✍️ زوال تدریجی توانایی خواندن: چرا نوجوانان و دانشجویان دیگر نمی‌توانند کتاب بخوانند؟

🔹 آمارهای جدید نشان‌دهنده یک بحران عمیق، خاموش و نسل‌شناختی در سیستم آموزشی و توانایی ذهنی جوانان است. گزارش بزرگ کتاب‌خوانی سال ۲۰۲۶ نشان می‌دهد که بخش بزرگی از پسران نوجوان در مقطع دبیرستان، هنوز توانایی خواندن کتاب‌هایی دشوارتر از کتاب‌های دوره ابتدایی را ندارند. این بحران به مدارس محدود نمانده و اکنون استادان دانشگاه شکایت دارند که دانشجویان جدید حتی از پس خواندن یک مقاله علمی ۲۰ صفحه‌ای هم برنمی‌آیند.

🔹 طبق گزارش سالانه رنسانس که ۲۳ میلیون فعالیت خواندنِ بیش از یک میلیون دانش‌آموز را تحلیل کرده، پسران ۱۱ تا ۱۴ ساله تقریباً به طور انحصاری به خواندن کتاب‌های بسیار ساده و مصور نظیر خاطرات یک بچه چلمن محدود شده‌اند و طعم چالش‌های ادبی بزرگتر را نمی‌چشند. دختران هم سن آن‌ها گرچه انتخاب‌های متنوع‌تری دارند، اما همچنان با معیارهای رشد شناختی فاصله دارند. بررسی‌ها نشان می‌دهد کمتر از ۱۰ درصد پسران ۱۴ تا ۱۶ ساله روزانه برای لذت مطالعه می‌کنند و نمرات خواندن دانش‌آموزان سال آخر دبیرستان به پایین‌ترین حد خود از سال ۱۹۹۲ رسیده است.

❕ تحلیل عصب‌شناختی زوال تمرکز: مغز به عنوان یک عضله
سیستم عصبی انسان بر اساس اصل استفاده کن یا از دست بده کار می‌کند. مسیرهای عصبی مغز که وظیفه حفظ توجه مستمر و طولانی‌مدت را بر عهده دارند، تنها در صورت تمرین مداوم و مواجهه با متون طولانی ساخته و تقویت می‌شوند؛ در غیر این صورت، این مسیرها دچار آتروفی یا تحلیل رفتن می‌شوند. وقتی ذهن نوجوانان روزانه با ویدیوهای چند ثانیه‌ای شبکه‌های اجتماعی و اسکرول بی‌انتها بمباران می‌شود، توانایی بیولوژیکی مغز برای تمرکز روی یک متن خطی طولانی فرو می‌پاشد. جالب اینکه طبق تحقیقات، حتی حضور فیزیکی یک گوشی تلفن همراه روی میز (حتی به صورت خاموش و رو به پایین)، بخشی از ظرفیت پردازش شناختی مغز را برای نادیده گرفتن آن اشغال کرده و عملکرد ذهن را تضعیف می‌کند.

🔹 در کنار گوشی‌های هوشمند، ورود ابزارهای هوش مصنوعی مولد نیز به این تنبلی بیولوژیکی دامن زده است. دانش‌آموزان و دانشجویان به جای تلاش برای خواندن متون سخت، از چت‌بات‌ها می‌خواهند تا متون را برای آن‌ها خلاصه کنند یا مقالاتشان را بنویسند؛ فرآیندی که مغز را از مواجهه با چالش و مقاومت فکری محروم می‌کند.

❕ پژوهش دانشگاه MIT: هوش مصنوعی چگونه مغز را تنبل می‌کند؟
مطالعه اخیر دانشمندان دانشگاه ام‌آی‌تی بر روی داوطلبانی که از چت‌بات‌ها برای کارهای شناختی نظیر نوشتن مقالات استفاده می‌کردند، حقایق تکان‌دهنده‌ای را فاش کرد. تصاویر مغزی نشان دادند که در زمان استفاده از هوش مصنوعی، فعالیت نواحی مرتبط با خلاقیت در مغز به شدت کاهش می‌یابد. بدتر از آن، حدود ۸۳ درصد از کاربرانی که از هوش مصنوعی استفاده کرده بودند، پس از پایان کار حتی نتوانستند یک خط از مطلبی که خودشان با کمک ابزار تولید کرده بودند را به یاد بیاورند. این تحقیق نشان داد که واگذاری تلاش‌های ذهنی به چت‌بات‌ها، مغز را از انجام کارهای فکری عمیق محروم کرده و مانع از یادگیری واقعی می‌شود.

🔹 نظام آموزشی امروزی با کاهش زمان‌های مطالعه کلاسی و حذف مواجهه‌های فکری دشوار، عملاً به این عقب‌گرد شناختی دامن زده است. کارشناسان هشدار می‌دهند که برای نجات تمرکز و تفکر انتقادی نسل‌های آینده، بازگرداندن فضاهای بدون فناوری و اختصاص زمان‌های مطالعه مستمر در طول روز، یک ضرورت حیاتی و غیرقابل چشم‌پوشی است.

📌 [منبع]
از کانال سخنرانیها

فکر میکنید اگر مشابه این تحقیق، در ایران هم انجام شود، به چه نتایجی می رسیم؟ آیا دلایل زوال مطالعه در ایران متفاوت است یا همپوشانیهایی با روندهای جهانی دارد؟
آیا باید کاری کرد، یا باید همراه با موج جهانی و بدون هیچ مقاومتی پیش رفت؟
در مواجهه با هوش مصنوعی چه تدابیری را باید بلد باشیم تا همراه با منافعی که از آن به دست می آوریم، آسیبهایش را هم به حداقل برسانیم؟

کتاب نیروی حال نوشته‌ اکهارت تُله، یکی از بهترین کتاب‌هایی است که در حوزه‌ی خودشناسی و رشد فردی منتشر شده است. نویسنده در این کتاب به‌طور جذاب و عمیقی توضیح می‌دهد که چگونه می‌توان با رهایی از افکار و ناملایمات ذهنی، به آرامش درونی دست یافت و در لحظه‌ی حال زندگی کرد. در دنیای امروز که همه‌چیز به سرعت در حال تغییر است و ذهنِ انسان، دائم درگیر نگرانی‌ها و افکار پراکنده است، کتاب نیروی حال به‌عنوان یک راهنمای عملی برای زندگی در لحظه و رهایی از استرس‌های ذهنی، ارائه می‌شود. تله در این کتاب به ما یادآوری می‌کند که تنها راه رهایی از استرس‌ها و افکار منفی، زندگی در لحظه‌ی حال است. 
و رهایی از دغدغه‌های ذهنی هستند.

@utcanlib

#معرفی_کتاب

قابل توجه دانشجویان دکترا
برای دریافت ویدئوهای نشست مربوط به "فرصتهای مطالعاتی" به آدرسهای زیر مراجعه کنید:
بخش اول_ اهمیت و نکات مهم فرصت مطالعاتی
https://www.aparat.com/v/nny0mdy
بخش دوم_ بررسی شیوه نامه فرصتهای مطالعاتی
https://www.aparat.com/v/zkmf56m

🔺سمینار کارآفرینی با هوش مصنوعی

🔺 تاریخ برگزاری: ۳۰ تیرماه ۱۴۰۵، ۱۰ صبح تا ۱۲ ظهر

🔺محل برگزاری: دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، کتابخانه مرکزی، سالن آمفی‌تئاتر


🔺برای ثبت نام حتما با شماره زیر تماس بگیرید:
09350807346

🔺ثبت نام برای دانشجویان و کارکنان دانشکدگان با ذکر شماره دانشجویی یا پرسنلی رایگان است.



@utcanlib

🔺افزایش ساعت کاری کتابخانه در ایام امتحانات

🔺با توجه به درخواست‌های مکرر دانشجویان گرامی، ساعت کاری سالن‌های مطالعه کتابخانه مرکزی دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی از فردا، شنبه، 20 تیرماه 1405 تا پنجشنبه 1مرداد ماه 1405، به شرح زیر است:

🔺شنبه تا چهارشنبه: 7:30 تا 21:00
🔺پنجشنبه‌: 9:00 تا 17:00

🔺لازم به ذکر است، خدمات دیگر کتابخانه نظیر امانت و تمدید کتاب، تسویه حساب و پایان‌نامه‌ها تا ساعت 13:00 روزهای کاری خواهد بود.


@utcanlib

📘 فراخوان شرکت در یازدهمین دوره مسابقه پایان نامه برتر 1405

مهلت ارسال مدارک: 20 مهرماه 1405

iwwa-conf.ir
www.irwwa.ir
Telegram: @IRWWA94
Bale: @IRWWA1405

🧮 مردی که واژهٔ «الگوریتم» را به جهان داد.

۲۲ تیر؛ یادروز محمد بن موسی خوارزمی، دانشمند بزرگ ایرانی

بیش از هزار سال پیش، در روزگاری که بغداد مرکز دانش جهان بود، دانشمندی ایرانی به نام محمد بن موسی خوارزمی پایه‌های دانش جبر را بنا نهاد.

کتاب او با نام «الکتاب المختصر فی حساب الجبر و المقابله» راه را برای حل نظام‌مند معادلات گشود و واژهٔ لاتین Algorithmus از نام او گرفته شد.

روش‌های محاسباتی خوارزمی بعدها به یکی از پایه‌های رایانش نوین تبدیل شد؛ دانشی که امروز بدون آن، جهان دیجیتال امکان‌پذیر نبود.
۲۲ تیر در تقویم رسمی ایران به عنوان زادروز محمد بن موسی خوارزمی، دانشمند بزرگ ایرانی سدهٔ سوم هجری، گرامی داشته می‌شود و «روز ملی فناوری اطلاعات» نیز نام گرفته است.

قهرمانی‌های کوچک؛ برای این روزهای بحران


معمولا وقتی از "قهرمان" حرف می‌زنیم، عمدتا تصویر آتش‌نشان، امدادگر یا پزشکی را به ذهن می‌آوریم که جان انسان‌ها را نجات می‌دهد. اما پژوهش‌های جدید علوم رفتاری نشان می‌دهند که ستون اصلی تاب‌آوری یک جامعه، فقط این قهرمانان شناخته‌شده نیستند؛ بلکه هزاران "قهرمانی کوچک" هستند که شاید هیچ‌وقت نامشان در خبرها نیاید.

در ادبیات علمی، این رفتارها با عنوان رفتارهای نوع‌دوستانه (Prosocial Behaviors) شناخته می‌شوند؛ کارهای داوطلبانه‌ای که هدفشان سود رساندن به دیگران است، حتی اگر پاداشی در کار نباشد. برخلاف تصور رایج، بحران‌ها همیشه انسان‌ها را خودخواه‌تر نمی‌کنند؛ در بسیاری از موارد، حس همدلی، همکاری و مسئولیت‌پذیری را نیز تقویت می‌کنند. به بیان دیگر، بحران می‌تواند بهترین و بدترینِ انسان را هم‌زمان آشکار کند.

"قهرمانی کوچک" دقیقاً چیست؟
- گاهی فقط این است که خبر تأییدنشده‌ای را بازنشر نکنیم.
- گاهی خرید بیش از نیازمان را کنار بگذاریم تا دیگران نیز سهمی داشته باشند.
- گاهی به سالمند همسایه سر بزنیم، داروی بیماری را تهیه کنیم، یا چند دقیقه وقت بگذاریم تا به فردی مضطرب گوش دهیم.
شاید این کارها در نگاه اول ناچیز به نظر برسند، اما همین رفتارهای کوچک، شبکه‌های اعتماد را زنده نگه می‌دارند؛ و اعتماد، مهم‌ترین سرمایه هر جامعه در بحران است.

اخیرا مشخص شده است که بزرگ‌ترین مانع کمک‌کردن، لزوما بی‌تفاوتی نیست، بسیاری از مردم "می‌خواهند کمک کنند، اما نمی‌دانند چگونه!" گمان می‌کنند کمکشان بی‌اثر است، یا تصور می‌کنند "حتما دیگران این کار را انجام می‌دهند". بنابراین، یکی از مؤثرترین راه‌ها برای افزایش همبستگی اجتماعی، این است که کمک‌کردن را "مشخص، ساده و در دسترس" کنیم نه این‌که از مردم بخواهیم فداکار باشند.

شاید به همین دلیل باشد که در بیشتر بحران‌های بزرگ، آنچه یک جامعه را سرپا نگه می‌دارد، فقط تصمیم‌های کلان دولت‌ها نیست؛ بلکه میلیون‌ها تصمیم کوچک شهروندان عادی است. هیچ‌کس به‌تنهایی نمی‌تواند یک بحران را پایان دهد، اما هرکس می‌تواند از عمیق‌تر شدن آن جلوگیری کند.

در این روزهای سخت، همه فرصت انجام کارهای بزرگ را نداریم؛ اما تقریبا همه می‌توانیم یک "قهرمانی کوچک" انجام دهیم و گاهی همین قهرمانی‌های کوچک، همان چیزی هست که یک جامعه را از فروپاشی نجات می‌دهد.

اکنون که این مطلب را خواندید؛ قهرمانی‌های کوچک خود را مشخص کنید.
منابع:
1. Malti, T. & Speidel, R. (2024). Development of Prosociality and the Effects of Adversity.
2. Kossowska, M. et al. (2024). Socio-psychological Barriers Preventing People from Helping in Times of Crisis: A Scoping Review.
از کانال جامعه‌ای بهتر بسازیم

پنجاه‌وسومین نشست از سلسله نشست‌های «صد کتاب ماندگار قرن»

🟦 خوانش «از آستارا تا استارباد» در پنجاه‌وسومین نشست «صد کتاب ماندگار قرن» اثر روانشاد منوچهر ستوده


با حضور
دکتر شهرام یوسفی‌فر
هیئت علمی گروه تاریخ دانشگاه تهران

مهدی تقی‌پور حیدری
نویسنده و پژوهشگر

دبیر نشست: مصطفی نوری
پژوهشگر تاریخ معاصر ایران در سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران

مکان: ساری، سالن همایش هتل جنگلی سالاردره
یکشنبه ۲۸ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۱۷-۱۹


🔹 «از آستارا تا استارباد» مجموعه‌ای ده‌جلدی و از منابع بنیادی جغرافیای تاریخی شمال ایران است. منوچهر ستوده در این اثر، حاصل سال‌ها سفر، مشاهده مستقیم و پژوهش درباره شهرها، روستاها، راه‌های تاریخی، بناها، کتیبه‌ها و دیگر آثار فرهنگی مناطق شمالی ایران را گردآوری کرده است.


اخبار علمی دانشکدهٔ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران
@scientific_events_UT

✳️ برگزاری کارگاه آموزشی نگارش پیشینه پژوهش و مرور ادبیات با ابزارهای هوش مصنوعی

🗯️ مدرس: دکتر فرزانه قنادی نژاد

🗓️ زمان برگزاری: چهارشنبه، ۳۱ تیرماه ۱۴۰۵، ساعت ۱۲-۱۰

💢 مکان برگزاری: کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران، طبقه همکف، سالن شورا

🌐 لینک پیوند مجازی:  https://vroom.ut.ac.ir/library

💥💥 شرکت در این کارگاه برای کارکنان محترم کتابخانه‌های دانشگاه تهران دارای امتیاز آموزشی است. در این راستا، کارکنان محترم لازم است پس از ورود به لینک پیوند مجازی (https://vroom.ut.ac.ir/library)، ورود مهمان را انتخاب کرده و نام و نام خانوادگی و کد پرسنلی خود را وارد نمایند.

💢 تولید علم همچنان به انسان نیاز دارد؛ چرا هوش مصنوعی نمی‌تواند جایگزین پژوهشگران شود؟

سرمقاله‌ای تازه در مجله Nature با نگاهی انتقادی به ظهور «دانشمندان هوش مصنوعی» تأکید می‌کند که اگرچه سامانه‌های هوش مصنوعی می‌توانند سرعت کشف‌های علمی را به‌طور چشمگیری افزایش دهند، اما هنوز قادر به جایگزینی نقش بنیادین پژوهشگران انسانی نیستند.
این مقاله در پی انتشار دو پژوهش درباره عامل‌های پژوهشگر هوش مصنوعی منتشر شده است؛ سامانه‌هایی که توانسته‌اند فرضیه‌های علمی تولید کنند، ادبیات پژوهشی را تحلیل کنند، آزمایش پیشنهاد دهند و داده‌ها را تفسیر کنند.
با وجود این پیشرفت‌ها، Nature تأکید می‌کند که تمامی این سامانه‌ها با هدایت و نظارت مستقیم پژوهشگران طراحی، آموزش و ارزیابی شده‌اند و بدون مشارکت انسان قادر به انجام پژوهش معتبر نیستند.
نویسندگان معتقدند که هوش مصنوعی می‌تواند بسیاری از فعالیت‌های زمان‌بر مانند مرور منابع، تحلیل داده‌ها و تولید فرضیه را تسریع کند، اما هنوز در قضاوت علمی، خلاقیت، درک زمینه پژوهش و تصمیم‌گیری‌های پیچیده محدودیت‌های اساسی دارد.
این گزارش همچنین هشدار می‌دهد که مدل‌های هوش مصنوعی همچنان در معرض خطا، تولید اطلاعات نادرست (Hallucination) و تفسیرهای اشتباه قرار دارند؛ بنابراین اعتبار نتایج آن‌ها باید همواره توسط پژوهشگران بررسی و تأیید شود.
از منظر روش‌شناسی علم، مقاله یادآور می‌شود که طراحی پرسش‌های پژوهشی، انتخاب مسیرهای نوآورانه و تفسیر یافته‌ها صرفاً فرایندهایی فنی نیستند، بلکه به تجربه، شهود، خلاقیت و تعامل انسانی وابسته‌اند.
گزارش Nature بر این نکته تأکید می‌کند که بسیاری از کشف‌های بزرگ علمی حاصل سال‌ها تجربه، شکست، همکاری و یادگیری تدریجی پژوهشگران بوده است؛ ویژگی‌هایی که هنوز در سامانه‌های هوش مصنوعی قابل بازآفرینی نیستند.
این سرمقاله همچنین نقش پژوهشگران را در آموزش نسل آینده دانشمندان برجسته می‌کند و معتقد است انتقال تجربه، ارزش‌های علمی و فرهنگ پژوهش، فرآیندی انسانی است که نمی‌توان آن را به ماشین‌ها واگذار کرد.
در گزارش آمده است که آینده علم نه در حذف پژوهشگران، بلکه در همکاری مؤثر میان انسان و هوش مصنوعی شکل خواهد گرفت؛ الگویی که در آن ماشین‌ها وظایف محاسباتی را بر عهده می‌گیرند و انسان‌ها هدایت علمی و قضاوت نهایی را انجام می‌دهند.
نویسندگان همچنین از دانشگاه‌ها، مؤسسات پژوهشی و نهادهای تأمین مالی می‌خواهند سیاست‌هایی تدوین کنند که ضمن بهره‌گیری از ظرفیت‌های هوش مصنوعی، جایگاه پژوهشگران، آموزش علمی و اصول اخلاق پژوهش حفظ شود.
از منظر سیاست‌گذاری علم، این مقاله تأکید می‌کند که نباید هیجان ناشی از پیشرفت‌های هوش مصنوعی موجب نادیده گرفتن ارزش قضاوت انسانی، مسئولیت‌پذیری و خرد جمعی در تولید دانش شود.
در مجموع، Nature نتیجه می‌گیرد که هوش مصنوعی می‌تواند شریک قدرتمندی برای پژوهشگران باشد، اما آینده علم همچنان به کنجکاوی، خلاقیت، تجربه، اخلاق و خرد انسانی وابسته است؛ ویژگی‌هایی که ستون‌های اصلی پیشرفت علمی را تشکیل می‌دهند.

Nature Editorial. (2026, May 19). Why AI cannot do good science without humans. Nature, 653(8115), 650. https://doi.org/10.1038/d41586-026-01551-3

https://t.me/UT_Central_Library

#معرفی_حمایت‌ها

🔰 دانشگاه تهران میزبان نشست معرفی حمایت‌ها و فرصت‌های پژوهشی بنیاد ملی علم ایران

🔻 در راستای تقویت تعاملات علمی و بهره‌مندی حداکثری دانشگاهیان از ظرفیت‌های ملی، معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه تهران نشست تخصصی «معرفی حمایت‌ها، فراخوان‌ها و فرصت‌های پژوهشی بنیاد ملی علم ایران» را با حضور دکتر محمدرضا هرمزی‌نژاد، رئیس بنیاد ملی علم ایران و دکتر علی جعفریان دهکردی، معاون برنامه‌ریزی این بنیاد برگزار می‌کند.

🔸این نشست سه‌شنبه ۳۰ تیرماه ۱۴۰۵، از ساعت ۱۰:۰۰ تا ۱۲:۰۰ برگزار خواهد شد. امکان شرکت در این نشست به صورت حضوری (صرفا ویژه اساتید و دانشجویان دانشگاه تهران) در سالن شهید سلیمانی واقع در خیابان ۱۶ آذر، جنب معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه تهران فراهم می‌باشد.

🔹 جهت بهره‌مندی سایر پژوهشگران و علاقه‌مندان، امکان شرکت در این برنامه به صورت برخط از طریق نشانی vroom.ut.ac.ir/res پیش‌بینی شده است.

📎 جزئیات 👇

🌐https://insf.org/fa/news/1451

🆔@insf_pr

یادآوری مجدد برای ثبت نام.

🔺سمینار کارآفرینی با هوش مصنوعی

🔺 تاریخ برگزاری: ۳۰ تیرماه ۱۴۰۵، ۱۰ صبح تا ۱۲.

🔺محل برگزاری: دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، کتابخانه مرکزی، سالن آمفی‌تئاتر


🔺برای ثبت نام حتما با شماره زیر تماس بگیرید:
09350807346

🔺ثبت نام برای دانشجویان و کارکنان دانشکدگان و خانواده آنها با ذکر شماره دانشجویی یا پرسنلی رایگان است ولی باید ثبت نام کنند.


@utcanlib

برای منحرف کردن ذهنم از افکار مأیوس کننده،
صرفاً نیاز  دارم به کتابها پناه ببرم.

آلن دوباتن
دوباتن نویسنده سوئیسی/انگلیسی است که آثار زیادی از او به فارسی ترجمه شده است.

✅سلسله نشست‌های تخصصی توسعه و امنیت آبی

3️⃣نشست سوم: طرح‌هاي انتقال آب از دريا و تقاضاي القايي

🗓دوشنبه : 29 تيرماه

⏱از ساعت 17:00 الي 19:00

🗾اندیشگاه فرهنگی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران

🌐 www.shahrvandan.com

🔗🔗  دسترسي مجازي به نشست:
https://skyroom.online/ch/shahrdad1405/waterthinktank

در حال و هوای جام جهانی ۲۰۲۶

💧هیچ ذهنیتی از رفتن به ته یک چاه 120 متری، و دیدن و شنیدن جوشش آب از دل زمین دارید؟

💧صفحه اوس‌رضا عرب‌پور در اینستاگرام، یکی از معدود جاهایی در این پلت‌فرم هست که محتوای مفید و در عین حال به شدت جذاب به مخاطب میده

💧قدرِ قطره قطره آبی رو که با این سختی از دل زمین به ما و محصولات کشاورزی می‌رسه رو باید حسابی دونست.
💧نشانی صفحه اوس‌رضا عرب‌پور در اینستاگرام



@utcanlib