«یک فنجان سیاست☕️»

رفراندوم، انعطاف‌پذیری، جامعه باز و دشمنان آن
🖌علی‌رضا بابامراد؛ دانشجوی کارشناسی حقوق دانشگاه بهشتی

در تقسیم‌بندی قوانین اساسی از زاویه تصویب و سلسله مراتب، این قوانین به نوشته (تک سند) یا عرفی (مجموعه اسناد) تقسیم می‌شوند.
قوانین اساسی عرفی، آن دسته‌اند که ماحصل در کنار هم قرار گرفتن مجموعه قوانین عادیِ دارای ویژگی اساسی [که در #یک_فنجان_سیاست پیشین به قلم این دانشجو] می‌باشند، تصویب آن بدست پارلمان عادی و سلسله مراتب آن در کنار قوانین عمومی و عادی است. این قوانین هم‌پای با تغییرات اجتماعی و به پیوست آن تغییرات قوانین عادی، تغییر می‌کنند؛ انگلستان بارزترین نمونه این فرم است.
قوانین اساسی نوشته، آن دسته از قوانین است که تصویب آن وابسته به مجلس مؤسسان [در ایران مجلس خبرگان قانون اساسی شناخته می‌شود] است و اصلاح آن نیز دارای مراتب خاص خود است که در آن ذکر می‌شود. مرتبه این قوانین اساسی، برخلاف فرم عرفی آن، بالاتر از دیگر مصوبات و به نوعی ام‌القوانین است(1).

آلبرت ون دایسی، حقوقدان شهیر بریتانیایی، درخصوص قوانین اساسی نوشته [که آنرا کاستیتوشن ثابت می‌نامد] مینویسند: «ثبوت کنستیتوسیون، اغلب تجدد تدریجی را جلوگیری می‌نماید و به همین دلیل مانع از تغییرات است باعث تغییرات سخت یا انقلابات پلتیکی، رِوِلسیون‌ها، به مناسبت مقتضیات می‌شود»(2). ون دایسی بعنوان یک حقوقدان انگلیسی با دفاع و توصیف قانون اساسی بریتانیا، از حیث تغییرپذیری و انعطاف قانون اساسی عرفی (بسیط) را بهتر از قانون اساسی نوشته (ثابت) می‌داند چرا که تغییر در چنین قوانینی راحت‌تر و متمایل‌تر به خواست جامعه است.
حقوقدانان اساسیِ کشورهای دارای قانون اساسی نوشته با در نظر داشتن این نقطه ضعف، اصلاح قانون اساسی و رفراندوم (همه‌پرسی) را از طریق محول کردن آن -باتوجه به نوع نظام سیاسی- به پارلمان یا رییس‌جمهور تلاش کردند این امر را به‌نوعی تسهیل کنند.

قانون اساسی جمهوری اسلامی نیز اولا در سال ۵۷ در اصل پنجاه و نهم برای «رفراندوم در مسائل مهم» و دیگر بار در سال ۶۸ با تصویب اصل یکصد و هفتاد و هفتم برای «تغییر و اصلاح قانون اساسی» باب رفراندوم را باز کردند. درحالی که تا کنون هیچ‌یک از دو اصل ذکر شده عملیاتی نشده‌اند اولا باید به فرآیند انجام این دو [اصل] ایراد گرفت.

یک) آنچه می‌توان گفت اینست که باتوجه به ریاستی بودن نظام سیاسی کشور، بهتر بود برگزاری همه‌پرسی اصل ۵۹ از وظایف رییس‌جمهور قلمداد شود. دو) از طرفی نظریه تفسیری شورای نگهبان(3) درخصوص اصل ۵۹، برگزاری همه‌پرسی در مسائل مهم کشوری را منوط به اجازه این شورا و آنرا هم‌ردیف قوانین عادی و مصوبات طبقه‌بندی می‌کند؛ بنابراین فرآیند رجوع به همه‌پرسی سخت‌تر و پر مخاطره‌تر می‌شود: که اگر شورای نگهبان موافقت مجلس با همه‌پرسی را تأیید نکند چه می‌شود؟! آیا امکان ارجاع به مجمع تشخیص وجود دارد؟! اگر به مجمع تشخیص ارسال شود، تفاوت آن با مسیر هفت‌خوان اصل ۱۷۷ چیست؟! سه) بنابراین اصل ۱۱۰، صدور فرمان همه‌پرسی نیز با رهبر است و آنچه از مذاکرات بر می‌آید، تأیید نتیجه نیز بر عهده رهبر است که این امر، اعتبار همه‌پرسی را بیشتر خدشه برانگیز و متزلزل می‌کند. چهار) علاوه بر فلسفه وجودی شورای نگهبان [که نظارت بر اسلامی بودن مصوبات است]، اصل چهارم قانون اساسی نیز دایره شمولیت و امکان رجوع به همه‌پرسی در مسائل حیاتی، مهم و عام‌الشمول را محدودتر می‌کند تاجایی که کار به تصویب شورای نگهبان نیز نرسد!

از طرفی اصلاح قانون اساسی، ذیل اصل ۱۷۷، نیز فرآیند صعب‌العبوری دارد. علاوه بر آن که تشکیل شورای بازنگری قانون اساسی از طریق صدور دستور رهبری (پس از مشورت با مجمع تشخیص) بوده و مصوبات و اصلاحات شورای بازنگری -پیش از رجوع به همه‌پرسی و ورای نظر مردم- نیازمند تأیید رهبری است، موارد قابل اصلاح در قانون اساسی [که باعث ایجاد کشمش‌های سیاسی و بحران‌های اجتماعی و بین‌المللی زیادی شده] نیز محدود و خرد است(4) که به‌نوعی ماهیت اصلاح و همه‌پرسی را زیر سوال می‌برد؛ درواقع این اصول قانون اساسی جمهوری اسلامی، ایراد اولیه قوانین اساسی نوشته (ثابت) در اندیشه ون‌دایسی را از بین نمی‌برد که: «نص قوانین با قوه حقیقی سلطنتی یعنی میل اغلب مردم، متضاد واقع می‌شود»(5) و کماکان خطر اولیه‌ای که در نوشتار عنوان شد پابرجا خواهد ماند.

اصلاح قوانین، اعم از اساسی و عادی، در نظام‌های گوناگون دنیا نه تنها امری عادی بلکه لازم برای حکمرانی بدون بحران و با دوام تلقی می‌شود. منشأ اندیشه حکومت‌هایی که اصلاح قوانین را، در سخن یا عمل، نفی می‌کنند، تقدس‌زایی از قانون، مصوبان قانون و حامی آن است. امری که قرن‌ها پیش با شکست هیمنه آسمانی کلیسا و پادشاه شکست و حقوق و قانون را وارد فضایی جدید نمود و آن اینکه قوانین ناشی از ادراک بشری و استدلال‌های انسانی بوده و قابل تغییر و پیشرفت هستند.

منبع‌ها:
1. ن.ک: قاضی، ابوالفضل، (1400)، بایسته‌های حقوق اساسی، تهران: میزان، چاپ شصت و دوم
2. ون دایسی، آلبرت، ترجمه سلطانی، ناصر، (1395)، درآمدی بر حقوق اساسی، تهران: نگاه معاصر، چاپ نخست
3. https://yun.ir/j5modb
4. ر.ک: اصل ۱۷۷ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۳۶۸
5. ون دایسی، آلبرت، ترجمه سلطانی، ناصر، (1395)، درآمدی بر حقوق اساسی، تهران: نگاه معاصر، چاپ نخست

#انجمن_علمی_علوم_سیاسی
#یک_فنجان_سیاست
#حقوق_و_سیاست

----------
@utpsaa

✅انجمن علمی علوم سیاسی دانشگاه تهران برگزار می‌کند:

دوره‌های زبان لاتین

🔻کلاس A1.2
(دروس ۶ تا ۱۰ کتاب Lingua Latina)

تعداد جلسات: ۱۰ جلسه

⏰ جمعه‌ها - ساعت ۱۳:۳۰ الی ۱۵

شروع کلاس از ۲۹ اردیبهشت ماه


〰〰〰〰〰〰〰〰〰〰

هزینه‌ی شرکت در دوره‌ ۵۰۰ هزار تومان است.

❌ظرفیت محدود

🔸 آموزش به صورت مجازی و در گوگل‌میت خواهد بود.


برای ثبت‌نام به آیدی زیر پیام دهید:
@Amir_Nia_Telegram
--------
@UTPSAA

دوره‌های زبان در حال ثبت‌نام انجمن:

کلاس A1.2 لاتین
(دروس ۶ تا ۱۰ کتاب Lingua Latina)

جمعه‌ها ساعت ۱۳:۳۰ الی ۱۵/ شروع از ۲۹ اردیبهشت ماه

کلاس A1.2 فرانسه

شنبه‌ها و دوشنبه‌ها ساعت ۱۸/ شروع از یکم خرداد ماه
--------
@utpsaa

باتوجه به شروع کلاس‌های فرانسه از یکم خرداد ماه، امروز و فردا آخرین مهلت ثبت‌نام است.

❌ ظرفیت باقی‌مانده محدود است.

برای ثبت‌نام به آیدی زیر پیام دهید:
@HemilaYavarnezhad

------
@UTPSAA

✅ انجمن علمی علوم‌سیاسی دانشگاه تهران برگزار می‌کند:

کارگاه «اصول و فنون مذاکره»

مدرس:
استاد باقر اسدی
دیپلمات و سفیر سابق ایران در سازمان ملل

زمان: چهارشنبه ۱۰ خرداد ماه ساعت ۱۳

مکان: دانشکده حقوق و علوم‌سیاسی، طبقه اول ساختمان جدید، دفتر مرکز مطالعات عالی بین‌المللی

🛑 امکان شرکت به صورت مجازی نیز وجود دارد.

برای ثبت‌نام و صدور گواهی حضور به آیدی زیر پیام دهید:
@Amir_Nia_Telegram

---------
@utpsaa

✅ انجمن علمی علوم‌سیاسی دانشگاه تهران برگزار می‌کند:

نشست «تاثیر نتایج انتخابات ترکیه بر سیاست‌های منطقه‌ای و منافع ملی جمهوری اسلامی ایران»

باحضور:

دکتر مهدی تبریزی
کارشناس ارشد مسائل قفقاز

دکتر میرقاسم بنی‌هاشمی
عضو هیئت علمی پژوهشگاه مطالعات راهبردی

زمان: جمعه ۱۲ خرداد ماه ساعت ۱۹

🛑 جلسه به صورت مجازی و در بستر گوگل‌میت برگزار خواهد شد.
شرکت در جلسه برای عموم آزاد است.

برای دریافت لینک نشست به آیدی زیر پیام دهید:
@sfatemehn

----------
@utpsaa

✅ انجمن علمی علوم‌سیاسی دانشگاه تهران با همکاری پژوهشکده مطالعات راهبردی برگزار می‌کند:

نشست رونمایی ویراست جدید کتاب «روش و نظریه در علوم‌سیاسی»

زمان: سه‌شنبه ۱۶ خرداد ساعت ۱۵

مکان: دانشکده حقوق و علوم‌سیاسی، طبقه اول ساختمان جدید، دفتر مرکز مطالعات عالی بین‌المللی

باحضور:

مترجم اثر
دکتر امیرمحمد حاجی‌یوسفی
دانشیار علوم‌سیاسی و روابط بین‌الملل دانشگاه شهید بهشتی

ریاست پژوهشکده مطالعات راهبردی:
دکتر مهدی میرمحمدی

ریاست دانشکده حقوق و علوم‌سیاسی:
دکتر ابراهیم متقی

معاون پژوهشی پژوهشکده:
دکتر محمود یزدان‌فام

و اعضای هیئت علمی پژوهشکده مطالعات راهبردی

🔴 کتاب «روش و نظریه در علوم‌سیاسی» با امضای مترجم و بخشی از دیگر کتاب‌های پژوهشکده برای خرید دانشجویان با تخفیف ویژه موجود خواهد بود.

ورود برای عموم آزاد است.
----------
@utpsaa

📣 #مدرسه_تهران برگزار می‌کند:

📌 درآمدی بر نظریه‌ها و تاریخ‌های جامعه‌شناسی

🎙 مدرس: دکتر سیدجواد میری
جامعه‌شناس

۶ جلسه (۷۲۰ دقیقه)، ۴۵۰,۰۰۰ تومان
پنج‌شنبه‌ها ساعت ۱۷:۳۰ تا ۱۹ (شروع از ۲۵ خرداد)

🔴 ظرفیت محدود است
دوره به‌صورت حضوری، آنلاین و آفلاین برگزار می‌شود
🏫 مکان برگزاری: خ انقلاب، خ فخررازی، تقاطع ژاندارمری
🔺 شرکت در دوره برای عموم آزاد است

📮 برای ثبت‌نام اینترنتی به لینک زیر مراجعه کنید:
🔗 b2n.ir/st-1402

جمعی از دانشجویان روابط بین الملل دانشگاه‌ تهران برگزار می‌کنند

🎭نمایشنامه خوانی متفکران علوم سیاسی و روابط بین‌الملل‌
نقش خوان ها :
علی نورانی
رضا عطایی
بهزاد نصیری
زهرا متصدی زاده
فاطمه نجف پور
صفی عمران

کارگردان: محمد پرواسیان

تهیه کننده : نجیب دریابی

🕒زمان: پنجشنبه، ۱ تیرماه ساعت ۱۵:۰۰

🏛مکان: خیابان ۱۶ آذر، تالار مولوی

✔️انجمن علمی فلسفهٔ غرب دانشگاه اصفهان برگزار می‌کند:

🔘 متن‌خوانی کتاب «شهریار» اثر ماکیاولی [دورهٔ نخست]

🔘 مدرس: امین نایب‌پور؛ پژوهشگر پسادکتری دانشگاه شیکاگو

🔘 شروع دوره: چهارشنبه ۱۴ تیرماه ۱۴۰۲

🔘 چهارشنبه‌ها ساعت ۱۹:۳۰

🔘 دوره مجازی و رایگان و با ظرفیت محدود است.

🔘 جهت ثبت نام به آیدی تلگرام @N_R202 پیام دهید.

✔️@Philosophy_Society_98