در سیاره‌ی کوچک ما عقاید، بیش از طاعون و زلزله موجب بلایا شده است.

François-Marie Arouet, French writer and satirist, 1694
Rally in the Rain, 1950, Ludwig Windstosser

انسان نمی‌تواند به پرواز درآید، مگر آنکه ابتدا به لبه‌ی پرتگاه برسد.

Nikos Kazantzakis, The Last Temptation of Christ
Moscow, 1962, Marc Riboud

The Crowd: A Study of the Popular Mind, Gustave Le Bon

برای شخص من همیشه تحقیق و مطالعه روی رفتارهای جمعی/گروهی بسیار لذت بخشه. مثل حرکت های توده ای در تاریخ، این کتاب هم دقیقاً اومده در همین مورد رفتار فردی انسانها وقتی که در یک گروه یا یک توده قرار می‌گیرن رو مورد بررسی قرار داده اگرچه از مطرح کردن این دیدگاه خیلی ساله گذشته(۱۸۹۵) و نقد هایی هم به این کتاب وارد هست، اما هنوز می‌تونیم از ایده کلی این کتاب اشتراکاتی برای مطالعه و تحقیق استفاده کنیم.

لوبون در این کتاب به بررسی رفتارهای جمعیت‌ها پرداخته و سعی کرده بفهمه چرا آدم‌ها وقتی توی جمعیت هستن، گاهی به شکل عجیب و غریبی رفتار می‌کنن.

مثلاً، فردی که در حالت عادی ممکنه خیلی مودب و فرهیخته باشه، وقتی توی جمعیت قرار می‌گیره، می‌تونه تبدیل به کسی بشه که احتمال داره رفتار های ضد اجتماعی ازش سر بزنه! دقیقاً مثل پرنده‌ها یا ماهی‌ها که توی گروه رفتارهای متفاوتی نشون می‌دن، انسان‌ها هم وقتی توی جمعیت هستن، به شکل دیگه‌ای عمل می‌کنن. لوبون معتقده که این رفتارهای جمعیتی بیشتر توسط ناخودآگاه کنترل می‌شه و هر فرد توی جمعیت به نوعی توی یک ذهن جمعی غرق می‌شه.

رفتار توده‌ای

دو عنصر شیمیایی، کلر و سدیم را تصور کنید، هر کدام جداگانه خاصیت‌های خاص خود را دارند. کلر گاز سمی است و سدیم فلزی نرم و ناپایدار. اما وقتی این دو کنار هم قرار می‌گیرند، چیزی جدید به وجود می‌آید که خواصش به کل متفاوت است.

به نوعی این یک مثال ساده بود تنها برای درک ایده اصلی لوبون، ممکن است آدما در تنهایی خودشان کاملاً منطقی و آرام به نظر برسند، اما وقتی در جمعیت قرار می‌گیرند، می‌توانند به راحتی به کارهایی دست بزنند که خودشان هرگز فکرش را نمی‌کردند. یکی از دلایل این تغییر رفتار می‌تواند این باشد که در توده یا یک گروه، مسئولیت به کل گروه تقسیم می‌شود و افراد احساس می‌کنند که به تنهایی مقصر نیستند و دیگری هم در رفتارشان مقصر و سهیم است.

در نهایت، لوبون به ما یادآوری می‌کند که توده‌ها در بیشتر مواقع نمی‌اندیشند بلکه احساس می‌کنند. این امر باعث می‌شود که فردیت و قدرت تحلیل در میان اعضای توده ناپدید شود. در این وضعیت، تنها کسانی می‌توانند شخصیت و فردیت خود را حفظ کنند که بتوانند از جریان عمومی فاصله بگیرند و به تفکر و تحلیل مستقل بپردازند. بنابراین، در مواجهه با توده‌ها، باید به یاد داشته باشیم که قدرت فکر کردن و تحلیل مستقل می‌تواند ما را از مسخ شدن در جمع نجات دهد.

به زودی بخش‌های باقی‌مانده از کتاب و دیدگاه‌های لوبون رو همراه با نقدهایی که به کتاب وارد هست رو براتون منتشر می‌کنم.

اما توده‌ها چطور هستند؟

لوبون معتقده که توده‌ها اهل فکر نیستند؛ اون‌ها خیلی راحت هر نظری رو یا می‌پذیرند یا رد می‌کنند. این گروه‌ها اصلاً تحمل مخالفت رو ندارند و حتی ممکنه برای آرمان‌هایی که بهشون القا شده، خودشون رو هم فدا کنند. توده‌ها بیشتر بر اساس احساسات شدید و افراطی عمل می‌کنند؛ مثلاً یه علاقه‌ی ساده ممکنه به ستایش بزرگ تبدیل بشه یا یه ناراحتی کوچیک به نفرت شدید. تعداد کمی از افراد در میان توده‌ها می‌تونند در برابر هم‌رنگ شدن با بقیه مقاومت کنند و این افراد معمولاً شخصیت قوی‌ای دارند. توده‌ها به شدت زودباورند و آماده‌اند تا کورکورانه از قهرمانانشون پیروی کنند.

توده‌ها زود باورند!

تا حالا به توهمات جمعی که توی تاریخ رخ داده فکر کردید؟ مثلاً دیدن تصویر یه شخصی به روی ماه… این افسانه‌ها که بین توده‌ها دست به دست می‌چرخند، نه تنها نشونه‌ی زودباوری بلکه نشون می‌ده که انسان‌ها در مواجهه با حوادث چطور تحت تأثیر قرار می‌گیرند.

لوبون معتقده تغییر نظر توده‌ها زمان‌بره؛ مثلاً تغییراتی که به انقلاب فرانسه منجر شد، حدود صد سال طول کشید. با این حال، از دید علوم اجتماعی امروزی این نظرات جای نقد دارند. شاید این ایده‌ها در سال ۱۸۹۵ منطقی به نظر می‌رسیدند،

اما امروز نمی‌شه اون‌ها رو به‌راحتی به همه‌چیز تعمیم داد یا به عنوان دیدگاهی علمی پذیرفت.

یکی از نقدهای اصلی به کتاب لوبون اینه که گاهی نظرات شخصی خودش رو وارد بحث‌ها کرده و این باعث شده که کتاب به جای یک تحلیل علمی دقیق، گاهی به سمت تعصب یا حتی بازاریابی شخصی متمایل بشه.

لوبون در کتابش به مسائلی مثل تأثیر احساسات، تعصبات، ایده‌های مذهبی در رفتار جمعیت‌ها، نفوذ سیاست، آموزش و سنت‌ها، و همچنین قدرت کلمات و تصاویر پرداخته.

اما یکی از مشکلات اصلی کتاب اینه که بیش از حد بر عوامل روانی ناخودآگاه و جنبه‌های کمتر شناخته‌شده‌ی نوروساینس تمرکز داره و نتیجه‌گیری‌هاش بیشتر بر حدس و گمان استواره.

The Bolshevik, Mikailovich Kustodiev, 1920

اینکه افراد چه کاری انجام می‌دهند مهم نیست، بلکه اینکه برای چه کسی آن را انجام می‌دهند، اهمیت دارد.
- استنلی میلگرام

آیا تا به حال به این فکر کرده‌اید که چرا برخی افراد یا جوامع به سمت رفتارهای ناپسند و غیراخلاقی گرایش پیدا می‌کنند؟

آیا این گرایش‌ها به واسطه شخصیت فردی و تمایلات درونی شکل می‌گیرند، یا شرایط اجتماعی و محیطی است که آنها را به چنین رفتارهایی سوق می‌دهد؟ شاید اگر ما نیز در همان شرایط قرار داشتیم، رفتارهایی از خود نشان می‌دادیم که اکنون آن‌ها را غیرقابل قبول می‌دانیم. این پرسش‌ها ما را به این تأمل وامی‌دارد که نقش جامعه و فرهنگ در شکل‌دهی به اصول اخلاقی چطور کار می‌کند؟

در این وبینار، به بررسی این پرسش‌ها می‌پردازیم و تحلیل می‌کنیم که چگونه رفتارهای ناپسند در جوامع مختلف شکل می‌گیرند. با رویکردی میان‌رشته‌ای، از روانشناسی اجتماعی تا تحلیل‌های تاریخی و روانشناختی، تلاش می‌کنیم به درکی عمیق‌تر از این رفتارها برسیم. هدف ما این است که بفهمیم چگونه انسان‌ها، حتی بدون سابقه جنایی یا اختلالات روانی، به اعمال خشونت‌آمیز دست می‌زنند و نقش تأثیرات اجتماعی، زیست‌شناسی و ژنتیک در این فرآیند چیست.

این سری وبینارهای «همگام با پیشتازان» که با همکاری مدارس میان‌رشته‌ای برگزار می‌شود و من افتخار دارم که به عنوان سخنران نهمین جلسه از این سری، در خدمت شما باشم. امیدوارم بتوانیم با هم به درکی بهتر از پیچیدگی‌های رفتار انسانی و نقش جامعه در شکل‌گیری آن دست یابیم.

شما میتونید برای ثبت نام رایگان در این وبینار از طریق این لینک اقدام کنید.

سینما التیام منتظرته!📽️

این بار باز هم با یه فیلم جذاب دیگه برگشتیم: Mine 2016🔥

این فیلم با ژانر هیجان‌انگیزش هیجان زیادی رو به روزای یکنواخت تابستونت اضافه می‌کنه و نقد بعد از تماشای فیلم همراه آقای کمیل قاسمی حتی هیجان‌انگیزترش هم می‌کنه!

پس فرصت رو از دست نده و تو این سفر هیجان‌انگیز همراهمون باش!🤝🏻

📅 زمان: جمعه ۲ شهریور، ساعت ۱۷:۰۰ الی ۲۰:۳۰
📍 مکان: دفتر خیریه، سهروردی
💰 هزینه ثبت‌نام: ۱۲۰ هزار تومان

🔗لینک ثبت‌نام

تمامی عواید این برنامه به امور خیریه اختصاص می‌یابد.

📣اگر سوالی داشتی از آیدی زیر بپرس:
@Eltiam_EX

#التیام_در_آگاهیست
#رویداد
@eltiam_charity
eltiamcharity.ir

فرض کنین توی یه جنگل هستین و دوستتون به شما می‌گه که به یه درخت نگاه کنین. مغز شما قبل از اینکه حتی چشمتون رو کامل باز کنین، شروع می‌کنه به پیش‌بینی اینکه قراره چی ببینه. ممکنه مغزتون فکر کنه که قراره یه درخت معمولی ببینه چون شما متخصص جنگل نیستین.

ولی وقتی نگاه می‌کنین، یه پرنده روی درخت می‌بینین که مغزتون اونو پیش‌بینی نکرده بود. اینجا مغز شما اطلاعات جدید رو که همون پرنده‌ست، با پیش‌بینی قبلیش مقایسه می‌کنه و اختلاف‌ها رو به‌عنوان "خطای پیش‌بینی" می‌فرسته بالا تا پیش‌بینی‌های جدیدتری انجام بده و تصویر واضح‌تری به شما بده.

بنابراین، مغز شما دائماً در حال اصلاح و بهبود حدس‌هاشه و این فرآیند انقدر سریع اتفاق می‌افته که شما اصلاً متوجهش نمی‌شین. نتیجه‌ی نهایی اینه که شما یه درخت رو با پرنده‌ای که روش نشسته می‌بینین، بدون اینکه بدونین مغزتون چقدر سخت تلاش کرده تا این تصویر رو برای شما ایجاد کنه.

خوشبختانه ترجمه این کتاب که با همکاری یکی از دوستانم انجام شده، به پایان رسیده و در تلاشیم که هرچه سریع‌تر آن را وارد مراحل نشر و چاپ کنیم.

اگر چکش تنها ابزاری باشد که در اختیارتان هست، آن وقت همه دنیا را مثل میخ می‌بینید.

Abraham Maslow, The Psychology of Science, 1966
Portrait of photographer Ernst Haas, San Francisco, California, 1955, Elliott Erwitt

هیچ زندگی سراسر شادی وجود ندارد؛ بهترین زندگی که می‌توان داشت،
زندگی شجاعانه است.

Arthur Schopenhauer, Philosopher, 1860
Lunch atop a Skyscraper, RCA Building, USA, 1932

The essential moral self

داستان از اینجا شروع میشه که همیشه فکر می‌کردیم ذهن آدم‌ها، مخصوصاً خاطرات و حافظه‌شون، مهم‌ترین بخش‌های هویتشونه. ولی یه سوال مهم‌تر اینه: آیا همه بخش‌های ذهنی ما (مثل حافظه، اخلاق، شخصیت و حتی چیزایی مثل توانایی دیدن یا شنیدن) به یک اندازه روی "من" بودنمون تاثیر دارن؟

برای رسیدن به جواب چند تا آزمایش طراحی کردن، تصور کن یه روز تصادف وحشتناکی می‌کنی و بعدش یه عمل عجیب مغزی روت انجام می‌شه. بعد از اون، ممکنه یه سری چیزا رو از دست بدی؛ مثلاً دیگه چیزی یادت نمیاد یا اصلاً هیچ چیزی برات مهم نیست. حالا سوال اینه: "آیا تو هنوز همون آدم قبلی هستی یا نه؟"

مقاله دقیقاً اینو بررسی می‌کنه که چی تو ذهن و شخصیت ما باعث می‌شه ما خودمون بمونیم.

نتایج آزمایش‌ها این بود که اگه یکی حافظه‌شو از دست بده، مردم فکر می‌کنن هنوز همون آدمه و فقط یکم تغییر کرده. اما اگه اخلاقیاتش رو از دست بده و دیگه نتونه خوبی و بدی رو تشخیص بده، قضیه خیلی فرق می‌کنه. تو این شرایط، مردم حس می‌کنن اون دیگه "خود قبلی" نیست. یعنی از دست دادن اخلاقیات بیشتر از هر چیزی نشون‌دهنده اینه که آدم تغییر کرده.

حالا از مردم پرسیدن: "آیا این آدم هنوز همون آدم قبلیه؟"

وقتی اخلاقیاتش رو از دست می‌ده، بیشتر فکر می‌کنن که دیگه همون آدم قبلی نیست. ولی اگه فقط حافظه یا توانایی تشخیصش رو از دست بده، هنوز همون آدمه. برای بیشتر مردم، اخلاقیات قلب هویت یه نفره! حتی وقتی یه نفر پیر می‌شه و ویژگی‌های روانیش تغییر می‌کنه، باز هم اخلاقیات بیشتر از هر چیز دیگه تعیین می‌کنه که اون آدم هنوز همونه یا نه.

در نتیجه از نظر این محقیقن، چیزی که واقعاً "من" رو می‌سازه، اخلاقیاتمونه.

آزادی همیشه به معنای رهایی از دولت است.

Ludwig von Mises, Human Action, 1949
Noël à Berlin, 196, Léon Herschtritt

در ستایش آزادی

غلام همت آنم که زیر چرخ کبود،
ز هر چه رنگ تعلق پذیرد آزاد است.
— حافظ

از جان لاک تا هایک و میزس عزیز، شما به من آموختید که در هسته اصلی هر ارزش و هر انتخابی، آزادی قرار دارد. شما نشان دادید که بدون آزادی، نه رشد فردی ممکن است، نه خلاقیت، و نه حتی جامعه‌ای که بتواند ارزش‌های انسانی را پاس بدارد. بسیار خوشحالم که در سال‌های نوجوانی با اندیشه‌های شما آشنا شدم و امروز، نتایج این آشنایی را در زندگی‌ام می‌بینم. اکنون می‌کوشم تا این آموزه‌ها را به دیگران نیز منتقل کنم.

سپاس از شما که در طول این سال‌ها همراهی فکری‌تان را حس کردم و در مسیر زندگی‌ام روشنایی تازه‌ای یافتم.

مشتاقانه و خالصانه،
کمیل

Why the extended mind is nothing special but is central

شاید همه ذهن ما درون مغزمان نباشد!

اوتو که آلزایمر داره، برای یادآوری کارها و اطلاعاتش، همه‌چیز رو توی یه دفترچه یادداشت می‌کنه. این دفترچه مثل بخشی از مغز اوتو عمل می‌کنه. هر وقت که اوتو چیزی رو فراموش می‌کنه، دفترچه‌ش رو باز می‌کنه و به اطلاعاتش دسترسی پیدا می‌کنه.

طبق نظریه ذهن گسترش‌یافته(Extended Mind)، این دفترچه دیگه فقط یه ابزار نیست؛ بلکه بخشی از ذهن اوتو شده. این نشون می‌ده که ذهن ما می‌تونه به چیزهای بیرونی مثل ابزارها گسترش پیدا کنه و فقط محدود به مغز نیست.

نظریه ذهن گسترش‌یافته چیه؟

این ایده رو اول بار اندی کلارک و دیوید چالمرز در سال 1998 مطرح کردن. اونا می‌گن که ذهن ما فقط داخل مغزمون نیست!

یعنی مثلاً وقتی که از یه دفترچه یادداشت استفاده می‌کنی که قرار ملاقاتت رو توش بنویسی، اون دفترچه در واقع بخشی از فرآیند شناختی تو محسوب می‌شه. یعنی ذهن تو محدود به مغزت نیست؛ چیزهای بیرونی مثل اون دفترچه هم بخشی از تفکر و ذهن تو رو تشکیل می‌دن. اینطوری مغزت می‌تونه از ظرفیت بیشتر و وسیع‌تری استفاده کنه.

اما چطور ذهن ما با چیزهای بیرونی گسترش پیدا می‌کنه؟

مقاله با این فرضیه شروع می‌کنه، که این گسترش ذهن فقط محدود به ابزار و اشیا نیست. اونا می‌گن که ذهن ما می‌تونه به دیگر انسان‌ها هم گسترش پیدا کنه، مخصوصاً وقتی که داریم یه هدف جمعی رو دنبال می‌کنیم. اینجا بحث ذهن جمعی (Collective Mind) وارد می‌شه.

برای مثال، وقتی با همکار‌هات توی یه پروژه تیمی همکاری می‌کنی، مغز تو و بقیه افراد با همدیگه یه جورایی هماهنگ می‌شن تا اون پروژه رو به سرانجام برسونید. این یعنی ذهنتون در اون لحظه به هم متصل می‌شه و یه "ذهن گسترش‌یافته" رو تشکیل می‌ده.

ذهن جمعی (Collective Mind)

مقاله به دو حالت مهم اشاره می‌کنه: I-mode (حالت "من") و we-mode (حالت "ما"). وقتی که تو به‌صورت فردی یه کاری رو انجام می‌دی و به خودت فکر می‌کنی، توی حالت "من" هستی.

اما وقتی توی یه گروه یا تیم کار می‌کنی و همگی به یه هدف مشترک فکر می‌کنید، وارد حالت "ما" می‌شی. توی حالت "ما"، ذهن تو با ذهن بقیه اعضای گروه ترکیب می‌شه و در واقع یه ذهن جمعی شکل می‌گیره. این مفهوم خیلی به درد کارهای تیمی، همکاری‌ها و فعالیت‌های گروهی می‌خوره.

در نهایت، ذهن گسترش یافته به سمت انسان‌های دیگه در کارهای جمعی به همون اندازه مهمه که گسترش به اشیا و ابزارها.

مغز سوگوار ما

غصه به شکل پیچیده(complicated grief) یا همون اختلال غم طولانی‌مدت(prolonged grief disorder)، داستانیه که وقتی کسی عزیزی رو از دست می‌ده و نمی‌تونه از غم و غصه بیرون بیاد، رخ می‌ده. یعنی دیگه قضیه فقط گریه و دلتنگی طبیعی نیست، بلکه تبدیل می‌شه به یه وضعیت خیلی سنگین و طولانی که فرد توش گیر می‌کنه.

اما خب، چی می‌شه که می‌گیم طرف به این اختلال دچار شده؟