان از جایگاه اشعار کلاسیک شرقی در ادبیات او دارد. او حافظ را استاد روحانی خود می‌دانست و در آثار منثور خود هم‌وطنانش را به فراگیری زبان‌های عربی، فارسی و روسی دعوت می‌کرد. هفت شاعر بزرگ ایرانی یعنی رودکی، فردوسی، خیام، مولوی، سعدی، حافظ و نظامی در کشور قزاقستان به ”هفت ستاره شرقی“ معروفند. زبان فارسی، زبان ذوق و شعر است.

منبع: آمو

✒️ گروه مطالعات ورارود دانشگاه تهران

@vararud_ut

‍ 🔘 زبان و ادبیات فارسی در قزاقستان(2)

علاقه قزاق‌ها به ادب فارسی را حتی می‌توان در زندگی روزمره آنها و از روی نام‌هایی که بر فرزندانشان می‌گذارند، دریافت. در میان قزاق‌ها هزاران واژه فارسی و نام ایرانی وجود دارد از جمله‌ اسفندیار، رستم و بیژن برگرفته از شاهنامه فردوسی و نام‌های زنانه قزاقی فراوانی که در ترکیب با گل ساخته شده‌اند با کمی تفاوت آوایی. اگرچه، بسیاری از قزاق‌ها و به ویژه نسل‌های جدید خود ممکن است بر این امر که نام آنها می‌تواند ریشه در ادبیات فارسی داشته باشد، واقف نباشند.

وجود واژه‌های فراوان دیگری از جمله داری‌خانه، کوشیس و اَوادانی که به ترتیب همان داروخانه، کوچه و آبادانی فارسی است، نیز گواهی بر رابطه عمیق قزاق‌ها با فرهنگ و ادب ایرانی است. خوب است بدانیم که میان زبان فارسی و قزاقی بیش از ۳۶۰۰ واژه مشترک وجود دارد. نمونه‌های فراوانی از واژه‌ها با معنای مشابه یا قابل قیاس در دو زبان می‌توان یافت که ریشه فارسی، عربی یا ترکی دارند و از زبان فارسی به زبان قزاقی وارد شده‌اند همانند من، آسمان، جا، کوچه، دوران، زمان، آرمان، کتابخانه، کتاب، ادبیات، نان، چمدان، کاغذ، گل، خیار، پیاز، حیوان، جانور، نظر، قرمز، جا، حساب، پیشانی و موارد بسیار دیگر.

در کنار جنبه‌های تاریخی و زیبایی‌شناختی زبان فارسی، لازم است نگاهی نیز بر بعد اقتصادی آن داشته باشیم. تعاملات اقتصادی و تجاری کشورها به همان اندازه که گسترش می‌یابد، بر اهمیت لزوم دانستن زبان نیز افزوده می‌شود. در گذشته، زبان فارسی به واسطه ارتباط تنگاتنگ اقتصادی و دادوستد مردم ترک‌زبان این منطقه با ایرانیان، جایگاه ویژه‌ای در تعاملات و ارتباطات تجاری دو کشور داشته است.

افزون بر جنبه اقتصادی، شایسته است به همکاری‌ها و بسترهای علمی و تحصیلی میان دو کشور نیز اشاره شود. ایران در حوزه‌های گوناگون علمی و فناوری به ویژه در زمینه نانوتکنولوژی، صنایع پزشکی و صنایع دفاعی پیشرفت‌های خوبی داشته است که می‌تواند زمینه‌ساز جذب دانشجویان علاقمند به حوزه‌های آموزشی فوق در دانشگاه‌های ایران باشد، علاوه بر رشته‌های فوق، در رشته‌های علوم انسانی به ویژه حقوق، ادبیات، علوم سیاسی و روابط بین‌الملل و تاریخ دانشجویان بسیاری علاقمند به ادامه تحصیل در یکی از دانشگاه‌های برتر و تراز اول ایران بوده و هستند که در این رابطه امکان بهره‌مندی دانشجویان برتر از بورس‌های تحصیلی جهت ادامه تحصیل در رشته مورد علاقه‌شان در ایران فراهم است.

به این ترتیب، زبان فارسی برای قزاقستان به مثابه پلی است که از یکسو این کشور را به لحاظ تاریخی و فرهنگی با گذشته آن پیوند می‌دهد و از سوی دیگر بر پایه این پیشینه استوار و محکم چشم‌اندازی به آینده دارد که علاوه بر تاریخ و فرهنگ دربرگیرنده حوزه علم و اقتصاد نیز هست. به عبارت دیگر، ضمن توجه به گذشته و جایگاه تاریخی زبان فارسی و اهمیت ادبی و زیبایی‌شناختی آن که برای مردم قزاقستان جذابیت خاص خودش را دارد، مساله جایگاه این زبان در امر تحصیل، اقتصاد و تجارت مطرح است و با توجه به این که در این زمان یکی از انگیزه‌های گرایش مردم به ویژه نسل جوان به یادگیری یک زبان خارجی، آینده کاری آن زبان است، رشد و تعدد شرکت‌های تجاری ایران در قزاقستان انگیزه مضاعفی را برای ضرورت یادگیری زبان فارسی برای آنهایی که علاقمند به کار و تجارت با ایرانیان و در محیط ایرانی هستند، ایجاد خواهد کرد.


منبع: آمو

✒️ گروه مطالعات ورارود دانشگاه تهران

@vararud_ut

نشست مشترک دیپلماسی جوانان ایران و تاجیکستان با محوریت توسعه همکاری‌ها 

🔹مرکز دیپلماسی جوانان ایران میزبان هیاتی عالی‌رتبه از تاجیکستان بود تا با تأکید بر نقش جوانان در توسعه اجتماعی و تعاملات علمی و فرهنگی، مسیر همگرایی دو کشور را تقویت کنند.

🔹بر اساس این گزارش این نشست با محوریت نقش جوانان در توسعه اجتماعی جوامع، گسترش همکاری‌های بین‌فرهنگی و توسعه تعاملات علمی و اقتصادی برگزار شد و نقطه عطفی در مسیر ارتقای دیپلماسی عمومی میان ایران و تاجیکستان بود.

🔹علی افسری دبیر نشست، با اعلام آغاز رسمی نشست و تشریح اهداف برنامه، بر ضرورت مدیریت کارآمد تعاملات میان دو طرف تاکید کرد و گفت: این نشست می‌تواند به عنوان یک الگوی عملی برای شکل‌دهی به نقشه راه همکاری‌های جوانان ایران و تاجیکستان عمل کند و زمینه‌ساز ایجاد بسترهای پایدار برای همگرایی دو ملت باشد.

لینک خبر
tv.irna.ir
@IRNA_1313