#Биласизми
❗️Ота-оналар фарзандларини мунтазам равишда мактабга келишларини таъминлаши шарт
«Таълим тўғрисида»ги Қонуннинг 51-моддасига мувофиқ вояга етмаган таълим олувчиларнинг ота-онаси ва бошқа қонуний вакиллари болаларининг умумий ўрта, ўрта махсус таълим ёки бошланғич профессионал таълим олишини таъминлаши, болаларининг ўқув машғулотларига қатнашишини таъминлаш ва ўзлаштириши устидан назоратни амалга оширишлари шарт.
❗️Ўзбекистон Республикаси Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги Кодекснинг 47-моддасига мувофиқ ота-оналар ёки уларнинг ўрнини босувчи шахслар томонидан вояга етмаган болаларни тарбиялаш ва уларга таълим бериш борасидаги мажбуриятларни бажармаслик, шу жумладан вояга етмаган болаларнинг маъмурий ҳуқуқбузарлик содир этишига олиб келиши 412 минг сўмдан 2 млн 60 минг сўмгача жарима солишга сабаб бўлади.
👉 Ушбу ҳуқуқбузарликлар маъмурий жазо чораси қўлланилганидан кейин 1 йил давомида такрор содир этилган бўлса, 2 млн 60 минг сўмдан 4 млн 120 минг сўмгача миқдорда жарима солишга сабаб бўлади.
👉 Болаларнинг мажбурий умумий ўрта таълим, ўрта махсус, касб-ҳунар таълими олишига ота-оналар ёки уларнинг ўрнини босувчи шахслар томонидан тўсқинлик қилиш 4 млн 120 минг сўмдан 6 млн 180 минг сўмгача миқдорда жарима солишга сабаб бўлади.
👉 Ушбу ҳуқуқбузарлик маъмурий жазо чораси қўлланилганидан кейин 1 йил давомида такрор содир этилган бўлса, 6 млн 180 минг сўмдан 10 млн 300 минг сўмгача миқдорда жарима солишга ёки 15 суткагача муддатга маъмурий қамоққа олишга сабаб бўлади.
❕Шунингдек, таълим муассасаси педагог ходимининг касбий фаолиятига қонунга хилоф равишда аралашиш ёки ўз хизмат вазифаларини бажаришига тўсқинлик қилиш фуқароларга 2 млн 60 минг сўмдан 2 млн 884 минг сўмгача, мансабдор шахсларга эса 2 млн 884 минг сўмдан 4 млн 120 минг сўмгача миқдорда жарима солишга сабаб бўлади.
👉 Худди шундай ҳуқуқбузарликлар маъмурий жазо чораси қўлланилганидан кейин бир йил давомида такрор содир этилган бўлса, фуқароларга 2 млн 884 минг сўмдан 4 млн 120 минг сўмгача, мансабдор шахсларга эса 4 млн 120 минг сўмдан 6 млн 180 минг сўмгача миқдорда жарима солишга сабаб бўлади.
Ойлик ҳисоблаш учун бот
Ўқитувчи каналига обуна бўлинг
👉 https://t.me/ustoz
❗️Ота-оналар фарзандларини мунтазам равишда мактабга келишларини таъминлаши шарт
«Таълим тўғрисида»ги Қонуннинг 51-моддасига мувофиқ вояга етмаган таълим олувчиларнинг ота-онаси ва бошқа қонуний вакиллари болаларининг умумий ўрта, ўрта махсус таълим ёки бошланғич профессионал таълим олишини таъминлаши, болаларининг ўқув машғулотларига қатнашишини таъминлаш ва ўзлаштириши устидан назоратни амалга оширишлари шарт.
❗️Ўзбекистон Республикаси Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги Кодекснинг 47-моддасига мувофиқ ота-оналар ёки уларнинг ўрнини босувчи шахслар томонидан вояга етмаган болаларни тарбиялаш ва уларга таълим бериш борасидаги мажбуриятларни бажармаслик, шу жумладан вояга етмаган болаларнинг маъмурий ҳуқуқбузарлик содир этишига олиб келиши 412 минг сўмдан 2 млн 60 минг сўмгача жарима солишга сабаб бўлади.
👉 Ушбу ҳуқуқбузарликлар маъмурий жазо чораси қўлланилганидан кейин 1 йил давомида такрор содир этилган бўлса, 2 млн 60 минг сўмдан 4 млн 120 минг сўмгача миқдорда жарима солишга сабаб бўлади.
👉 Болаларнинг мажбурий умумий ўрта таълим, ўрта махсус, касб-ҳунар таълими олишига ота-оналар ёки уларнинг ўрнини босувчи шахслар томонидан тўсқинлик қилиш 4 млн 120 минг сўмдан 6 млн 180 минг сўмгача миқдорда жарима солишга сабаб бўлади.
👉 Ушбу ҳуқуқбузарлик маъмурий жазо чораси қўлланилганидан кейин 1 йил давомида такрор содир этилган бўлса, 6 млн 180 минг сўмдан 10 млн 300 минг сўмгача миқдорда жарима солишга ёки 15 суткагача муддатга маъмурий қамоққа олишга сабаб бўлади.
❕Шунингдек, таълим муассасаси педагог ходимининг касбий фаолиятига қонунга хилоф равишда аралашиш ёки ўз хизмат вазифаларини бажаришига тўсқинлик қилиш фуқароларга 2 млн 60 минг сўмдан 2 млн 884 минг сўмгача, мансабдор шахсларга эса 2 млн 884 минг сўмдан 4 млн 120 минг сўмгача миқдорда жарима солишга сабаб бўлади.
👉 Худди шундай ҳуқуқбузарликлар маъмурий жазо чораси қўлланилганидан кейин бир йил давомида такрор содир этилган бўлса, фуқароларга 2 млн 884 минг сўмдан 4 млн 120 минг сўмгача, мансабдор шахсларга эса 4 млн 120 минг сўмдан 6 млн 180 минг сўмгача миқдорда жарима солишга сабаб бўлади.
Ойлик ҳисоблаш учун бот
Ўқитувчи каналига обуна бўлинг
👉 https://t.me/ustoz
❗️Қандай ҳолатда синф иккига бўлиб ўқитилади?
Вазирлар Маҳкамасининг 2017 йил 15 мартдаги 140-сон қарори билан тасдиқланган «Умумтаълим мактаби тўғрисида»ги низомнинг 29-бандига мувофиқ малакали ўқитувчилар етарли бўлган қуйидаги ҳолларда синфдаги ўқувчиларни ИККИ ГУРУҲга бўлиб ўқитишга рухсат этилади:
Ўқувчилар сони 25 нафар ва ундан зиёд бўлган умумий ўрта таълим муассасаларининг:
👉 1-11 синфларида «Чет тили» фани
👉 айрим фанларга ихтисослаштирилган умумий ўрта таълим муассасаларида ихтисослашган фанлар
👉 5-11-синфларда «Информатика ва ахборот технологиялари»,
👉 8-11-синфларда «Жисмоний тарбия»
👉 5-9- синфларда «Технология»
👉 10-11-синфларда «Чақирувга қадар бошланғич тайёргарлик» фанлари
👉 таълим тили ўзбек тили бўлмаган умумий ўрта таълим муассасаларининг 2-11 синфларида «Ўзбек тили» фани ҳамда таълим тили рус тили бўлмаган умумтаълим муассасаларининг 2-11 синфларида «Рус тили» фани.
Ойлик ҳисоблаш учун бот
Ўқитувчи каналига обуна бўлинг
👉 https://t.me/ustoz
Вазирлар Маҳкамасининг 2017 йил 15 мартдаги 140-сон қарори билан тасдиқланган «Умумтаълим мактаби тўғрисида»ги низомнинг 29-бандига мувофиқ малакали ўқитувчилар етарли бўлган қуйидаги ҳолларда синфдаги ўқувчиларни ИККИ ГУРУҲга бўлиб ўқитишга рухсат этилади:
Ўқувчилар сони 25 нафар ва ундан зиёд бўлган умумий ўрта таълим муассасаларининг:
👉 1-11 синфларида «Чет тили» фани
👉 айрим фанларга ихтисослаштирилган умумий ўрта таълим муассасаларида ихтисослашган фанлар
👉 5-11-синфларда «Информатика ва ахборот технологиялари»,
👉 8-11-синфларда «Жисмоний тарбия»
👉 5-9- синфларда «Технология»
👉 10-11-синфларда «Чақирувга қадар бошланғич тайёргарлик» фанлари
👉 таълим тили ўзбек тили бўлмаган умумий ўрта таълим муассасаларининг 2-11 синфларида «Ўзбек тили» фани ҳамда таълим тили рус тили бўлмаган умумтаълим муассасаларининг 2-11 синфларида «Рус тили» фани.
Ойлик ҳисоблаш учун бот
Ўқитувчи каналига обуна бўлинг
👉 https://t.me/ustoz
❗️Совуқ об-ҳаво шароитида ўқувчи қизларнинг мактабга шим кийишларига рухсат берилади
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг «Давлат умумий ўрта таълим муассасалари ўқувчиларини замонавий ягона мактаб формаси билан таъминлаш чора-тадбирлари тўғрисида»ги қарори билан тасдиқланган Низомга асосан, совуқ об-ҳаво шароитида ўқувчи қизларга мактаб формасига мос классик услубдаги шим кийишга рухсат берилади.
Ойлик ҳисоблаш учун бот
Ўқитувчи каналига обуна бўлинг
👉 https://t.me/ustoz
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг «Давлат умумий ўрта таълим муассасалари ўқувчиларини замонавий ягона мактаб формаси билан таъминлаш чора-тадбирлари тўғрисида»ги қарори билан тасдиқланган Низомга асосан, совуқ об-ҳаво шароитида ўқувчи қизларга мактаб формасига мос классик услубдаги шим кийишга рухсат берилади.
Ойлик ҳисоблаш учун бот
Ўқитувчи каналига обуна бўлинг
👉 https://t.me/ustoz
📚 EMAKTAB.UZ БЎЙИЧА ЭСЛАТМА
Ўқувчилар ўз вақтида (9.00-21.00 гача 1 сменали мактаблар учун, жорий кундан эртаси куни 13.00 гача 2 сменали мактаблар учун) баҳоланмаслиги, белгининг қўйилмаслиги ўқитувчини дарс ўтмаганлигини билдиради ва ушбу дарс учун ҳақ тўланмайди.
Синф раҳбари «бир кунлик журнал» да фанлар остидаги «PR» устунига ҳар кунлик давомат белгиларини қуйидаги тартибда қўйиб боради:
s — ҳеч қандай сабабсиз дарс қолдирганлигини кўрсатиш учун;
dq — сабабли дарс қолдирганлигини кўрсатиш учун;
k — касаллик сабабли дарс қолдирганлигини кўрсатиш учун;
kq — дарсга кечикиб керганлигини кўрсатиш учун;
m — сурункали дарс қолдираётганлигини кўрсатиш учун;
ch — республикадан ташқарига рухсатсиз чиқиб кетганлигини кўрсатиш учун;
q — таълим олишга ота-онаси қаршилик қилаётганлигини кўрсатиш учун;
ns — ота-она назоратсизлиги сабабли дарсга келмайдиганлигини кўрсатиш учун;
tq — турмушга чиққанлиги туфайли дарсга келмайдиганлигини кўрсатиш учун қўйиш белгиланади.
Фан ўқитувчилари томонидан ўқувчиларнинг дарсдаги давоматлари дарс бошланишида онлайн тарзда қуйидаги тартибда қайд этилади:
s — ҳеч қандай сабабсиз дарс қолдирганини кўрсатиш учун;
kq — дарсга кечикишни кўрсатиш учун.(бахолаш мумкин).
❗️Синф журналларида ўқувчиларнинг фамилияси ва исми мактаб таълим тилига қараб кирилл ёки лотин алифбосига асосланган ёзувларда киритилиши синф раҳбарига юклатилади.
Ойлик ҳисоблаш учун бот
Ўқитувчи каналига обуна бўлинг
👉 https://t.me/ustoz
Ўқувчилар ўз вақтида (9.00-21.00 гача 1 сменали мактаблар учун, жорий кундан эртаси куни 13.00 гача 2 сменали мактаблар учун) баҳоланмаслиги, белгининг қўйилмаслиги ўқитувчини дарс ўтмаганлигини билдиради ва ушбу дарс учун ҳақ тўланмайди.
Синф раҳбари «бир кунлик журнал» да фанлар остидаги «PR» устунига ҳар кунлик давомат белгиларини қуйидаги тартибда қўйиб боради:
s — ҳеч қандай сабабсиз дарс қолдирганлигини кўрсатиш учун;
dq — сабабли дарс қолдирганлигини кўрсатиш учун;
k — касаллик сабабли дарс қолдирганлигини кўрсатиш учун;
kq — дарсга кечикиб керганлигини кўрсатиш учун;
m — сурункали дарс қолдираётганлигини кўрсатиш учун;
ch — республикадан ташқарига рухсатсиз чиқиб кетганлигини кўрсатиш учун;
q — таълим олишга ота-онаси қаршилик қилаётганлигини кўрсатиш учун;
ns — ота-она назоратсизлиги сабабли дарсга келмайдиганлигини кўрсатиш учун;
tq — турмушга чиққанлиги туфайли дарсга келмайдиганлигини кўрсатиш учун қўйиш белгиланади.
Фан ўқитувчилари томонидан ўқувчиларнинг дарсдаги давоматлари дарс бошланишида онлайн тарзда қуйидаги тартибда қайд этилади:
s — ҳеч қандай сабабсиз дарс қолдирганини кўрсатиш учун;
kq — дарсга кечикишни кўрсатиш учун.(бахолаш мумкин).
❗️Синф журналларида ўқувчиларнинг фамилияси ва исми мактаб таълим тилига қараб кирилл ёки лотин алифбосига асосланган ёзувларда киритилиши синф раҳбарига юклатилади.
Ойлик ҳисоблаш учун бот
Ўқитувчи каналига обуна бўлинг
👉 https://t.me/ustoz
PF-19.pdf
7.4 MB
❗️Мактабларда 12 йиллик таълимга қадам қўйилди
Президент фармонига кўра, бир йиллик мактабга тайёрлов гуруҳларининг таълим дастури мажбурий умумий ўрта таълимнинг дастлабки босқичи сифатида киритилди.
Бунда:
🔹бир йиллик мактабга тайёрлов гуруҳларининг таълим дастурлари мактабгача таълим ташкилотлари, умумий ўрта таълим мактаблари ва бошқа ижтимоий соҳа объектларида тўлиқ ёки қисқа муддатли гуруҳларда амалга оширилади;
🔹мактабгача ва умумий ўрта таълим хизматларини кўрсатувчи нодавлат таълим ташкилотларига бир йиллик мактабга тайёрлов гуруҳларини ташкил этишга рухсат берилади;
Келгуси йилдан, яъни 2027/2028 ўқув йилидан бошлаб:
— мактабга тайёрлов гуруҳларида таълим жараёнлари олий маълумотли педагоглар, шунингдек, олий таълим ташкилотларининг битирувчи босқич талабалари томонидан олиб борилади;
— мактабга тайёрлов гуруҳларида таълим-тарбия олган болаларга бир йиллик мактабга тайёрловдан ўтганлик тўғрисида давлат намунасидаги электрон сертификат берилади ҳамда ушбу маълумотлар умумий ўрта таълим тўғрисидаги шаҳодатномада қайд этилади.
Ойлик ҳисоблаш учун бот
Ўқитувчи каналига обуна бўлинг
👉 https://t.me/ustoz
Президент фармонига кўра, бир йиллик мактабга тайёрлов гуруҳларининг таълим дастури мажбурий умумий ўрта таълимнинг дастлабки босқичи сифатида киритилди.
Бунда:
🔹бир йиллик мактабга тайёрлов гуруҳларининг таълим дастурлари мактабгача таълим ташкилотлари, умумий ўрта таълим мактаблари ва бошқа ижтимоий соҳа объектларида тўлиқ ёки қисқа муддатли гуруҳларда амалга оширилади;
🔹мактабгача ва умумий ўрта таълим хизматларини кўрсатувчи нодавлат таълим ташкилотларига бир йиллик мактабга тайёрлов гуруҳларини ташкил этишга рухсат берилади;
Келгуси йилдан, яъни 2027/2028 ўқув йилидан бошлаб:
— мактабга тайёрлов гуруҳларида таълим жараёнлари олий маълумотли педагоглар, шунингдек, олий таълим ташкилотларининг битирувчи босқич талабалари томонидан олиб борилади;
— мактабга тайёрлов гуруҳларида таълим-тарбия олган болаларга бир йиллик мактабга тайёрловдан ўтганлик тўғрисида давлат намунасидаги электрон сертификат берилади ҳамда ушбу маълумотлар умумий ўрта таълим тўғрисидаги шаҳодатномада қайд этилади.
Ойлик ҳисоблаш учун бот
Ўқитувчи каналига обуна бўлинг
👉 https://t.me/ustoz
Kelajak soati 9-11-sinf 22-mavzu.pdf
147.6 KB
⚡️“Келажак соати” дарсининг машғулот сценарийлари
22-мавзу: Алишер Навоий ва Заҳириддин Муҳаммад Бобурнинг буюклиги
Ўтказилиш вақти: 9-феврал
Ойлик ҳисоблаш учун бот
Ўқитувчи каналига обуна бўлинг👇
https://t.me/+KzysPSHcaRVlMGQy
22-мавзу: Алишер Навоий ва Заҳириддин Муҳаммад Бобурнинг буюклиги
Ўтказилиш вақти: 9-феврал
Ойлик ҳисоблаш учун бот
Ўқитувчи каналига обуна бўлинг👇
https://t.me/+KzysPSHcaRVlMGQy
⚡️Февраль ойида 1-синф ўқувчилари қўшимча таътилга чиқади — ММТВ
Вазирлар Маҳкамасининг 2017 йил 15 мартдаги 140-сонли қарори билан тасдиқланган Низомга кўра, умумтаълим муассасаларининг 1-синф ўқувчиларига февраль ойи давомида қўшимча бир ҳафталик таътил берилади.
❗️Таътил муддати мактаб маъмурияти томонидан белгиланади.
Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги
Ойлик ҳисоблаш учун бот
Ўқитувчи каналига обуна бўлинг
👉 https://t.me/ustoz
Вазирлар Маҳкамасининг 2017 йил 15 мартдаги 140-сонли қарори билан тасдиқланган Низомга кўра, умумтаълим муассасаларининг 1-синф ўқувчиларига февраль ойи давомида қўшимча бир ҳафталик таътил берилади.
❗️Таътил муддати мактаб маъмурияти томонидан белгиланади.
Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги
Ойлик ҳисоблаш учун бот
Ўқитувчи каналига обуна бўлинг
👉 https://t.me/ustoz
Тўгаракларга 1-11 синф ўқувчилари қамраб олинади. Тўгаракларнинг ўқув йили учун мўжжалланган ўқув режасини ёзишдан олдин яъни тўгарак машғулотлари журналига 5-15 сентябргача ташкилий ишлар ёзилади. Ўқувчиларни тўгаракка қабул қилишда уларни ёшларини, қизиқишларини ҳисобга олинади. Ҳар бир тўгарак аъзоси ўқув йили мобойнида тўгаракдан чиқиб кетиши, бошқа тўгаракка аъзо бўлиши ва хоҳиши бўйича бир вақтнинг ўзида бир нечта тўгаракда иштирок этиш ҳуқуқига эга.
Ихтиёрий равишда:
Ойлик ҳисоблаш учун бот
Ўқитувчи каналига обуна бўлинг
👉 https://t.me/ustoz
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
#Биласизми
❓Ота-оналар ўз фарзандларини синфдан синфга, бир мактабдан бошқасига ўтказиш ҳуқуқига эга
Ота-оналар ўз фарзандларини ўз хоҳишига кўра ўқув йили давомида ёки у тугаганидан сўнг бир синфдан бошқа синфга ёки бир мактабдан бошқа мактабга ўтказиш ҳуқуқига эга.
Бунда ота-оналар фарзандини синфдан синфга ёки мактабдан мактабга ўтказиш сабабларини кўрсатиб мактаб директори номига ариза беради. Ариза бир иш куни давомида кўриб чиқилади.
Ўқувчини синфдан синфга, бир мактабдан бошқасига ўтказиш тартиби ҳақида батафсил юқоридаги инфографикада танишинг.
Ойлик ҳисоблаш учун бот
Ўқитувчи каналига обуна бўлинг
👉 https://t.me/ustoz
❓Ота-оналар ўз фарзандларини синфдан синфга, бир мактабдан бошқасига ўтказиш ҳуқуқига эга
Ота-оналар ўз фарзандларини ўз хоҳишига кўра ўқув йили давомида ёки у тугаганидан сўнг бир синфдан бошқа синфга ёки бир мактабдан бошқа мактабга ўтказиш ҳуқуқига эга.
Бунда ота-оналар фарзандини синфдан синфга ёки мактабдан мактабга ўтказиш сабабларини кўрсатиб мактаб директори номига ариза беради. Ариза бир иш куни давомида кўриб чиқилади.
Ўқувчини синфдан синфга, бир мактабдан бошқасига ўтказиш тартиби ҳақида батафсил юқоридаги инфографикада танишинг.
Ойлик ҳисоблаш учун бот
Ўқитувчи каналига обуна бўлинг
👉 https://t.me/ustoz
⚡️Энди 10-синф ўқувчилари ўқишини техникумларга кўчириши мумкин бўлади
Муҳокамалар порталига ''Умумтаълим мактабларининг 10-синф ўқувчиларини ўқишини техникумларга кўчириш тартиби тўғрисида"ги Низом лойиҳаси жамоатчилик муҳокамаси учун жойлаштирилди.
Лойиҳага кўра, мактабларнинг 10-синф ўқувчиларини техникумларга ўқишини кўчириш фақат жорий ўқув йилида бошланғич касбий таълим дастурлари асосида мактабларнинг 9-синф битирувчилари ҳисобидан шакллантирилган кундузги таълим шаклига рухсат этилиши белгиланган.
Қандай ҳужжатлар керак бўлади?
Ўқишни кўчириш истагини билдирган ўқувчилар Давлат хизматлари маркази, ЙИДХП ёки Агентликнинг махсус платформаси орқали ўзининг шахсий идентификация маълумотларини киритади ёки давлат хизматлари марказларига қуйидаги ҳужжатларни тақдим қилади:
Маълумот учун, мазкур Низом қоидалари нодавлат касбий таълим ташкилотлари учун тавсиявий ҳисобланади.
Айрим ҳолатларда мактабларнинг 10-синф ўқувчиларини техникумларга ўқишини кўчириш Касбий таълим агентлиги хулосаси асосида амалга оширилади.
10-синф ўқувчиларининг ўқишини техникумларга кўчириш масалалари ҳудудий Касбий таълим бошқармалари томонидан кўриб чиқилади. Бунда техникум директори фан (модуль)лар фарқларини аниқлаш, уларни топшириш муддатлари ҳамда ўқув курси (семестри)ни белгилайди.
Қай ҳолларда ўқишни кўчириш тақиқланади?
Шу билан бирга, қуйидаги ҳолларда 10-синф ўқувчиларининг ўқишини техникумларга кўчириш тақиқланади:
Низом лойиҳасига асосан, ўқишни кўчириш бўйича аризаларни рўйхатдан ўтказиш қишки таътил даврида — 28 декабрдан 17 январгача (шу куни ҳам) Давлат хизматлари марказлари, Ягона интерактив давлат хизматлари портали ёки Агентликнинг махсус платформаси орқали амалга оширилади.
Мазкур жараёнлар Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги ҳузуридаги Касбий таълим агентлиги ҳамда Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳри касбий таълим бошқармалари томонидан мувофиқлаштирилади.
Ойлик ҳисоблаш учун бот
Ўқитувчи каналига обуна бўлинг
👉 https://t.me/ustoz
Муҳокамалар порталига ''Умумтаълим мактабларининг 10-синф ўқувчиларини ўқишини техникумларга кўчириш тартиби тўғрисида"ги Низом лойиҳаси жамоатчилик муҳокамаси учун жойлаштирилди.
Лойиҳага кўра, мактабларнинг 10-синф ўқувчиларини техникумларга ўқишини кўчириш фақат жорий ўқув йилида бошланғич касбий таълим дастурлари асосида мактабларнинг 9-синф битирувчилари ҳисобидан шакллантирилган кундузги таълим шаклига рухсат этилиши белгиланган.
Қандай ҳужжатлар керак бўлади?
Ўқишни кўчириш истагини билдирган ўқувчилар Давлат хизматлари маркази, ЙИДХП ёки Агентликнинг махсус платформаси орқали ўзининг шахсий идентификация маълумотларини киритади ёки давлат хизматлари марказларига қуйидаги ҳужжатларни тақдим қилади:
👉 ўқувчининг шахсини тасдиқловчи ҳужжат паспорти ёки идентификация ID-картасидаги ЖШШИР;👉 вояга етмагани сабабли туғилганлик тўғрисидаги гувоҳномаси маълумотлари.
Маълумот учун, мазкур Низом қоидалари нодавлат касбий таълим ташкилотлари учун тавсиявий ҳисобланади.
Айрим ҳолатларда мактабларнинг 10-синф ўқувчиларини техникумларга ўқишини кўчириш Касбий таълим агентлиги хулосаси асосида амалга оширилади.
Жумладан:
🔹 яшаш манзили ўзгарганда ёки ота-онаси давлат хизматчиси ёхуд ҳарбий хизматчи бўлиб, хизмат жойи ўзгартирилган ҳолларда бошқа ҳудуддаги техникумга;
🔹 спорт турларига тайёрлаш марказлари, ҳарбий ёки ҳарбийлаштирилган мактаблардан ўқишдан четлаштирилган ўқувчилар учун;
🔹 хорижий ёки нодавлат мактаблардан давлат мактабларига асосли сабаблар кўрсатилган ҳолда, истисно тариқасида.
10-синф ўқувчиларининг ўқишини техникумларга кўчириш масалалари ҳудудий Касбий таълим бошқармалари томонидан кўриб чиқилади. Бунда техникум директори фан (модуль)лар фарқларини аниқлаш, уларни топшириш муддатлари ҳамда ўқув курси (семестри)ни белгилайди.
Қай ҳолларда ўқишни кўчириш тақиқланади?
Шу билан бирга, қуйидаги ҳолларда 10-синф ўқувчиларининг ўқишини техникумларга кўчириш тақиқланади:
👉 техникумларда жорий этилган халқаро ва қўшма таълим дастурларига;👉 дуал таълим дастурларига;👉 семестр (курс) якуни бўйича фан (модуль)лар фарқини ўзлаштириш муддати икки ойдан ортиқ бўлган тақдирда;👉 техникумларда амалга оширилаётган ўрта ва ўрта махсус касбий таълим дастурларига.
Низом лойиҳасига асосан, ўқишни кўчириш бўйича аризаларни рўйхатдан ўтказиш қишки таътил даврида — 28 декабрдан 17 январгача (шу куни ҳам) Давлат хизматлари марказлари, Ягона интерактив давлат хизматлари портали ёки Агентликнинг махсус платформаси орқали амалга оширилади.
Мазкур жараёнлар Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги ҳузуридаги Касбий таълим агентлиги ҳамда Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳри касбий таълим бошқармалари томонидан мувофиқлаштирилади.
Ойлик ҳисоблаш учун бот
Ўқитувчи каналига обуна бўлинг
👉 https://t.me/ustoz
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
❗️Ўқувчилар ижарага берилган дарсликларни йўқотиб қўйса етказилган зарар қандай қопланади?
“Умумтаълим мактабларини дарсликлар ва ўқув-методик қўлланмалар билан таъминлаш тартиби тўғрисидаги низом”га мувофиқ дарсликлар ёки ўқув-методик қўлланмалардан фойдаланиш усулидан қатъи назар, улар йўқолган ёки фойдаланишга яроқсиз ҳолатга келиб қолган тақдирда, ўқувчининг ота-онаси ёки уларнинг ўрнини босувчи шахслар ёхуд ҳомийлар ёки ўқитувчилар зарарни ҳудди шундай дарслик ёки ўқув-методик қўлланмалар билан қоплайди ёхуд унинг бирламчи ҳужжатларда (ҳисоб-фактурада, юк хатида) кўрсатилган қийматини тўлаши шарт.
Ўқувчиларнинг ота-онаси ёки уларнинг ўрнини босувчи шахслар ёхуд ҳомийлар ёки ўқитувчилар зарарни қуйидаги миқдорларда тўлайди:
👉 1 синф ўқувчиларининг ҳар бир дарслик ёки ўқув-методик қўлланмалари учун — унинг бир баравари миқдорида;
👉 2 - 4 синф ўқувчиларининг ҳар бир дарслик ёки ўқув-методик қўлланмалари учун — унинг икки баравари миқдорида;
👉 5 - 11 синф ўқувчиларининг ҳар бир дарслик ёки ўқув-методик қўлланмалари учун — унинг тўрт баравари миқдорида.
Умумтаълим мактаби кутубхона жамғармасидаги дарсликлар ва ўқув-методик қўлланмалар ҳисобининг юритилиши, улардан фойдаланилиши, уларнинг сақланиши, улар бўйича тўлов ҳужжатларининг мавжудлиги ва ҳаракати, шунингдек ўқувчилар орасида дарсликларни авайлаб-асраш туйғусини ривожлантиришга йўналтирилган тарбиявий ишлар умумтаълим мактабларининг кутубхоначилари томонидан олиб борилади.
Ойлик ҳисоблаш учун бот
Ўқитувчи каналига обуна бўлинг
👉 https://t.me/ustoz
“Умумтаълим мактабларини дарсликлар ва ўқув-методик қўлланмалар билан таъминлаш тартиби тўғрисидаги низом”га мувофиқ дарсликлар ёки ўқув-методик қўлланмалардан фойдаланиш усулидан қатъи назар, улар йўқолган ёки фойдаланишга яроқсиз ҳолатга келиб қолган тақдирда, ўқувчининг ота-онаси ёки уларнинг ўрнини босувчи шахслар ёхуд ҳомийлар ёки ўқитувчилар зарарни ҳудди шундай дарслик ёки ўқув-методик қўлланмалар билан қоплайди ёхуд унинг бирламчи ҳужжатларда (ҳисоб-фактурада, юк хатида) кўрсатилган қийматини тўлаши шарт.
Ўқувчиларнинг ота-онаси ёки уларнинг ўрнини босувчи шахслар ёхуд ҳомийлар ёки ўқитувчилар зарарни қуйидаги миқдорларда тўлайди:
👉 1 синф ўқувчиларининг ҳар бир дарслик ёки ўқув-методик қўлланмалари учун — унинг бир баравари миқдорида;
👉 2 - 4 синф ўқувчиларининг ҳар бир дарслик ёки ўқув-методик қўлланмалари учун — унинг икки баравари миқдорида;
👉 5 - 11 синф ўқувчиларининг ҳар бир дарслик ёки ўқув-методик қўлланмалари учун — унинг тўрт баравари миқдорида.
Умумтаълим мактаби кутубхона жамғармасидаги дарсликлар ва ўқув-методик қўлланмалар ҳисобининг юритилиши, улардан фойдаланилиши, уларнинг сақланиши, улар бўйича тўлов ҳужжатларининг мавжудлиги ва ҳаракати, шунингдек ўқувчилар орасида дарсликларни авайлаб-асраш туйғусини ривожлантиришга йўналтирилган тарбиявий ишлар умумтаълим мактабларининг кутубхоначилари томонидан олиб борилади.
Ойлик ҳисоблаш учун бот
Ўқитувчи каналига обуна бўлинг
👉 https://t.me/ustoz
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
❗️Олмалиқдаги мактабда ўқувчи “тарбиявий” суҳбатдан сўнг вафот этгани рад этилди
Тошкент вилояти ИИББ ахборот хизмати раҳбарининг билдиришича, қиз бошқа ўқувчилар қатори йиғилишга келаётган вақтида биринчи қават йўлагида ўзини ёмон ҳис қилган ва ерга йиқилиб вафот этган.
Ойлик ҳисоблаш учун бот
Ўқитувчи каналига обуна бўлинг
👉 https://t.me/ustoz
Тошкент вилояти ИИББ ахборот хизмати раҳбарининг билдиришича, қиз бошқа ўқувчилар қатори йиғилишга келаётган вақтида биринчи қават йўлагида ўзини ёмон ҳис қилган ва ерга йиқилиб вафот этган.
“Эътибор беринг, ўқувчи ҳали режалаштирилган йиғилишга киришидан аввал ушбу воқеа содир бўлган“, деди Бобур Тўлаганов.
Ойлик ҳисоблаш учун бот
Ўқитувчи каналига обуна бўлинг
👉 https://t.me/ustoz
⚡️Техникум ўқитувчилари ва ходимларига 200 фоизгача устама тўланиши белгиланди
Ҳукумат қарори (ВМҚ-51, 11.02.2026 й.) билан халқаро таълим дастурлари жорий этилган техникум ходимлари меҳнатига ҳақ тўлашнинг янги тартиби тасдиқланди.
Қарорга кўра:
— 100 фоизлик устама: Халқаро дастурларга жалб қилинган директор, бош бухгалтер, ўқитувчи ва усталарга ҳар ойлик мажбурий устама берилади.
— Рағбатлантириш жамғармаси: Меҳнатга ҳақ тўлаш фондининг 50 фоизи миқдорида махсус жамғарма ташкил этилади.
— Натижага қараб мукофот: Юқори рейтинг балли тўплаган педагоглар базавий ставкасига нисбатан 200 фоизгача қўшимча рағбатлантирилади.
Ойлик ҳисоблаш учун бот
Ўқитувчи каналига обуна бўлинг
👉 https://t.me/ustoz
Ҳукумат қарори (ВМҚ-51, 11.02.2026 й.) билан халқаро таълим дастурлари жорий этилган техникум ходимлари меҳнатига ҳақ тўлашнинг янги тартиби тасдиқланди.
Қарорга кўра:
— 100 фоизлик устама: Халқаро дастурларга жалб қилинган директор, бош бухгалтер, ўқитувчи ва усталарга ҳар ойлик мажбурий устама берилади.
— Рағбатлантириш жамғармаси: Меҳнатга ҳақ тўлаш фондининг 50 фоизи миқдорида махсус жамғарма ташкил этилади.
— Натижага қараб мукофот: Юқори рейтинг балли тўплаган педагоглар базавий ставкасига нисбатан 200 фоизгача қўшимча рағбатлантирилади.
Ойлик ҳисоблаш учун бот
Ўқитувчи каналига обуна бўлинг
👉 https://t.me/ustoz
❗️ Мусиқа маданияти фани ва жисмоний тарбия фани ўқитувчиларига сертификат бериш тартиби белгиланган
Ҳукумат қарори (652-сон, 17.10.2025 й.) билан “Мусиқа маданияти фани ва жисмоний тарбия фани ўқитувчиларининг билим даражасини ва касбий маҳоратини аниқлаш ҳамда уларга сертификат бериш тартиби тўғрисида ”ги низом тасдиқланди.
Низом мусиқа маданияти фани ва жисмоний тарбия фани ўқитувчиларининг билим даражаси ва касбий маҳоратини аниқлаш ҳамда уларга сертификат бериш тартибини белгилайди.
Сертификат Билим ва малакаларни баҳолаш агентлиги томонидан 3 йил муддатга электрон шаклда берилади.
Мусиқа маданияти фани ва жисмоний тарбия фанини билиш даражасини аниқлаш бўйича A+, A, B+, B, C+, C даражали сертификатлар берилади.
Амалий (ижодий) имтиҳон ҳамда тест синовларининг ўртача натижасига кўра:
👉 70 ва ундан юқори балл олган талабгорга – A+ даражали;
👉 65 – 69,9 баллга – A даражали;
👉 60 – 64,9 баллга – B+ даражали;
👉 55 – 59,9 баллга – B даражали;
👉 50 – 54,9 баллга – C+ даражали;
👉 46 – 49,9 балл олган талабгорга – C даражали сертификат берилади.
B+ ва ундан юқори даражали сертификат олган ўқитувчига қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда ойлик маошига устама берилади.
Ойлик ҳисоблаш учун бот
Ўқитувчи каналига обуна бўлинг
👉 https://t.me/ustoz
Ҳукумат қарори (652-сон, 17.10.2025 й.) билан “Мусиқа маданияти фани ва жисмоний тарбия фани ўқитувчиларининг билим даражасини ва касбий маҳоратини аниқлаш ҳамда уларга сертификат бериш тартиби тўғрисида ”ги низом тасдиқланди.
Низом мусиқа маданияти фани ва жисмоний тарбия фани ўқитувчиларининг билим даражаси ва касбий маҳоратини аниқлаш ҳамда уларга сертификат бериш тартибини белгилайди.
Сертификат Билим ва малакаларни баҳолаш агентлиги томонидан 3 йил муддатга электрон шаклда берилади.
Мусиқа маданияти фани ва жисмоний тарбия фанини билиш даражасини аниқлаш бўйича A+, A, B+, B, C+, C даражали сертификатлар берилади.
Амалий (ижодий) имтиҳон ҳамда тест синовларининг ўртача натижасига кўра:
👉 70 ва ундан юқори балл олган талабгорга – A+ даражали;
👉 65 – 69,9 баллга – A даражали;
👉 60 – 64,9 баллга – B+ даражали;
👉 55 – 59,9 баллга – B даражали;
👉 50 – 54,9 баллга – C+ даражали;
👉 46 – 49,9 балл олган талабгорга – C даражали сертификат берилади.
B+ ва ундан юқори даражали сертификат олган ўқитувчига қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда ойлик маошига устама берилади.
Ойлик ҳисоблаш учун бот
Ўқитувчи каналига обуна бўлинг
👉 https://t.me/ustoz
⚡️9–11-синф ўқувчилари учун ҳар ойда камида 2 маротаба стартап ғояларни яратишга ўргатувчи “Моҳирлик ва бизнес соати” тадбирлари ўтказилади
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2026 йил 11 февралдаги “Стартапларни қўллаб-қувватлашнинг комплекс экотизимини жорий этиш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарорига асосан:
2026-2027-ўқув йилидан:
👉 босқичма-босқич умумий ўрта таълим ташкилотларининг 9–11-синф ўқувчилари учун ҳар ойда камида 2 маротаба стартап ғояларни яратишга ўргатувчи “Моҳирлик ва бизнес соати” тадбирлари ўтказилади;
👉 ўқувчилар ўртасида ўтказиладиган “Энг яхши стартап ғояси” танловининг туман даражасидаги ғолибларга 5 млн сўмгача, вилоят даражасидаги ғолибларга 10 млн сўмгача миқдорда мукофот берилади;
👉 лойиҳалар ҳар чоракда ўқувчиларнинг ота-оналари, бизнес ва илмий ҳамжамият вакилларига тақдимот қилинади.
Ойлик ҳисоблаш учун бот
Ўқитувчи каналига обуна бўлинг
👉 https://t.me/ustoz
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2026 йил 11 февралдаги “Стартапларни қўллаб-қувватлашнинг комплекс экотизимини жорий этиш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарорига асосан:
2026-2027-ўқув йилидан:
👉 босқичма-босқич умумий ўрта таълим ташкилотларининг 9–11-синф ўқувчилари учун ҳар ойда камида 2 маротаба стартап ғояларни яратишга ўргатувчи “Моҳирлик ва бизнес соати” тадбирлари ўтказилади;
👉 ўқувчилар ўртасида ўтказиладиган “Энг яхши стартап ғояси” танловининг туман даражасидаги ғолибларга 5 млн сўмгача, вилоят даражасидаги ғолибларга 10 млн сўмгача миқдорда мукофот берилади;
👉 лойиҳалар ҳар чоракда ўқувчиларнинг ота-оналари, бизнес ва илмий ҳамжамият вакилларига тақдимот қилинади.
Ойлик ҳисоблаш учун бот
Ўқитувчи каналига обуна бўлинг
👉 https://t.me/ustoz
❗️Синф хоналарга ўқув жиҳозларини жойлаштиришда қуйидаги талабларга риоя этилиши кeрак
Умумтаълим мактабларида мактабларни сақланиши ва ўқувчиларни ўқитилишига қўйиладиган санитар эпидемиологик талаблар (СанПиН № 0341-16) га мувофиқ синф хоналаридаги парта стол-стуллар қуйидаги тартибда жойлаштирилиши керак
👉 2 ўринли столлар қаторидаги масофа 60 см дан кам бўлмаслиги керак;
👉 Парта қаторлари билан ташқи девор орасидаги масофа 50-70 см;
👉 Парта қаторлари билан ички девор, тўсиқ, шкаф орасидаги масофа 50 см;
👉 Охирги парта билан девор ораси 70 см;
👉 Доска билан биринчи парта ораси 240 см;
👉 Доска билан охирги парта орасидаги масофа 860 см;
👉 Доскани пастки томони билан пол орасидаги масофа 70-90 см бўлиши керак.
Ойлик ҳисоблаш учун бот
Ўқитувчи каналига обуна бўлинг
👉 https://t.me/ustoz
Умумтаълим мактабларида мактабларни сақланиши ва ўқувчиларни ўқитилишига қўйиладиган санитар эпидемиологик талаблар (СанПиН № 0341-16) га мувофиқ синф хоналаридаги парта стол-стуллар қуйидаги тартибда жойлаштирилиши керак
👉 2 ўринли столлар қаторидаги масофа 60 см дан кам бўлмаслиги керак;
👉 Парта қаторлари билан ташқи девор орасидаги масофа 50-70 см;
👉 Парта қаторлари билан ички девор, тўсиқ, шкаф орасидаги масофа 50 см;
👉 Охирги парта билан девор ораси 70 см;
👉 Доска билан биринчи парта ораси 240 см;
👉 Доска билан охирги парта орасидаги масофа 860 см;
👉 Доскани пастки томони билан пол орасидаги масофа 70-90 см бўлиши керак.
Ойлик ҳисоблаш учун бот
Ўқитувчи каналига обуна бўлинг
👉 https://t.me/ustoz
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
❗️«Контракт»дан 12% даромад солиғини қайтариб олиш бўйича видеоқўлланма
Талабалар контракти учун қилинган тўловлардан 12%ини қайтариб олиш мақсадида солиқ органларига бориш шарт эмас. Бунинг учун my3.soliq.uz орқали шартнома ва тўлов ҳужжатларини бириктирган ҳолда декларация юбориш мумкин.
«Солиқ декларацияларини юбориш» электрон хизматининг янги версиясида фойдаланувчининг иш ҳақи ва бошқа даромадлари тўғрисидаги маълумотлар автоматик шаклланади.
Жисмоний шахсларнинг қуйидагилар учун йўналтирилган даромадларидан 12% миқдорида даромад солиғини масофадан қайтариб олиш мумкин:
— контракт;
— нодавлат мактабгача таълим ташкилотлари;
— ипотека кредитлари.
❗️Декларация электрон рақамли имзодан фойдаланган ҳолда юборилади.
Сақлаб қўйинг ва яқинларингизга ҳам юборинг!
Ойлик ҳисоблаш учун бот
Ўқитувчи каналига обуна бўлинг👇
https://t.me/+KzysPSHcaRVlMGQy
Талабалар контракти учун қилинган тўловлардан 12%ини қайтариб олиш мақсадида солиқ органларига бориш шарт эмас. Бунинг учун my3.soliq.uz орқали шартнома ва тўлов ҳужжатларини бириктирган ҳолда декларация юбориш мумкин.
«Солиқ декларацияларини юбориш» электрон хизматининг янги версиясида фойдаланувчининг иш ҳақи ва бошқа даромадлари тўғрисидаги маълумотлар автоматик шаклланади.
Жисмоний шахсларнинг қуйидагилар учун йўналтирилган даромадларидан 12% миқдорида даромад солиғини масофадан қайтариб олиш мумкин:
— контракт;
— нодавлат мактабгача таълим ташкилотлари;
— ипотека кредитлари.
❗️Декларация электрон рақамли имзодан фойдаланган ҳолда юборилади.
Сақлаб қўйинг ва яқинларингизга ҳам юборинг!
Ойлик ҳисоблаш учун бот
Ўқитувчи каналига обуна бўлинг👇
https://t.me/+KzysPSHcaRVlMGQy
❗️Директор жамғармаси устамаси баҳолаш мезонлари
Умумтаълим муассасалари педагог ходимларининг базавий тариф ставкаларига директор жамғармаси ҳисобидан ҳар ойлик устамалар янги ўқув йили учун ўтган ўқув йили якунлари бўйича белгиланади.
Педагог ходимларнинг фаолиятини баҳолаш мезонлари асосида тўплаган умумий баллари бўйича уларга қуйидаги миқдорларда устама ҳақ белгиланади:
65 — 70 балл тўпласа — 10 фоиз;
71 — 75-балл тўпласа — 15 фоиз;
76 — 80 балл тўпласа — 20 фоиз;
81 — 85 балл тўпласа — 25 фоиз;
86 — 90 балл тўпласа — 30 фоиз;
91 — 95 балл тўпласа — 35 фоиз;
96 — 100 балл тўпласа — 40 фоиз.
❗️ Умумтаълим муассасалари педагог ходимларининг базавий тариф ставкаларига Жамғарма ҳисобидан ҳар ойлик устамалар янги ўқув йили учун ўтган ўқув йили якунлари бўйича белгиланади.
Ойлик ҳисоблаш учун бот
Ўқитувчи каналига обуна бўлинг👇
https://t.me/+KzysPSHcaRVlMGQy
Умумтаълим муассасалари педагог ходимларининг базавий тариф ставкаларига директор жамғармаси ҳисобидан ҳар ойлик устамалар янги ўқув йили учун ўтган ўқув йили якунлари бўйича белгиланади.
Педагог ходимларнинг фаолиятини баҳолаш мезонлари асосида тўплаган умумий баллари бўйича уларга қуйидаги миқдорларда устама ҳақ белгиланади:
65 — 70 балл тўпласа — 10 фоиз;
71 — 75-балл тўпласа — 15 фоиз;
76 — 80 балл тўпласа — 20 фоиз;
81 — 85 балл тўпласа — 25 фоиз;
86 — 90 балл тўпласа — 30 фоиз;
91 — 95 балл тўпласа — 35 фоиз;
96 — 100 балл тўпласа — 40 фоиз.
* ўқитувчи бир неча фандан дарс берган тақдирда, унинг фаолияти ҳар бир фан бўйича алоҳида баҳоланади;
** фақат юқори синф (5 — 11-синф) ўқитувчилари фаолиятини баҳолашда қўлланилади;
ММТВ томонидан рўйхати тасдиқланадиган фан олимпиадалари ва бошқа кўрик танловлар, мусобақалар, тадбирлар инобатга олинади;
*** фақат бошланғич синф (1 — 4-синф) ўқитувчилари фаолиятини баҳолашда қўлланилади;
умумтаълим муассасаси миқёсида ўтказиладиган танлов ва бошқа тадбирлар умумтаълим муассасаси директори буйруғи асосида ўтказилиши ҳамда ўзининг тасдиқланган Низоми ва ўтказиш тартибига эга бўлиши талаб этилади;
**** олий таълим муассасасини битириб келган мутахассисларга 3 йилгача ҳамда педагог ходимга боғлиқ бўлмаган ҳолда тегишли малака ошириш курслари ташкил этилмаган тақдирда, мазкур кўрсаткич бўйича максимал балл берилади.
* ўқитувчи тадбир ўтказишдан олдин тадбирнинг мазмун моҳиятини ва ўтказиш тартибини баён қилган ҳолда таълим муассасаси директорини ёзма равишда огоҳлантириши, тадбир ўтказилгандан сўнг тадбирдан олинган расмларни илова қилган ҳолда маълумотнома тайёрлаб тегишлилиги бўйича директор ўринбосарига тасдиқлатиши талаб этилади;
ўқитувчи лойиҳалар ва қўшимча машғулотлар ўтказишдан олдин лойиҳалар ва қўшимча машғулотларнинг мазмун моҳиятини ва ўтказиш тартибини баён қилган ҳолда таълим муассасаси директорини ёзма равишда огоҳлантириши, қўшимча машғулотлар ўтказиш учун машғулот режасини ва машғулот ўтиш жадвалини тузиши ва тегишлилиги бўйича директор ўринбосарига тасдиқлатиши талаб этилади.
Ойлик ҳисоблаш учун бот
Ўқитувчи каналига обуна бўлинг👇
https://t.me/+KzysPSHcaRVlMGQy
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM